Đổi mới phân công và sử dụng lao động trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam

Ch ătrongăh nă m tă th pă k ă tr ă l iăđây,ăth ă gi iăđãă ch ngă ki nă nh ngăs ă nh yăv tăv ăcôngăngh ăthông tin, internetăvàăt ăđ ngăhóa,ăcáchăm ngăs ,ăphátătri năd aătrênătriăth căvàăt

M C L C

M U 2

PH N N I DUNG 3

I C S LÝ LU N CHUNG 3

1 Phơn công lao đ ng và s d ng lao đ ng 3

1.1 Khái ni m 3

1.2 Tác d ng 3

1.3 Các hình th c phơn công lao đ ng 3

2 Cách m ng khoa h c công ngh và phát tri n kinh t tri th c 4

2.1 Cách m ng khoa h c công ngh 4

2.1.1 Khái ni m 4

2.1.2 Khái quát l ch s các cu c cách m ng công nghi p 4

2.2 Kinh t tri th c 7

2.2.1 S hình thành và b n ch t c a kinh t tri th c 7

2.2.2 c đi m c a n n kinh t tri th c 7

II TH C TR NG PHỂN CỌNG LAO NG VÀ S D NG LAO NG TRONG B I C NH CÁCH M NG KHOA H C CÔNG NGH VÀ PHÁT TRI N KINH T TRI TH C VI T NAM 8

1 Tác đ ng c a cách m ng khoa h c công ngh và kinh t tri th c đ n phân công lao đ ng và s d ng lao đ ng nói chung 8

2 Nh ng c h i và thách th c đ t ra cho lao đ ng Vi t Nam trong b i c nh cách m ng khoa h c công ngh và phát tri n kinh t tri th c 10

2.1 C h i 10

2.2 Thách th c 11

3 i m i phân công và s d ng lao đ ng trong b i c nh cách m ng khoa h c công ngh và phát tri n kinh t tri th c Vi t Nam 14

III M T S KI N NGH I M I PHÂN CÔNG VÀ S D NG LAO NG TRONG B I C NH CÁCH M NG KHOA H C CÔNG NGH VÀ PHÁT TRI N KINH T TRI TH C VI T NAM 18

1 i v i chính ph 18

2 i v i h th ng đƠo t o vƠ d y ngh 19

3 i v i Doanh nghi p 20

4 i v i ng i lao đ ng 20

K T LU N 21

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 22

M U

Các cu căcáchăm ngăkhoa h căcông ngh và s ăphát tri năc aăkinhăt ătri

th căđã t oănh ngăchuy năbi năquanătr ngătrên ph măviătoàn c u.ăNgày nay, th ă

gi iăđang b căvào cu căcách m ng côngănghi păl năth ă4, đó làăxuăh ngăphátă

tr năm i, d aătrênăh ăth ngăv tălýăm ng,ălàăs ăk tăh păc aăcôngăngh ăm iătrongăcácăl nhăv căv tălý,ăs ăhóa,ăt ăđ ngăhóaăvàăsinhăh c,ăt oăraănh ngăkh ăn ngăhoànătoànăm iăvàăcóătácăđ ngăsâuăs căt iăcácăh ăth ngăchínhătr ,ăxãăh iăvàăkinhăt ăc aă

th ăgi i

Ch ătrongăh nă m tă th pă k ă tr ă l iăđây,ăth ă gi iăđãă ch ngă ki nă nh ngăs ă

nh yăv tăv ăcôngăngh ăthông tin, internetăvàăt ăđ ngăhóa,ăcáchăm ngăs ,ăphátătri năd aătrênătriăth căvàătríătu ănhânăt o.ă

Bênă c nhă nh ngă uă đi mă vàă tácă đ ngă tíchă c c,ă cu că cáchă m ngă côngănghi pă m iă c ngă đangă đ tă raă choă cácă n c,ă cácă chínhă ph ,ă doanhă nghi pă vàă

ng iălaoăđ ngănhi uăv năđ ăc năgi iăquy tăvàăc năchu năb Trong đó v năđ ăphân công và s ăd ngălaoăđ ngălà v năđ quan tr ngăhàng đ u.ăV iăm iăcu căcách m ngăkhoa h căcông ngh ,ăvi căphân công và s ăd ngălaoăđ ng có s ăkhác

bi tărõ r t,ătrongăph măviăti uălu n này c aăh căviên trong môn h căNh ng v n

đ kinh t chính tr đ ng đ i, h căviên nghiên c uăch ăy uătrongăcu căcách

m ngăcông nghi păl năth ăt ăvà s ăphát tri năc aăkinh t ătriăth c v i Ch ăđ ăti uă

lu n:ă “ i m i phân công và s d ng lao đ ng trong b i c nh cu c cách

m ng khoa h c công ngh và phát tri n kinh t tri th c Vi t Nam”

PH N N I DUNG

I C S Lụ LU N CHUNG

1 Phơn công lao đ ng vƠ s d ng lao đ ng

1.1 Khái ni m

Phân công lao đ ng xã h i là vi căchuyênămônăhóaăng i s n xu t, m i

ng i ch s n xu t m t ho c m t vài s n ph m nh tăđ nh, hay nói cách khác: S phân côngălaoăđ ng xã h iălàăcáchăđi u ch nh h n ch m t cách thích ng nh ng

cá nhân vào nh ngăl nhăv c ngh nghi păđ c thù

Trìnhăđ phát tri n l căl ng s n xu t c a m t xã h i bi u hi n rõ nh t trìnhăđ phânăcôngălaoăđ ng xã h i Nói cách khác, s phát tri n l căl ng s n

xu tălàăđi u ki n quy tăđ nhătrìnhăđ phânăcôngălaoăđ ng xã h i;ăđ c bi t là s phát tri n c a công c laoăđ ng.ă ng th i,ăphânăcôngălaoăđ ng, b n thân nó, tác

đ ng tr l iăđ n s phát tri năngàyăcàngăcóăn ngăsu t cao Trong l ch s , th i

k côngătr ng th công,ăphânăcôngălaoăđ ngăđóngăvaiătròăđònăb y m nh m đ i

v i s n xu tăvàăt ngăn ngăsu tălaoăđ ng, m c dù k thu t v n d aătrênăc ăs th công

S d ng lao đ ng: nói đ n s d ng lao đ ng là đ c p đ n v n đ ng i lao

đ ng và ng i s d ng lao đ ng Theo Lu t Lao đ ng 2012, ng i lao đ ng là

ng i t đ 15 tu i tr lên, có kh n ngălaoăđ ng, làm vi c theo h p đ ng lao

đ ng, đ c tr l ngăvà ch u s qu n lý, đi u hành c a ng i s d ng lao đ ng

Ng i s d ng lao đ ng là doanh nghi p, c ăquan,ăt ch c, h p tác xã, h gia đình, cá nhân có thuê m n, s d ng lao đ ng theo h p đ ng lao đ ng; n u là cá nhân thì ph i có n ngăl c hành vi dân s đ y đ

1.2 Tác d ng

S phânăcôngălaoăđ ng trong xã h iălàmăc ăs chung cho m i n n s n xu t hàng hóa, chính s phânăcôngălaoăđ ng trong xã h i làm cho s călaoăđ ng tr thành hàng hóa

S phân công laoăđ ngăđ tăc ăs cho vi c hình thành nh ng ngh nghi p chuyên môn, nh ng ngành chuyên môn nh m nâng cao s c s n xu t

S phânăcôngălaoăđ ng theo vùng v i ngành s n xu t chuyên môn hóaăđ c

tr ngăs là y u t quy tăđ nh s khai thác có hi u qu và phát huy th m nh c a vùng S phânăcôngălaoăđ ng trong xã h iăkhiăđãăphátătri n đ n m tătrìnhăđ nào đóăthìăs d năđ n s phânăcôngălaoăđ ng t m vi mô ậ các xí nghi p, các hãng

s n xu t ậ đi uănàyălàmăchoăcácăgiaiăđo n s n xu t ra s n ph m b chia nh , s n

ph mă đ c hoàn thi n v ch tăl ng, d dàng ng d ng ti n b khoa h c k thu t S phânăcôngălaoăđ ng áp d ng ti n b khoa h c k thu t làm vi c s n

xu tăđi vào chuyên môn hóa, nâng cao tay ngh c aăng i s n xu t,ăt ngăn ngă

su tălaoăđ ng xã h i

1.3 Các hình th c phân công lao đ ng

Có 3 hình th c phân công lao đ ng:

Phân công lao đ ng theo công ngh : là phân công lo i công vi c theo tính

ch t quy trình công ngh , ví d : ngành d t, may c khí Hình th c này cho phép

xác đ nh nhu c u công nhân theo ngh t o đi u ki n nâng cao trình đ chuyên môn c a công nhân

Phân công lao đ ng theo trình đ : là phân công lao đ ng theo m c đ ph c

t p c a công vi c, hình th c này phân công thành công vi c gi n đ năvà ph c

t p (chia theo b c) Hình th c này t o đi u ki n kèm c p gi a các lo i công nhân trong quá trình s n xu t nâng cao ch t l ng s n ph m, trình đ lành ngh c a công nhân

Phân công lao đ ng theo ch c n ng: là phân chia công vi c cho m i công

nhân viên c a doanh nghi p trong m i quan h v i ch c n ngămà h đ m nh n

Ví d : công nhân chính, công nhân ph , công nhân viên qu n lý kinh t , k thu t, hành chínhầ Hình th c này xác đ nh m i quan h gi a lao đ ng gián ti p

và lao đ ng tr c ti p và t o đi u ki n cho công nhân chính đ c chuyên môn hóa cao h nănh không làm công vi c ph

2 Cách m ng khoa h c công ngh vƠ phát tri n kinh t tri th c

2.1 Cách m ng khoa h c công ngh

2.1.1 Khái ni m

Trong nghiên c u lý lu n, hi n nay có nhi u cách quan ni m v cách m ng khoa h c công ngh (hay công nghi p), đây,ătheoăcáchăti p c n c a kinh t chính tr Mác ậ Lênin có th th y r ng, khi l căl ng s n xu t phát tri n, ti n b khoa h c công ngh trongăl nhăv c s n xu t có nh ngăthayăđ iămangătínhăđ t

bi n, tri tăđ làmăthayăđ iăc ăb năcácăđi u ki n kinh t - xã h i,ăv năhóaăvàăk thu t, t i m t th iăđi m nh tăđ nhăthìăkhiăđóăxu t hi n m t cu c cách m ng công nghi p

Cách m ng khoa h c công nghi păđ c hi uăđóălàănh ng b c phát tri n

nh y v t v ch tătrìnhăđ t ăli u lao đ ngătrênăc ăs nh ngăphátăminhăđ t phá v

k thu t và công ngh trong quá trình phát tri n c a nhân lo i kéo theo s thay

đ iăc năb n v trìnhăđ phân côngălaoăđ ng xã h iăc ngănh ăt oăb c phát tri n

n ngăsu tălaoăđ ngăcaoăh năh n nh áp d ng m t cách ph bi n nh ngătínhăn ngă

m i trong k thu t ậ công ngh đóăvàoăđ i s ng xã h i

Cách m ng khoa h c công nghi pătheoăngh aăh p: là cu c cách m ng trong

l nh v c s n xu t, t o ra s thayăđ iăc ăb năcácăđi u ki n kinh t - xã h i,ăv năhóa và k thu t, xu t phát t n căAnhăsauăđóălanăt a ra toàn th gi i Cách

m ng khoa h c công nghi pătheoăngh aăh p th ngădùngăđ ch cu c cách m ng công nghi p l n th nh t di n ra Anh, vào n a cu i th k XVIII,ăđ u th k XIX.ă cătr ngăc a cu c cách m ng công nghi p này là chuy n t laoăđ ng th công, quy mô nh lênălaoăđ ng s d ng máy móc, quy mô l n

Cách m ng khoa h c công nghi p theo ngh aă r ng: là nh ng cu c cách

m ng di n ra ngày càng sâu r ngătrongăl nhăv c s n xu t, d năđ n nh ng thay

đ iăc ăb năcácăđi u ki n kinh t - xã h i,ăv năhóaăvàăk thu t c a xã h i loài

ng i v i m că đ ngàyă càngă cao.ă Nh ă v y, theoă ngh aă r ngă thìă “Cáchă m ng công nghi p”ăbaoăquátăt t c các cu c cách m ng công nghi p trong l ch s đ u

đ căđ cătr ngăb ng s thayăđ i v ch t c a s n xu t và s thayăđ iănàyăđ c

t o ra b i các ti n b đ t phá c a khoa h c công ngh

2.1.2 Khái quát l ch s các cu c cách m ng công nghi p

V m t l ch s ,ăchoăđ nănay,ăloàiăng iăđãătr i qua ba cu c cách m ng công nghi pă vàă đangă b tă đ u cu c cách m ng công nghi p l n th t ă (Cách m ng công nghi p 4.0) C th :

Cách m ng công nghi p l n th nh t kh i phát t n c Anh, b tăđ u t

gi a th k XVIIIăđ n gi a th k XIX Ti năđ c a cu c cách m ng này xu t phát t s tr ng thành v l căl ng s n xu t cho phép t oăraăb c phát tri n

đ t bi n v t ăli uălaoăđ ng,ătr c h tătrongăl nhăv c d t v iăsauăđóălanăt a ra các ngành kinh t khác c aăn c Anh N iădungăc ăb n c a cu c cách m ng công nghi p l n th nh t là chuy n t laoăđ ng th côngăthànhălaoăđ ng s d ng máy móc, th c hi năc ăgi i hóa s n xu t b ng vi c s d ngăn ngăl ngăn căvàăh iă

n c Nh ng phát minh quan tr ng t o ti năđ cho cu c cách m ng này là: Phát minh máy móc trong ngành d tănh ăthoiăbayăc a John Kay (1733), xe kéo s i Jenny (1764), máy d t c aăEdmundăCartwrightă(1785)ầălàmăchoăngànhăcôngănghi p d t phát tri n m nh m ăPhátăminhămáyăđ ng l c,ăđ c bi tălàămáyăh iă

n c c a James Watt là m c m đ u quá trìnhăc ăgi i hóa s n xu t Các phát minh trong công nghi p luy n kim c a Henry Cort, Henry Bessemer v lò luy n gang, công ngh luy n s t là nh ngăb c ti n l năđápă ng cho nhu c u ch t o máy móc Trong ngành giao thông v n t i, s raăđ i và phát tri n c a tàu h a, tàu th yầăđãăt oăđi u ki n cho giao thông v n t i phát tri n m nh m

Nghiên c u v cách m ng công nghi p l n th nh t,ăC.Mácăđãăkháiăquátătính quy lu t c a cách m ng công nghi p qua baăgiaiăđo n phát tri n là: hi p tác

gi năđ n,ăcôngătr ng th côngăvàăđ i công nghi p C.Mác kh ngăđ nhăđóălà ba giaiăđo năt ngăn ngăsu tălaoăđ ng xã h i;ăbaăgiaiăđo n phát tri n c a l căl ng

s n xu t g n v i s c ng c , hoàn thi n quan h s n xu tăt ăb n ch ngh a;ăđ ng

th iăc ngălà baăgiaiăđo n xã h iăhóaălaoăđ ng và s n xu t di n ra trong quá trình chuy n bi n t s n xu t nh , th công, phân tán lên s n xu t l n, t p trung, hi n

đ i

Cách m ng công nghi p l n th hai di n ra vào n a cu i th k XIXăđ n

đ u th k XX N i dung c a cu c cách m ng công nghi p l n th haiăđ c th

hi n vi c s d ngăn ngăl ng đi năvàăđ ngăc ăđi n,ăđ t o ra các dây chuy n

s n xu t có tính chuyên môn hóa cao N i dung c a cu c cách m ng này là chuy n n n s n xu tăc ăkhíăsang n n s n xu tăđi n ậ c ăkhí vàăsangăgiaiăđo n t

đ ng hóa c c b trong s n xu t Cu c cách m ng công nghi p l n th hai là s

ti p n i cu c cách m ng công nghi p l n th nh t, v i nh ng phát minh v công ngh và s n ph m m iăđ căraăđ i và ph bi nănh ăđi n,ăx ngăd u,ăđ ngăc ăđ t trong K thu t phun khí nóng, công ngh luy n thép Bessemer trong s n xu t thép đãălàmăt ngănhanhăs năl ng, gi m chi phí và giá thành s n xu t Ngành

s n xu t gi y phát tri n kéo theo s phát tri n c a ngành in n và phát hành sách, báo Ngành ch t o ô tô,ă đi n tho i, s n ph m cao su c ngă đ c phát tri n nhanh S raăđ i c a nh ng ph ngăphápăqu n lý s n xu t tiên ti n c a H.For và Taylorănh ădâyăchuy n,ăphânăcôngălaoăđ ngăchuyênămônăhóaăđ c ng d ng

r ng rãi trong các doanh nghi păđãăthúcăđ yănângăcaoăn ng su tălaoăđ ng Cu c cách m ng công nghi p l n th haiăc ngăđãăt o ra nh ng ti n b v t b c trong giao thông v n t i và thông tin liên l c

Cách m ng công nghi p l n th ba b tăđ u t kho ng nh ng th p niên 60

c a th k XXăđ n cu i th k XX.ă cătr ngăc ăb n c a cách m ng này là s

d ng công ngh thông tin, t đ ng hóa s n xu t Cách m ng công nghi p l n th

ba di n ra khi có các ti n b v h t ngăđi n t , máy tính và s hóaăviămôăđ c xúc tác b i s phát tri n c a ch t bán d n, siêu máy tính (th p niên 1960), máy tính cá nhân (th p niên 1970 và 1980) và Internet (th p niên 1990).ă n cu i th

k XX,ăquáătrìnhănàyăc ăb n hoàn thành nh nh ng thành t u khoa h c công ngh cao Cu c cách m ng công nghi p l n th baăđãăchuy n t công nghi p

đi n t - c ăkhí, sang công ngh s S n ph măđ c s n xu t hàng lo t v i s chuyên môn hóa cao, cùng v i s phát tri n c a cách m ng Internet, máy móc

đi n t ,ăđi n tho iădiăđ ng Nh ng ti n b k thu t công ngh n i b t trong giai

đo n này là: h th ng m ng, máy tính cá nhân, thi t b đi n t s d ng công ngh s và robot công nghi p

Cách m ng công nghi p l n th t đ căđ c p l năđ u tiên t i H i ch

tri n lãm công ngh Hannoveră(CHLBă c)ăn mă2011ăvàăđ c Chính ph c

đ aăvàoă“K ho chăhànhăđ ng chi năl c công ngh cao”ăn mă2012.ăG năđâyăt i

Vi tăNamăc ngănh ătrênănhi u di năđànăkinhăt th gi i, vi c s d ng thu t ng cách m ng công nghi p l n th t ăv i hàm ý có m t s thayăđ i v ch t trong

l căl ng s n xu t trong n n kinh t th gi i Cách m ng công nghi p l n th t ă

đ căhìnhăthànhătrênăc ăs cu c cách m ng s , g n v i s phát tri n và ph bi n

c a Internet k t n i v n v t v i nhau (Internet of Things ậ IoT) Cách m ng công nghi p l n th t ăđ c phát tri n baăl nhăv c chính là v t lý, công ngh

s và sinh h c Bi u hi năđ cătr ngălàăs xu t hi n các công ngh m i có tính

đ t phá v ch t so v i các công ngh truy n th ng

Trongăl nhăv c v t lý thông tin, có nhi u công ngh m i xu t hi n và nhanh chóngă đ c áp d ng m t cách ph bi n Công ngh in 3D, Big Data, Blockchainầăch ng h n Công ngh in 3D là công ngh t o ra m tăđ iăt ng

v t lý b ng cách in theo các l p t m t b n v hay m t mô hình 3D cóătr c Cùng v i công ngh ină3D,ătrongăl nhăv c v t lý còn có s phát tri n c a c m

bi n ậ b c m bi n là thi t b đi n t c m nh n tr ng thái hay quá trình v t lý, hóa h c môiătr ng kh o sát và bi năđ i thành tín hi uăđi n t đ thu th p thông tin v tr ngătháiăhayăquáătrìnhăđó.ăThôngătinăsauăđóăs đ c x lýăđ rút ra tham s đ nh tính ho căđ nhăl ng, ph c v cho các nhu c u nghiên c u, nhu c u kinh t - xã h i,ămôiătr ng và dân sinh Ngoàiăra,ătrongăl nhăv c v t lý còn có

s phát tri n c a công ngh xe t hành, hi năđangăđ c th nghi m giaiăđo n

cu i và s đ căth ngăm iăhóaătrongăt ngălaiăg n,ăkhiăđóăs d năđ n nh ng thayăđ i l nătrongăl nhăv c giao thông v n t i và b o v môi tr ng

V công ngh s nh ngăcôngăngh n i b t là Internet k t n i v n v t, d

li u l n, trí thông minh nhân t o và chu i kh i Internet phát tri n giúp k t n i

v n v t thông qua m ng wifi, m ng vi nă thôngă b ngă thôngă r ng (3G, 4G) Bluetooth, Zigbee, h ng ngo iầăs hình thành các h th ng thông minh và các

h th ng thông minh này k t n i v iănhau,ăđ hình thành h th ng thông minh

l n h p nh tă nh :ă nhàă thôngă minh,ă v nă phòngă thông minh, thành ph thông minh,ăđôăth thông minh, công nghi p thông minh, nông nghi păthôngăminhầă

D li u l n (Big Data) là m t t p h p d li u r t l n và ph c t p,ăđ c x lýăđ

l y các thông tin thích h p ph c v cho các nhu c u phát tri n kinh t - xã h i,

v năhóaăho cămôiătr ng Công ngh Blockchain cho phép m tăc ăs d li u

đ c chia s tr c ti păkhôngăthôngăquaătrungăgian,ătrongăt ngălaiăBlockchain s

đ c s d ng r ng rãi trong nhi uăl nhăv cănh :ăb u c , khai sinh, k t hôn, xác

nh n tài li u,ăv năb ngầă

V công ngh sinh h c, n i b t là các công ngh v gen và t bào, công ngh ph c h p y sinh ậ thông tin (k t h p thông tin v i các b ph n c ă th

s ng) S phát tri n c a công ngh sinh h c t ng h pă trongă t ngă laiă s cho phép các nhà khoa h c t o ra các AND, c yăghépăđ t o ra nh ng b ph n thay

th trongăc ăth ng i, giúp ch a nh ngăc năb nhănanăyănh ăungăth ,ăhuy t áp,

ti uăđ ngầăt đóăgiúp kéo dài tu i th conăng i, công ngh gen th m chí có

th t o ra nh ng gi ng,ăloàiăđ ng, th c v t k c con ng i, có th ch ng ch i

đ c v iăđi u ki nămôiătr ng t nhiên kh c nghi t Công ngh genăc ngăgiúpăngành nông nghi păgiaăt ngăs năl ngăl ngăth c, th c ph măđápă ng nhu c u giaăt ngădânăs nhanh chóng

Nh ăv y, m i cu c cách m ng công nghi p xu t hi n có nh ng n i dung

c t lõi v t ăli uălaoăđ ng S phát tri n c aăt ăli uălaoăđ ngăđãăthúcăđ y s phát tri n c aăv năminhănhânălo i.ăTheoăngh aăđó,ăvaiătròăc a cách m ng công nghi p cóăýăngh aăđ c bi t quan tr ngătrongăthúcăđ y phát tri n

2.1.3 Vai trò c a cách m ng công nghi p đ i v i phát tri n

Vai trò c a các cu c cách m ng công nghi păđ i v i phát tri n có th đ c kháiăquátănh ăsau:

s bùng n c a công ngh cao làm ra đ i n n kinh t tri th c N n kinh t tri

th c đã cu n m i qu c gia, dù là n c phát tri n hay đangăphát tri n

Kinh t tri th c là l nh v c mà đó m i s n ph m hay toàn b s n ph m

đ c t o b i ngu n g c là tri th c chi m t tr ng ch y u (70 ậ 75% tr lên)

B n ch t c a n n kinh t tri th c: là n n kinh t s d ng có hi u qu tri th c cho phát tri n kinh t và xã h i, bao g m c vi c khai thác kho tri th c toàn c u,

c ng nh ălàm ch , sáng t o ra tri th c đáp ng nhu c u riêng c a mình (UNDP ậ 2014) Trong n n kinh t tri th c, ho t đ ng ch y u nh t là sáng t o ra tri th c,

qu ng bá tri th c và s d ng tri th c, bi n tri th c thành giá tr S c lao đ ng tr thành đ ng l c tr c ti p nh t c a s phát tri n

2.2.2 c đi m c a n n kinh t tri th c

N n kinh t tri th c bao g m m t s đ c đi m sau:

M t là, ho t đ ng kinh t d a ch y u vào tri th c

Hai là, sáng t o và đ i m i là đ ng l c phát tri n “phát minh tr thành m t ngh đ c bi t”

Ba là, ho t đ ng kinh t có tính toàn c u hóa, m ng thông tin là k t c u h

t ng quan tr ng nh t

B n là, s di chuy n c ăc u lao đ ng theo h ng gia t ngăs lao đ ng trí

tu và d ch v S chuy n đ i v c ăc u các ngành kinh t

Sáu là, tri th c hóa các quy t sách kinh t

TRONG B I C NH CÁCH M NG KHOA H C CỌNG NGH VÀ

PHÁT TRI N KINH T TRI TH C VI T NAM

1 Tác đ ng c a cách m ng khoa h c công ngh và kinh t tri th c đ n phân công lao đ ng và s d ng lao đ ng nói chung

Các cu c cách m ng công nghi p có nh ngătácăđ ng vô cùng to l năđ n s phát tri n l căl ng s n xu t c a các qu căgia.ăVàăđ ng th i,ătácăđ ng m nh m

t iăquáătrìnhăđi u ch nh c u trúc và vai trò c a các nhân t trong l căl ng s n

xu t xã h i V t ăli uălaoăđ ng, t ch máyămócăraăđ i thay th choălaoăđ ng chânătayăchoăđ n s raăđ i c aămáyătínhăđi n t , chuy n n n s n xu t sang giai

đo n t đ ng hóa, tài s n c đ nh th ngă xuyênă đ că đ i m i, quá trình t p trung hóa s n xu tăđ căđ y nhanh S phát tri n m nh m c a l căl ng s n

xu t d iătácăđ ng c a công ngh thông tin hi năđ iăđangăt o ra nh ng bi năđ i

to l n trong phân công lao đ ng xã h i, c th là:

Phân công laoăđ ngăd iătácăđ ngăc aăcôngăngh thôngătinăđangăthayăđ iătheoăh ng t ngălaoăđ ngătríăóc,ăgi mălaoăđ ngăchânătay,ămà đi năhìnhălàăs ăxu tă

hi năm tăd ngălaoăđ ngăm iă- lao đ ng thông tin âyălàălo iălaoăđ ngăliênăquană

tr căti păđ năthôngătin,ăđ năcácăquyătrình,ănh ăđ uăvào,ăđ uăra,ăx ălý thông tin

Nh ngăng iălaoăđ ng trongăl nhăv căthôngătinăr tăđaăd ng,ăđaăngànhăngh ; h ăcóăth ălàănh ngănhânăviênăv năphòng,ăng iăl pătrình,ăchuyênăgia,ăk ăs ,ănhàănghiênăc u,ădoanhănhân,ănhàăphânătích ăNhi măv ăc aăh ălàăs năxu t,ăx lý, traoăđ iăthôngătin,ăcungăc pănh ngăc ăs ăchoăvi căraăquy tăđ nh.ă òiăh iăđ iăv iălaoăđ ngăthôngătinălàăkhôngăch ăn măv ngăkh ăn ngăthaoătác,ămàăcònăph iăcóăkh ă

n ngăthíchă ngăvàăsángăt oăv iănh ngăthayăđ iăliênăt căc aăcôngăvi c,ănh m thu

đ căhi uăqu ăt iăđa.ăNh ăv y, phânăcôngălaoăđ ngătrongăn năkinhăt ăm iăkhôngăcònăph ăthu căch ăy uăvàoătàiănguyên thiênănhiên,ăngànhăngh ăđ căđàoăt o,ăngu nălaoăđ ngăd iădàoăhayăl ngăt ăb năl nănh ătr căđây,ămàăngàyăcàngăd aănhi uăh năvàoăl căl ngălaoăđ ngăcóăn ngăl căsángăt o,ăkh ăn ngăv năd ngăki nă

th c,ătrongăđó laoăđ ngăthôngătinălàăm tălo iălaoăđ ngătr căti p s năxu tăraătriă

th c

iăkèmăv iăs ăxu tăhi năc aălaoăđ ngăthôngătinălàăs ăbi năđ iănhanhăchóngătrongăc ăc uăngànhăngh ăc aăn năkinhăt ăVi căthuăh pănh ngăngànhăngh ătrong cácăl nhăv cănôngănghi p,ăcôngănghi păvàăxuăh ngăm ăr ng,ăphátătri năcácălo iăngànhăngh ăm iăthu căl nhăv căho tăđ ngăd chăv ăt tăy uăkéoătheoăs ăthayăđ iă

v c c u lao đ ng.ăS ălaoăđ ngătrongăcácăl nhăv căcóăliênăquanăđ năthôngătinăvàă

x ălýăthôngătinăt ngănhanh,ăđ căbi tălàătrongăcácăl nhăv căph năm mămáyătính,ănghiênăc uătri năkhai, phânătích,ăđoăl ng,ăgiáoăd că- đàoăt oăvàăhàngălo tăcácăngànhăkhác.ăC ăc uălaoăđ ngăbi năđ iătheoăh ngăt ngăđ iăng ălaoăđ ngăch tă

xám Vaiătròăc aăng iăđi uăhànhăs năxu tăngàyăcàngătr ănênăh tăs căquanătr ng,ăquy tăđ nhăs ăthànhăb iăc aăcácăcôngăty,ăcác t ăch căkinhăt ăNh ăv y,ăngoàiă

vi căđemăl iănh ngăl iăíchătoăl n,ănh ăthúcăđ yăn năkinhăt ăphátătri năv tăb c,ă

t oăraăc aăc iăv tăch tăngàyăcàngănhi u,ăt oănh ngăc ăh i cóăvi călàmăm iăthìă

n năs năxu tăm i,ăv iănh ngăđòiăh iăkh tăkheăv ăn ngăl căvàăk ăn ngălaoăđ ngă

c ngăs ălo iătr ănh ngăcáănhânăkhôngăđápă ngăđ cănh ngăyêuăc uăđó

Cóăth ăth y,ăcu căcáchăm ngăkhoaăh căvàăcôngăngh ăhi năđ i,ănòngăc tălàăcáchăm ngăcôngăngh ăthôngătinăđã gópăph nălàmăbi năđ iăn iădungăvàătínhăch tă

c aălaoăđ ng V n i dung,ălaoăđ ngăđangăchuy năd năt ălaoăđ ngăth ăcông,ălaoă

đ ngă c ă khíă sangă laoă đ ngă thôngă tin,ălaoă đ ngă tríă tu V tính ch t,ălaoă đ ngă

đangăbi năđ iătheoăh ngăngàyăcàngămangătínhăxãăh iăhoáăsâuăs c.ăLaoăđ ngă

đ căxãăh iăhoáăth ăhi nă ăvi căt ăch căs năxu t tr căti păgi aăcácăđ năv ăs nă

xu tădi năraătrênăm tăquyămôăl năv iăs ăphânăcôngălaoăđ ngăv aăđ măb oăkh ă

n ngăchuyênămônăhoá,ăv aăcóăkh n ngăphiăchuyênămônăhoáăm tăcáchăr ng rãi

S ăbi năđ iăn iădungăvàătínhăch tăc aălaoăđ ngăd iătácăđ ngăc aăcu căcáchă

m ngătrongăcôngăngh ăthôngătinăđ tăraăm tăcâuăh iălà,ăph iăch ngăb năch tăc aălaoăđ ngăđangăcóăs ăthayăđ i?ăChúngătaăbi tăr ng,ătrongăcác n năs năxu tăd aătrênăch ăđ ăs ăh uăt ănhânăv ăt ăli uăs năxu t,ălaoăđ ngălàăm tăs ăb tăbu c,ăb ăthúcăbáchăb iănh ngănhuăc uăbênăngoàiălaoăđ ngăvàătr ăthànhăcáiămàăC.Mácăg iălàă“laoăđ ngăb ăthaăhoá”.ăNgàyănay,ăv iăs ăthayăđ iăn iădungăvàătínhăch tăc aălao

đ ng,ăchúngătaăcóăth ăhyăv ngăr ng,ălaoăđ ngăkhôngăcònălàăm tăth ănôăd ch,ălao

đ ngăđangăd nătr ăv ăđúngăv iăb năch tăđíchăth căc aănó,ăt călàălaoăđ ngăđãăth că

s ătr ăthànhăm tănhuăc u,ălàăho tăđ ngăt ădoăvàăsángăt oăc aăconăng i.ăCôngăngh ăthôngătinăđãăvàăđangăt oăti năđ ăchoăvi căthayăđ iăv ătrí,ăch căn ngăc aăconă

ng iătrongăquáătrìnhăs năxu t.ăV iăs ăphátătri năc aăcôngăngh ăthôngătin,ănhi uă

ch căn ngămàăconăng iătr căti păđ mănh nătrongăchuătrìnhăs năxu tătr căđâyă

đ căchuy năgiaoăd năchoămáyămóc.ă i uănàyăđãăgiúpăconăng iăcóăth ăgi m thi uăth iăgianăchoăcácăho tăđ ngăv t ch tăvàădànhănhi uăth iăgianăh năchoăcácă

ho tăđ ngătinhăth n,ăsángăt oăvàăh ngăth ăConăng iăkhôngăcònăb ăc tăch tăvàoă

gu ngămáyăs năxu tănh ătrongăn năkinhăt ăcôngănghi p,ămàăh ăđ căt ădoăh nătrongăcácăho tăđ ngăc aămình.ăCôngăngh ăthôngătinăcùngăcácă côngăngh ăkhácă

c aăcu căcáchăm ngăkhoaăh căvàăcôngăngh ăđangăgópăph năt oăraăm tăh ăth ngă

"khoaăh că- k ăthu tă- s năxu t"ăth ngănh t.ăV iăh ăth ngănày,ălaoăđ ngăngàyăcàng mang nhi uăn iădungăkhoaăh c,ătríătu ăvàăsángăt o

Song,ăc năph iăl uăýăr ng,ăđi uăđóăkhôngăcóăngh aălàănh ngăti năb ăc aăcông ngh ănóiăchungăvàăcôngăngh ăthôngătinănóiăriêngălàănguyênănhânăduyănh tăquy tăđ nhăs ăthayăđ iăb năch tăc aălaoăđ ng.ăCh ăngh aăMácăđãăch ăraăr ng,ăb nă

ch tăc aălaoăđ ngălàăsángăt o,ănh ngăd iăch ăđ ăs ăh uăt ănhânăv ăt ăli uăs nă

xu t,ăcáiăb năch tăt tăđ p đóăc aălaoăđ ngăđãăb ăthaăhoá.ăB iăv y,ăn uăch ăc năc ăvàoăs ăphátătri năc aăcácăti năb ăkhoaăh c,ăk ăthu t,ăcôngăngh ămàăkh ngăđ nhă

trongăn năkinhăt ăthôngătin,ălaoăđ ngăđã tr ăv ăv iăb năch tăsángăt oăbanăđ uăc aănóăthìăch aătho ăđáng.ă ăđi mănày,ăchúngătaăc năph iăl uăýăt iăquanăđi măc aăthuy tăk ătr ăkhiăthuy tănàyăchoăr ng,ăs ăphátătri năc aăk ăthu tăs ăquy tăđ nhătoànăb ăs ăphátătri năc aăcácăl nhăv căkhácăc aăđ iăs ngăxãăh i.ăTrongăth căt ,ă

đi uăđóăđãăkhông di năraăđúngănh ăv y;ăb iăl ,ătrongăxãăh i v năcònăt năt iăs ă

đ iăkhángăv ăl iăíchăgi aăng iăgiàuăv iăng iănghèo,ăgi aăcácăn căphátătri nă

v iăcácăn căkémăphátătri n

Mâu thu năl nănh tăhi nănayăc aăxãăh iăt ăb n, k ăc ăcácăn căt ăb năphátătri năcaoănh ăcôngăngh ăthôngătinănh ăn căM ,ăv nălà mâuăthu năgi aătínhăch tăxãăh iăhoáăcaoăđ ăc aăl căl ngăs năxu tăv iăch ăđ ăs ăh uăt ănhânăv ăt ăli uă

s năxu t.ăM cădù,ăch ăngh aăt ăb năđãăcóănh ngăđi uăch nhănh tăđ nhătrong phân

ph iăvàăđaăd ngăhoáăcácăhìnhăth căs ăh uădoăs ăb tăbu căc aăs năxu t,ăsongăb nă

ch tăc aăs ăh uăt ănhânăt ăb năch ăngh aăv năkhôngăh ăthayăđ i.ăDùăchoăm tăb ă

ph nădânăc ăcóăs ăchuy năd iăv ăđ aăv ăxãăh i,ăho căđ căc iăthi năv ăm tăđ iă

s ngầăthìănhìnăt ngăth ,ăquy năl căv năthu căv ănh ngănhàăt ăb năl n,ănh ngănhómăng iăcóăkh n ngăthaoătúngăkinhăt ăqu căgia,ăth măchíăc ăn năkinhăt ăth ă

gi i

Trongăn năkinhăt ăhi năđ i,ămâuăthu năgi aăl căl ngăs năxu tăđãăphát tri nă

v tăb căvàăquanăh ăs năxu tăt ăb năch ăngh aătrênăbìnhădi năqu căt ăv năcònăt nă

t iăkháăph ăbi n.ăM cădùăl căl ngăs năxu tăđãăcóăb căphátătri nănh yăv tăv ă

ch t,ăsongăquanăh ăs năxu tăv năch aăcóănh ngăthayăđ iăt ngă ng,ăphùăh păv iă

s ăphátătri năc aăl căl ngăs năxu tăc ă ăt măqu căgiaăl năqu căt ăTuyăm tăs ă

c ngăqu căt ăb năhàngăđ uăđãăcóănh ngăđi uăch nhătrongăchínhăsáchăphátătri n,ă

nh ngăđóăv năch ălàănh ngăc iăbi năđ ăthíchă ngăvàămangătínhăc căb ăNhìnăt ngă

th ,ăch ăđ ăs ăh uăt ănhânăt ăb năch ăngh aăđ iăv iăt ăli uăs năxu tă ănh ngă

qu căgiaănàyăv năti păt căđ căduyătrìăvàăđâyăchínhălàăngu năg căc aănh ng mâu thu năgayăg tătrongăxãăh iăt ăb n.ăH năn a,ăngàyănay,ăs ăth ngătr ăc aăs ăh uăt ănhânăt ăb năch ăngh aăkhôngăcònăbóăh pătrongăcácăn căt ăb năch ăngh a,ămàăđãăbaoătrùmătrênăph măviătoànăc u,ăthôngăquaăcácăcôngătyăđaăqu căgia,ăxuyênăqu căgia.ăNg iăn m gi ăcácăcôngătyănàyăđ uălàănh ngăt păđoànăt ăb năl năc aăcácă

n căt ăb năphátătri n.ăH ăcóăđ ăti măl căđ ăn măb t,ăchi măl nhănh ngăthành

t uăm iănh tăc aăkhoaăh căvàăcôngăngh ,ăđ căbi tălàănh ngăthànhăt uăc aăcôngăngh ăthôngătin.ăCóăth ăkh ngăđ nhăm tăcáchăch căch năr ng,ătrongăth iăđ iăthôngătin,ăkinhăt ătriăth căngàyănay,ăaiăn măgi ăđ căthôngătinăng iăđóăs ăchi năth ngăvàăgi ăquy năth ngătr ăCácăn căt ăb năphátătri năđangălàmăđ căđi uăđóăvàădoă

v y,ămâuăthu năgi aăconăng iăv iăconăng iătrongăth i đ iăthôngătinăngàyănayă

ch aăth ăb ătri tătiêu.ăB iăv y,ăhoànătoànăkhôngănênă oăt ngăr ng,ăs ăphátătri nă

c aăkhoaăh căvàăcôngăngh ăhi năđ iăcóăth ălàmăthayăđ iăđ căb năch tăc aăch ăngh aăt ăb n.ăChínhă ăđây,ănh ngănghiênăc uăsâuăh năv ătácăđ ngăc aăcôngăngh ă

hi năđ i,ătrongăđóăcóăcôngăngh ăthôngătin,ătrongăt ngăquanăv iăcácăbi năđ iăxãă

h iăkhácălàăm tăđòiăh iăc păthi t

2 Nh ng c h i và thách th c đ t ra cho lao đ ng Vi t Nam trong b i

c nh cách m ng khoa h c công ngh và phát tri n kinh t tri th c

Nói đ n b i c nh c a cu c cách m ng khoa h c công ngh và phát tri n kinh t tri th c hi nă nayă đóă chínhă làă vi că đ c pă đ n cu c cách m ng công nghi p l n th t ă i v i Vi t Nam, cu c cách m ng công nghi p l n th t ăcóă

nh ng nhăh ng to l n, mang l i nhi u c ăh iănh ngăc ngăđ t ra không ít thách

th c trong v năđ liênăquanăđ nălaoăđ ng Vi t Nam

2 1 C h i

Cách m ng công nghi p 4.0 m ra r t nhi u c h i làm vi căm i, h a h n

kh n ngăgia t ng n ng su t và nâng cao thu th p cho ng i lao đ ng C th :

Th nh t, Vi t Nam hi năv nălà qu c gia có l i th v s l ng lao đ ng

tr và laoăđ ng giá r Cách m ng 4.0 có th d n đ năxu h ng chuy n d chăcác ngành công nghi pătruy năth ngăs d ng nhi u lao đ ng t các n c phát tri n sang các qu c gia đang phát tri n trong đó có Vi t Nam ( K ergroach, 2017)

N u nh xu h ng chuy n d ch này là rõ ràng thì Vi tăNam thì t l th t nghi pă

c aăVi tăNam s không m c quá cao Tuy nhiênăl i th v ălao đ ng giá r ăs

m t d n đi khi chúng ta dân s d n b ăgià hoá Do v y v m tădài h n, t ng

tr ng c n d a vào s gia t ng c a ch t l ng lao đ ng

Th hai, nhi u nhà phân tích cho r ng nh ngăc h i vi c làm m i s đ c

t o ra trong cách m ng 4.0 c bi t nhu c u đ i v i nh ng lao đ ng có kh

n ng k t h p gi a máy móc v i nh ng ki n th c v k thu t đi n t , đi u khi n và thông tin hay chính làă ki n th c STEM (Tomas Volek; Martina Novotnas, 2017) Cu c cách m ng này s t o ra nh ng thayăđ i trong c c u lao đ ng gi a các ngành mà đó chúng ta có th k v ngănhu c u s d ng lao

đ ng trong các ngành công nghi păs n xu t truy n th ng s gi m đi trong khi nhu c u lao đ ng trong ngànhăd ch v có s t ng lên S t ng lên c a c u lao

đ ng trong nh ng ngành d ch h a h n s góp ph n t ng thu nh p cho ng i lao

đ ng

Th ba, cách m ng công nghi p 4.0 t o ra áp l c và đ ng th i là c h i đ ă

lao đ ngăph i Vi t Nam không ng ng nâng cao trình đ , k ăn ng c ng nh t o

áp l c đ i m i lênăh th ng giáo d c đào t o đ có th đáp ng nhu c u v nhân l c trong th i k m i.ăNh ng c h i vi c làm m i đ c t o ra đòi h i

ng i lao đ ng ph i có trình đ và k ăn ng t ng ng nh các k n ng gi i quy t v n đ , teamwork, giao ti p, công ngh thôngătinầlà nh ng k n ng mà

đ i b ph n laoăđ ng Vi tăNam đang thi u và y u.ă đáp ngăđ c nh ng yêu

c u công vi c m i đòi h i s n l c c a b n thân ng iălao đ ng và đ căbi t s

đ i m i và phát tri n c a h ăth ng giáo d c đào t o

Th t , n ng su t lao đ ng trong cách m ng 4.0 có xu h ng đ c c i

thi n doăvi c gi m nhu c u s d ng lao đ ng là con ng i mà thay b ng máy móc và robots V iăcông ngh phát tri n, các nhà máy s n xu t có th tránh

đ c nh ng l i phát sinh b iămáy móc do có kh n ng phân tích và d đoán

tr c các l i k thu t Hi u qu s n xu tăcó th s đ căc i thi n nhanh h n do các d ch v kho v n đ că nângă c p, gi m tiêu haoă n ng l ng và s d ng nguyênă li uầ, t đó ti t ki m chi phí s n xu t cho doanh nghi pă trong khi doanh thu có xu h ngăt ng do đáp ng đ c t t h n nhu c u c a ng i tiêu dùng Ng i lao đ ng lúc này đ c s d ng m t cách hi u qu h n và ch cho nh ng công vi c mà th c s đòi h i s có m t c a con ng i N ng su t

c a ng i lao đ ngăt ng lên t o c h i đ Vi t Nam t o ra nh ngăđ t phá trong

c i thi n ti n l ng và thuănh p cho ng i lao đ ng

Nh v y n u Vi t Nam có th t n d ng đ c nh ng l i th này do cách

m ngăcông nghi p 4.0 mang l i thì đó s là cú huých r t l n giúp ng i lao

đ ng có đ cănh ng công vi c làm t t h n, giúp c i thi n n ng su t và thu nh p

c a h

2 2 Thách th c