Phương pháp giải bài tập rối loạn giảm phân

Theo lí thuyêt, có bao nhiêu phát bi u sau đúng?. Bài toán: Xét phép lai: AaBbDd….

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP RỐI LOẠN GIẢM PHÂN

TRONG ĐỀ THI THPTQG MÔN SINH HỌC

ĐỒNG HÀNH CÙNG CÁC EM HỌC SINH TRONG MÙA DỊCH CORONA

-Mar-V i mong mu n ng hành và giúp các em h c sinh trên c c có ngu n tài li u h u ích ôn t p, rèn luy n tính t h c trong mùa d y Hu nh Thanh quy nh biên so n tài li P i bài t p r i lo n gi m phân Đ ng bài t p thu Sinh 12 có nhi u kh t hi thi THPTQG B ng s tâm huy y Hu T g ng trình bày m t cách ch nh chu và

c n th n nh t có th , tuy nhiên trong quá trình biên so n không tránh kh i m t s sai sót nh nh Th y

Hu nh Thanh mong nh c s góp ý chân thành t quý Th y Cô và các em HS trên m i mi c M i

tr c ti p qua fb Hu nh Thanh Cu i cùng, th y chúc các em ôn luy n th t t t, luôn c

g ng ph u vì m t ra

M ỤC LỤC

ẦN 1: LÝ THUYẾT CHUNG 2

ẦN 2: HÌNH VẼ MINH HỌA CƠ SỞ TẾ BÀO HỌC 2

ẦN 3: CÁC DẠNG BÀI TẬP 6

D NG 1: TÍNH T L GIAO T TH A HO C THI U 1 NST 6

 M T S VÍ D T LUY N 6

D NG 2: TÍNH T L H P T T BI N L CH B I 8

 M T S VÍ D T LUY N 10

D NG 3: TÍNH S LO I KI U GEN C A TH T BI N L CH B I 12

 M T S VÍ D T LUY N 14

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP RỐI LOẠN GIẢM PHÂN

TRONG ĐỀ THI THPTQG MÔN SINH HỌC

ẦN 1: LÝ THUYẾT CHUNG

Ki u gen GP bình th ng R i lo n GP I R i lo n GP II

có hoán v gen AB; ab; Ab; aB ; ; ; ; O ; ; ; ; O

Ầ 2 HÌNH VẼ MINH HỌA CƠ SỞ TẾ BÀO HỌC CỦA SỰ KHÔNG PHÂN LY TRONG GIẢM PHÂN 1 VÀ 2

D a vào hình v r i lo n GP I:

 R i lo n gi m phân I, gi m phân II bình th n 1 c p NST mang gen t o ra 1 giao t có

ki u gen hoàn toàn gi ng ki u gen P và 1 giao t không mang gen nào v c p NST đó (O)

 C th có c p NST mang 2 gen A và a r i lo n gi m phân I cho 2 lo i giao t : giao t th a 1 NST Aa (n + 1) và giao t thi u 1 NST O (n – 1)

T l hai giao t này b ng nhau và Aa = O = 1

2

 Trong quá trình gi m phân, có x% s t bào x y ra r i lo n gi m phân I, thì

T l giao t (n + 1) = t l giao t (n – 1) = x% 2

D a vào hình v r i lo n GP II, ta c n phân bi t m t s tr ng h p sau:

 Tr ng h p 1: Ch t bào A r i lo n không phân ly trong GP2 (t o 2 lo i giao t AA, O) và t bào

B phân ly bình th ng trong GP2 (t o 1 lo i giao t a)

Tr ng h p này t o đ c 3 lo i v i t l 1AA:1O:2a

 Tr ng h p 2: Ch t bào B r i lo n không phân ly trong GP2 (t o 2 lo i giao t aa, O) và t bào A

phân ly bình th ng trong GP2 (t o 1 lo i giao t A)

Tr ng h p này t o đ c 3 lo i v i t l 1aa:1O:2A

 Tr ng h p 3: C 2 t bào A và B đ u r i lo n không phân ly trong GP2

Tr ng h p này t o đ c 3 lo i v i t l 1AA:1aa:2O

Hình v d i đây mô t s gi m phân c a 1 t bào có ki u gen AB

ab x y ra hoán v gen và không phân ly trong gi m phân I, có 4 tr ng h p có th x y ra:

Ầ 3 CÁC DẠNG BÀI TẬP

D NG 1: TÍNH T L GIAO T TH A HO C THI U 1 NST

Cõu h i: Xột y t bào sinh tinh gi m phõn t o giao t , t rong đú cú x t bào x y ra s khụng phõn ly 1 c p NST trong

gi m phõn I, gi m phõn II di n ra bỡnh th ng H i t l giao t th a 1 NST (n+1) ho c giao t thi u 1 NST (n – 1) là bao nhiờu?

Ph ng phỏp gi i

(L u ý: đõy là ph ng phỏp gi i, ch khụng ph i h ng d n HS ỏp d ng cụng th c m t cỏch mỏy múc – xem vớ d 1 bờn

d i)

 T l giao t (n + 1) = t l giao t (n – 1) = Số lượng giao tử đột biến 2x

Tổng số giao tử được tao ra 4y (*)

T cụng th c (*)  T l giao t (n + 1) = t l giao t (n – 1) = % Số tế b¯o không phân li

2

 T l giao t bỡn h th ng = 1 – T l giao t đ t bi n = 1 2 2y

4x

 

Vớ d 1: M t cỏ th m t loài đ ng v t cú b nhi m s c th 2n = 12 Khi quan sỏt quỏ trỡnh gi m phõn c a 2000 t bào sinh tinh, ng i ta th y 20 t bào cú c p nhi m s c th s 1 khụng phõn li trong gi m phõn I, cỏc s ki n khỏc trong gi m phõn di n ra bỡnh th ng; cỏc t bào cũn l i gi m phõn bỡnh th ng Theo lớ thuy t, trong t ng s giao t đ c t o thành

t quỏ trỡnh trờn thỡ s giao t cú 5 nhi m s c th chi m t l

A 0,5% B 0,25% C 1% D 2%

H ng d n gi i:

Nh n xột, mụt c th cú 2n = 12 thỡ giao t bỡnh th ng cú ch a n = 6 NST

Giao t cú 5 NST là lo i giao t đ t bi n thi u m t NST

Tớnh t l giao t đ t bi n này theo nguyờn t c: L y s l ng giao t ch a 5 NST chia cho t ng s giao t t o ra Trong đú:

+ S l ng giao t ch a 5 NST = 20 ì 2 = 40

+ T ng s giao t t o ra = 2000 ì 4 = 8000

V y t l giao t ch a 5 NST đ t bi n = 40 : 8000 = 0,005 = 0,5%

Ch n đỏp ỏn A

 M T S VÍ D T LUY N

Cõu 1: M t cỏ th m t loài đ ng v t cú b NST 2n= 20 Khi quan sỏt quỏ trỡnh gi m phõn c a 1000 t bào sinh tinh, ng i ta th y 10 t bào cú c p NST s 3 khụng phõn ly trong gi m phõn 1, cỏc s ki n khỏc trong

gi m phõn di n ra bỡnh th ng; cỏc t bào cũn l i gi m phõn bỡnh th ng L y ng u nhiờn 1 giao t , xỏc su t đ thu đ c 1 giao t cú 11 NST là

Cõu 2: M t cỏ th m t loài đ ng v t cú b NST 2n= 32 Khi quan sỏt quỏ trỡnh gi m phõn c a 2000 t bào sinh tinh, ng i ta th y 120 t bào cú c p NST s 5 khụng phõn ly trong gi m phõn 1, cỏc s ki n khỏc trong

gi m phõn di n ra bỡnh th ng; cỏc t bào cũn l i gi m phõn bỡnh th ng Theo lớ thuy t, trong t ng s giao t

đ c t o thành t quỏ trỡnh trờn thỡ s giao t cú 16 nhi m s c th chi m t l

Câu 3: M t cá th m t loài đ ng v t có b NST 2n= 38 Khi quan sát quá trình gi m phân t o tinh trùng,

ng i ta th y 5% t bào có c p NST s 7 không phân ly trong gi m phân 1, các s ki n khác trong gi m phân

di n ra bình th ng; các t bào còn l i gi m phân bình th ng L y ng u nhiên 1 giao t , xác su t đ thu đ c giao t có 20 NST là

Câu 4: M t cá th m t loài đ ng v t có b NST 2n= 28 Khi quan sát quá trình gi m phân c a 4000 t bào sinh tinh, ng i ta th y 360 t bào có c p NST s 10 không phân ly trong gi m phân 1, các s ki n khác trong

gi m phân di n ra bình th ng; các t bào còn l i gi m phân bình th ng Theo lí thuy t, trong t ng s giao t

đ c t o thành t quá trình trên thì s giao t đ t bi n chi m t l

Câu 5: M t cá th m t loài đ ng v t có b NST 2n= 38 Khi quan sát quá trình gi m phân t o tinh trùng,

ng i ta th y 12% t bào có c p NST s 7 không phân ly trong gi m phân 1, các s ki n khác trong gi m phân

di n ra bình th ng; các t bào còn l i gi m phân bình th ng Theo lí thuy t, trong t ng s giao t đ c t o thành t quá trình trên thì s giao t bình th ng chi m t l

Câu 6: M t cá th m t loài đ ng v t có b NST 2n= 28 Khi quan sát quá trình gi m phân c a 4000 t bào sinh tinh, ng i ta th y có m t s t bào có c p NST s 10 không phân ly trong gi m phân 1, các s ki n khác trong gi m phân di n ra bình th ng; các t bào còn l i gi m phân bình th ng L y ng u nhiên 1 giao t , xác

su t đ thu đ c giao t có 15 NST là 0,25% S t bào đã x y ra đ t bi n là

Câu 7: M t cá th m t loài đ ng v t có b NST 2n= 28 Khi quan sát quá trình gi m phân c a 4000 t bào sinh tinh, ng i ta th y có m t s t bào có c p NST s 10 không phân ly trong gi m phân 1, các s ki n khác trong gi m phân di n ra bình th ng; các t bào còn l i gi m phân bình th ng L y ng u nhiên 1 giao t , xác

su t đ thu đ c giao t có 15 NST là 4,5% S t bào không x y ra ra đ t bi n là

Câu 8: M t cá th m t loài đ ng v t có b nhi m s c th 2n = 8 Khi quan sát quá trình gi m phân c a 1000

t bào sinh tinh, ng i ta th y 10 t bào có c p nhi m s c th s 1 không phân li trong gi m phân I, các s ki n khác trong gi m phân di n ra bình th ng; các t bào còn l i gi m phân bình th ng Theo lí thuy t, trong t ng

s giao t đ c t o thành t quá trình trên thì s giao t có 3 nhi m s c th chi m t l

Câu 9: M t loài có b nhi m s c th 2n = 18 Khi quan sát quá trình gi m phân c a 4000 t bào sinh tinh, ng i

ta th y có 160 t bào có c p nhi m s c th s 1 không phân li trong gi m phân I, các s ki n khác trong gi m phân di n ra bình th ng Theo lí thuyêt, có bao nhiêu phát bi u sau đúng?

I S giao t đ c hình thành là 16000

II T l giao t bình th ng là 4%

III Các lo i giao t t o ra có th ch a 8, 9, 10 nhi m s c th trong t bào

IV Trong t ng s giao t đ c t o thành t quá trình trên thì giao t có 9 nhi m s c th chi m t l 2%

D NG 2: TÍNH T L H P T T BI N L CH B I

L u ý:

H p t bình th ng khi nh n đ c giao t bình th ng t b và giao t bình th ng t m

H p t đ t bi n l ch b i khi ch a ít nh t 1 giao t đ t bi n th a ho c thi u NST

T l h p t đ t bi n l ch b i + T l h p t bình th ng = 1

………

Bài toán: Xét phép lai: AaBbDd…  AabbDD…

Xét s gi m phân t o giao t c a cùng 1 NST t ng đ ng (ví d xét c p Aa) c 2 gi i đ c và cái N u có x%

t bào sinh tinh x y ra s không phân ly trong GP I (c p Aa) và có y% t bào sinh tr ng x y ra s không phân ly trong GP I (c p Aa) ; gi m phân II đ u di n ra bình th ng t ng t s có nh ng c p gen khác có th

có s không phân ly trong GP I Các câu h i đ bài th ng đ t ra là:

- Tính t l h p t bình th ng (xem ví d 1)

- Tính t l h p t đ t bi n (xem ví d 2)

- Tính xác su t 1 lo i ki u gen c th đ i con (xem ví d 3)

Ph ng pháp gi i:

B c 1: Tách riêng t ng c p gen và sau đó tính xác su t đ i con t ng c p gen

B c 2: Áp d ng quy t c nhân xác su t: nhân các k t qu c a t ng c p gen l i v i nhau

H ng d n gi i c th :

Khi tính h p t bình th ng t i c p Aa, ta nh n th y, h p t bình th ng t i c p Aa khi nh n đ c giao t bình

th ng t gi i đ c và giao t bình th ng t gi i cái

Do có x% s t bào sinh tinh không phân li trong GP1 (100% – x) t bào còn l i gi m phân bình th ng, và các t bào này đ u t o giao t đ u bình th ng T l giao t bình th ng t gi i đ c là (100% – x)

Do có y% s t bào sinh tr ng không phân li trong GP1 (100% – y) t bào còn l i gi m phân bình th ng, và các t bào này đ u t o giao t đ u bình th ng T l giao t bình th ng t gi i cái là (100% – y)

 T l h p t bình th ng t i c p gen Aa = (100% – x) × (100% – y)

H p t đ t bi n l ch b i có r t nhi u tr ng h p ki u gen, nên n u tính theo ki u tr c ti p t l c a t ng ki u gen, sau đó c ng k t qu các tr ng h p l i s m t r t nhi u th i gian, ta có th tính theo ki u gián ti p nh sau:

T l h p t đ t bi n l ch b i = 100% – T l h p t bình th ng

 Khi đ bài yêu c u tính t l h p t đ t bi n l ch b i, ta nên tính t l h p t bình th ng tr c, sau đó l y 100% - t l h p t bình th ng

Ví d 1: phép lai Aa  Aa Trong quá trình gi m phân c a c th đ c, c p NST mang c p gen Aa 10%

s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân li bình

th ng Trong quá trình gi m phân c a c th cái di n ra bình th ng đ i con, lo i h p t đ t bi n chi m t

l :

H ng d n gi i:

• Khi tính h p t bình th ng t i c p Aa, ta nh n th y, h p t bình th ng t i c p Aa khi nh n đ c giao t bình th ng t gi i đ c và giao t bình th ng t gi i cái

• gi i đ c: Do có 10% s t bào sinh tinh không phân li trong GP1 90% t bào còn l i gi m phân bình

th ng, và các t bào này đ u t o giao t đ u bình th ng T l giao t bình th ng t gi i đ c là 90%

• gi i cái: 100% các t bào sinh tr ng đ u gi m phân bình th ng T l giao t bình th ng t gi i cái là 100%

 T l h p t bình th ng t i c p gen Aa = 90% × 100% = 90%

• H p t đ t bi n l ch b i có th tính theo ki u gián ti p nh sau:

T l h p t đ t bi n l ch b i = 100% – T l h p t bình th ng = 100% - 90% = 10%

Ch n đáp án B

Ví d 2: phép lai AaBbEe × AabbEe Trong quá trình gi m phân c a c th đ c, c p NST mang c p gen

Aa 10% s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân

li bình th ng Trong quá trình gi m phân c a c th cái, c p NST mang c p gen Ee 2% s t bào không phân

li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân li bình th ng đ i con, lo i

h p t đ t bi n chi m t l :

H ng d n gi i:

Ph ng pháp gi i:

B c 1: Tách riêng t ng c p gen và sau đó tính xác su t đ i con t ng c p gen

B c 2: Áp d ng quy t c nhân xác su t: nhân các k t qu c a t ng c p gen l i v i nhau

Nh n xét: bài yêu c u tính t l h p t đ t bi n ta ph i tính t l h p t bình th ng tr c

Làm bài:

• B c 1: Tách riêng c p gen Aa × Aa

+ gi i đ c: 10% t bào không phân li trong GP1 90% t bào còn l i bình th ng T l giao t bình th ng = 90%

+ gi i cái: 100% các t bào sinh tr ng đ u gi m phân bình th ng T l giao t bình th ng t

gi i cái là 100%

 T l h p t bình th ng t i c p gen Aa = 90% × 100% = 90%

• B c 2: Tách riêng c p gen bb × Bb

+ bài không nói r ng gi i đ c và gi i cái b r i lo n c p bb và Bb nên t l giao t bình th ng t o

ra gi i đ c và cái đ u b ng 100%

 T l h p t bình th ng t i c p gen Bb = 100% × 100% = 100%

• B c 3: Tách riêng c p gen Ee × Ee

+ gi i đ c: 100% các t bào sinh tinh đ u gi m phân bình th ng T l giao t bình th ng t gi i

đ c là 100%

+ gi i cái: 2% t bào không phân li trong GP1 98% t bào còn l i bình th ng T l giao t bình

th ng = 98%

 T l h p t bình th ng t i c p gen Ee = 100% × 98% = 98%

• B c 4: Tính t l h p t bình th ng 3 c p A-B-D:

T l h p t bình th ng = 90% × 100% × 98% = 88,2%

• B c 5: Tính t l h p t đ t bi n = 100% - 88,2% = 11,8%

Ch n đáp án C

Ví d 3: phép lai AaBbDd × Aabbdd Trong quá trình gi m phân c a c th đ c, c p NST mang c p gen

Aa 20% s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân

li bình th ng Trong quá trình gi m phân c a c th cái, c p NST mang c p gen bb 10% s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân li bình th ng Lo i ki u gen aabbdd đ i con chi m t l

H ng d n gi i:

Ph ng pháp gi i:

B c 1: Tách riêng t ng c p gen và sau đó tính xác su t đ i con t ng c p gen

B c 2: Áp d ng quy t c nhân xác su t: nhân các k t qu c a t ng c p gen l i

Nh n xét: Ki u gen aabbdd đ i con là lo i ki u gen bình th ng Ki u gen này nh n xác giao t a, b, d t gi i

đ c, và các giao t a, b, d t gi i cái Do đó, ta ph i tích riêng t ng c p gen, r i tính giao t gi i đ c và gi i cái

Làm bài:

• B c 1: Tách riêng c p gen Aa × Aa

+ gi i đ c: 20% t bào không phân li trong GP1 80% t bào còn l i bình th ng T l giao t bình th ng = 80% T l giao t a sinh ra t các t bào Aa = 80% : 2 = 40%

+ gi i cái: 100% các t bào sinh tr ng đ u gi m phân bình th ng T l giao t bình th ng t

gi i cái là 100% T l giao t a sinh ra t các t bào Aa = 100% : 2 = 50%

 T l h p t aa = 40% × 50% = 20%

• B c 2: Tách riêng c p gen Bb × bb

+ gi i đ c: 100% các t bào sinh tinh đ u gi m phân bình th ng T l giao t bình th ng t gi i

đ c là 100% T l giao t b sinh ra t các t bào Bb = 100% : 2 = 50%

+ gi i cái: 10% t bào không phân li trong GP1 90% t bào còn l i bình th ng

T l giao t bình th ng = 90% T l giao t b sinh ra t các t bào bb = 90%

 T l h p t bb = 50% × 90% = 45%

• B c 3: Tách riêng c p gen Dd × dd

+ bài không nói r ng gi i đ c và gi i cái b r i lo n c p bb và Bb nên t l giao t bình th ng t o

ra gi i đ c và cái đ u b ng 100%

 T l h p t dd sinh ra t phép lai trên = 50%

• B c 4: T l ki u gen aabbdd = 20% × 45% × 50% = 4,5%

Ch n đáp án D

TÍNH NHANH: AaBbDd × Aabbdd 80%(Aa × Aa) × 90% (Bb × bb) × 100% (Dd × dd)

 aabbdd 80% 1(aa) 90% 1(bb) 100% 1(dd) 4, 5%

 M T S VÍ D T LUY N

Câu 1: phép lai AabbddEe  AaBbDdEe Trong quá trình gi m phân c a c th đ c, c p NST mang c p gen Aa 10% s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân li bình th ng Trong quá trình gi m phân c a c th cái, c p NST mang c p gen Ee 2% s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân li bình th ng đ i con,

lo i h p t đ t bi n chi m t l :

Câu 2: m t loài đ ng v t giao ph i, xét phép lai P: Aa × Aa Gi s trong quá trình gi m phân c a c th

đ c, có 20% s t bào x y ra hi n t ng c p nhi m s c th mang c p gen Aa không phân li trong gi m phân I, các s ki n khác di n ra bình th ng, c th cái gi m phân bình th ng N u s k t h p gi a các lo i đ c và cái trong th tinh là ng u nhiên, theo lí thuy t trong t ng s các h p t l ch b i đ c t o ra th h Fl, h p t có

ki u gen AAa chi m t l

Câu 3: phép lai AaBbDd × Aabbdd Trong quá trình gi m phân c a c th đ c, c p NST mang c p gen

Aa 20% s t bào không phân li trong gi m phân I, gi m phân II di n ra bình th ng, các c p NST khác phân