Tiểu luận môn Những vấn đề kinh tế chính trị đương đại: Đổi mới phân công và sử dụng lao động trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam

Tiểu luận tìm hiểu những đổi mới phân công và sử dụng lao động trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam. Mời các bạn cùng tham khảo tiểu luận để nắm chi tiết hơn nội dung nghiên cứu.

M C L C  Ụ Ụ

MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 2

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 2

1 Phân công lao động và sử dụng lao động 2

2 Cách mạng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế tri thức 3

II THỰC TRẠNG PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRI THỨC Ở VIỆT NAM 8

KẾT LUẬN 22

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

M  Đ U Ở Ầ

Các cu c cách m ng khoa h c công ngh  và s  phát tri n c a kinh t  triộ ạ ọ ệ ự ể ủ ế  

th c đã t o nh ng chuy n bi n quan tr ng trên ph m vi toàn c u. Ngày nay,ứ ạ ữ ể ế ọ ạ ầ  

th  gi i đang bế ớ ước vào cu c cách m ng công nghi p l n th  4, đó là xuộ ạ ệ ầ ứ  

hướng phát tr n m i, d a trên h  th ng v t lý m ng, là s  k t h p c a côngể ớ ự ệ ố ậ ạ ự ế ợ ủ   ngh  m i trong các lĩnh v c v t lý, s  hóa, t  đ ng hóa và sinh h c, t o raệ ớ ự ậ ố ự ộ ọ ạ  

nh ng kh  năng hoàn toàn m i và có tác đ ng sâu s c t i các h  th ng chínhữ ả ớ ộ ắ ớ ệ ố  

tr , xã h i và kinh t  c a th  gi i.ị ộ ế ủ ế ớ

Ch  trong h n m t th p k  tr  l i đây, th  gi i đã ch ng ki n nh ng sỉ ơ ộ ậ ỷ ở ạ ế ớ ứ ế ữ ự 

nh y v t v  công ngh  thông tin, internet và t  đ ng hóa, cách m ng s , phátả ọ ề ệ ự ộ ạ ố   tri n d a trên tri th c và trí tu  nhân t o. ể ự ứ ệ ạ

Bên c nh nh ng  u đi m và tác đ ng tích c c, cu c cách m ng côngạ ữ ư ể ộ ự ộ ạ   nghi p m i cũng đang đ t ra cho các nệ ớ ặ ước, các chính ph , doanh nghi p vàủ ệ  

người lao đ ng nhi u v n đ  c n gi i quy t và c n chu n b  Trong đó v nộ ề ấ ề ầ ả ế ầ ẩ ị ấ  

đ  phân công và s  d ng lao đ ng là v n đ  quan tr ng hàng đ u. V i m iề ử ụ ộ ấ ề ọ ầ ớ ỗ  

cu c cách m ng khoa h c công ngh , vi c phân công và s  d ng lao đ ng cóộ ạ ọ ệ ệ ử ụ ộ  

s  khác bi t rõ r t, trong ph m vi ti u lu n này c a h c viên trong môn h cự ệ ệ ạ ể ậ ủ ọ ọ  

Nh ng v n đ  kinh t  chính tr  đữ ấ ề ế ị ương đ iạ , h c viên nghiên c u ch  y uọ ứ ủ ế   trong cu c cách m ng công nghi p l n th  t  và s  phát tri n c a kinh t  triộ ạ ệ ầ ứ ư ự ể ủ ế  

th c v i Ch  đ  ti u lu n: ứ ớ ủ ề ể ậ “Đ i m i phân công và s  d ng lao đ ng trong ổ ớ ử ụ ộ  

b i c nh cu c cách m ng khoa h c công ngh  và phát tri n kinh t  tri ố ả ộ ạ ọ ệ ể ế  

th c   Vi t Nam” ứ ở ệ

PH N N I DUNG Ầ Ộ

I. C  S  LÝ LU N CHUNGƠ Ở Ậ

1. Phân công lao đ ng và s  d ng lao đ ngộ ử ụ ộ

1.1. Khái ni mệ

Phân công lao đ ng xã h i ộ ộ  là vi c chuyên môn hóa ngệ ườ ải s n xu t, m iấ ỗ  

người ch  s n xu t m t ho c m t vài s n ph m nh t đ nh, hay nói cách khác:ỉ ả ấ ộ ặ ộ ả ẩ ấ ị  

S  phân công lao đ ng xã h i là cách đi u ch nh h n ch  m t cách thích  ngự ộ ộ ề ỉ ạ ế ộ ứ  

nh ng cá nhân vào nh ng lĩnh v c ngh  nghi p đ c thù. ữ ữ ự ề ệ ặ

Trình đ  phát tri n l c lộ ể ự ượng s n xu t c a m t xã h i bi u hi n rõ nh tả ấ ủ ộ ộ ể ệ ấ   trình đ  phân công lao đ ng xã h i. Nói cách khác, s  phát tri n l c l ng

s n xu t là đi u ki n quy t đ nh trình đ  phân công lao đ ng xã h i; đ c bi tả ấ ề ệ ế ị ộ ộ ộ ặ ệ  

là s  phát tri n c a công c  lao đ ng. Đ ng th i, phân công lao đ ng, b nự ể ủ ụ ộ ồ ờ ộ ả  thân nó, tác đ ng tr  l i đ n s  phát tri n ngày càng có năng su t cao. Trongộ ở ạ ế ự ể ấ  

l ch s ,   th i k  công trị ử ở ờ ỳ ường th  công, phân công lao đ ng đóng vai trò đònủ ộ  

b y m nh m  đ i v i s n xu t và tăng năng su t lao đ ng, m c dù k  thu tẩ ạ ẽ ố ớ ả ấ ấ ộ ặ ỹ ậ  

v n d a trên c  s  th  công. ẫ ự ơ ở ủ

S  d ng lao đ ng: ử ụ ộ   nói đ n s  d ng lao đ ng là đ  c p đ n v n đế ử ụ ộ ề ậ ế ấ ề 

người lao đ ng và ngộ ườ ử ụi s  d ng lao đ ng. Theo Lu t Lao đ ng 2012, ngộ ậ ộ ườ  ilao đ ng là ngộ ườ ừ ủi t  đ  15 tu i tr  lên, có kh  năng lao đ ng, làm vi c theoổ ở ả ộ ệ  

h p đ ng lao đ ng, đợ ồ ộ ược tr  lả ương và ch u s  qu n lý, đi u hành c a ngị ự ả ề ủ ườ  i

s  d ng lao đ ng. Ngử ụ ộ ườ ử ụi s  d ng lao đ ng là doanh nghi p, c  quan, tộ ệ ơ ổ 

ch c, h p tác xã, h  gia đình, cá nhân có thuê mứ ợ ộ ướn, s  d ng lao đ ng theoử ụ ộ  

h p đ ng lao đ ng; n u là cá nhân thì ph i có năng l c hành vi dân s  đ y đ ợ ồ ộ ế ả ự ự ầ ủ  1.2. Tác d ngụ

S  phân công lao đ ng trong xã h i làm c  s  chung cho m i n n s nự ộ ộ ơ ở ọ ề ả  

xu t hàng hóa, chính s  phân công lao đ ng trong xã h i làm cho s c lao đ ngấ ự ộ ộ ứ ộ  

tr  thành hàng hóa. ở

S  phân công lao đ ng đ t c  s  cho vi c hình thành nh ng ngh  nghi pự ộ ặ ơ ở ệ ữ ề ệ  chuyên môn, nh ng ngành chuyên môn nh m nâng cao s c s n xu t. ữ ằ ứ ả ấ

S  phân công lao đ ng theo vùng v i ngành s n xu t chuyên môn hóaự ộ ớ ả ấ  

đ c tr ng s  là y u t  quy t đ nh s  khai thác có hi u qu  và phát huy thặ ư ẽ ế ố ế ị ự ệ ả ế 

m nh c a vùng. S  phân công lao đ ng trong xã h i khi đã phát tri n đ n m tạ ủ ự ộ ộ ể ế ộ  trình đ  nào đó thì s  d n đ n s  phân công lao đ ng   t m vi mô – các xíộ ẽ ẫ ế ự ộ ở ầ  nghi p, các hãng s n xu t – đi u này làm cho các giai đo n s n xu t ra s nệ ả ấ ề ạ ả ấ ả  

ph m b  chia nh , s n ph m đẩ ị ỏ ả ẩ ược hoàn thi n v  ch t lệ ề ấ ượng, d  dàng  ngễ ứ  

d ng ti n b  khoa h c k  thu t. S  phân công lao đ ng áp d ng ti n b  khoaụ ế ộ ọ ỹ ậ ự ộ ụ ế ộ  

h c k  thu t làm vi c s n xu t đi vào chuyên môn hóa, nâng cao tay ngh  c aọ ỹ ậ ệ ả ấ ề ủ  

ngườ ải s n xu t, tăng năng su t lao đ ng xã h i. ấ ấ ộ ộ

1.3. Các hình th c phân công lao đ ngứ ộ

Có 3 hình th c phân công lao đ ng:ứ ộ

Phân công lao đ ng theo công ngh : ộ ệ  là phân công lo i công vi c theo tínhạ ệ  

ch t quy trình công ngh ,  ấ ệ ví d : ngành d t, may c  khí ụ ệ ơ  Hình th c này choứ  phép xác đ nh nhu c u công nhân theo ngh  t o đi u ki n nâng cao trình đị ầ ề ạ ề ệ ộ chuyên môn c a công nhân. ủ

Phân công lao đ ng theo trình đ : ộ ộ  là phân công lao đ ng theo m c độ ứ ộ 

ph c t p c a công vi c, hình th c này phân công thành công vi c gi n đ n vàứ ạ ủ ệ ứ ệ ả ơ  

ph c t p (chia theo b c). Hình th c này t o đi u ki n kèm c p gi a các lo iứ ạ ậ ứ ạ ề ệ ặ ữ ạ  công nhân trong quá trình s n xu t nâng cao ch t lả ấ ấ ượng s n ph m, trình đả ẩ ộ lành ngh  c a công nhân. ề ủ

Phân công lao đ ng theo ch c năng: ộ ứ  là phân chia công vi c cho m i côngệ ỗ  nhân viên c a doanh nghi p trong m i quan h  v i ch c năng mà h  đ mủ ệ ố ệ ớ ứ ọ ả  

nh n. Ví d : công nhân chính, công nhân ph , công nhân viên qu n lý kinh t ,ậ ụ ụ ả ế  

k  thu t, hành chính… Hình th c này xác đ nh m i quan h  gi a lao đ ngỹ ậ ứ ị ố ệ ữ ộ  gián ti p và lao đ ng tr c ti p và t o đi u ki n cho công nhân chính đế ộ ự ế ạ ề ệ ượ  cchuyên môn hóa cao h n nh  không làm công vi c ph  ơ ờ ệ ụ

2. Cách m ng khoa h c công ngh  và phát tri n kinh t  tri th cạ ọ ệ ể ế ứ

2.1. Cách m ng khoa h c công nghạ ọ ệ

2.1.1. Khái ni mệ

Trong nghiên c u lý lu n, hi n nay có nhi u cách quan ni m v  cáchứ ậ ệ ề ệ ề  

m ng khoa h c công nghạ ọ ệ (hay công nghi p),  ệ ở đây, theo cách ti p c n c aế ậ ủ  kinh t  chính tr  Mác – Lênin có th  th y r ng, khi l c lế ị ể ấ ằ ự ượng s n xu t phátả ấ  tri n, ti n b  khoa h c công ngh  trong lĩnh v c s n xu t có nh ng thay đ iể ế ộ ọ ệ ự ả ấ ữ ổ  mang tính đ t bi n, tri t đ  làm thay đ i c  b n các đi u ki n kinh t  ­ xãộ ế ệ ể ổ ơ ả ề ệ ế  

h i, văn hóa và k  thu t, t i m t th i đi m nh t đ nh thì khi đó xu t hi n m tộ ỹ ậ ạ ộ ờ ể ấ ị ấ ệ ộ  

cu c cách m ng công nghi p. ộ ạ ệ

Cách m ng khoa h c công nghi p đạ ọ ệ ược hi u đó là nh ng bể ữ ước phát tri nể  

nh y v t v  ch t trình đ  t  li u lao đ ng trên c  s  nh ng phát minh đ tả ọ ề ấ ộ ư ệ ộ ơ ở ữ ộ  phá v  k  thu t và công ngh  trong quá trình phát tri n c a nhân lo i kéo theoề ỹ ậ ệ ể ủ ạ  

s  thay đ i căn b n v  trình đ  phân công lao đ ng xã h i cũng nh  t o bự ổ ả ề ộ ộ ộ ư ạ ướ  cphát tri n năng su t lao đ ng cao h n h n nh  áp d ng m t cách ph  bi nể ấ ộ ơ ẳ ờ ụ ộ ổ ế  

nh ng tính năng m i trong k  thu t – công ngh  đó vào đ i s ng xã h i. ữ ớ ỹ ậ ệ ờ ố ộ

Cách m ng khoa h c công nghi p theo nghĩa h p: là cu c cách m ngạ ọ ệ ẹ ộ ạ  trong lĩnh v c s n xu t, t o ra s  thay đ i c  b n các đi u ki n kinh t  ­ xãự ả ấ ạ ự ổ ơ ả ề ệ ế  

h i, văn hóa và k  thu t, xu t phát t  nộ ỹ ậ ấ ừ ước Anh sau đó lan t a ra toàn thỏ ế 

gi i. Cách m ng khoa h c công nghi p theo nghĩa h p thớ ạ ọ ệ ẹ ường dùng đ  chể ỉ 

cu c cách m ng công nghi p l n th  nh t di n ra   Anh, vào n a cu i th  kộ ạ ệ ầ ứ ấ ễ ở ử ố ế ỷ XVIII, đ u th  k  XIX. Đ c tr ng c a cu c cách m ng công nghi p này làầ ế ỷ ặ ư ủ ộ ạ ệ  chuy n t  lao đ ng th  công, quy mô nh  lên lao đ ng s  d ng máy móc, quyể ừ ộ ủ ỏ ộ ử ụ  

mô l n. ớ

Cách m ng khoa h c công nghi p theo nghĩa r ng: là nh ng cu c cáchạ ọ ệ ộ ữ ộ  

m ng di n ra ngày càng sâu r ng trong lĩnh v c s n xu t, d n đ n nh ng thayạ ễ ộ ự ả ấ ẫ ế ữ  

đ i c  b n các đi u ki n kinh t  ­ xã h i, văn hóa và k  thu t c a xã h i loàiổ ơ ả ề ệ ế ộ ỹ ậ ủ ộ  

ngườ ới v i m c đ  ngày càng cao. Nh  v y, theo nghĩa r ng thì “Cách m ngứ ộ ư ậ ộ ạ  công nghi p” bao quát t t c  các cu c cách m ng công nghi p trong l ch sệ ấ ả ộ ạ ệ ị ử 

đ u đề ược đ c tr ng b ng s  thay đ i v  ch t c a s n xu t và s  thay đ iặ ư ằ ự ổ ề ấ ủ ả ấ ự ổ  này đượ ạc t o ra b i các ti n b  đ t phá c a khoa h c công ngh  ở ế ộ ộ ủ ọ ệ

2.1.2. Khái quát l ch s  các cu c cách m ng công nghi pị ử ộ ạ ệ

V  m t l ch s , cho đ n nay, loài ngề ặ ị ử ế ười đã tr i qua ba cu c cách m ngả ộ ạ  công nghi p và đang b t đ u cu c cách m ng công nghi p l n th  t  (Cáchệ ắ ầ ộ ạ ệ ầ ứ ư  

m ng công nghi p 4.0). C  th :ạ ệ ụ ể

Cách m ng công nghi p l n th  nh t ạ ệ ầ ứ ấ  kh i phát t  nở ừ ước Anh, b t đ u tắ ầ ừ 

gi a th  k  XVIII đ n gi a th  k  XIX. Ti n đ  c a cu c cách m ng nàyữ ế ỷ ế ữ ế ỷ ề ề ủ ộ ạ  

xu t phát t  s  trấ ừ ự ưởng thành v  l c lề ự ượng s n xu t cho phép t o ra bả ấ ạ ướ  cphát tri n đ t bi n v  t  li u lao đ ng, trể ộ ế ề ư ệ ộ ước h t trong lĩnh v c d t v i sauế ự ệ ả  

đó lan t a ra các ngành kinh t  khác c a nỏ ế ủ ước Anh. N i dung c  b n c a cu cộ ơ ả ủ ộ  cách m ng công nghi p l n th  nh t là chuy n t  lao đ ng th  công thành laoạ ệ ầ ứ ấ ể ừ ộ ủ  

đ ng s  d ng máy móc, th c hi n c  gi i hóa s n xu t b ng vi c s  d ngộ ử ụ ự ệ ơ ớ ả ấ ằ ệ ử ụ  năng lượng nước và h i nơ ước. Nh ng phát minh quan tr ng t o ti n đ  choữ ọ ạ ề ề  

cu c cách m ng này là: Phát minh máy móc trong ngành d t nh  thoi bay c aộ ạ ệ ư ủ  John Kay (1733), xe kéo s i Jenny (1764), máy d t c a Edmund Cartwrightợ ệ ủ  (1785)… làm cho ngành công nghi p d t phát tri n m nh m  Phát minh máyệ ệ ể ạ ẽ  

đ ng l c, đ c bi t là máy h i nộ ự ặ ệ ơ ước c a James Watt là m c m  đ u quá trìnhủ ố ở ầ  

c  gi i hóa s n xu t. Các phát minh trong công nghi p luy n kim c a Henryơ ớ ả ấ ệ ệ ủ  Cort, Henry Bessemer v  lò luy n gang, công ngh  luy n s t là nh ng bề ệ ệ ệ ắ ữ ướ  c

ti n l n đáp  ng cho nhu c u ch  t o máy móc. Trong ngành giao thông v nế ớ ứ ầ ế ạ ậ  

t i, s  ra đ i và phát tri n c a tàu h a, tàu th y… đã t o đi u ki n cho giaoả ự ờ ể ủ ỏ ủ ạ ề ệ  thông v n t i phát tri n m nh m  ậ ả ể ạ ẽ

Nghiên c u v  cách m ng công nghi p l n th  nh t, C.Mác đã khái quátứ ề ạ ệ ầ ứ ấ  tính quy lu t c a cách m ng công nghi p qua ba giai đo n phát tri n là: hi pậ ủ ạ ệ ạ ể ệ  tác gi n đ n, công trả ơ ường th  công và đ i công nghi p. C.Mác kh ng đ nh đóủ ạ ệ ẳ ị  

là ba giai đo n tăng năng su t lao đ ng xã h i; ba giai đo n phát tri n c a l cạ ấ ộ ộ ạ ể ủ ự  

lượng s n xu t g n v i s  c ng c , hoàn thi n quan h  s n xu t t  b n chả ấ ắ ớ ự ủ ố ệ ệ ả ấ ư ả ủ nghĩa; đ ng th i cũng là ba giai đo n xã h i hóa lao đ ng và s n xu t di n raồ ờ ạ ộ ộ ả ấ ễ  trong quá trình chuy n bi n t  s n xu t nh , th  công, phân tán lên s n xu tể ế ừ ả ấ ỏ ủ ả ấ  

l n, t p trung, hi n đ i. ớ ậ ệ ạ

Cách m ng công nghi p l n th  hai ạ ệ ầ ứ   di n ra vào n a cu i th  k  XIXễ ử ố ế ỷ  

đ n đ u th  k  XX. N i dung c a cu c cách m ng công nghi p l n th  haiế ầ ế ỷ ộ ủ ộ ạ ệ ầ ứ  

được th  hi n   vi c s  d ng năng lể ệ ở ệ ử ụ ượng đi n và đ ng c  đi n, đ  t o raệ ộ ơ ệ ể ạ  các dây chuy n s n xu t có tính chuyên môn hóa cao. N i dung c a cu c cáchề ả ấ ộ ủ ộ  

m ng này là chuy n n n s n xu t c  khí sang n n s n xu t đi n – c  khí vàạ ể ề ả ấ ơ ề ả ấ ệ ơ  sang giai đo n t  đ ng hóa c c b  trong s n xu t. Cu c cách m ng côngạ ự ộ ụ ộ ả ấ ộ ạ  nghi p l n th  hai là s  ti p n i cu c cách m ng công nghi p l n th  nh t,ệ ầ ứ ự ế ố ộ ạ ệ ầ ứ ấ  

v i nh ng phát minh v  công ngh  và s n ph m m i đớ ữ ề ệ ả ẩ ớ ược ra đ i và ph  bi nờ ổ ế  

nh  đi n, xăng d u, đ ng c  đ t trong. K  thu t phun khí nóng, công nghư ệ ầ ộ ơ ố ỹ ậ ệ luy n thép Bessemer trong s n xu t thép đã làm tăng nhanh s n lệ ả ấ ả ượng, gi mả  chi phí và giá thành s n xu t. Ngành s n xu t gi y phát tri n kéo theo s  phátả ấ ả ấ ấ ể ự  tri n c a ngành in  n và phát hành sách, báo. Ngành ch  t o ô tô, đi n tho i,ể ủ ấ ế ạ ệ ạ  

s n ph m cao su cũng đả ẩ ược phát tri n nhanh. S  ra đ i c a nh ng phể ự ờ ủ ữ ươ  ngpháp qu n lý s n xu t tiên ti n c a H.For và Taylor nh  dây chuy n, phânả ả ấ ế ủ ư ề  công lao đ ng chuyên môn hóa độ ượ ức  ng d ng r ng rãi trong các doanhụ ộ  nghi p đã thúc đ y nâng cao năng su t lao  đ ng. Cu c cách m ng côngệ ẩ ấ ộ ộ ạ  nghi p l n th  hai cũng đã t o ra nh ng ti n b  vệ ầ ứ ạ ữ ế ộ ượ ật b c trong giao thông 

v n t i và thông tin liên l c. ậ ả ạ

Cách m ng công nghi p l n th  ba ạ ệ ầ ứ  b t đ u t  kho ng nh ng th p niênắ ầ ừ ả ữ ậ  

60 c a th  k  XX đ n cu i th  k  XX. Đ c tr ng c  b n c a cách m ng nàyủ ế ỷ ế ố ế ỷ ặ ư ơ ả ủ ạ  

là s  d ng công ngh  thông tin, t  đ ng hóa s n xu t. Cách m ng côngử ụ ệ ự ộ ả ấ ạ  nghi p l n th  ba di n ra khi có các ti n b  v  h  t ng đi n t , máy tính vàệ ầ ứ ễ ế ộ ề ạ ầ ệ ử  

s  hóa vi mô đố ược xúc tác b i s  phát tri n c a ch t bán d n, siêu máy tínhở ự ể ủ ấ ẫ  (th p niên 1960), máy tính cá nhân (th p niên 1970 và 1980) và Internet (th pậ ậ ậ  niên 1990). Đ n cu i th  k  XX, quá trình này c  b n hoàn thành nh  nh ngế ố ế ỷ ơ ả ờ ữ  thành t u khoa h c công ngh  cao. Cu c cách m ng công nghi p l n th  baự ọ ệ ộ ạ ệ ầ ứ  

đã chuy n t  công nghi p đi n t  ­ c  khí, sang công ngh  s  S n ph mể ừ ệ ệ ử ơ ệ ố ả ẩ  

đượ ảc s n xu t hàng lo t v i s  chuyên môn hóa cao, cùng v i s  phát tri nấ ạ ớ ự ớ ự ể  

c a cách m ng Internet, máy móc đi n t , đi n tho i di đ ng. Nh ng ti n bủ ạ ệ ử ệ ạ ộ ữ ế ộ 

k  thu t công ngh  n i b t trong giai đo n này là: h  th ng m ng, máy tínhỹ ậ ệ ổ ậ ạ ệ ố ạ  

cá nhân, thi t b  đi n t  s  d ng công ngh  s  và robot công nghi p. ế ị ệ ử ử ụ ệ ố ệ

Cách m ng công nghi p l n th  t ạ ệ ầ ứ ư  được đ  c p l n đ u tiên t i H iề ậ ầ ầ ạ ộ  

ch  tri n lãm công ngh  Hannover (CHLB Đ c) năm 2011 và đợ ể ệ ứ ược Chính phủ 

Đ c đ a vào “K  ho ch hành đ ng chi n lứ ư ế ạ ộ ế ược công ngh  cao” năm 2012.ệ  

G n đây t i Vi t Nam cũng nh  trên nhi u di n đàn kinh t  th  gi i, vi c sầ ạ ệ ư ề ễ ế ế ớ ệ ử 

d ng thu t ng  cách m ng công nghi p l n th  t  v i hàm ý có m t s  thayụ ậ ữ ạ ệ ầ ứ ư ớ ộ ự  

đ i v  ch t trong l c lổ ề ấ ự ượng s n xu t trong n n kinh t  th  gi i. Cách m ngả ấ ề ế ế ớ ạ  công nghi p l n th  t  đệ ầ ứ ư ược hình thành trên c  s  cu c cách m ng s , g nơ ở ộ ạ ố ắ  

v i s  phát tri n và ph  bi n c a Internet k t n i v n v t v i nhau (Internetớ ự ể ổ ế ủ ế ố ạ ậ ớ  

of Things – IoT). Cách m ng công nghi p l n th  t  đạ ệ ầ ứ ư ược phát tri n   ba lĩnhể ở  

v c chính là v t lý, công ngh  s  và sinh h c. Bi u hi n đ c tr ng là s  xu tự ậ ệ ố ọ ể ệ ặ ư ự ấ  

hi n các công ngh  m i có tính đ t phá v  ch t so v i các công ngh  truy nệ ệ ớ ộ ề ấ ớ ệ ề  

th ng. ố

Trong lĩnh v c v t lý thông tin, có nhi u công ngh  m i xu t hi n vàự ậ ề ệ ớ ấ ệ  nhanh chóng được áp d ng m t cách ph  bi n. Công ngh  in 3D, Big Data,ụ ộ ổ ế ệ  Blockchain… ch ng h n. Công ngh  in 3D là công ngh  t o ra m t đ i tẳ ạ ệ ệ ạ ộ ố ượ  ng

v t lý b ng cách in theo các l p t  m t b n v  hay m t mô hình 3D có trậ ằ ớ ừ ộ ả ẽ ộ ướ  c.Cùng v i công ngh  in 3D, trong lĩnh v c v t lý còn có s  phát tri n c a c mớ ệ ự ậ ự ể ủ ả  

bi n – b  c m bi n là thi t b  đi n t  c m nh n tr ng thái hay quá trình v tế ộ ả ế ế ị ệ ử ả ậ ạ ậ  

lý, hóa h c   môi trọ ở ường kh o sát và bi n đ i thành tín hi u đi n t  đ  thuả ế ổ ệ ệ ử ể  

th p thông tin v  tr ng thái hay quá trình đó. Thông tin sau đó s  đậ ề ạ ẽ ược x  lýử  

đ  rút ra tham s  đ nh tính ho c đ nh lể ố ị ặ ị ượng, ph c v  cho các nhu c u nghiênụ ụ ầ  

c u, nhu c u kinh t  ­ xã h i, môi trứ ầ ế ộ ường và dân sinh. Ngoài ra, trong lĩnh v cự  

v t lý còn có s  phát tri n c a công ngh  xe t  hành, hi n đang đậ ự ể ủ ệ ự ệ ược thử nghi m   giai đo n cu i và s  đệ ở ạ ố ẽ ược thương m i hóa trong tạ ương lai g n, khiầ  

đó s  d n đ n nh ng thay đ i l n trong lĩnh v c giao thông v n t i và b o vẽ ẫ ế ữ ổ ớ ự ậ ả ả ệ môi trường. 

V  công ngh  s  nh ng công ngh  n i b t là Internet k t n i v n v t,ề ệ ố ư ệ ổ ậ ế ố ạ ậ  

d  li u l n, trí thông minh nhân t o và chu i kh i. Internet phát tri n giúp k tữ ệ ớ ạ ỗ ố ể ế  

n i v n v t thông qua m ng wifi, m ng vi n thông băng thông r ng (3G, 4G)ố ạ ậ ạ ạ ễ ộ  Bluetooth, Zigbee, h ng ngo i… s  hình thành các h  th ng thông minh và cácồ ạ ẽ ệ ố  

h  th ng thông minh này k t n i v i nhau, đ  hình thành h  th ng thông minhệ ố ế ố ớ ể ệ ố  

l n h p nh t nh : nhà thông minh, văn phòng thông minh, thành ph  thôngớ ợ ấ ư ố  minh, đô th  thông minh, công nghi p thông minh, nông nghi p thông minh…ị ệ ệ  

D  li u l n (Big Data) là m t t p h p d  li u r t l n và ph c t p, đữ ệ ớ ộ ậ ợ ữ ệ ấ ớ ứ ạ ược xử 

lý đ  l y các thông tin thích h p ph c v  cho các nhu c u phát tri n kinh t  ­ể ấ ợ ụ ụ ầ ể ế  

xã h i, văn hóa ho c môi trộ ặ ường. Công ngh  Blockchain cho phép m t c  sệ ộ ơ ở 

d  li u đữ ệ ược chia s  tr c ti p không thông qua trung gian, trong tẻ ự ế ương lai Blockchain s  đẽ ượ ử ục s  d ng r ng rãi trong nhi u lĩnh v c nh : b u c , khaiộ ề ự ư ầ ử  sinh, k t hôn, xác nh n tài li u, văn b ng… ế ậ ệ ằ

V  công ngh  sinh h c, n i b t là các công ngh  v  gen và t  bào, côngề ệ ọ ổ ậ ệ ề ế  ngh  ph c h p y sinh – thông tin (k t h p thông tin v i các b  ph n c  thệ ứ ợ ế ợ ớ ộ ậ ơ ể 

s ng). S  phát tri n c a công ngh  sinh h c t ng h p trong tố ự ể ủ ệ ọ ổ ợ ương lai s  choẽ  phép các nhà khoa h c t o ra các AND, c y ghép đ  t o ra nh ng b  ph nọ ạ ấ ể ạ ữ ộ ậ  thay th  trong c  th  ngế ơ ể ười, giúp ch a nh ng căn b nh nan y nh  ung th ,ữ ữ ệ ư ư  huy t áp, ti u đế ể ường… t  đó giúp kéo dài tu i th  con ngừ ổ ọ ười, công ngh  genệ  

th m chí có th  t o ra nh ng gi ng, loài đ ng, th c v t k  c  con ngậ ể ạ ữ ố ộ ự ậ ể ả ười, có 

th  ch ng ch i để ố ọ ược v i đi u ki n môi trớ ề ệ ường t  nhiên kh c nghi t. Côngự ắ ệ  ngh  gen cũng giúp ngành nông nghi p gia tăng s n lệ ệ ả ượng lương th c, th cự ự  

ph m đáp  ng nhu c u gia tăng dân s  nhanh chóng. ẩ ứ ầ ố

Nh  v y, m i cu c cách m ng công nghi p xu t hi n có nh ng n iư ậ ỗ ộ ạ ệ ấ ệ ữ ộ  dung c t lõi v  t  li u lao đ ng. S  phát tri n c a t  li u lao đ ng đã thúcố ề ư ệ ộ ự ể ủ ư ệ ộ  

đ y s  phát tri n c a văn minh nhân lo i. Theo nghĩa đó, vai trò c a cáchẩ ự ể ủ ạ ủ  

m ng công nghi p có ý nghĩa đ c bi t quan tr ng trong thúc đ y phát tri n. ạ ệ ặ ệ ọ ẩ ể2.1.3. Vai trò c a cách m ng công nghi p đ i v i phát tri nủ ạ ệ ố ớ ể

Vai trò c a các cu c cách m ng công nghi p đ i v i phát tri n có thủ ộ ạ ệ ố ớ ể ể 

được khái quát nh  sau:ư

M t là, thúc đ y s  phát tri n l c l ộ ẩ ự ể ự ượ ng s n xu t ả ấ

Hai là, thúc đ y hoàn thi n quan h  s n xu t ẩ ệ ệ ả ấ

Ba là, thúc đ y đ i m i ph ẩ ổ ớ ươ ng th c qu n tr  phát tri n ứ ả ị ể

Kinh t  tri th c là lĩnh v c mà   đó m i s n ph m hay toàn b  s n ph mế ứ ự ở ỗ ả ẩ ộ ả ẩ  

đượ ạc t o b i ngu n g c là tri th c chi m t  tr ng ch  y u (70 – 75% tr  lên)ở ồ ố ứ ế ỷ ọ ủ ế ở

B n ch t c a n n kinh t  tri th c: là n n kinh t  s  d ng có hi u qu  triả ấ ủ ề ế ứ ề ế ử ụ ệ ả  

th c cho phát tri n kinh t  và xã h i, bao g m c  vi c khai thác kho tri th cứ ể ế ộ ồ ả ệ ứ  toàn c u, cũng nh  làm ch , sáng t o ra tri th c đáp  ng nhu c u riêng c aầ ư ủ ạ ứ ứ ầ ủ  mình (UNDP – 2014). Trong n n kinh t  tri th c, ho t đ ng ch  y u nh t làề ế ứ ạ ộ ủ ế ấ  sáng t o ra tri th c, qu ng bá tri th c và s  d ng tri th c, bi n tri th c thànhạ ứ ả ứ ử ụ ứ ế ứ  giá tr  S c lao đ ng tr  thành đ ng l c tr c ti p nh t c a s  phát tri n. ị ứ ộ ở ộ ự ự ế ấ ủ ự ể

2.2.2. Đ c đi m c a n n kinh t  tri th cặ ể ủ ề ế ứ

N n kinh t  tri th c bao g m m t s  đ c đi m sau:ề ế ứ ồ ộ ố ặ ể

M t là, ộ  ho t đ ng kinh t  d a ch  y u vào tri th c.ạ ộ ế ự ủ ế ứ

Hai là, sáng t o và đ i m i là đ ng l c phát tri n “phát minh tr  thànhạ ổ ớ ộ ự ể ở  

m t ngh  đ c bi t”. ộ ề ặ ệ

Ba là, ho t đ ng kinh t  có tính toàn c u hóa, m ng thông tin là k t c uạ ộ ế ầ ạ ế ấ  

h  t ng quan tr ng nh t. ạ ầ ọ ấ

B n là, ố  s  di chuy n c  c u lao đ ng theo hự ể ơ ấ ộ ướng gia tăng s  lao đ ng tríố ộ  

tu  và d ch v  S  chuy n đ i v  c  c u các ngành kinh t ệ ị ụ ự ể ổ ề ơ ấ ế

Năm là, n n kinh t  d a trên s  h c t p và nhân l c tài năng. ề ế ự ự ọ ậ ự

Sáu là, tri th c hóa các quy t sách kinh t ứ ế ế

II. TH C TR NG PHÂN CÔNG LAO Đ NG VÀ S  D NG LAO Ự Ạ Ộ Ử Ụ

Đ NG TRONG B I C NH CÁCH M NG KHOA H C CÔNG Ộ Ố Ả Ạ Ọ

NGH  VÀ PHÁT TRI N KINH T  TRI TH C   VI T NAMỆ Ể Ế Ứ Ở Ệ

1. Tác đ ng c a cách m ng khoa h c công ngh  và kinh t  tri th c đ nộ ủ ạ ọ ệ ế ứ ế  phân công lao đ ng và s  d ng lao đ ng nói chungộ ử ụ ộ

Các cu c cách m ng công nghi p có nh ng tác đ ng vô cùng to l n đ nộ ạ ệ ữ ộ ớ ế  

s  phát tri n l c lự ể ự ượng s n xu t c a các qu c gia. Và đ ng th i, tác đ ngả ấ ủ ố ồ ờ ộ  

m nh m  t i quá trình đi u ch nh c u trúc và vai trò c a các nhân t  trong l cạ ẽ ớ ề ỉ ấ ủ ố ự  

lượng s n xu t xã h i. V  t  li u lao đ ng, t  ch  máy móc ra đ i thay thả ấ ộ ề ư ệ ộ ừ ỗ ờ ế cho lao đ ng chân tay cho đ n s  ra đ i c a máy tính đi n t , chuy n n n s nộ ế ự ờ ủ ệ ử ể ề ả  

xu t sang giai đo n t  đ ng hóa, tài s n c  đ nh thấ ạ ự ộ ả ố ị ường xuyên được đ i m i,ổ ớ  quá trình t p trung hóa s n xu t đậ ả ấ ược đ y nhanh. ẩ Sự phát tri n m nh m  c aể ạ ẽ ủ  

l c lự ượng s n xu t dả ấ ưới tác đ ng c a công ngh  thông tin hi n đ i đang t oộ ủ ệ ệ ạ ạ  

ra nh ng bi n đ i to l n trongữ ế ổ ớ  phân công lao đ ng xã h i, ộ ộ  c  th  là:ụ ể

Phân công lao đ ng dộ ưới tác đ ng c a công ngh  thông tin đang thay đ iộ ủ ệ ổ  theo hướng tăng lao đ ng trí óc, gi m lao đ ng chân tay, mà đi n hình là sộ ả ộ ể ự 

xu t hi n m t d ng lao đ ng m i ­ấ ệ ộ ạ ộ ớ  lao đ ng thông tin ộ  Đây là lo i lao đ ngạ ộ  liên quan tr c ti p đ n thông tin, đ n các quy trình, nh  đ u vào, đ u ra, x  lýự ế ế ế ư ầ ầ ử  thông tin. Nh ng ngữ ười lao đ ng trong lĩnh v c thông tin r t đa d ng, đaộ ự ấ ạ  ngành ngh ; h  có th  là nh ng nhân viên văn phòng, ngề ọ ể ữ ườ ậi l p trình, chuyên gia, k  s , nhà nghiên c u, doanh nhân, nhà phân tích  Nhi m v  c a h  làỹ ư ứ ệ ụ ủ ọ  

s n xu t, x  lý, trao đ i thông tin, cung c p nh ng c  s  cho vi c ra quy tả ấ ử ổ ấ ữ ơ ở ệ ế  

đ nh. Đòi h i đ i v i lao đ ng thông tin là không ch  n m v ng kh  năng thaoị ỏ ố ớ ộ ỉ ắ ữ ả  tác, mà còn ph i có kh  năng thích  ng và sáng t o v i nh ng thay đ i liênả ả ứ ạ ớ ữ ổ  

t c c a công vi c, nh m thu đụ ủ ệ ằ ược hi u qu  t i đa. Nh  v y, phân công laoệ ả ố ư ậ  

đ ng trong n n kinh t  m i không còn ph  thu c ch  y u vào tài nguyên thiênộ ề ế ớ ụ ộ ủ ế  nhiên, ngành ngh  đề ược đào t o, ngu n lao đ ng d i dào hay lạ ồ ộ ồ ượng t  b nư ả  

l n nh  trớ ư ước đây, mà ngày càng d a nhi u h n vào l c lự ề ơ ự ượng lao đ ng cóộ  năng l c sáng t o, kh  năng v n d ng ki n th c, trong đó lao đ ng thông tinự ạ ả ậ ụ ế ứ ộ  

là m t lo i lao đ ng tr c ti p s n xu t ra tri th c.ộ ạ ộ ự ế ả ấ ứ

Đi kèm v i s  xu t hi n c a lao đ ng thông tin là s  bi n đ i nhanhớ ự ấ ệ ủ ộ ự ế ổ  chóng trong c  c u ngành ngh  c a n n kinh t  Vi c thu h p nh ng ngànhơ ấ ề ủ ề ế ệ ẹ ữ  ngh  trong các lĩnh v c nông nghi p, công nghi p và xu hề ự ệ ệ ướng m  r ng, phátở ộ  tri n các lo i ngành ngh  m i thu c lĩnh v c ho t đ ng d ch v  t t y u kéoể ạ ề ớ ộ ự ạ ộ ị ụ ấ ế  theo s  thay đ i vự ổ ề c  c u lao đ ng ơ ấ ộ  S  lao đ ng trong các lĩnh v c có liênố ộ ự  quan đ n thông tin và x  lý thông tin tăng nhanh, đ c bi t là trong các lĩnh v cế ử ặ ệ ự  

ph n m m máy tính, nghiên c u tri n khai, phân tích, đo lầ ề ứ ể ường, giáo d c ­ đàoụ  

t o và hàng lo t các ngành khác. C  c u lao đ ng bi n đ i theo hạ ạ ơ ấ ộ ế ổ ướng tăng 

đ i ngũ lao đ ng ch t xám. Vai trò c a ngộ ộ ấ ủ ười đi u hành s n xu t ngày càngề ả ấ  

tr  nên h t s c quan tr ng, quy t đ nh s  thành b i c a các công ty, các tở ế ứ ọ ế ị ự ạ ủ ổ 

ch c kinh t  Nh  v y, ngoài vi c đem l i nh ng l i ích to l n, nh  thúc đ yứ ế ư ậ ệ ạ ữ ợ ớ ư ẩ  

n n kinh t  phát tri n về ế ể ượ ật b c, t o ra c a c i v t ch t ngày càng nhi u, t oạ ủ ả ậ ấ ề ạ  

nh ng c  h i có vi c làm m i thì n n s n xu t m i, v i nh ng đòi h i kh tữ ơ ộ ệ ớ ề ả ấ ớ ớ ữ ỏ ắ  khe v  năng l c và k  năng lao đ ng cũng s  lo i tr  nh ng cá nhân khôngề ự ỹ ộ ẽ ạ ừ ữ  đáp  ng đứ ược nh ng yêu c u đó.ữ ầ

Có th  th y, cu c cách m ng khoa h c và công ngh  hi n đ i, nòng c tể ấ ộ ạ ọ ệ ệ ạ ố  

là cách m ng công ngh  thông tin đã góp ph n làm bi n đ i n i dung và tínhạ ệ ầ ế ổ ộ  

ch t c a lao đ ng.ấ ủ ộ  V  n i dung ề ộ , lao đ ng đang chuy n d n t  lao đ ng thộ ể ầ ừ ộ ủ công, lao đ ng c  khí sang lao đ ng thông tin, lao đ ng trí tu ộ ơ ộ ộ ệ  V  tính ch t ề ấ , 

lao đ ng đang bi n đ i theo hộ ế ổ ướng ngày càng mang tính xã h i hoá sâu s c.ộ ắ  Lao đ ng độ ược xã h i hoá th  hi n   vi c t  ch c s n xu t tr c ti p gi aộ ể ệ ở ệ ổ ứ ả ấ ự ế ữ  các đ n v  s n xu t di n ra trên m t quy mô l n v i s  phân công lao đ ngơ ị ả ấ ễ ộ ớ ớ ự ộ  

v a đ m b o kh  năng chuyên môn hoá, v a có kh  năng phi chuyên môn hoáừ ả ả ả ừ ả  

m t cách r ng rãi.ộ ộ

S  bi n đ i n i dung và tính ch t c a lao đ ng dự ế ổ ộ ấ ủ ộ ưới tác đ ng c a cu cộ ủ ộ  cách m ng trong công ngh  thông tin đ t ra m t câu h i là, ph i chăng b nạ ệ ặ ộ ỏ ả ả  

ch t c a lao đ ng đang có s  thay đ i? Chúng ta bi t r ng, trong các n n s nấ ủ ộ ự ổ ế ằ ề ả  

xu t d a trên ch  đ  s  h u t  nhân v  t  li u s n xu t, lao đ ng là m t sấ ự ế ộ ở ữ ư ề ư ệ ả ấ ộ ộ ự 

b t bu c, b  thúc bách b i nh ng nhu c u bên ngoài lao đ ng và tr  thành cáiắ ộ ị ở ữ ầ ộ ở  

mà C.Mác g i là “lao đ ng b  tha hoá”. Ngày nay, v i s  thay đ i n i dung vàọ ộ ị ớ ự ổ ộ  tính ch t c a lao đ ng, chúng ta có th  hy v ng r ng, lao đ ng không còn làấ ủ ộ ể ọ ằ ộ  

m t th  nô d ch, lao đ ng đang d n tr  v  đúng v i b n ch t đích th c c aộ ứ ị ộ ầ ở ề ớ ả ấ ự ủ  

nó, t c là lao đ ng đã th c s  tr  thành m t nhu c u, là ho t đ ng t  do vàứ ộ ự ự ở ộ ầ ạ ộ ự  sáng t o c a con ngạ ủ ười. Công ngh  thông tin đã và đang t o ti n đ  cho vi cệ ạ ề ề ệ  thay đ i v  trí, ch c năng c a con ngổ ị ứ ủ ười trong quá trình s n xu t. V i s  phátả ấ ớ ự  tri n c a công ngh  thông tin, nhi u ch c năng mà con ngể ủ ệ ề ứ ười tr c ti p đ mự ế ả  

nh n trong chu trình s n xu t trậ ả ấ ước đây được chuy n giao d n cho máy móc.ể ầ  

Đi u này đã giúp con ngề ười có th  gi m thi u th i gian cho các ho t đ ngể ả ể ờ ạ ộ  

v t ch t và dành nhi u th i gian h n cho các ho t đ ng tinh th n, sáng t o vàậ ấ ề ờ ơ ạ ộ ầ ạ  

hưởng th  Con ngụ ười không còn b  c t ch t vào gu ng máy s n xu t nhị ộ ặ ồ ả ấ ư trong n n kinh t  công nghi p, mà h  đề ế ệ ọ ượ ực t  do h n trong các ho t đ ngơ ạ ộ  

c a mình. Công ngh  thông tin cùng các công ngh  khác c a cu c cách m ngủ ệ ệ ủ ộ ạ  khoa h c và công ngh  đang góp ph n t o ra m t h  th ng "khoa h c ­ kọ ệ ầ ạ ộ ệ ố ọ ỹ thu t ­ s n xu t" th ng nh t. V i h  th ng này, lao đ ng ngày càng mangậ ả ấ ố ấ ớ ệ ố ộ  nhi u n i dung khoa h c, trí tu  và sáng t o.ề ộ ọ ệ ạ

Song, c n ph i l u ý r ng, đi u đó không có nghĩa là nh ng ti n b  c aầ ả ư ằ ề ữ ế ộ ủ  công ngh  nói chung và công ngh  thông tin nói riêng là nguyên nhân duy nh tệ ệ ấ  quy t đ nh s  thay đ i b n ch t c a lao đ ng. Ch  nghĩa Mác đã ch  ra r ng,ế ị ự ổ ả ấ ủ ộ ủ ỉ ằ  

b n ch t c a lao đ ng là sáng t o, nh ng dả ấ ủ ộ ạ ư ưới ch  đ  s  h u t  nhân v  tế ộ ở ữ ư ề ư 

li u s n xu t, cái b n ch t t t đ p đó c a lao đ ng đã b  tha hoá. B i v y,ệ ả ấ ả ấ ố ẹ ủ ộ ị ở ậ  

n u ch  căn c  vào s  phát tri n c a các ti n b  khoa h c, k  thu t, côngế ỉ ứ ự ể ủ ế ộ ọ ỹ ậ  ngh  mà kh ng đ nh trong n n kinh t  thông tin, lao đ ng đã tr  v  v i b nệ ẳ ị ề ế ộ ở ề ớ ả  

ch t sáng t o ban đ u c a nó thì ch a tho  đáng.   đi m này, chúng ta c nấ ạ ầ ủ ư ả Ở ể ầ  

ph i l u ý t i quan đi m c a thuy t k  tr  khi thuy t này cho r ng, s  phátả ư ớ ể ủ ế ỹ ị ế ằ ự  tri n c a k  thu t s  quy t đ nh toàn b  s  phát tri n c a các lĩnh v c khácể ủ ỹ ậ ẽ ế ị ộ ự ể ủ ự  

c a đ i s ng xã h i. Trong th c t , đi u đó đã không di n ra đúng nh  v y;ủ ờ ố ộ ự ế ề ễ ư ậ  

b i l , trong xã h i v n còn t n t i s  đ i kháng v  l i ích gi a ngở ẽ ộ ẫ ồ ạ ự ố ề ợ ữ ười giàu 

v i ngớ ười nghèo, gi a các nữ ước phát tri n v i các nể ớ ước kém phát tri n.ể

Mâu thu n l n nh t hi n nay c a xã h i t  b n, k  c  các nẫ ớ ấ ệ ủ ộ ư ả ể ả ướ ư ả  c t  b nphát tri n cao nh  công ngh  thông tin nh  nể ờ ệ ư ước M , v n là mâu thu n gi aỹ ẫ ẫ ữ  tính ch t xã h i hoá cao đ  c a l c lấ ộ ộ ủ ự ượng s n xu t v i ch  đ  s  h u tả ấ ớ ế ộ ở ữ ư nhân v  t  li u s n xu t. M c dù, ch  nghĩa t  b n đã có nh ng đi u ch nhề ư ệ ả ấ ặ ủ ư ả ữ ề ỉ  

nh t đ nh trong phân ph i và đa d ng hoá các hình th c s  h u do s  b t bu cấ ị ố ạ ứ ở ữ ự ắ ộ  

c a s n xu t, song b n ch t c a s  h u t  nhân t  b n ch  nghĩa v n khôngủ ả ấ ả ấ ủ ở ữ ư ư ả ủ ẫ  

h  thay đ i. Dù cho m t b  ph n dân c  có s  chuy n d i v  đ a v  xã h i,ề ổ ộ ộ ậ ư ự ể ờ ề ị ị ộ  

ho c đặ ược c i thi n v  m t đ i s ng… thì nhìn t ng th , quy n l c v nả ệ ề ặ ờ ố ổ ể ề ự ẫ  thu c v  nh ng nhà t  b n l n, nh ng nhóm ngộ ề ữ ư ả ớ ữ ười có kh  năng thao túngả  kinh t  qu c gia, th m chí c  n n kinh t  th  gi i.ế ố ậ ả ề ế ế ớ

Trong n n kinh t  hi n đ i, mâu thu n gi a l c lề ế ệ ạ ẫ ữ ự ượng s n xu t đã phátả ấ  tri n vể ượ ật b c và quan h  s n xu t t  b n ch  nghĩa trên bình di n qu c tệ ả ấ ư ả ủ ệ ố ế 

v n còn t n t i khá ph  bi n. M c dù l c lẫ ồ ạ ổ ế ặ ự ượng s n xu t đã có bả ấ ước phát tri n nh y v t v  ch t, song quan h  s n xu t v n ch a có nh ng thay đ iể ả ọ ề ấ ệ ả ấ ẫ ư ữ ổ  

tương  ng, phù h p v i s  phát tri n c a l c lứ ợ ớ ự ể ủ ự ượng s n xu t c    t m qu cả ấ ả ở ầ ố  gia l n qu c t  Tuy m t s  cẫ ố ế ộ ố ường qu c t  b n hàng đ u đã có nh ng đi uố ư ả ầ ữ ề  

ch nh trong chính sách phát tri n, nh ng đó v n ch  là nh ng c i bi n đ  thíchỉ ể ư ẫ ỉ ữ ả ế ể  

ng và mang tính c c b  Nhìn t ng th , ch  đ  s  h u t  nhân t  b n ch

nghĩa đ i v i t  li u s n xu t   nh ng qu c gia này v n ti p t c đố ớ ư ệ ả ấ ở ữ ố ẫ ế ụ ược duy trì 

và đây chính là ngu n g c c a nh ng mâu thu n gay g t trong xã h i t  b n.ồ ố ủ ữ ẫ ắ ộ ư ả  

H n n a, ngày nay, s  th ng tr  c a s  h u t  nhân t  b n ch  nghĩa khôngơ ữ ự ố ị ủ ở ữ ư ư ả ủ  còn bó h p trong các nẹ ướ ư ảc t  b n ch  nghĩa, mà đã bao trùm trên ph m viủ ạ  toàn c u, thông qua các công ty đa qu c gia, xuyên qu c gia. Ngầ ố ố ườ ắi n m giữ các công ty này đ u là nh ng t p đoàn t  b n l n c a các nề ữ ậ ư ả ớ ủ ướ ư ảc t  b n phát tri n. H  có đ  ti m l c đ  n m b t, chi m lĩnh nh ng thành t u m i nh tể ọ ủ ề ự ể ắ ắ ế ữ ự ớ ấ  

c a khoa h c và công ngh , đ c bi t là nh ng thành t u c a công ngh  thôngủ ọ ệ ặ ệ ữ ự ủ ệ  tin. Có th  kh ng đ nh m t cách ch c ch n r ng, trong th i đ i thông tin, kinhể ẳ ị ộ ắ ắ ằ ờ ạ  

t  tri th c ngày nay, ai n m gi  đế ứ ắ ữ ược thông tin người đó s  chi n th ng vàẽ ế ắ  

gi  quy n th ng tr  Các nữ ề ố ị ướ ư ảc t  b n phát tri n đang làm để ược đi u đó và doề  

v y, mâu thu n gi a con ngậ ẫ ữ ườ ới v i con người trong th i đ i thông tin ngàyờ ạ  nay ch a th  b  tri t tiêu. B i v y, hoàn toàn không nên  o tư ể ị ệ ở ậ ả ưởng r ng, sằ ự phát tri n c a khoa h c và công ngh  hi n đ i có th  làm thay đ i để ủ ọ ệ ệ ạ ể ổ ược b nả  

ch t c a ch  nghĩa t  b n. Chính   đây, nh ng nghiên c u sâu h n v  tácấ ủ ủ ư ả ở ữ ứ ơ ề  

đ ng c a công ngh  hi n đ i, trong đó có công ngh  thông tin, trong tộ ủ ệ ệ ạ ệ ươ  ngquan v i các bi n đ i xã h i khác là m t đòi h i c p thi t.ớ ế ổ ộ ộ ỏ ấ ế

2. Nh ngữ   cơ  h i ộ   và  thách  th cứ   đ tặ   ra  cho  lao  đ ngộ   Vi tệ   Nam  trong 

b iố  c nhả  cách m ng khoa h cạ ọ  công nghệ và phát tri n kinh t  tri th c ể ế ứ

Nói đ n b i c nh c a cu c cách m ng khoa h c công ngh  và phát tri nế ố ả ủ ộ ạ ọ ệ ể  kinh t  tri th c hi n nay đó chính là vi c đ  c p đ n cu c cách m ng côngế ứ ệ ệ ề ậ ế ộ ạ  

nghi p l n th  t  Đ i v i Vi t Nam, cu c cách m ng công nghi p l n thệ ầ ứ ư ố ớ ệ ộ ạ ệ ầ ứ 

t  có nh ng  nh hư ữ ả ưởng to l n, mang l i nhi u c  h i nh ng cũng đ t raớ ạ ề ơ ộ ư ặ  không ít thách th c trong v n đ  liên quan đ n lao đ ng Vi t Nam.ứ ấ ề ế ộ ệ

2.1. C  h iơ ộ

Cách m ngạ  công nghi pệ  4.0 mở ra r tấ  nhi uề  cơ h iộ  làm vi c m i,ệ ớ  hứa 

h nẹ  khả năng gia tăng năng su tấ  và nâng cao thu th pậ  cho ngư iờ  lao đ nộ g. 

Cụ th :ể

Th  n ứ hất, Vi tệ   Nam  hi n v n làệ ẫ   qu cố   gia  có  l iợ   thế  về  số  lư ngợ  lao 

đ ngộ   trẻ  và  lao đ ngộ   giá  r ẻ   Cách  mạng  4.0  có  thể  d nẫ   đ n xuế   hư ngớ  chuy nể  d ch cị ác ngành công nghi p trệ uy n tề h ng số ử d ngụ  nhi uề  lao đ ngộ  từ các nư cớ  phát tri nể  sang các qu cố  gia đang phát tri nể  trong đó có Vi tệ  Nam ( 

K ergroach, 2017).  N uế   như  xu  hư ngớ   chuy nể   d chị   này  là  rõ ràng  thì  Vi tệ  Nam thì tỷ lệ th tấ  nghi p c a Vệ ủ i t Nệ am sẽ không ở mức quá cao. Tuy nhiên 

l iợ  thế v  laoề  đ ngộ  giá r  sẻ ẽ m tấ  d nầ  đi khi chúng ta dân số d nầ  b  gị ià hoá. 

Do vậy về m t dàiặ  h n,ạ  tăng trư ngở  cần dựa vào sự gia tăng c aủ  ch tấ  lư ngợ  lao động

Thứ  hai,  nhiều nhà  phân tích cho  r ngằ   những cơ  h iộ  vi cệ  làm m iớ  sẽ 

đư cợ  t oạ  ra trong cách mạng 4.0. Đ cặ  bi tệ  nhu c uầ  đ iố  v iớ  những lao đ ngộ  

có khả năng k tế  hợp giữa máy móc v iớ  những ki nế  thức về kỹ thu tậ  đi nệ  

tử,  đi uề   khi nể   và  thông  tin  hay  chính  là ki nế   thức  STEM  (Tomas Volek; Martina  Novotnas, 2017).  Cu cộ   cách  m ngạ   này  sẽ  t oạ   ra những  thay đ iổ  trong cơ c uấ  lao động giữa các ngành mà ở đó chúng ta có thể kỳ v ng nhuọ  

c uầ  sử d ngụ  lao đ ngộ  trong các ngành công nghiệp s nả  xu tấ  truyền thống sẽ giảm đi trong khi nhu cầu lao đ ngộ  trong ngành d chị  vụ có sự tăng lên.  Sự tăng lên c aủ  c uầ  lao đ ngộ  trong những ngành d chị  hứa h nẹ  sẽ góp ph nầ  tăng thu nh pậ  cho ngư iờ  lao động

Thứ ba, cách mạng công nghiệp 4.0 t oạ  ra áp lực và đồng th iờ  là cơ h iộ  

đ  laoể  đ ng ph iộ ả   Vi tệ   Nam  không  ngừng  nâng  cao  trình  đ ,ộ   k  năngỹ   cũng như tạo áp lực đ iổ  m iớ  lên hệ thống giáo d cụ  đào t oạ  để có thể đáp ứng nhu 

c uầ  về nhân lực trong th iờ  kỳ m i. Nhớ ững  cơ  h iộ   vi cệ   làm  mới  đư cợ   t oạ  

ra  đòi  h iỏ   ngư iờ   lao  đ ngộ   ph iả   có  trình  độ  và  k  năngỹ  tư ngơ  ứng như các 

kỹ  năng  gi iả   quy tế   vấn  đ ,ề   teamwork,  giao  ti p,ế   công  nghệ  thông tin…là những kỹ năng mà đ iạ  bộ ph nậ  lao đ nộ g Vi t Nệ am đang thi uế  và y u. Đế ể đáp ứng đư cợ  những yêu c uầ  công vi cệ  m iớ  đòi h iỏ  sự nỗ lực c aủ  b nả  thân ngư i laoờ  đ ngộ  và đ c bi tặ ệ  sự đ iổ  m iớ  và phát tri nể  c aủ  h  th ngệ ố  giáo d cụ  đào tạo

Thứ  tư,  năng  su tấ   lao  đ ngộ   trong  cách  m ngạ   4.0  có  xu  hướng  đư cợ  

c iả   thi nệ   do vi cệ   giảm  nhu  c uầ   sử  d ngụ   lao  đ ngộ   là  con  ngư iờ   mà  thay 

b ngằ  máy móc và robots. V i côngớ   nghệ  phát  tri n,ể   các  nhà  máy  sản  xu tấ  

có  thể  tránh  đư cợ   những  l iỗ   phát  sinh  b i ở máy móc  do  có  khả  năng phân tích và dự đoán trư cớ  các lỗi kỹ thuật. Hi uệ  quả s nả  xu t cóấ  thể sẽ đư cợ  

c iả  thiện nhanh h nơ  do các dịch vụ kho v nậ  đư c nâợ ng c p,ấ  giảm tiêu hao năng lư ngợ  và sử d ngụ  nguyên liệu…, từ đó ti tế  kiệm chi phí s nả  xu tấ  cho 

doanh nghi p trongệ  khi doanh thu có xu hư ng tăngớ  do đáp ứng đư cợ  t tố  h nơ  nhu c uầ  c aủ  ngư iờ  tiêu dùng.  Ngư iờ   lao  đ ngộ   lúc  này  đư cợ   sử  d ngụ   m tộ  cách  hi uệ   quả  hơn  và  chỉ  cho  những công  vi cệ   mà  thực  sự  đòi  h iỏ   sự  có 

m tặ   của  con  ngư i.ờ   Năng  su tấ   c aủ   ngư iờ   lao  đ ng tăngộ  lên t oạ  cơ h iộ  để 

Vi tệ  Nam t oạ  ra những đ tộ  phá trong c iả  thi nệ  ti nề  lương và thu nh pậ  cho ngư iờ  lao động

Như  vậy  nếu  Vi tệ   Nam  có  thể  t nậ   dụng  đư cợ   những  l iợ   thế  này  do cách  m ng côngạ   nghi pệ   4.0  mang  l iạ   thì  đó  sẽ  là  cú  huých  r tấ   l nớ   giúp người  lao  động  có  đư c nhợ ững công vi cệ  làm tốt h n,ơ  giúp c iả  thi nệ  năng 

su tấ  và thu nhập c aủ  họ

2.2. Thách th cứ

Cách m ngạ  công nghi pệ  4.0 mang l iạ  r tấ  nhi uề  thách thức đối v iớ  các 

qu cố  gia nói chung và đặc bi tệ  đ iố  v iớ  các qu cố  gia đang phát tri nể  như Vi tệ  Nam nói riêng

M t ộ  là, thiếu h tụ  lao đ ngộ  có trình độ và kỹ năng phù hợp

Như đã phân tích ở trên, Vi tệ  Nam vẫn là nư cớ  có l iợ  thế về số lư ngợ  lao đ ng, nhộ ưng ch tấ  lượng lao đ ngộ  th pấ  đang là v nấ  đề báo động đ iố  v iớ  

nư cớ  ta. Do vậy, thách thức l nớ  nh tấ  đ tặ  ra cho chúng ta là thi uế  h tụ  ngu nồ  nhân lực có trình đ ộ  Trong b iố  c nh cáchả  mạng công nghiệp 4.0, các công ty 

s  gẽ ia gia tăng nhu c uầ  sử d ngụ  lao đ ngộ  có trình độ và thay thế d nầ  giữa sử 

d ngụ  giữa lao đ ngộ  và v n.ố  Đi uề  đó có nghĩa là vi cệ  sử d ng laoụ  đ ngộ  v nẫ  

là c n thầ i tế  nhưng vai trò c a ủ ngư iờ  lao đ ngộ  sẽ thay đ i. Các doanhổ  nghi pệ  

sẽ có nhu c uầ  nhi uề  hơn v iớ  những lao đ ngộ  có khả năng tích h pợ  các ki nế  thức về công ngh ,ệ  tự đ ngộ  hoá, thông tin và những kỹ năng mềm quan trọng như teamwork, giao ti p, gi iế ả  quyết v nấ  đ ,ề  k  ỹ năng về công nghệ thông tin trong khi l iạ  c tắ  gi mả  nhu c uầ  đ iố  v i cácớ  lao động gi nả  đ n.ơ

Hai là, thách thức trong chuyển d chị  cơ c uấ  lao đ ng,ộ  tăng năng su tấ  lao 

đ ngộ  và thu nh pậ  cho ngư iờ  lao đ ng.ộ

Hi nệ  có khoảng 40% lao đ ngộ  Vi t Nệ am đang làm việc trong lĩnh vực nông  nghi p v iệ ớ   năng  su tấ   lao  động  cực  th p.ấ   Trong cu cộ   cách  m ngạ   4.0, 

m tộ  số ngành nghề sử d ng laoụ  đ ngộ  gi nả  đ nơ  sẽ không còn nhưng những ngành nghề m iớ  đòi h iỏ  lao đ ngộ  có trình độ sẽ ra đ i. Trongờ  nông nghi p,ệ  

vi c tăng cệ ường ứng d ngụ  công nghệ  trong nông nghiệp s  góp ph nẽ ầ  tăng suất, s nả  lư ng,ợ  giảm s  gố iờ lao đ ngộ  c aủ  lao động nông nghi p.ệ  Nhưng để 

có thể thực sự t oạ  ra sự c iả  thi n đ tệ ộ  phá trong lĩnh vực nông nghi p, ệ m tộ  

m tặ   nó  đòi h iỏ   ngư iờ   nông  dân  ph iả   có  những  kỹ  năng  tay  nghề  m i,ớ  

m tặ   khác  lao  đ ngộ   nông nghi p,ệ  nông thôn c nầ  có sự chuẩn bị về trình độ 

và kỹ năng để có thể chuyển d chị  thành công từ lĩnh vực nông nghi p sangệ  công  nghi p vàệ   d chị   v ụ   Đ iố   v iớ   các  ngành  s nả   xu t, laoấ   đ ngộ   gi nả   đ nơ  trong ngành d tệ  may, giày da và trong ngành điện tử có khả năng rất l nớ  sẽ 

b  thị ay th  khiế  máy móc, công nghệ và tự đ ngộ  hoá di nễ  ra trên quy mô rộng (ILO,2018). Do đó, để có thể đáp ứng đư cợ  v iớ  yêu c uầ  c aủ  công vi cệ  trong tình hình m iớ  đòi h iỏ  ngu nồ  nhân lực phải đư cợ  trang b  ki nị ế  thức, kỹ năng