Do HĐCNSK cấp trên ghi SÁNG KIẾN MỘT SỐ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN GIẢI PHÁP “LẮNG NGHE TÍCH CỰC” ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG GIÁO DỤC HỌC SINH LỚP 5 Người thực hiện: NGUYỄN THỊ THU TRANG Có đính
Trang 1SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
MỤC LỤC
ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ BIÊN HÒA
TRƯỜNG TIỂU HỌC BÌNH ĐA
Mã số:
(Do HĐCNSK cấp trên ghi)
SÁNG KIẾN
MỘT SỐ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN GIẢI PHÁP “LẮNG NGHE TÍCH CỰC” ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG GIÁO DỤC HỌC SINH LỚP 5
Người thực hiện: NGUYỄN THỊ THU TRANG
Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in sáng kiến
Mô hình Đĩa CD (DVD) Phim ảnh Hiện vật khác
Trang 2ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ BIÊN HÒA
TRƯỜNG TIỂU HỌC BÌNH ĐA
Mã số:
(Do HĐCNSK cấp trên ghi)
SÁNG KIẾN
MỘT SỐ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN GIẢI PHÁP “LẮNG NGHE TÍCH CỰC” ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG GIÁO DỤC HỌC SINH LỚP 5
Người thực hiện: NGUYỄN THỊ THU TRANG
Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in sáng kiến
Mô hình Đĩa CD (DVD) Phim ảnh Hiện vật khác
Trang 3I THỰC TRẠNG CỦA GIẢI PHÁP ĐÃ BIẾT, ĐÃ CÓ 9-10
Trang 4DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Bộ VH,TT&DL: Bộ văn hoá thể thao và du lịch
Bộ GD&ĐT: Bộ giáo dục và đào tạo
Trang 5THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
- Họ và tên: NGUYỄN THỊ THU TRANG Nam, nữ : Nữ
- Trình độ chuyên môn: Đại học Giáo dục Tiểu học
- Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên – Trường Tiểu học Bình Đa
- Điện thoại: 0962 091 039
- Email: thutrangbinhda@gmail.com
- Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến : 100%
4 Đồng tác giả: Không
Trang 6MỘT SỐ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN GIẢI PHÁP “LẮNG NGHE TÍCH CỰC”
ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG GIÁO DỤC HỌC SINH LỚP 5
-oOo -PHẦN MỞ ĐẦU
1 Bối cảnh của giải pháp:
Trong bối cảnh hiện nay, xã hội đang có những biến đổi mạnh mẽ, việcnuôi dạy, giáo dục trẻ em ở nhà và ở trường ngày càng trở nên thách thức hơn
Đa số người lớn đều mong muốn con em, học sinh của mình có ý thức kỷ luật,giữ gìn nề nếp tốt, chủ động, tự tin, là “con ngoan trò giỏi”
Tuy nhiên, làm thế nào để đạt được điều đó luôn là câu hỏi khiến nhiều phụhuynh, giáo viên trăn trở, đặc biệt là đối với những trẻ em thường bị coi làbướng bỉnh, hay quậy phá, mắc lỗi Trong rất nhiều trường hợp khi trẻ mắc lỗi,người lớn thường dùng các hình phạt hà khắc như đánh đập, mắng chửi để mongmuốn trẻ thay đổi, sửa sai và không phạm lại lỗi đó nữa Song kết quả thườngkhông được như họ mong muốn Thay vì làm theo ý người lớn, nhiều trẻ em trởnên khó bảo hơn, lì lợm và chống đối; cũng có nhiều trẻ trở nên khép mình hơn,trầm cảm và thiếu tự tin Hậu quả là trẻ thường học tập kém, phát triển khôngtoàn diện về thể chất, tinh thần và mối quan hệ với người lớn ngày càng trở nêntồi tệ hơn
Thành phố Biên Hòa – Đô thị loại 1 – một trong những trung tâm côngnghiệp lớn của đất nước Với đặc thù của một thành phố công nghiệp hiện đại,phụ huynh của trường tôi phần lớn là công nhân trong các khu chế xuất, các nhàmáy xí nghiệp, thường xuyên phải tăng ca nên rất ít gia đình có điều kiện và thờigian quan tâm đến con cái Mặt khác, trong những năm gần đây do chịu ảnhhưởng lớn từ mặt trái cuộc sống và môi trường xã hội phức tạp đã có những tácđộng tiêu cực đến một bộ phận không nhỏ học sinh Điều đó khiến GV gặpkhông ít khó khăn trong công tác giáo dục Mặc dù nhiều người biết việc trừngphạt, đánh đập, mắng chửi không làm trẻ tốt hơn, nhưng họ không biết nên làmcách nào khác “Phương pháp kỷ luật tích cực”, cụ thể là giải pháp “Lắng nghetích cực” có thể là một giải pháp tốt mà tôi muốn giới thiệu với các đồng nghiệp
2 Lý do chọn giải pháp:
Với mong muốn có được sự phối hợp hiệu quả giữa nhà trường và gia đìnhtrong công tác giáo dục học sinh, năm học 2015 - 2016 ngành giáo dục TP BiênHòa đã triển khai và áp dụng chuyên đề “Giáo dục kỉ luật tích cực” Đây là mộtchuyên đề thiết thực giúp GV hiểu rõ và tiếp tục đẩy mạnh triển khai phương
Trang 7pháp giáo dục kỷ luật tích cực trong nhà trường Tuy nhiên, quan niệm "Thươngcho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi" đã hằn sâu trong tư tưởng của các bậccha mẹ, thậm chí một bộ phận không nhỏ GV vẫn coi đây là kim chỉ nam trongcách giáo dục HS của mình
Báo Dân trí đưa tin: Khi được hỏi về việc phạt học sinh uống nước giặtgiẻ lau bảng, cô Hương, một GV trẻ đã khóc và nói rằng mình lỡ do chưa nhiềukinh nghiệm (https://dantri.com.vn/giao-duc-khuyen-hoc/co-giao-phat-hoc-sinh-uong- nuoc-giat-gie-toi-lo-vi-kinh-nghiem-chua-nhieu-20180406111414546.htm )
TS Nguyễn Tùng Lâm - Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội cho rằng
“Trong lúc ngành giáo dục đang quan tâm bàn chuyện tìm triết lý cho giáo dụcViệt Nam thì nên bắt đầu từ những chuyện nhỏ nhất là phải tôn trọng học sinh và
bỏ lối giáo dục quyền uy, áp đặt Thầy cô trước hết hãy làm cho học sinh biếtmình được tôn trọng, dám bày tỏ chính kiến trước những điều sai.” - Báo Laođộng có bài viết: https://laodong.vn/giao-duc/co-giao-phat-hoc-tro-231-cai-tat-su-that-bai- trong-giao-duc-tu-duy-phan-bien-643583.ldo
Sau những sự việc đau lòng khiến dư luận mất niềm tin nơi giáo dục, rấtnhiều GV đã có thay đổi trong nhận thức về phương pháp giáo dục kỉ luật tíchcực Tuy nhiên, trong khi một số GV tìm ra được những phương pháp sáng tạothì phần lớn vẫn lúng túng trong việc tìm kiếm cách giải quyết có hiệu quả
Vì vậy, tôi chọn chủ đề là: Một số kinh nghiệm thực hiện giải pháp “Lắng nghe tích cực” đạt hiệu quả cao khi sử dụng phương pháp “Kỉ luật tích cực trong” trong giáo dục học sinh tiểu học nói chung và học sinh tôi đang dạy nói riêng, qua đó trình bày sáng kiến kinh nghiệm của mình, chia sẻ với đồng nghiệp để cùng nhau giáo dục học sinh một cách toàn diện.
3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là HS cấp tiểu học nói chung và HS lớp 5/5 (nămhọc 2019-2020) nói riêng do tôi chủ nhiệm
- Phạm vi nghiên cứu: Một số kinh nghiệm thực hiện giải pháp “Lắngnghe tích cực” đạt hiệu quả cao trong giáo dục học sinh lớp 5 Những sáng kiếnkinh nghiệm liên quan đến công tác chủ nhiệm
4 Mục đích nghiên cứu:
Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm này là:
1) Bước đầu trang bị cho các bậc phụ huynh, giáo viên những kiến thức, kỹnăng nhằm giáo dục, kỷ luật trẻ em một cách tích cực và hiệu quả
Trang 82) Ghi lại những biện pháp mình đã làm để suy ngẫm, để chọn lọc và đúc kếtthành kinh nghiệm của bản thân.
3) Được chia sẻ với đồng nghiệp những nguyên nhân và một số giải pháp vềvấn đề mà tôi đã đặt ra
4) Nhận được những lời góp ý, nhận xét từ cán bộ quản lí nhà trường và từcác bạn đồng nghiệp để tôi phát huy những mặt mạnh, điều chỉnh, khắc phụcnhững thiếu sót cho hoàn thiện hơn
5) Rèn luyện tinh thần năng động, giữ lửa lòng say mê, sáng tạo, cố gắnghọc tập, tự cải tạo mình để theo kịp sự tiến bộ của thời đại
Trang 9PHẦN NỘI DUNG
I THỰC TRẠNG CỦA GIẢI PHÁP ĐÃ BIẾT, ĐÃ CÓ
Trên thực tế có rất nhiều những biện pháp kỉ luật HS, mỗi biện pháp đều
có những ưu điểm và nhược điểm riêng Trong tám năm làm công tác chủ nhiệmlớp, với hiểu biết của bản thân, tôi nhận thấy rằng phần lớn bộ phận GV sử dụngcác biện pháp kỉ luật HS như sau:
- Trong mỗi lớp đều có lớp phó kỉ luật, bạn này có nhiệm vụ ghi lại các viphạm của các bạn khác và vào giờ chủ nhiệm, GV sẽ có biện pháp xử lý nhưphạt chép phạt, phạt đứng,… Biện pháp này có ưu điểm là phát huy tính tráchnhiệm của Ban cán sự lớp, nhưng nhược điểm là các em có thể bao che chonhau, HS chịu hình phạt một cách miễn cưỡng, ép buộc ; Ban cán sự lớp lạmdụng quyền hạn, tự ý xử phạt các bạn…
- Nhiều GV còn sử dụng biện pháp mạnh bằng các hình thức trừng phạt trẻnhư:
1) Trừng phạt thân thể: Là những hành vi gây ra thương tích, đau đớn trên
cơ thể trẻ em, làm ảnh hưởng đến sự phát triển về thân thể của trẻ em Ví dụ:đánh bằng roi, bằng thước; cốc đầu, véo hoặc xoắn tai; tát, đá, đạp vào người;bắt quỳ gối,…
2) Trừng phạt tinh thần: Là những hành vi gây ra những tổn thương về mặt
tâm lý, tình cảm, tinh thần của trẻ em Ví dụ: mắng chửi, quát mắng thậm tệ; sỉnhục, chế nhạo, làm trẻ xấu hổ, dọa nạt, đe dọa làm trẻ hoảng loạn,…
+ Trong nhiều trường hợp, trừng phạt tinh thần thường xảy ra cùng với trừngphạt thân thể Tuy nhiên, trừng phạt tinh thần khó được phát hiện hơn về trừngphạt thân thể
Trừng phạt tinh thần có thể diễn ra dưới các dạng như sau:
2.1) Mắng, chửi: Thường GV thể hiện với giọng nói to, khắc nghiệt, có khi
hạ nhục HS Tệ hại hơn là việc mắng chửi đó diễn ra trước mặt người khác haybạn bè làm HS mất mặt, xấu hổ
2.2) Chế nhạo HS ; làm HS xấu hổ : Một số GV hay đùa cợt, trêu chọc HS
bằng cách hỏi những câu hỏi khó trả lời hay khi HS hỏi thì đưa ra các câu trả lời
có vẻ ngớ ngẩn để chế nhạo HS Có khi GV chế nhạo điểm gì đó thuộc tính cáchcủa HS Chính điều này có thể dẫn đến sự vô lễ của trò với người thầy cô, thậmchí chửi lại, vì trẻ thấy mình là đối tượng chế nhạo của thầy cô và các bạn GVthường làm điều này vì quan tâm tới thể diện của chính mình
2.3) Làm HS sợ: Lợi dụng trí tưởng tưởng, tâm lý của HS để ngăn HS không
làm những hành vi nào đó GV thường hay dùng cách này với HS nhỏ Nếudùng nhiều sẽ có thể hình thành nỗi ám ảnh, sợ hãi ở các em
* Ưu điểm: Sử dụng các biện pháp nêu trên sẽ nhanh chóng thiết lập được nội
quy, kỉ luật, nề nếp của tập thể lớp
Trang 10* Nhược điểm: Các biện pháp trừng phạt đem đến hiệu quả nhanh nhưng lại
không thể giúp HS hiểu rõ về hành vi sai trái của mình, thậm chí có thể gây nênhiện tượng lì đòn ; trẻ trở nên trơ lì, miễn dịch ; khiến lớp học trở nên vô kỉ luật,lộn xộn, bát nháo, không mang lại hiệu quả giáo dục Đồng thời cũng gây ranhững hậu quả khôn lường:
Hậu quả về mặt thể chất : Đánh đập, trừng phạt HS là một hình thức bạo
lực, gây đau đớn và thương tích Nó để lại những vết thương trên cơ thể trẻ, làmảnh hưởng đến sự phát triển trí não của HS Trường hợp cá biệt, đánh đập HS cóthể gây tàn tật suốt đời
Hậu quả về mặt tâm lý, tinh thần : Làm HS lo lắng, bẽ mặt, nhục nhã,
hạ thấp lòng tự trọng, tự tin Làm HS cảm thấy mình ít có giá trị, có khi thù ghétbản thân và người khác Khi nghĩ là “mình chả ra gì” các em có thể làm nhữnghành động “chẳng ra gì” Đó là một vòng luẩn quẩn Làm HS tức giận và mongmuốn trả thù người lớn Làm HS tìm cách lừa dối GV để lần sau tránh bị trừngphạt Đánh đập HS liên tục sẽ làm các em trở nên trơ lì, miễn dịch HS khônghọc được tính kỷ luật, sẽ hiểu sai rằng bạo lực là cách thức giải quyết vấn đề,người lớn đánh người nhỏ hơn và yếu hơn là bình thường
Khi GV dùng hình phạt thể chất và tinh thần thì HS thường trở nên thụđộng, nhút nhát, rụt rè, sợ sai, nhất là khi có GV bên cạnh Khi đó, GV lại chorằng đứa trẻ có tính rụt rè, nhút nhát mà không nhận ra được rằng khi đó trẻ sợhoặc cảm thấy không được khích lệ
Thực trạng vấn đề này có thể giải thích ở những nguyên nhân cơ bản sau:
+ GV lúc nào cũng đúng, không cần phải đưa ra lý do mà chỉ cần yêu cầu
là HS phải thực hiện
+ GV luôn là người quyết định cái gì là đúng, cái gì là sai HS phải tuântheo
+ “Yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi”
+ Biện minh: Thầy (cô) có đánh trò thì cũng vì yêu trò và muốn trò nênngười GV Không đánh thì HS không sợ Không sợ là dễ hư
+ Thử các cách khác không được, chỉ mỗi roi là được
+ GV không biết các cách thức kỷ luật tích cực
+ Đánh phạt có vẻ là cách dễ thực hiện hơn, nhanh hơn, ít cần suy nghĩ hơncác cách thức kỷ luật tích cực
Vấn đề đáng quan tâm là “liệu có cách gì thay thế hay không?” hay nóicách khác là “làm sao để GV không cần trừng phạt, đánh mắng mà vẫn giáo dụcđược HS?” Câu trả lời là có và có thể làm được, giải pháp “Lắng nghe tích cực”
là một trong những giải pháp đem lại hiệu quả cao khi sử dụng phương pháp “Kỉluật tích cực trong” trong giáo dục học sinh lớp 5
Giải pháp được thực hiện với các nội dung chính như sau:
Trang 11II NỘI DUNG SÁNG KIẾN:
Trước tiên, để thực hiện được sáng kiến này, người GV cần phải hiểu rõthế nào là “lắng nghe tích cực”?
Lắng nghe tích cực là:
- Lắng nghe một cách chân thành, chăm chú, gợi mở (lắng nghe bằng cảánh mắt và trái tim)
- Hiểu rõ được nội dung câu chuyện mà các em muốn nói
- Hiểu rõ được cảm xúc của các em
Ví dụ: Khi một số bạn trong lớp tôi xì xầm “Tao ghét con lớp trưởng lớp
mình.” Tôi đã không nói “Không sao, con có thể chơi với các bạn khác” Nếu trảlời như vậy là tôi đã bỏ qua hoặc không thừa nhận cảm xúc của các em Thay vìnhư vậy, tôi đã bắt đầu quá trình lắng nghe tích cực bằng các câu hỏi có tính chấtphản hồi: “Bạn lớp trưởng đã làm điều gì khiến các con cảm thấy ấm ức đúngkhông ?” ; “Có phải các con cảm thấy không được đối xử công bằng?” ; “Con
có thể chia sẻ với cô, cô giúp các con tìm cách giải quyết nhé!” Thông quaphản hồi (về suy nghĩ và cảm xúc) của HS, tôi đã khuyến khích các em nói tiếpvới tôi câu chuyện của các em: “Vâng, hôm qua bạn ấy ghi tên con 5 lần nhưnglại không ghi tên bạn Bảo Ngọc, bạn ấy như vậy là thiên vị các bạn gái”; “Điều
đó khiến cho con cảm thấy không công bằng phải không?” ; “Vâng, con nghĩthế”
Đôi khi các câu hỏi mở (Ví dụ: Tại sao em buồn? Nếu ở vào hoàn cảnhcủa bạn, em sẽ cảm thấy thế nào? Em sẽ làm gì? Có cách nào khác để giải quyếtvấn đề này không?,…) sẽ rất có ích vì nó khuyến khích các em suy nghĩ rộng,nhìn sự việc từ nhiều góc độ và tự do khám phá nhiều giải pháp khác nhau chomột vấn đề Khi phản hồi nội dung, các câu nói như “Có phải con nói là ?” ,
“Có phải ý em là ” vừa khích lệ trẻ nói, vừa giúp GV khám phá và hiểu rõ,hiểu đúng vấn đề của trẻ
Như thế, lắng nghe tích cực là một cách thức rất tốt để GV hiểu HS củamình, tôn trọng và quan tâm đến nhau, tăng cường mối quan hệ trong lớp học.Qua giao tiếp tích cực, thầy cô có thể kịp thời phát hiện những khó khăn, vướngmắc của HS và có giải pháp khắc phục Khó khăn của HS càng được phát hiện
và có giải pháp khắc phục sớm thì càng dễ giải quyết và không cần phải dùngtrừng phạt
Để “lắng nghe tích cực” tôi chia sẻ quy trình thực hiện giải pháp như sau:
1 Trình bày quy trình thực hiện giải pháp mới: Lắng nghe tích cực
Đối với HS nói chung, đặc biệt là HS lớp 5 nói riêng, việc thầy cô giáolắng nghe và hiểu các em lại càng quan trọng Các em muốn được hiểu, cảm
Trang 12thấy có giá trị, được tôn trọng, yêu thương Làm sao để cho HS thấy là bạn đanglắng nghe tích cực, không những “nghe” mà còn “hiểu”?
Bước 1 : Phản hồi để xác nhận thông tin.
- Phản hồi để xác nhận thông tin bằng cách nhắc lại hoặc tóm tắt nội dungcâu chuyện, cảm xúc của người nói HS cần hiểu rằng bạn đang lắng nghe vàhiểu các em
Ví dụ 1: Người nói: “Con không muốn kể chuyện đâu!”
Phản hồi: “Vì con chưa thuộc câu chuyện hay vì ngại đứng trước
các bạn? Cô có thể giúp gì cho con?”?
Ví dụ 2: Người nói: “Con không muốn trình bày trước lớp”
Phản hồi: “Con ngại đứng trước các bạn à? Con không quen làm
điều đó phải không? Con lo mình sẽ trả lời sai hay sao?”
Bước 2 : Xác nhận cảm xúc:
- Làm cho các em thấy được cảm xúc của các em là bình thường Những
HS nhạy cảm cần thấy rằng các em không phải là người duy nhất có cảm xúckhó khăn như vậy
Ví dụ 1: “Nhiều người cũng sợ như em vậy Đứng trước đông người đúng
là rất khó khăn”
Ví dụ 2: “Nhiều người cũng có cảm giác như vậy” “Trước khi làm giáo
viên cô cũng có cảm giác như vậy khi phải nói trước đám đông”
Bước 3 : Khích lệ:
- Người GV có nhiệm vụ tìm ra những điểm tốt, điểm mạnh, những lầnứng phó khó khăn thành công trước đây của HS để khích lệ HS cần đượckhích lệ để có thêm sức mạnh
Ví dụ 1: “Con là một người dũng cảm”; “Con có nhớ lần trước con đã
từng ”
Ví dụ 2: “Con có nhớ đã tham gia hát tốp ca lần trước không? Lần đó,
con đã rất tự tin trước đông người”
Trang 13Ví dụ: “Con sẽ nói gì với bản thân?”;“Con sẽ chuẩn bị như thế nào?”
Ví dụ: “Con sẽ làm gì để giữ bình tĩnh?”;“Con sẽ góp ý với bạn như thế
nào?”;“Con sẽ góp ý với ba mẹ khi ba mẹ nguôi cơn tức giận nhé!”;“Nếu được
có cơ hội làm lại, con sẽ chọn cách xử lí như thế nào?”
2 Những ưu, nhược điểm của giải pháp.
- Việc lắng nghe một cách chân thành, chăm chú, gợi mở đã giúp các emsẵn lòng mở cánh cửa tâm hồn, chia sẻ với GV những vấn đề mà các em cảmthấy khó nói, nhất là với người lớn, với ba mẹ của mình
- Việc lắng nghe tích cực giúp GV kịp thời nắm bắt vấn đề phát sinh, hiểutâm tư nguyện vọng của HS; từ đó có phương hướng giải quyết, giúp đỡ các emkịp thời
- Việc “chia sẻ” với thầy cô đã trở thành nhu cầu của HS Với học sinh đó
là một niềm vui chứ không phải như hình phạt hay một bổn phận phải làm
- GV trở thành tấm gương sáng cho các em, bản thân các em cũng hìnhthành thói quen “lắng nghe tích cực” với mọi người xung quanh
b) Nhược điểm:
- Đòi hỏi người giáo viên phải bỏ nhiều công sức và thường xuyên cập nhậtkiến thức về tâm sinh lí lứa tuổi, cập nhật tính thời sự (nhất là những tin tức liênquan đến thế giới lứa tuổi của các em) GV phải luôn luôn suy nghĩ, tìm tòi, đổimới để tìm thêm các thông điệp, slogan gởi cho các HS của mình, tương ứng vớimỗi hoàn cảnh và sở thích của các em để tránh tình trạng “một màu”
- GV phải từ bỏ cái tôi của chính mình, đặt mình vào vị trí của các em, tôntrọng sở thích của các em (cho dù điều đó trái với quan điểm của thầy cô); rútngắn khoảng cách giữa thầy và trò