KHẢO sát KIẾN THỨC, THÁI độ, THỰC HÀNH về đảm bảo CHẤT LƯỢNG TRONG TRỒNG và THU hái cây THUỐC của NGƯỜI TRỒNG THUỐC TỈNH yên bái

Theo tiêu chuẩn GoodAgricultural and Collection Practices của tổ chức y tế thế giới GACP WHO,đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc là thiết lập được hệthống quản lý chấ

-*** -LƯƠNG THỊ THU HUYỀN

khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành về

đảm bảo chất lợng trong trồng và thu hái cây thuốc

của ngời trồng thuốc tỉnh Yên Bái

KHểA LUẬN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ Y KHOA

KHểA 2013-2019

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

LƯƠNG THỊ THU HUYỀN

khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành về

đảm bảo chất lợng trong trồng và thu hái cây thuốc

của ngời trồng thuốc tỉnh Yên Bái

Ngành đào tạo : Bỏc sỹ Y học cổ truyền

Mó ngành : 52720201

KHểA LUẬN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ Y KHOA

KHểA 2013-2019

Người hướng dẫn khoa học:

ThS Lờ Thị Minh Phương

HÀ NỘI - 2019LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Đại học Trường Đại học Y Hà Nội, Ban Lãnh đạo và các thầy cô trong Viện Đào tạo Y học Dự phòng và Y tế Công cộng cho phép và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận này Đặ c biệt với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin trân trọng cảm ơn

Ths.Lê Thị Minh Phương, giảng viên Bộ môn Y học cổ truyền, trường Đại học Y

Hà Nội, cô đã luôn hết lòng chỉ bảo, hướng dẫn và đóng góp ý kiến cho em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để em hoàn thành khóa luận tốt nhất.

Em cũng xin cảm ơn các thầy cô giáo của Bộ môn Y học cổ truyền, cùng toàn thể thầy cô giáo Trường Đại học Y Hà Nội, các thầy cô phòng đào tạo và thư viện

đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ em trong thời gian học tập và nghiên cứu.

Khóa luận này không thể thành công nếu không có sự ủng hộ và tham gia nhiệt tình của dự án nâng cao năng lực quản lý chuỗi giá trị thuốc nam của Trungtâm phát triển Khoa học công nghệ và chăm sóc sức khoẻ cộng đồng Yên Bái

Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu này.

Cuối cùng em xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn động viên, khích lệ, giúp

đỡ và chia sẻ khó khăn trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận này.

Hà Nội, ngày 01 tháng 05 năm 2019

Tác giả khóa luận

Lương Thị Thu Huyền

Kính gửi:

 Phòng Quản lý đào tạo Đại học Trường Đại học Y Hà Nội.

 Bộ môn Y học cổ truyền.

 Hội đồng chấm khóa luận tốt nghiệp.

Em là Lương Thị Thu Huyền, sinh viên Trường Đại học Y Hà Nội niên khóa 2013-2019 chuyên ngành Bác sỹ Y học cổ truyền, xin cam đoan:

Khóa luận em trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Ths.Lê Thị Minh Phương Các số liệu này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được

công bố Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực

và khách quan, đã được chấp thuận tại cơ sở nghiên cứu.

Em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này.

Tác giả khóa luận

Lương Thị Thu Huyền

CDSH : Trung tâm phát triển Khoa học công nghệ và chăm sóc

sức khoẻ cộng đồng Yên BáiĐBCL : Đảm bảo chất lượng

GACP WHO : Good Agricultural and Collection Practices

IPM : Integrated Pests Managemen

VietGAP : Vietnamese Good Agricultural Practices

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 2

1.1 KHÁI NIỆM VỀ CÂY THUỐC, CÂY THUỐC TRỒNG VÀ THU HÁI CÂY THUỐC TRONG TỰ NHIÊN 2

1.1.1 Cây thuốc 2

1.1.2 Cây thuốc trồng 2

1.1.3 Cây thuốc thu hái trong tự nhiên 4

1.2 CÁC QUY ĐỊNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG TRONG TRỒNG VÀ THU HÁI CÂY THUỐC 5

1.2.1 Khái niệm đảm bảo chất lượng: 5

1.2.2 Các qui định về đảm bảo chất lượng 5

1.3 TÌNH HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG CÂY THUỐC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 15

1.3.1 Trên thế giới 15

1.3.2 Thực trạng về vấn đề đảm bảo chất lượng tại các vùng trồng cây thuốc ở Việt Nam 16

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 21

2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ 21

2.2 Phương pháp nghiên cứu 21

2.2.1 Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu 21

2.2.2 Thiết kế nghiên cứu 22

2.2.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu 23

2.2.4 Đánh giá kết quả 24

2.3 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 26

2.4 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 26

2.5 XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU 26

3.1.1 Phân bố các nhóm đối tượng 27

3.1.2 Một số đặc điểm liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành của đối tượng phỏng vấn 28

3.2 KẾT QUẢ KHẢO SÁT KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ THỰC HÀNH VỀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG CÂY THUỐC CỦA NGƯỜI TRỒNG VÀ KHAI THÁC CÂY THUỐC TẠI TỈNH YÊN BÁI 30

3.2.1 Kiến thức 30

3.2.2 Thái độ dối với đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc 33

3.2.3 Thực hành đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc 34

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 39

4.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG 39

4.1.1 Đặc điểm phân bố đối tượng 39

4.1.2 Đặc điểm các hoạt động trồng và khai thác cây thuốc 39

4.2 KIẾN THỨC 41

4.2.1 Kiến thức về đảm bảo chất lượng cây thuốc 41

4.2.2 Kiến thức về các tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng cây thuốc trong trồng và thu hái 41

4.3 THÁI ĐỘ 43

4.3.1 Thái độ về sự cần thiết của đảm bảo chất lượng cây thuốc trong trồng và thu hái cây thuốc 43

4.3.2 Thái độ về nâng cao kiến thức trong đảm bảo chất lượng cây thuốc 43

4.4 THỰC HÀNH 45

4.4.1 Thực hành trong sử dụng các tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng cây thuốc 45

4.4.2 Thực hành các biện pháp nhằm đảm bảo chất lượng cây thuốc trong trồng và thu hái 46

4.4.3 Thực hành các biện pháp bảo vệ môi trường 47

KẾT LUẬN 51 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Bảng 2.1: Các chỉ tiêu đánh giá của nghiên cứu 23Bảng 3.1: Một số đặc điểm của các nhóm đối tượng 28Bảng 3.2: Tỉ lệ đối tượng mong muốn tham gia các hoạt động nâng cao kiến

thức về đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc của từng nhóm 33Bảng 3.3: Tỷ lệ đối tượng thực hiện đảm bảo chất lượng trong từng nhóm 35Bảng 3.4: Tỉ lệ thực hiện các biện pháp đảm bảo chất lượng trong trồng và

thu hái 36Bảng 3.5: Tỉ lệ đối tượng thực hiện bảo vệ môi trường trong từng nhóm 37Bảng 3.6: Tỉ lệ thực hiện các biện pháp trong bảo vệ môi trường trong trồng

và thu hái 38

Biểu đồ 3.1: Tỉ lệ đối tượng tham gia 27Biểu đồ 3.2: Tỉ lệ đối tượng biết đến đảm bảo chất lượng trong trồng khai

thác cây thuốc 30Biểu đồ 3.3: Tỉ lệ đối tượng kể tên được ít nhất 1 tiêu chuẩn về ĐBCL trong

trồng và khai thác cây thuốc 31Biểu đồ 3.4: Tỉ lệ các tiêu chuẩn được kể tên 32Biểu đồ 3.5: Tỉ lệ thực hiện qui định về đảm bảo CLDL trong trồng cây thuốc 34Biểu đồ 3.6: Tỉ lệ thực hiện tiêu chuẩn Fairwild 35

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc là một yêu cầucấp thiết để phát triển ngành cây thuốc tại Việt Nam Theo tiêu chuẩn GoodAgricultural and Collection Practices của tổ chức y tế thế giới (GACP WHO),đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc là thiết lập được hệthống quản lý chất lượng và duy trì hoạt động của hệ thống này bao gồm từkhâu kiểm tra, kiểm soát chất lượng giống cây, đất trồng, nước tưới, phânbón, thuốc trừ sâu đến việc giám sát quá trình trồng trọt, thu hoạch, chế biến,đóng gói, bảo quản, phân phối và kiểm tra chất lượng giống cây trồng, sảnphẩm trung gian và thành phẩm cuối cùng [1]

Hiện nay ở Việt Nam nhu cầu sử dụng cây thuốc trong nước hàng nămkhoảng hơn 60.000 tấn và có xu hướng gia tăng 20% mỗi năm [2] Tuy nhiênchất lượng cây thuốc vẫn còn nhiều tồn tại như: cây thuốc có lẫn tạp chất;hàm lượng hoạt chất thấp, chất lượng không đảm bảo; bị nhầm loài; trộn tạpchất, nhuộm màu và giả mạo; nhập lậu, không rõ nguồn gốc xuất xứ [3] Dovậy để phát triển cây thuốc một cách bền vững thì vấn đề đảm bảo chất lượngtrong trồng và thu hái cây thuốc và một vấn đề vô cùng quan trọng cần đượcquan tâm Đặc biệt là ở những vùng trồng cây thuốc trọng điểm của cả nước

Yên Bái là 1 tỉnh được chính phủ quy hoạch thành vùng trọng điểm củangành cây thuốc nước ta[4] Tuy nhiên thực trạng về đảm bảo chất lượng củatỉnh Yên Bái vẫn chưa đạt được những kết quả mong đợi Để có cơ sở đưa rabiện pháp can thiệp nhằm nâng cao kiến thức cũng như thúc đẩy thực hiệnđảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc tại địa phương, nghiêncứu: Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành về đảm bảo chất lượng trong trồng

và thu hái cây thuốc của người dân tỉnh Yên Bái với mục tiêu:

1 Đánh giá tỉ lệ người trồng cây thuốc có kiến thức, thái độ đúng về đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc tỉnh Yên Bái.

2 Xác định tỉ lệ người trồng cây thuốc có thực hành đúng về đảm bảo chất lượng trong trồng và thu hái cây thuốc tại tỉnh Yên Bái.

Theo nguồn gốc tạo thành cây thuốc được chia làm 3 nhóm [6]:

- Cây thuốc có nguồn gốc thực vật.

- Cây thuốc có nguồn gốc động vật.

- Cây thuốc có nguồn gốc khoáng vật

Trong nghiên cứu này đề cập đến trồng và thu hái cây thuốc trong tựnhiên có nguồn gôc thực vật

1.1.2 Cây thuốc trồng

1.1.2.1 Khái niệm

Cây thuốc trồng là những cây thuốc được sử dụng để trồng đảm bảotheo tiêu chuẩn của giống cây, tác dụng dược lý nhằm mục đích sử dụng choviệc làm nguyên liệu chuẩn làm thuốc[7]

Ví dụ: Bán hạ, Bồ công anh, Đương quy, Giảo cổ lam, Đảng sâm,

Huyền sâm, Hoài sơn, Quế…

Tỷ lệ: chiếm 60% số lượng cây thuốc trên thị trường [4]

- Chọn giống: cần chọn theo tiêu chí: hạt giống có đặc trưng đầy đủ củagiống, tỷ lệ nhiễm tạp thấp, hạt không bị sâu bệnh, tỷ lệ nảy mầm cao

- Xử lý hạt trước gieo và gieo hạt: Ngâm ủ hạt vào cát ẩm, xử lý bằng

cơ học, hóa học và các tác nhân vật lý như xát mỏng bớt vỏ hạt, cắt

bỏ mỏm hạt, dùng axit sulfuric (H2SO4) ở nồng độ phù hợp để bàomòn vỏ hạt hoặc một số kỹ thuật khác mục đích giúp hạt dễ hút nước

và làm cho quá trình nảy mầm của hạt nhanh hơn, rút ngắn thời gianmọc mầm

- Chăm bón đối với cây thuốc: Phân bón và thuốc trừu sâu tất cả đềuphải được dùng đúng liều và thời gian sử dụng phải tuân thủ chặt chẽtheo các tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng Cây thuốc cần được chămbón chu đáo, theo một quy trình chặt chẽ Đặc biệt là chế độ làm cỏ,xới xáo, bón phân, phòng trừ sâu bệnh

- Thu hoạch: Lựa chọn thời điểm thu hoạch phù hợp để bộ phận dùnglàm thuốc có chất lượng tốt nhất Nên thu hoạch cây thuốc trongnhững điều kiện tốt nhất có thể có được, tránh sương, mưa hoặc độ

ẩm quá cao

1.1.2.3 Những thuận lợi và khó khăn của trồng cây thuốc

- Thuận lợi: có thể trồng các loại cây cây với số lượng theo nhu cầu, cóthể lai tạo và trồng ở nơi mong muốn

- Khó khăn: có thể có những cây thuốc chỉ phát triển ở số vùng nhấtđịnh nên khi trồng ở điều kiện dù thuận lợi về mặt chăm bón cũngkhông thể có được 1 sản phẩm cây thuốc chất lượng Chi phí tốn kém

để thu được sản phẩm cây thuốc như mong muốn

1.1.3 Cây thuốc thu hái trong tự nhiên

1.1.3.1 Khái niệm

Cây thuốc thu hái trong tự nhiên là những cây thuốc có sẵn trong tự

nhiên, phát triển nhờ tự nhiên không cần phải trồng hay chăm sóc của conngười[7]

Ví dụ: Trầm hương, Ba kích, Tỏa dương, Cây mật nhân,…

Tỷ lệ: chiếm tỉ lệ 40% trong thị trường cây thuốc[4].

1.1.3.2 Những thuận lợi và khó khăn của thu hái cây thuốc trong tự nhiên:

- Thuận lợi: có sẵn nên không cần mất thời gian, nguồn lực để trồng.

Chất lượng đảm bảo do tự nhiên chọn lọc ở những nơi phù hợp với đặctính sinh học của cây thuốc do đó chất lượng rất tốt

- Khó khăn: thu hái 1 cách bừa bãi sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt khi

khia thác không đồng hành cùng bảo tồn sẽ dẫn đến việc khai tháckhông bền vững và hủy hoại môi trường

1.1.3.3 Quy trình thu hái cây thuốc trong tự nhiên

 Thời điểm và qui trình thu hái cây thuốc trong tự nhiên tùy thuộc vào

bộ phận dùng của cây thuốc cần được thu hái

 Khi thu hái cây thuốc cần phải chú ý [5]:

- Thu hái khi trời nắng ráo

- Thu hái vào buổi sáng sớm trước khi mặt trười mọc (cây có tinh dầu)

- Cần tuân theo nguyên tắc thu hái cho các bộ phận dùng khác nhau: rễ

và thân rễ (mùa thu đông), vỏ cây ( màu xuân), lá và ngọn mang hoa(khi bắt đầu ra hoa), hoa (nắng ráo, trước khi hoặc ngay lúc bắt đầu hoanở), hạt (khi già), quả (tùy theo cây thuốc)

1.2 CÁC QUY ĐỊNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG TRONG TRỒNG VÀ THU HÁI CÂY THUỐC

1.2.1 Khái niệm đảm bảo chất lượng:

Đảm bảo chất lượng là việc có thiết lập được hệ thống quản lý chấtlượng và duy trì hoạt động của hệ thống này bao gồm từ khâu kiểm tra, kiểmsoát chất lượng giống cây, đất trồng, nước tưới, phân bón, thuốc trừ sâu đếnviệc giám sát quá trình trồng trọt, thu hoạch, chế biến, đóng gói, bảo quản,phân phối và kiểm tra chất lượng giống cây trồng, sản phẩm trung gian vàthành phẩm cuối cùng[1]

1.2.2 Các qui định về đảm bảo chất lượng.

1.2.2.1 Các quy định về đảm bảo chất chất lượng cây thuốc trong trồng cây thuốc

 Qui định về trồng cây thuốc theo Vietnamese Good AgriculturalPractices (VietGAP) [9]

- Người trực tiếp quản lý VietGAP, người thực hiện và người giám sátđều phải được đào tạo về VietGAP

- Dụng cụ, kho chứa phân bón thuốc bảo vệ thực vật phải kín, không ròrỉ, không đặt trong khu vực sơ chế, bảo quản sản phẩm, sinh hoạt vàgây ô nhiễm nguồn nước Cần có dụng cụ đầy đủ để xử lý khi có sự cốxảy ra

- Nhà sơ chế bảo quản sản phẩm phải xây dựng và đặt ở vị trí phù hợp đểđảm bảo không có nguy cơ lây nhiễm từ khói bụi hóa chất độc hại từ

giao thông, công nghiệp Phải được bố trí thuận tiện 1 chiều từ nguyênliệu đầu và đến lúc thành phẩm để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo.

- Trang thiết bị máy móc, dụng cụ để phục vụ sản xuất sơ chế phải đượclàm sạch trước và sau khi sử dụng được bảo dưỡng định kì để đảm bảo

an toàn lao động và tránh gây ô nhiễm cho sản phẩm Bao bì, dụng cụtiếp xúc trực tiếp với sản phẩm phải đảm bảo đúng tiêu chuẩn của bao

bì và dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm

- Phải có sơ đồ về khu sản xuất, nơi chứa phân bón, thuốc bảo vệ thựcvật, trang thiết bị, máy móc, dụng cụ phục vụ sản xuất, sơ chế, nơi sơchế, bảo quản sản phẩm và khu vực xung quanh

 Qui định về trồng cây thuốc theo GACP WHO [10].

 Nhận dạng và xác định cây thuốc trồng

- Chọn cây thuốc:

Cây thuốc được lựa chọn để trồng phải đúng là loài đã được quy địnhtrong dược điển quốc gia hoặc được khuyến nghị dùng trong các văn kiệnkhác có thẩm quyền trong nước của người sử dụng cuối cùng…

 Hạt giống và nguồn vật liệu làm giống:

Hạt giống và các vật liệu dùng để làm giống cần có lai lịch rõ ràng: Vềnguồn gốc xuất xứ, nhà sản xuất, tính năng và lịch sử phát triển của vật liệudùng làm giống

Vật liệu nhân giống cho sản xuất nguyên liệu dùng để sản xuất sảnphẩm hữu cơ cần được chứng nhận là dẫn xuất hữu cơ Chất lượng của vậtliệu nhân giống cần theo đúng các quy định của khu vực và quốc gia

Trong trường hợp hạt giống và các vật liệu nguồn giống được sản xuấttại chỗ thì cần lưu lại quy trình sản xuất và biên bản về các biện pháp xử líhoá học

 Trồng trọt

Việc trồng cây thuốc cần thâm canh và quản lí chặt chẽ Nếu quy trìnhtrồng trọt không có các căn cứ khoa học (các công trình nghiên cứu) thì nêncăn cứ vào phương pháp trồng trọt truyền thống nếu phương pháp này có khảthi Nếu không có cả hai căn cứ trên, cần nghiên cứu phát triển phương pháptrồng trọt Quy trình kỹ thuật lưu hồ sơ

Cần căn cứ theo các nguyên tắc canh tác tốt, bao gồm cả việc luân canhthích hợp và tuân theo những kĩ thuật nông nghiệp bảo tồn nếu thấy thích hợp

- Lựa chọn địa điểm trồng trọt:

Trồng trọt cây thuốc khác hơn nhiều so với các loài cây trồng khác.Thông thường nên lựa chọn địa điểm trồng là nơi xuất xứ hoặc những vùng cóđiều kiện sinh thái tương tự như nơi xuất xứ của cây nhằm đảm bảo chấtlượng cho cây thuốc hoặc hoạt chất của cây thuốc

Việc lựa chọn địa điểm trồng trọt cần hết sức cẩn thận, nguy cơ ônhiễm có thể xảy ra từ đất, nước, không khí hay các nguồn hoá chất khác

- Khí hậu:

Chọn địa điểm sản xuất cần lưu ý lựa chọn vùng có khí hậu phù hợpvới nhu cầu của cây cây thuốc

- Thổ nhưỡng:

Đất cần có thành phần dinh dưỡng thích hợp, chất hữu cơ và những yếu

tố khác để đảm bảo chất lượng, sinh trưởng, phát triển tối ưu của cây thuốcđược chọn để trồng

Sử dụng đất để trồng trọt cần tuân theo những tập quán nơi sản xuất,góp phần bảo tồn đất đai, giảm thiểu xói mòn

- Tưới nước và thoát nước:

Tưới tiêu cần theo đúng các yêu cầu của từng loại cây thuốc và theotừng thời kì tăng trưởng khác nhau của cây

Nước dùng để tưới cần đạt tiêu chuẩn chất lượng của địa phương, khuvực và quốc gia Không để cây ở vào tình trạng thiếu nước hoặc úng nước

- Bảo quản và bảo vệ cây trồng:

Việc áp dụng các biện pháp kĩ thuật đúng lúc, nhằm khống chế hoặckích thích sự phát triển của cây, cải thiện chất lượng hoặc số lượng của câythuốc sản xuất được

Mọi hóa chất nông nghiệp dùng để kích thích tăng trưởng hoặc để bảo

vệ cây cần được hạn chế ở mức tối thiểu và chỉ áp dụng khi không còn biệnpháp nào khác

Cần chú ý đặc biệt phương pháp quản lí dịch hại tổng hợp IntegratedPests Managemen (IPM) trong việc phòng trừ các loại sâu bệnh hại cây thuốc.Trong trường hợp phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thì chỉ sử dụng các loạithuốc đã được áp dụng cho các nước của người trồng và người sử dụng cuốicùng

Chỉ có các nhân viên đủ khả năng sử dụng các thiết bị đã có sự phêchuẩn mới được tiến hành áp dụng thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ Tất cả cáclần áp dụng đều phải lưu hồ sơ

Giới hạn tồn đọng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) ở cả cây giống vàtrên sản phẩm thảo dược khi thu hoạch phải theo qui định của các cơ quanluật pháp địa phương, khu vực và cấp quốc gia của các nước và khu vực củacả nhà cung cấp giống và người sử dụng cuối cùng

- Tác động đối với môi trường sinh thái và xã hội:

Việc trồng cây thuốc có thể gây ảnh hưởng tới môi trường sinh thái và

xã hội, gây mất cân bằng sinh học…Cần theo dõi tác động sinh thái của cáchoạt động trồng trọt theo thời gian để có giải pháp điều chỉnh

 Thu hoạch:

Cần thu hoạch cây thuốc đúng mùa vụ hay khoảng thời gian tối ưu để

có được sản phẩm cây thuốc có năng suất và chất lượng tốt nhất có thể cóđược Tốt nhất là lựa chọn thời điểm thu hoạch phù hợp để bộ phận dùng làmthuốc có chất lượng tốt nhất

Nên thu hoạch cây thuốc trong những điều kiện tốt nhất có thể có được,tránh sương, mưa hoặc độ ẩm quá cao

Các trang thiết bị máy móc phục vụ việc thu hoạch cần được giữ vệsinh tốt để hạn chế mức tối thiểu thiệt hại do ô nhiễm Cần bảo quản tốt cáctrang thiết bị này ngoài các nguồn có nguy cơ gây ô nhiễm

Hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp của thảo dược sau thu hoạch với đất để giảmtối thiểu sự xâm nhập của vi khuẩn và các nguồn gây hại nguy hiểm từ đất

Vật liệu chứa đựng dùng để thu hoạch cũng phải được giữ sạch sẽ cách

ly an toàn với các nguồn gây ô nhiễm và từ cây thuốc đã thu hoạch trước đó

Nên tránh sự hư hại cơ học hoặc nén chặt nguyên liệu khi thu hoạch.Các loại cây thuốc bị hư hỏng cần phải được đánh dấu và loại bỏ trong khi thuhoạch, kiểm tra sau thu hoạch và chế biến để tránh ô nhiễm vi khuẩn và tổnthất chất lượng sản phẩm

 Nhân lực:

Nhân sự trong lĩnh vực trồng trọt cây thuốc cần có sự hiểu biết về loạicây thuốc mà họ đang trồng hay chế biến Phần này bao gồm đặc điểm thực

vật học, các đặc tính trong canh tác và yêu cầu về môi trường cũng như cácphương tiện thu hoạch và tồn trữ.

Toàn bộ nhân sự tham gia sản xuất cần giữ vệ sinh cá nhân đúng mức

và được tập huấn về trách nhiệm vệ sinh của họ

1.2.2.2 Qui định về đảm bảo chất lượng cây thuốc trong thu hái cây thuốc:

 Thu hái cây thuốc theo GACP WHO [10].

Giấy phép thu hái :

Thu hái cây thuốc phải có giấy phép của cơ quan có chức năng cấp.Với các cây thuốc dùng cho xuất khẩu từ nước thu hái, phải xin giấy phépxuất khẩu, giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và các giấy phép khác, nếucần

 Lập kế hoạch thu hái:

Trước khi tiến hành thu hái cây thuốc cần lập kế hoạch thật cụ thể vềloài cần thu háí, đặc tính sinh thái học, kỹ thuật thu hái, phương tiện vàphương pháp vận chuyển, các trang thiết bị cần thiết Có kế hoạch đào tạo bộphận nhân lực phục vụ việc thu hái

 Chọn cây thuốc để thu hái:

Loài cây thuốc được lựa chọn để thu hái phải chính xác và phải có căncứ cụ thể về trữ lượng hiện có (được xác định trong các tài liệu mới nhất và

có độ tin cậy cao) Với những loại cây thuốc mới du nhập thì cần lập hồ sơxác định loài hoặc loại thực vật được chọn để thu hái như loại vật liệu nguồn

đã được mô tả trong nền y học cổ truyền ở các nước xuất xứ

Chỉ được theo những phương pháp thu hái không làm hủy hại môitrường sinh thái

Không nên thu hái cây thuốc ở trong hay gần khu vực có nồng độ thuốcbảo vệ thực vật cao hay những chất độc khác Ngoài ra, nên tránh thu hái câythuốc ở trong và gần nơi chăn thả súc vật để tránh ô nhiễm vi khuẩn từ phânthải của súc vật

Nếu cần thu hái nhiều loài cây thuốc hoặc nhiều bộ phận của cây thuốcthì cần thu gom riêng từng loài cây thuốc hay loại cây thuốc khác nhau và vậnchuyển trong các bộ phận chứa khác nhau

Những dụng cụ dùng cho việc thu hái cần được giữ sạch sẽ và bảoquản trong điều kiện thích hợp

 Nhân lực:

Các chuyên gia địa phương tham gia công tác thu hái cần có trình độhọc vấn được đào tạo chính quy (có bằng cấp) hoặc đào tạo ngắn hạn về thảodược và có kinh nghiệm trong công tác thực địa Họ có trách nhiệm huấnluyện, giám sát công nhân và lập hồ sơ đầy đủ về công tác đã thực hiện

Nhân lực làm việc tại thực địa cần được tập huấn đầy đủ và phải có khảnăng nhận biết cây thuốc theo tên thông dụng của chúng, tốt nhất là theo tênlatin (tên khoa học)

 Thu hái cây thuốc theo tiêu chuẩn FairWild[11].

 Giữ gìn các nguồn tài nguyên thực vật hoang dã:

- Tình trạng bảo tồn các loài mục tiêu được đánh giá và xem xétthường xuyên

- Các hoạt động thu hái và quản lý được dựa trên việc nhận diện, lập hồ

sơ, kiểm kê, đánh giá và giám sát đúng mức các loài mục tiêu và nhữngtác động của việc thu hái

- Mức độ (cường độ và tần suất) của việc thu hái các tài nguyên mục tiêukhông vượt quá khả năng tái sinh dài hạn của chúng.

 Ngăn chặn các tác động tiêu cực lên môi trường:

- Các loài vật quý hiếm, bị đe dọa và nguy cấp và các sinh cảnh có thể bịtác động bởi việc thu hái và quản lý các loài mục tiêu được xác định vàbảo vệ

- Các hoạt động quản lý hỗ trợ cho việc thu hái các loài mục tiêu trong tựnhiên không ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính đa dạng, quá trình vàchức năng của hệ sinh thái

 Tuân thủ luật, các qui định và thỏa thuận:

- Những người thu hái và các nhà quản lý có quyền và thẩm quyền rõràng và được thừa nhận về sử dụng và quản lý các nguồn tài nguyênmục tiêu

- Việc thu hái và quản lý các nguồn tài nguyên mục tiêu tuân thủ tất cảcác thỏa thuận quốc tế và luật quốc gia và địa phương, các quy định vàcác yêu cầu hành chính, bao gồm những luật liên quan đến loài và khuvực được bảo vệ

 Tôn trọng các quyền mang tính phong tục tập quán và chia sẻ lợi ích:

- Các cộng đồng địa phương và người bản địa có quyền sở hữu hoặcquyền sử dụng hợp pháp hoặc theo phong tục duy trì sự kiểm soát, ởmức độ cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi, kiến thức hoặc tài nguyêntruyền thống của mình đối với các công ty thu hái

- Các thỏa thuận với cộng đồng địa phương và người bản địa được xâydựng dựa trên kiến thức đầy đủ và thích hợp về quyền sở hữu, quyềntiếp cận, các yêu cầu quản lý và giá trị nguồn tài nguyên Những thỏa

thuận này đảm bảo việc chia sẻ công bằng và hợp lý cho tất cả các bênliên quan.

 Thúc đẩy mối quan hệ hợp đồng công bằng giữa các đơn vị điều hành và người thu hái:

- Quan hệ kinh tế giữa công ty và người thu hái là công bằng và minhbạch, cho phép người thu hái tham gia vào các quyết định quan trọngnhư việc sử dụng tiền thưởng hoặc các thỏa thuận về giá

- Không có sự phân biệt đối xử đối với những người thu hái dựa trênchủng tộc, màu da, gốc gác, tôn giáo, giới tính hay các quan điểm chínhtrị và khuyến khích phụ nữ tham gia thu hái

 Hạn chế sự tham gia của trẻ em trong các hoạt động thu hái:

- Trẻ em không được kí hợp đồng tham gia thu hái Những người thu hái

vị thành niên không được làm những công việc nguy hiểm

- Những người thu hái không ký hợp đồng với trẻ em để giúp họ trongcông việc thu hái hay chế biến

- Trẻ em tham gia rất ít vào việc thu hái và chỉ làm dưới sự giám sát

 Đảm bảo lợi ích của những người thu hái và cộng đồng của họ:

- Các công ty thu hái phải đảm bảo giá cả hợp lý được trả dài hạn chongười thu hái thông qua các yêu cầu minh bạch trong tính toán chi phí,

để người thu hái tham gia vào các quyết định về giá, rút ngắn dâychuyền thương mại và đảm bảo kịp thời gian chi trả cho người thu hái

- Ngay sau khi nhận được khoản tiền cho quỹ FairWild Premium, khoảntiền nay sẽ được quản lý một cách minh bạch và các quyết định liênquan đến việc sử dụng quỹ này được đưa ra 1 cách có trách nhiệm bởi

tổ chức người thu hái, ban đại diện người thu hái hoặc 1 ban quản lýquỹ FairWild Premium được chỉ định gồm các bên liên quan.

 Bảo đảm điều kiện làm việc công bằng cho tất cả các lao động làm

viêc thu hái:

- Công ty thu hái tôn trọng các giá trị con người cơ bản và các quyềncăn bản tại nơi làm việc của tất cả công nhân

- Phải cung cấp 1 môi trường an toàn hợp vệ sinh, luôn lưu ý đến cáckiên thức phổ biến của ngành và các trường hợp rủi ro cụ thể

- Công ty thu hái có vai trò như là một chủ sử dụng lao động có tráchnhiệm về xã hội và đảm bảo các điều kiện làm việc tốt

 Áp dụng các thông lệ quản lý có trách nhiệm:

- Kế hoạch quản lý loài mục tiêu ngời tự nhiên phải dựa trên những thông

lệ quản lý thích ứng, thiết thực, có sự quản lý và tham gia minh bạch

- Việc quản lý thu hái các loài hoang dã được hộ trợ bởi công tác điềutra nguồn tài nguyên, đánh giá và giám sát các tác động thu hái 1 cáchthiết thực và thích hợp

- Công ty thu hái phải đảm bảo chỉ có những người thu hái đã qua đàotạo và có chuyên môn mới được tham gia thu hái các loài mục tiêu vàgiám sát việc thực hiện hiệu quả các hướng dẫn về thu hái

- Các cán bộ quản lý nguồn tài nguyên và người thu hái phải có kỹnăng phù hợp (đào tạo, giám sát, kinh nghiệm) để thực hiện các điềukhoản của kế hoạch quản lý và tuân thủ các yêu cầu của tiêu chuẩn này

- Các hoạt động thu hái phải được tiến hành 1 cách minh bạch liênquan đến việc lập kế hoạch và thực hành quản lý, lưu trữ và chia sẻthông tin,và sự tham gia các bên liên quan

1.3.1 Trên thế giới

Hiện nay các loại thuốc có nguồn gốc từ thảo dược, đang được sử dụngngày càng nhiều trên toàn thế giới Đồng thời cũng đã có nhiều báo cáo vềviệc bệnh nhân bị các hậu quả có hại cho sức khoẻ khi sử dụng các chế phẩm

từ thảo dược Một trong những nguyên nhân chính của các phản ứng có hại đãđược báo cáo liên quan trực tiếp đến chất lượng kém của các loại thuốc từthảo dược, bao gồm cả những nguyên liệu thảo dược Điều này là do việc bảođảm chất lượng và kiểm tra chất lượng các loại thuốc thảo dược vẫn chưađược quan tâm đúng mức Vì vậy việc quan tâm tới đảm bảo chất lượng câythuốc là hết sức cần thiết

Theo báo cáo chuyên sâu về kiến thức và thực hành của người dân tạivùng Uttarakhand của trung tâm đất nước Ấn Độ đã chỉ ra rằng tình hình câythuốc tại địa phương rất đáng báo động do tình trạng khai thác cây thuốc từ tựnhiên 1 cách bừa bãi làm cạn kiệt nguồn tài nguyên cây thuốc quý giá từ môitrường Một số nguồn cây thuốc thực vật đã được liệt kê là có nguy cơ tuyệtchủng Kiến thức, thái độ, thực hành của người dân khi thực hiên các dự án trồngcây và thu hái cây thuốc để cải tạo tài nguyên thiên nhiên thì chưa cao [14]

Theo nghiên cứu của Medcrave chất lượng cây thuốc rất khó kiểm soát

vì sự phức tạp của hàm lượng hóa học và sự đa dạng của các hoạt tính sinhhọc Đó là yếu tố bên trong còn lý do khách quan bên ngoài là do vấn đề trồng

và thu hái cây thuốc chưa được đảm bảo [15]

Theo Xiwen Livà cộng sự lượng cây thuốc mà Trung Quốc đang tiêuthụ có 80% cây thuốc thu hái từ tự nhiên chưa được bảo tồn song song, chưakhoa học Nguyên nhân chính gây ra tình trạng tài nguyên khai thác bị cạn

kiệt là do kiến thức của người thu hái còn hạn chế, không tuân thủ theo nhữngquy định về thu hái bền vững [27]

Nghiên cứu của Laith Moh’d Rousan và cộng sự cho thấykiến thức vềcây thuốc của người dân JorDan tương đối tốt Họ ý thức được việc cần phảitrồng và bảo tổn cây thuốc Tuy nhiên có 17% người dân có nhận thức trungbình về việc đảm bảo chất lượng cây thuốc JorDan vẫn đang rất tích cực trongviệc khai phá nhận thức cho người dân cách khai thác và trồng trọt đúng [28]

Theo nghiên cứu của Prakash C và cộng sự Ấn Độ tích cực tăng cườngcác hoạt động trồng cây thuốc để bù dần dần bảo tồn sinh thái vì lý do khaithác tự nhiên không khoa học đã làm ảnh hưởng xấu đến môi trường mà họsinh sống Vấn đề nâng cao nhận thức trong trồng và thu hái cây thuốc đãđược trở thành một ưu tiên trong chương trình nghị sự như là một phần củaviệc đáp ứng các nghĩa vụ quốc tế theo quy ước đa dạng sinh học [29]

1.3.2 Thực trạng về vấn đề đảm bảo chất lượng tại các vùng trồng cây thuốc ở Việt Nam

1.3.2.1 Tình hình chung

Việt Nam đã quy hoạch thành các vùng trồng cây thuốc trọng yếu để cóthể tập trung phát triển ngành cây thuốc Tuy nhiên tình hình đảm bảo chấtlượng cây thuốc còn những vấn đề tồn đọng sau [17]:

 Khái thác tràn lan không chú ý tái tạo bảo tồn:

- Khai thác rừng bừa bãi, chưa có kê hoạch tái sinh phát triển, nhiều loạicây thuốc mọc tự nhiên trong rừng cho nhiều loại cây thuốc quý bị pháhủy đã và đang làm cho vốn quý sinh học cây thuốc đang dần bị cạn kiệt

- Tình trạng chảy máu tài nguyên cây thuốc đang cực kỳ nghiêm trọngvới các cây thuốc hoang dại ở các vùng biên giới

 Sử dụng các loài có độc tính mà chưa chế biến kỹ: Cách chế biến và thuhái các loại cây thuốc có độc tính cao không đúng cách cũng đã gây ranhững hậu quả nghiêm trọng

 Cây thuốc mốc kém chất lượng:

 Ở Việt Nam với khí hậu nóng, ẩm và mưa nhiều làm cho hàm lượngnước trong không khí cao, cộng với cây thuốc phân lớn có nguôn gốcthực vật (lá, thân, rễ, hoa,quả, hạt, ), nguồn gốc động vật (xương, dathịt, mật, ) và một số từkhoáng vật rất dễ hút ẩm và là thành phần dinhdưỡng thích hợp cho vi khuẩn, nấm mốc, côn trùng phát triển Theothống kê tỷ lệ số cây thuốc bị mốc mọt 15-20%, tỷ lệ khối lượng câythuốc bị mốc 12-28% Nấm mốc làm giảm chất lượng cây thuốc, tiết menphân huỷ hoạt chất trong cây thuốc, tiết các độc tố(mycotoxin) đặc biệt làcác aflatoxin trong cây thuốc

 Quá trình chế biến cây thuốc và bảo quản cây thuốc còn nhiều bất câpnhư sử dụng các chất bảo quản không đúng quy định

 Quản lý cây thuốc và sản phẩm có nguồn gốc cây thuốc còn nhiều bất cập

 Việc thu hái chưa khoa học ảnh hưởng không tốt đến môi trường sốngcủa cả con người và động vật, thực vật [13] Trong quá trình sản xuấtthuốc và cây thuốc vẫn còn chưa đảm bảo hết các quy trình tuân thủ đảmbảo chất lượng cây thuốc [12]

 Nghiên cứu của Nguyễn Bá Hoạt tại Sa Pa- Lào Cai” năm 2002 đã chỉ rarằng kiến thức, thái độ và thực hành của người trồng cây thuốc tại Sa Pacòn nhiều thiếu sót Sản xuất cây thuốc ở Sa Pa còn mang tính độc canh,trình độ canh tác còn lạc hậu, thu nhập của người nông dân còn thấp(36,916 đ/người/tháng) đã làm hạn chế việc phát huy lợi thế của điềukiện tự nhiên khí hậu đất đai và giàu tiềm năng lao động trong thâm canhtăng năng suất cây trồng[18]

 Nghiên cứu củaTrần Văn Ơn tại vườn quốc gia Ba Vì năm 2003 cho thấyngười dân có hiểu biết về các vấn đề liên quan đến bảo tồn và phát triểnbền vững cây thuốc, có thái độ xây dựng trong bảo tồn và phát triển bềnvững tài nguyên cây thuốc trong khu vực vườn quốc gia Ba Vì [19].

1.3.2.2 Đặc điểm điều kiện tự nhiên và tình hình đảm bảo chất lượng cây thuốc tại tỉnh Yên Bái

 Đặc điểm điều kiện tự nhiên tỉnh Yên Bái

- Yên Bái với địa hình nằm ở vùng Tây Bắc tiếp giáp với Đông Bắc,diện tích 6882,9 km2, dân số 800100 người, mật độ dân số 116 người/ km2

(2016) Địa hình Yên Bái có độ dốc lớn, cao dần từ Đông sang Tây, từ Namlên Bắc, độ cao trung bình 600m so với mực bước biển và có thể chia làm 2vùng: vùng thấp ở tả ngạn sông Hồng và lưu vực sông Chảy mang nhiều đặcđiểm của trung du, vùng cao thuộc hữu ngạn sông Hồng và cao nguyên nằmgiữa sông Hồng và sông Đà có nhiều dãy núi[20]

- Yên Bái có nhiều thuận lợi trong phát triển cây thuốc Với điều kiệnđất đai, khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi phù hợp trồng các loại cây cây thuốc,đặc biệt là cây quế và cây sơn tra; việc thu hút nguồn lực về đất đai, lao động,nguồn vốn cho phát triển cây cây thuốc khá thuận lợi Nhân dân trong vùng

đã có nhiều kinh nghiệm, tập quán sản xuất một số cây như cây quế, cây sơntra từ khâu trồng đến khâu chăm sóc, bảo vệ, khai thác và tiêu thụ sảnphẩm[22]

- Đa số cây cây thuốc trên địa bàn tỉnh là dễ trồng, thích hợp với điềukiện khí hậu tại các địa phương trong tỉnh, nhiều chủng loại cây cây thuốc đãgắn bó với người dân từ nhiều năm nay, nên quá trình mở rộng và phát triểncây cây thuốc có nhiều thuận lợi, đặc biệt đối với các cây trồng như quế, sơntra, thảo quả, sả, gừng… [22]

1.3.2.3 Tình hình đảm bảo chất lượng cây thuốc tỉnh Yên Bái

 Những khó khăn

- Phát triển cây thuốc tại tỉnh Yên Bái vẫn gặp những khó khăn nhấtđịnh do điều kiện tự nhiên, địa hình, thời tiết thường xuyên chịu ảnh hưởngcủa thiên tai, lũ ống, lũ quét và sạt lở đất, khí hậu khắc nghiệt, rét đậm, réthại, giao thông đi lại khó khăn Cây cây thuốc yêu cầu về vốn đầu tư ban đầu,đặc biệt là nguồn giống tương đối cao so với nhiều cây trồng khác[26]

- Đa số người dân điều kiện kinh tế còn khó khăn chưa đáp ứng đượcyêu cầu cho việc mở rộng và phát triển sản xuất Hệ thống cơ sở nhân ươmsản xuất giống, cơ sở thu gom, sơ chế sản phẩm còn thiếu, chưa đáp ứng đượcyêu cầu của sản xuất với quy mô lớn, tập trung[26]

- Yêu cầu sản xuất cây thuốc hàng hóa với quy mô lớn phải áp dụngcác quy trình kỹ thuật về trồng trọt và thu hái sản phẩm chất lượng Các vùngtrồng cây cây thuốc đều là vùng cao, khả năng tiếp thu kỹ thuật mới củangười dân còn hạn chế, khó khăn cho việc mở rộng phát triển các cây trồngmới với yêu cầu kỹ thuật cao hơn[26]

- Ngoài cây trồng quế, sơn tra, thảo quả, người dân chủ yếu khai tháccây thuốc theo cách tự nhiên Tình trạng khai thác cây thuốc không có sựkiểm soát, thiếu quy hoạch quản lý, bảo tồn… khiến nguồn cây thuốc quýhiếm có nguy cơ cạn kiệt, tuyệt chủng[26]

 Những thuận lợi

- Trên cơ sở tình hình cây thuốc của tỉnh như trên ủy ban nhân nhândinht đã đề ra những kế hoạch phát triển cây thuốc định hướng đến năm 2025:mở rộng diện tích và chủng loại cây thuốc hàng hóa có ưu thế trên địa bàntỉnh lên 26 chủng loại chính với diện tích 750 ha, sản lượng đạt 800 tấn; diệntích trồng cải tạo, tái trồng 500 ha (trên diện tích hiện có); giữ ổn định vànâng cao chất lượng diện tích cây cây thuốc hiện có[22] Trên địa bàn tỉnh

hiện có 3 đề án, dự án về nuôi trồng, khai thác cây thuốc đã được triển khailà: đề án phát triển cây quế tỉnh Yên Bái giai đoạn 2016 – 2020[23], đề ánphát triển cây sơn tra tại hai huyện Trạm Tấu và huyện Mù Cang Chải, giaiđoạn 2016 - 2020[24], dự án trồng, phát triển và chế biến loài cây cây thuốcmàng tang[25].

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ

2.1.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn

Đối tượng tham gia nghiên cứuđảm bảo tất cả các tiêu chuẩn sau:

- Không phân biệt giới tính, tuổi từ 18

- Người dân, đại diện tổ chức, doanh nghiệp hiện đang có trồng hoặckhai thác cây thuốc trên địa bàn tỉnh Yên Bái

- Tình nguyện tham gia nghiên cứu

2.1.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ

Là đối tượng có ít nhất 1 trong các tiêu chuẩn sau:

- Là thành viên nhóm tham gia nghiên cứu

- Không hợp tác trong quá trình tham gia nghiên cứu

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu

N: Số hộ gia đình/cơ sở trồng, thu hái cây thuốc có kiến thức về thực hành đảm bảo chất lượng cây thuốc cần điều tria

α : Mức ý nghĩa thống kê (α= 0,05 độ tin cậy 95% )

Z2

1-α/2 : Giá trị thu được từ bảng Z ứng với giá trị (Z = 1,96)

p : Tỷ lệ hộ gia đình/cơ sở trồng, thu hái cây thuốc có kiến thức về

đảm bảo chất lượng dược dựa trên báo cáo điều tra pilot của nghiên cứu p = 0,8

 : Sai số cho phép (ở đây chọn 0,1)

Tính ra cỡ mẫu là 62 + 5% = 65

2.2.1.2 Phương pháp chọn mẫu

Danh sách phỏng vấn được chọn ngẫu nhiên có phân tầng từ danh sách

hộ gia đình và cơ sở trồng và khai thác cây thuốc trên địa bàn tỉnh Yên Bái.Trong đó phân tầng đảm bảo tỉ lệ hộ gia đình trồng và khai thác cây thuốc :cơsở trồng và khai thác cây thuốc là 3: 1

2.2.2 Thiết kế nghiên cứu

Điều tra cắt ngang sử dụng phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi

Sơ đồ 2.1: Thiết kế khảo sát kiến thức thái độ thực hành về đảm bảo chất lượng cây thuốc trong trồng và

thu hái cây thuốc của người trồng thuốc.

- Phỏng vấn bằng bảng hỏi: 65 bảng hỏi phỏng vấn được sử dụng với cácnhóm đối tượng tham gia trồng và thu hái cây thuốc Bảng hỏi nghiêncứu được thiết kế nhằm thu thập các thông tin liên quan đến kiến thức,thái độ và thực hành liên quan đến đảm bảo chất lượng trong trồng vàthu hái cây thuốc của người trồng cây thuốc tỉnh Yên Bái

n = 65, bảng hỏi vớicác đối tượng là doanhnghiệp, hợp tác xã, tổhợp tác, hộ gia đìnhtrồng thuốc

2.2.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu

Bảng 2.1: Các chỉ tiêu đánh giá của nghiên cứu

Tỉ lệ các loại hình cơ sở

trồng và khai thác cây thuốc

Phiếu phỏng vấnTỉ lệ các loại hoạt động

trồng, khai thác cây thuốc

Phiếu phỏng vấnTỉ lệ các loại hoạt động

trồng, khai thác cây thuốc

Phiếu phỏng vấnTỉ lệ thời gian trồng, khai

thác cây thuốc

Phiếu phỏng vấnTỉ lệ diện tích đất đang sử

dụng trong trồng cây thuốc

Phiếu phỏng vấn

Đánh giá tỉ lệ người

Tỉ lệ đối đối tượng biết đếncác quy định về đảm bảochất lượng trong trồng và thu

hái cây thuốc

Phiếu phỏng vấn

Tỉ lệ đối tượng kể tên đượccác tiêu chuẩn đảm bảo chấtlượng cây thuốc trong trồng

và thu hái

Phiếu phỏng vấn

Chỉ tiêuđánh giáthái độ

Tỉ lệ các đối tượng nghiêncứu có mong muốn tham giatập huấn đào tạo nâng caokiến thức về đảm bảo chấtlượng cây thuốc

Phiếu phỏng vấn

Tỉ lệ đối tượng nghiên cứunhận định về sự cần thiết củađảm bảo chất lượng dượ c

Phiếu phỏng vấn

liệu trong trồng và thu háicây thuốc

Xác định tỉ lệ người

trồng cây thuốc có

thực hành đúng về

đảm bảo chất lượng

trong trồng và thu hái

Chỉ tiêuđánh giáthực hành

Tỉ lệ tác đối tượng nghiêncứu tuân thủ theo các tiêuchuẩn chất lượng sản phẩmtrong trồng và thu hái câythuốc

Phiếu phỏng vấn

Tỷ lệ thực hiện các biệnpháp đảm bảo chất lượngtrong trồng và thu hái

Phiếu phỏng vấn

Tỉ lệ đối tượng nghiên cứuthực hiện các biện pháp bảo

vệ môi trường trong trồng vàthu hái cây thuốc

Phiếuphỏng vấn

2.2.4 Đánh giá kết quả

2.2.4.1 Đặc điểm đối tượng khảo sát:

- Tỉ lệ các loại hình cơ sở trồng và khai thác cây thuốc: hộ gia đình, hợptác xã, doanh nghiệp

- Tỉ lệ các loại hoạt động trồng, khai thác cây thuốc: Chỉ trồng, khaithác trong tự nhiên, trồng và khai thác trong tự nhiên

- Tỉ lệ thời gian trồng, khai thác cây thuốc: < 5 năm, 5 – 20năm, >20 năm

- Tỉ lệ diện tích đất đang sử dụng trong trồng cây thuốc:<2000m2,

2000m2 -100000m2, >100000m2

- Tỉ lệ các loại cây đang được trồng và khai thác phổ biến tại địa phương

2.2.4.2 Các chỉ tiêu về kiến thức, thái độ và thực hành của đối tượng khảo sát

 Chỉ tiêu đánh giá về kiến thức:

- Tỉ lệ đối tượng nghiên cứu biết đến các qui định về đảm bảo chấtlượng trong trồng và thu hái cây thuốc.

- Tỉ lệ đối tượng nghiên cứu biết đến tiêu chuẩn đảm bảo chất lượngcây thuốc trong trồng cây thuốc: VietGap, GACP WHO

- Tỉ lệ - đối tượng nghiên cứu biết đến tiêu chuẩn đảm bảo chất lượngcây thuốc trong thu hái cây thuốc: Fairwild

 Chỉ tiêu đánh giá về thái độ

- Tỉ lệ các đối tượng nghiên cứu có mong muốn tham gia tập huấn đàotạo nâng cao kiến thức về đảm bảo chất lượng cây thuốc

- Tỉ lệ đối tượng nghiên cứu nhận định về sự cần thiết của đảm bảo chấtlượng cây thuốc trong trồng cây thuốc ở các mức cần thiết và không cần thiết

 Chỉ tiêu đánh giá về thực hành

- Tỉ lệ tác đối tượng nghiên cứu tuân thủ theo các tiêu chuẩn chấtlượng sản phẩm trong trồng và thu hái cây thuốc (VietGAP, GACP WHO,Fairwild)

- Tỷ lệ thực hiện các biện pháp đảm bảo chất lượng trong trồng và thuhái (kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc chất lượng nguyên liệu đầu vào, kiểm soáthóa chất sinh vật gây hại, người lao động có đầy đủ sức khỏe, cây trưởngthành đúng mùa vụ)

- Tỉ lệ đối tượng nghiên cứu thực hiện các biện pháp bảo vệ môitrường trong trồng và thu hái cây thuốc (Sử dụng phân bón theo liều lượng vàđảm bảo thời gian cách ly, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo danh mục chophép và đảm bảo thời gian cách ly, không sử dụng hóa chất không an toàn đểbảo quản hoặc sơ chế sản phẩm, thu gom, xử lý rác thải đúng cách )

2.3 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

Tháng 8 năm 2018 đến tháng 6 năm 2019

2.4 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU