Những phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị học được áp dụng trong tác phẩm của v i lênin bàn về chế độ hợp tác xã ý nghĩa

Kinh tế chính trị nghiên cứu quan hệ sản xuất trong mối quan hệ biện chứng với lựclượng sản xuất, trong sự tác động qua lại với kiến trúc thượng tầng… Như vậy, là một ngành khoa học mang

1 Phương pháp trừu tượng hóa khoa học 3

2 Phương pháp biện chứng duy vật 6

3 Phương pháp Logic kết hợp với lịch sử 7

6 Phương pháp mô hình hóa trong nghiên cứu kinh tế chính trị học 13

II NHỮNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC ĐƯỢC ÁP DỤNG TRONG TÁC PHẨM CỦA V.I.LÊNIN: “BÀN VỀ CHẾ

1 Ý nghĩa lý luận chung 23

1.1 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị 23

1.2 Mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế và Nhà nước 24

1.3 Gợi mở lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 25

2 Ý nghĩa quốc tế 25

KẾT LUẬN 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

LỜI MỞ ĐẦU

Kinh tế chính trị học theo nghĩa rộng là một môn khoa học xã hội nghiêncứu những quy luật chi phối việc sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng củacải vật chất trong các xã hội khác nhau của loài người Và theo nghĩa hẹp, Kinh

tế chính trị là một môn khoa học xã hội nghiên cứu “những quy luật đặc thù của

từng giai đoạn phát triển của sản xuất và của trao đổi” chi phối sự phát sinh,

phát triển của một phương thức sản xuất nhất định

Cũng như các ngành khoa học khác, Kinh tế chính trị có đối tượng nghiêncứu riêng, đối tượng nghiên cứu của Kinh tế chính trị là quan hệ xã hội giữangười với người trong quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng Kinh

tế chính trị nghiên cứu quan hệ sản xuất trong mối quan hệ biện chứng với lựclượng sản xuất, trong sự tác động qua lại với kiến trúc thượng tầng…

Như vậy, là một ngành khoa học mang tính đặc thù với đối tượng nghiêncứu riêng, khi nghiên cứu Kinh tế chính trị ta sẽ có những phương pháp nghiêncứu tương ứng với đối tượng mà Kinh tế chính trị đã xác định Nói một cáchkhái quát, phương pháp nghiên cứu Kinh tế chính trị là sự vận dụng chủ nghĩaduy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử vào việc nghiên cứu khoa họcKinh tế chính trị, nhằm mục tiêu tìm ra quy luật vận động kinh tế của xã hội Trên cơ sở đó, để nhận thức sâu hơn về các phương pháp nghiên cứu của

chuyên ngành Kinh tế chính trị, trong phạm vi tiểu luận học phần Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế chính trị, học viên thực hiện tiểu luận với chủ đề: “Những phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị học được áp dụng trong tác phẩm của V.I.Lênin: “Bàn về chế độ hợp tác xã” Ý nghĩa”

PHẦN NỘI DUNG

I MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ

1 Phương pháp trừu tượng hóa khoa học

Khác với các môn khoa học tự nhiên, kinh tế chính trị không thể tiến hànhcác phương pháp thực nghiệm trong phòng thí nghiệm mà chỉ có thể thử nghiệmtrong đời sống hiện thực, trong các quan hệ xã hội hiện thực Các thử nghiệm vềkinh tế đụng chạm đến lợi ích của con người, vì vậy kiểm tra những giải pháp,thử nghiệm cụ thể chỉ được tiến hành trong những phạm vi rất hạn chế Dovậy, phương pháp quan trọng của kinh tế chính trị là trừu tượng hoá khoa học

Phương pháp trừu tượng hoá khoa học đòi hỏi gạt bỏ những yếu tố ngẫu

nhiên xảy ra trong những quá trình và những hiện tượng được nghiên cứu, tách

ra những cái điển hình, bền vững, ổn định trong những hiện tượng và quá trình

đó, trên cơ sở ấy nắm được bản chất của các hiện tượng, từ bản chất cấp mộttiến đến bản chất ở trình độ sâu hơn, hình thành những phạm trù và những quyluật phản ánh những bản chất đó Vấn đề quan trọng hàng đầu trong phươngpháp này là giới hạn của sự trừu tượng hoá Việc loại bỏ những cái cụ thể nằmtrên bề mặt của cuộc sống phải bảo đảm tìm ra được mối quan hệ bản chất giữacác hiện tượng dưới dạng thuần tuý nhất của nó; đồng thời phải bảo đảm khônglàm mất nội dung hiện thực của các quan hệ được nghiên cứu; không được tuỳtiện, loại bỏ cái không được phép loại bỏ, hoặc ngược lại, giữ lại cái đáng loại

bỏ Giới hạn trừu tượng hoá cần thiết và đầy đủ này được quy định bởi chính đốitượng nghiên cứu

Thí dụ, để vạch ra bản chất của chủ nghĩa tư bản hoàn toàn có thể và cầnphải trừu tượng hoá sản xuất hàng hoá nhỏ, mặc dù nó thực sự tồn tại với mức

độ ít hoặc nhiều ở tất cả các nước tư bản chủ nghĩa, nhưng không được trừutượng hoá bản thân quan hệ hàng hoá - tiền tệ, bởi vì tư bản lấy quan hệ hànghoá - tiền tệ làm hình thái tồn tại của mình; hơn nữa, càng không được trừutượng hoá việc chuyển hoá sức lao động thành hàng hoá, bởi vì không có hànghoá - sức lao động thì chủ nghĩa tư bản không còn là chủ nghĩa tư bản nữa

Trừu tượng hoá khoa học gắn liền với quá trình nghiên cứu đi từ cụ thể đến

trừu tượng, nhờ đó nêu lên những khái niệm, phạm trù và vạch ra những mốiquan hệ giữa chúng, phải được bổ sung bằng một quá trình ngược lại - đi từ trừutượng đến cụ thể Cái cụ thể này không còn là những hiện tượng hỗn độn, ngẫunhiên mà là bức tranh có tính quy luật của đời sống xã hội (ví dụ: C Mac chứngminh ở học thuyết giá trị thặng dư : Tiền trở thành tư bản nhờ hàng hóa sức laođộng, tạo ra giá trị thặng dư; Thì ở học thuyết tích lũy, C Mac lại chứng minhgiá trị thặng dư trở thành tư bản, làm cho dòng sông tư bản ngày càng lớn) Từphân tích chi phí tư bản chủ nghĩa, C Mac chứng minh nó làm nảy sinh kháiniệm lợi nhuận, mà theo nhà tư bản - nó là con đẻ của toàn bộ tư bản ứng trước.(mặc dù bản chất của nó là từ giá trị thặng dư, do giá trị thặng dư chuyển hóa màthành Mặc dù vậy, các hình thái chuyển hóa của nó thành lợi nhuận, lợi nhuậnthương nghiệp, lợi tức, địa tô trên bình diện xã hội được người ta thừa nhận như

một thực tế, mà từ nhà tư bản đến người làm thuê đều thấy “có lý”

Phương pháp trừu tượng hoá khoa học cũng đòi hỏi gắn liền với phương

pháp kết hợp lôgíc với lịch sử Bởi lẽ, lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá trình tư duylôgíc cũng phải bắt đầu từ đó Theo cách nói của Ph Ăngghen, sự vận động tiếptục của nó chẳng qua là sự phản ánh quá trình lịch sử dưới một hình thái trừutượng và nhất quán về lý luận Nó là sự phản ánh đã được uốn nắn, nhưng uốnnắn theo những quy luật mà bản thân quá trình lịch sử hiện thực đã cung cấp

- Khái niệm: Trừu tượng hoá khoa học là tạm thời gạt bỏ khỏi đối tượng

nghiên cứu những hiện tượng ngẫu nhiên, cá biệt, thứ yếu, giữ lại để nghiên cứunhững hiện tượng phổ biến, điển hình phản ánh bản chất của đối tượng nghiêncứu, nhờ đó mà quá trình nghiên cứu trở nên đơn giản, đễ hiểu và tìm ra đượcquy luật vận động của nó

Vì sao phải dùng phương pháp này?

- Phải dùng phương pháp trừu tượng hóa duy vật biện chứng như vậy, bởi

vì hình thái kinh tế - xã hội là vô cùng phức tạp, với vô vàn hiện tượng muônhình muôn vẻ, liên hệ chằng chịt với nhau, và chịu sự tác động của nhiều nhân

tố khác nhau Không thể nghiên cứu đồng thời cùng một lúc tất cả các hiện

tượng, hoặc cùng một hiện tượng với tất cả những nhân tố chủ yếu và thứ yếu,ngẫu nhiên và tất yếu, bên trong và bên ngoài, bản chất và không bản chất.

* LƯU Ý:

- Nhưng sự trừu tượng hoá với nghĩa trên đây chỉ là giả định trên lý luận đểcho quá trình phân tích được đơn giản mà vẫn không làm xuyên tạc bản chất củađối tượng nghiên cứu, khi giả định thay đổi thì kết luận cũng phải thay đổi theo.+ Khi giả định tiền là vàng và giá trị của vàng là một đại lượng nhất địnhthì khối lượng tiền cần thiết trong lưu thông bằng tổng giá cả hàng hóa đưa vàolưu thông chia cho số vòng quay của những đồng tiền cùng tên gọi

+ Nhưng khi thay đổi giả định: Giả định tổng giá cả của hàng hóa đưa vào

lưu thông và vòng quay của tiền đã xác định, thì "số lượng tiền hay vật liệu tiền

đang lưu thông sẽ phụ thuộc vào bản thân giá trị của vật liệu này".

- Một số vấn đề cơ bản và giới hạn của trừu tượng hóa khoa học:

+ Cái gì có thể và nên trừu tượng hóa còn cái gì không thể trừu tượng hóađược Trừu tượng hóa của Mác phản ánh những cái có thực trong lịch sử Vìvậy, những sự trừu tượng hóa đó có tính chất vật chất;

+ Những sự trừu tượng của Mác đều mang tính chất cụ thể; cụ thể theonghĩa là những sự trừu tượng hóa ấy có quan hệ với một hình thái kinh tế do lịch

và tổng hợp các hiện tượng và quá trình kinh tế, rút ra các phạm trù

+ Kết quả của quá trình trừu tượng hóa khoa học là sự hình thành nênnhững phạm trù kinh tế và những quy luật kinh tế chi phối sự vận động của quan

hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa

+ KTCT Mác – Lênin nghiên cứu các phạm trù kinh tế và các quy luật kinh

tế để vạch rõ bản chất và sự vận động của một hình thái kinh tế - xã hội nhấtđịnh theo trình tự phát triển tự nhiên của chúng từ thấp đến cao từ phát sinh pháttriển đến chuyển sang hình thái khác cao hơn Trừu tượng hóa khoa học bắt đầu

từ những hình thức đơn giản nhất đến những hình thức phức tạp hơn, cũng chính

là phương pháp nghiên cứu đi từ trừu tượng đến cụ thể

2 Phương pháp biện chứng duy vật

Phương pháp biện chứng duy vật là phương pháp cơ bản của chủ nghĩaMác – Lênin được sử dụng đối với nhiều môn khoa học Trong kinh tế chính trị,phương pháp này đòi hỏi: khi xem xét các hiện tượng và quá trình kinh tế phảiđặt trong mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau, thường xuyên vận động, pháttriển không ngừng, chứ không phải là bất biến Quá trình phát triển là quá trìnhtích luỹ những biến đổi về lượng dẫn đến những biến đổi về chất Phép biệnchứng duy vật coi nguồn gốc của sự phát triển là sự thống nhất và đấu tranh củacác mặt đối lập Phép biện chứng duy vật cũng đòi hỏi khi xem xét các hiện

tượng và quá trình kinh tế phải gắn liền với những điều kiện và hoàn cảnh lịch

sử cụ thể…

3 Phương pháp Logic kết hợp với lịch sử

Phân biệt 2 phương pháp

- Nếu phương pháp lịch sử đi vào cả những bước quanh co thụt lùi tạm thờicủa lịch sử, thì … phương pháp logic chỉ phản ánh lịch sử một cách tóm tắt, kháiquát nắm lấy bước phát triển tất yếu, bản chất tức là quy luật của sự phát triển

- Phương pháp logic thực chất cũng là phương pháp lịch sử đã thoát khỏihình thái lịch sử cụ thể, thoát khỏi hiện tượng ngẫu nhiên Phương pháp logicđòi hỏi phải nghiên cứu hiện tượng kinh tế, phát triển tương đối hoàn thiện vàchín muồi

Ví dụ: Tại sao Mác sống ở Đức nhưng lại nghiên cứu CNTB ở Anh? Vì ở

Anh là nước tư bản già cỗi, phát triển nhất, thể hiện đầy đủ các bản chất của chủnghĩa tư bản Chính là như vậy

Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị

Trong Lời tựa viết cho lần xuất bản thứ nhất (T23) C.Mác viết: Trong tácphẩm này, đối tượng nghiên cứu của tôi là phương thức sản xuất tư bản chủnghĩa và những quan hệ sản xuất và trao đổi thích ứng với phương thức ấy Chođến nay, nước Anh vẫn là nước cổ điển của phương thức sản xuất này Đó lànguyên nhân vì sao nước đó lại được dùng làm minh họa chủ yếu cho sự trìnhbày lý luận của tôi Nếu như bạn đọc người Đức nhún vai một cách giả nhân giảnghĩa trước tình hình công nhân công nghiệp và nông nghiệp ở Anh, hay muốn

tự an ủi mình với một ý nghĩa lạc quan cho rằng tìn hhình ở nước Đức đâu đếnnỗi tồi tệ như thế, thì tôi sẽ buộc lòng phải nói lên với người ấy: De te fabulanarratur! [Câu chuyện nói về anh đó]

Ở đây, bản thân vấn đề không phải là trình độ phát triển cao hơn hay thấphơn của những đối kháng xã hội bắt nguồn từ những quy luật tự nhiên của nềnsản xuất tư bản chủ nghĩa; vấn đề chính là bản thân những quy luật ấy, những xuhướng ấy, những xu hướng đang tác động và đang được thực hiện với một tất

yếu gang thép Nước phát triển hơn về công nghiệp chỉ nêu lên cho nước kémphát triển cái hình ảnh tương lai của bản thân nước này mà thôi

3.1 Phương pháp lịch sử

Mọi sự vật và hiện tượng của tự nhiên và xã hội đều có quá trình lịch sửcủa nó, tức là có quá trình phát sinh, phát triển và tiêu vong Đó là một quá trìnhvận động và biến đổi liên tục, hết sức cụ thể, đầy quanh co, phức tạp, bao gồm

cả những cái ngẫu nhiên lẫn cái tất yếu, muôn hình, muôn vẻ, trong những hoàncảnh, điều kiện khác nhau và theo một trật tự thời gian nhất định

Khái niệm: Phương pháp lịch sử là phương pháp tái hiện trung thực bức

tranh quá khứ của sự vật, hiện tượng theo đúng trình tự thời gian và không giannhư nó đã từng diễn ra (quá trình ra đời, phát triển, tiêu vong)

Nhiệm vụ của phương pháp lịch sử: là thông qua các nguồn tư liệu để

nghiên cứu và phục dựng đầy đủ các điều kiện hình thành, quá trình ra đời, pháttriển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp của các sự kiện, hiện tượng, đồng thời đặt quá trình phát triển đó trong mối quan hệ tác động qua lại với cácnhân tố liên quan khác trong suốt quá trình vận động của chúng, từ đó có thểdựng lại bức tranh chân thực của sự vật, hiện tượng như đã xảy ra

Một số nguyên tắc cơ bản của phương pháp lịch sử:

Thứ nhất, tính biên niên: nhà nghiên cứu phải trình bày quá trình hình

thành và phát triển của sự vật, hiện tượng theo đúng trình tự của nó như đã diễn

ra trong thực tế để thấy được tính liên tục trong quá trình vận động, phát triểncủa nó

Thứ hai, tính toàn diện: khi phục dựng quá khứ, nhà nghiên cứu phải khôi

phục đầy đủ tất cả các mặt, các yếu tố và các bước phát triển của sự vật, hiệntượng, tránh tình trạng qua loa, đơn giản thậm chí cắt xén thông tin

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần tránh tình trạng liệt kê, chất đống tư liệu,phải biết lựa chọn các tư liệu tiêu biểu, điển hình về các sự vật, hiện tượng cầnnghiên cứu

Ví dụ: nước Nga xô viết chuyển từ nền kinh tế dựa trên chính sách cộngsản thời chiến…sang chính sách kinh tế mới (NEP) sau 4 năm thực hiện:

V I Lenin viết: “Thuế lương thực là một trong những hình thức quá độ từ

“chế độ cộng sản thời chiến”, một chế độ cộng sản đặc biệt do tình trạng cùng

khốn cực độ, tình trạng hoang tàn và chiến tranh buộc chúng ta phải thi hành,sang chế độ trao đổi sản phẩm xã hội chủ nghĩa bình thường Và chế độ này lại

là một trong những hình thức quá độ từ chủ nghĩa xã hội, với những đặc điểm dotình trạng tiểu nông chiếm đại đa số trong dân cư tạo nên, sang chủ nghĩa cộngsản

“Chế độ cộng sản thời chiến” có điểm đặc biệt là: trên thực tế, chúng ta lấy

của nông dân tất cả những lương thực thừa và thậm chí đôi khi cả những lươngthực không phải là thừa mà là một phần những lương thực cần thiết cho sựsinh sống của họ, lấy để cung cấp cho quân đội và để nuôi công nhân Phầnnhiều, chúng ta mua chịu, trả bằng tiền giấy Nếu không, chúng ta đã không thểthắng được bọn địa chủ và tư bản trong cái nước tiểu nông bị tàn phá này.Nhưng đó lại là thành tích của chúng ta

Tuy vậy, cũng cần phải biết đúng mức thành tích ấy Chiến tranh và tình

trạng tàn phá đã buộc chúng ta phải thi hành “chế độ cộng sản thời chiến” Nó

không phải và không thể là một chính sách phù hợp với nhiệm vụ kinh tế củagiai cấp vô sản Nó là một biện pháp tạm thời Đối với giai cấp vô sản đang thựchiện quyền chuyên chính của mình trong một nước tiểu nông thì chính sáchđúng đắn là phải tổ chức việc trao đổi những sản phẩm công nghiệp cần thiếtcho nông dân, để lấy lúa mì của nông dân

Chỉ có chính sách lương thực ấy mới phù hợp với những nhiệm vụ của giaicấp vô sản, chỉ có chính sách đó mới có thể củng cố được cơ sở của chủ nghĩa

xã hội và đưa chủ nghĩa xã hội đến thắng lợi hoàn toàn

Thuế lương thực đánh dấu một bước chuyển sang chính sách ấy

Việt Nam chuyển sang đổi mới: từ tư nhân, chuyển HTX, chuyển khoán hộ

và tới đây là gì, nếu không phải là tích tụ, tập trung ruộng đất để đi lên sản xuấtnông nghiệp xanh, sạch, công nghệ cao, hiện đại, hội nhập…???

Thứ ba, tính chi tiết: người nghiên cứu phải bám sát và phản ánh chi tiết

quá trình vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng, kể cả các bước phát triển

quanh co, thụt lùi tạm thời của nó để đảm bảo tính trung thực và phản ánh đúngtiến trình vận động của sự vật, hiện tượng.

Thứ tư, tính cụ thể: các sự vật, hiện tượng tồn tại luôn gắn liền với không

gian, thời gian và con người cụ thể

(Ví dụ về khoán 10 - có nguồn gốc từ khoán chui, khoán 100, rồi mới đếnkhoán 10)

Do đó, người nghiên cứu cần chú ý nêu rõ địa điểm, thời gian xảy ra của sựvật, hiện tượng

Trong nghiên cứu khoa học, việc sử dụng phương pháp lịch sử chỉ giúpngười nghiên cứu dừng lại ở việc phục dựng quá khứ của các sự vật, hiện tượng

Để tìm ra bản chất, quy luật vận động và phát triển của chúng, ngườinghiên cứu cần kết hợp vận dụng phương pháp logic và một số phương phápkhác

3.2 Phương pháp logic

Khái niệm Phương pháp logic: là phương pháp nghiên cứu tổng quát các sự

kiện, hiện tượng lịch sử, loại bỏ các yếu tố ngẫu nhiên, không cơ bản để làm bộc

lộ bản chất, tính tất yếu và quy luật vận động và phát triển khách quan của sựkiện, hiện tượng lịch sử đang “ẩn mình” trong các yếu tố tất nhiên lẫn ngẫunhiên phức tạp ấy

Nhiệm vụ của phương pháp logic : “đi sâu tìm hiểu cái bản chất, cái phổ

biến, cái lặp lại của các hiện tượng”; … “nắm lấy cái tất yếu, cái xương sốngphát triển, tức nắm lấy quy luật của nó (sự vật, hiện tượng)”; “nắm lấy nhữngnhân vật, sự kiện, giai đoạn điển hình và nắm qua những phạm trù, quy luật nhất

định”, từ đó giúp nhà nghiên cứu thấy được những bài học và xu hướng phát

triển của sự vật, hiện tượng

3.3 Mối quan hệ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic

Phương pháp lịch sử và phương pháp logic là hai phương pháp khác nhau,nhưng có quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình nghiên cứu khoa học Giảithích tính thống nhất giữa hai phương pháp, Ăng-ghen viết:

Về bản chất, phương pháp logic không phải là cái gì khác là phương pháplịch sử, chỉ có điều là nó thoát khỏi những hình thức lịch sử và những ngẫunhiên pha trộn.

Lịch sử bắt đầu từ đâu, quá trình tư duy cũng phải bắt đầu từ đó Và sự vậnđộng tiếp tục thêm nữa của nó chẳng qua chỉ là sự phản ánh quá trình lịch sửdưới một hình thức trìu tượng và nhất quán về mặt lý luận

Nó là phản ánh đã được uốn nắn lại, nhưng uốn nắn theo những quy luật

mà bản thân quá trình lịch sử thực tế đã cung cấp, hơn nữa có thể xem xét mỗimột nhân tố ở cái điểm phát triển mà ở đó quá trình đạt tới chỗ hoàn toàn thànhthục và đạt đến hình thức điển hình

Thí dụ: Sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa ra đời từ sản xuất hàng hóagiản đơn và mọi của cải trong xã hội tư bản chủ nghĩa đều là hàng hóa, nên việcnghiên cứu phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa cũng phải bắt đầu tư phântích hàng hóa và tiền tệ

Hai phương pháp này giúp nhà khoa học mô tả lịch sử của các sự vật, hiệntượng, từ đó đi đến vạch ra bản chất, quy luật phát triển của chúng

Nếu phương pháp lịch sử có nhiệm vụ khôi phục bức tranh quá khứ sinhđộng và phong phú của hiện thực thì phương pháp logic sẽ có nhiệm vụ đi tìmcái logic, cái tất yếu bên trong “bức tranh quá khứ” đó để vạch ra bản chất, quyluật vận động, phát triển khách quan của hiện thực

4 Phương pháp phân tích, tổng hợp

Phân tích tổng hợp là một trong những thành tố quan trọng trong quy trìnhxem xét hệ thống

Khái niệm: Phân tích lí thuyết là thao tác phân tài liệu lý thuyết thành các

đơn vị kiến thức, cho phép ta có thể tìm hiểu những dấu hiệu đặc thù, bản chất,cấu trúc bên trong của lí thuyết Từ đó mà nắm vững bản chất của từng đơn vịkiến thức và toàn bộ vấn đề mà ta nghiên cứu Trên cơ sở lý thuyết đã phân tích

ta lại tổng hợp chúng để tạo ra một hệ thống, từ đó thấy được mối quan hệ biệnchứng của chúng với nhau, vậy mà hiểu đầy đủ, toàn diện, sâu sắc về lí thuyếtđang nghiên cứu

Ví dụ: Từ giá trị thặng dư, C Mac phân tích ra các hình thái của chúng biểu

hiện trong thực tế là lợi nhuận, lợi nhuận thương nghiệp, lợi tức, địa tô TBCN.Nếu xét ra một cách logic thì phải kể: Trong Quyển 1 Bộ Tư Bản:

Phần thứ nhất: Hàng hóa và Tiền tệ;

Phần thứ hai: Sự chuyển hóa Tiền thành Tư bản;

Phần thứ ba: Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối;

Phần thứ tư: Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tương đối;

Phần thứ năm: Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối và giá trị thặng dưtương đối;

Phần thứ sáu: Tiền công

Phần thứ bảy: Quá trình tích lũy tư bản

Trong Phần thứ bảy: Quá trình tích lũy tư bản; khi nói đến hồi kết, về tíchlũy nguyên thủy; khi nói đến ở thuộc địa, nếu không có người lao động làmthuê- người ta tự sản xuất lấy những sản phẩm đáp ứng nhu cầu cho mình… thì:

“Với những người kỳ dị như vậy thì nhà tư bản làm gì còn đất để “nhịn ăn tiêu” nữa?- C Mac viết (C.Mác- Ăngghen toàn tập, tập 23, tr 1067).

Nghĩa là từ sự phân tích các hình thái của m, sau đó C Mac đi đến tổnghợp, để khẳng định rằng các hình thái đó (lợi nhuận, lợi nhuận thương nghiệp,lợi tức, địa tô TBCN) đều có nguồn gốc từ tiền công lao động của người laođộng làm thuê, chứ không thể từ đâu khác!

Phân tích và tổng hợp trở thành phương pháp nhận thức đặc biệt, cho phép

ta xây dựng lại cấu trúc của vấn đề, tìm được các mặt, các quá trình khác nhaucủa hiện thực giáo dục Con đường phân tích tổng hợp cho phép ta nhận thứcđược nội dung, xu hướng phát triển khách quan của lí thuyết và từ đây tiến hànhsuy diễn hình thành khái niệm, tạo ra hệ thống các phạm trù, lí thuyết khoa họcmới

- Phương pháp phân tích có thể tìm ra cơ sở thống nhất của những hìnhthức khác nhau ấy, nhưng phương pháp phân tích lại không thể nào rút ra đượcnhững hình thức khác nhau từ cơ sở thống nhất ấy

- Điều đó chỉ có thể làm được bằng phương pháp tổng hợp, vì phương phápnày xem xét cơ sở thống nhất trong sự phát triển của nó, do đó cũng xem nótrong quá trình nó tạo ra những hình thức khác nhau.

- Điểm kết thúc của sự phân tích là điểm xuất phát của sự tổng hợp

- Nhờ sự tổng hợp, chúng ta mới có thể “đi từ trừu tượng đến cụ thể”

Ví dụ: - Trong bộ "Tư bản", phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa được

miêu tả lại với toàn bộ tính cụ thể và tính nhiều mặt của nó

Mác đã bắt đầu công trình nghiên cứu của mình từ hàng hóa (tức là đi từtrừu tượng đến cụ thể)

- Trong mỗi giai đoạn “đi từ trừu tượng đến cụ thể”, Mác đều vận dụng cả

phương pháp phân tích lẫn phương pháp tổng hợp

5 Phương pháp quy nạp, diễn dịch

đi đến những trường hợp cụ thể cá biệt, cố gắng giải thích những trường hợp đótrên cơ sở các nguyên tắc chung

- Phương pháp của bộ "Tư bản" vừa là phương pháp diễn dịch, vừa là phương

pháp quy nạp, nhưng về mặt hình thức thì tùy theo những vấn đề nghiên cứu màphương pháp này chiếm ưu thế, hoặc phương pháp kia chiếm ưu thế

6 Phương pháp mô hình hóa trong nghiên cứu kinh tế chính trị học

Mô hình hóa là phương pháp nghiên cứu các hiện tượng khoa học và quátrình vận động bằng cách xây dựng giả định về chúng và dựa vào trên mô hình

đó để nghiên cứu trở lại đối tượng Trong quá trình nghiên cứu, các hiện tượng

và quá trình vận động phát triển được tái hiện thông qua hệ thống mô hình thaythế nguyên bản Mô hình đối tượng là hệ thống các yếu tố vật chất và ý niệm (tưduy)

Hệ thống mô hình giống đối tượng nghiên cứu trên cơ sở tái hiện nhữngmối liên hệ cơ cấu – chức năng, nhân – quả của các yếu tố của đối tượng Đặctính quan trọng là mô hình luôn tương ứng với nguyên bản Mô hình thay thế đốitượng và bản thân nó lại trở thành đối tượng nghiên cứu, nó phục vụ cho nhậnthức đối tượng và là phương tiện để thu nhận thông tin mới Mô hình tái hiện đốitượng nghiên cứu giáo dục dưới dạng đơn giản hóa, tri thức thu được nhờ môhình có thể áp dụng vào nguyên bản Mô hình trong nghiên cứu lí thuyết cónhiệm vụ cấu trúc thành cái mới chưa có trong hiện thực, tức là mô hình cáichưa biết để nghiên cứu chúng, còn gọi là mô hình giả thuyết

Mô hình hóa cũng có thể là một thực nghiệm của tư duy, một cố gắng đểtìm ra bản chất của các hiện tượng

II NHỮNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC ĐƯỢC ÁP DỤNG TRONG TÁC PHẨM CỦA V.I.LÊNIN:

tế mới thay cho chính sách cộng sản thời chiến.

Đảng Cộng sản và Nhà nước xô viết coi chính sách kinh tế mới không phải

là một cuộc vận động nhất thời, mà là một chính sách của giai cấp vô sản đangthực hiện chuyên chính ở trong một nước tiểu nông Chính sách kinh tế mới – đó

là chính sách kinh tế của nhà nước xã hội chủ nghĩa, dự định khôi phục và phát

triển lực lượng sản xuất của đất nước, giành thắng lợi cho các quan hệ sản xuất

xã hội chủ nghĩa, xây dựng chủ nghĩa xã hội và dần dần thủ tiêu các yếu tố tưbản chủ nghĩa trong khi áp dụng những quan hệ hàng hóa – tiền tệ Chính sáchkinh tế mới góp phần thúc đẩy việc thực hiện những tiền đề để thu hút rộng rãiquần chúng lao động, trước hết là toàn thể nông dân vào công cuộc xây dựngchủ nghĩa xã hội

Trong báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương tại Đại hội XI củaĐảng vào mùa xuân năm 1922, V.I.Lênin nêu lên rằng những kết quả công táccủa năm đầu tiên trên cơ sở chính sách kinh tế mới đã khẳng định sự đúng đắncủa chính sách đó Chính sách kinh tế mới đã thúc đẩy mạnh mẽ lực lượng sảnxuất trong nước phát triển Trong các nhà máy và công xưởng, tại hầm lò và cáccông trình khai thác bắt đầu một sự phấn đấu tích cực nhằm nâng cao năng suấtlao động, củng cố kỷ luật lao động Nhà nước xô viết đã giúp đỡ nông dân hạtgiống, cho vay, tổ chức sửa chữa máy móc nông nghiệp Đã có một sự chuyểnbiến mạnh mẽ trong tâm trạng của nông dân Nông dân lao động ngày càng đoànkết chặt chẽ xung quanh Đảng Cộng sản và Chính quyền xô viết, lòng tin củanông dân đối với giai cấp công nhân đã tăng lên

Đồng thời, Lênin cũng nhấn mạnh nhiệm vụ cải tạo nông nghiệp theonhững nguyên tắc của chủ nghĩa xã hội thuộc trong số những nhiệm vụ khó khănnhất của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Việc chuyển những nông hộ cáthể, phân tán sang nền kinh tế xã hội hóa xã hội chủ nghĩa là khó khăn chính.Những thử nghiệm được tiến hành trong những năm nội chiến nhằm thúc đẩy sự

chuyển biến đó đã chứng tỏ rằng “các thí nghiệm và sáng kiến về mặt kinh

doanh nông nghiệp tập thể đã có thể có một tác dụng lớn lao như thế nào”, và

đồng thời cũng cho thấy rõ tác hại to lớn do những bước đi thiếu chuẩn bị tronglĩnh vực này đem lại Chỉ có thể giải quyết nhiệm vụ tập thể hóa trên cơ sở kinhnghiệm chính trị của bản thân họ Đồng thời cần kết hợp lợi ích cá nhân với lợiích xã hội, bước đầu áp dụng những hình thức và phương pháp đơn giản và dễhiểu nhất đối với nông dân để chuyển sang nền sản xuất nông nghiệp lớn, tập thểhóa

Trước Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười, khi xem xét phươnghướng và cách thức cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp, V.I.Lênin đãchỉ ra rằng việc cải tạo đó sẽ được thực hiện với hai hình thức kinh tế - nhà nước

và hợp tác xã Trong những điều kiện của chính sách kinh tế mới, vấn đề hợp tác

xã với mọi hình thức của nó có một ý nghĩa đặc biệt Khi tổng kết kinh nghiệmxây dựng hợp tác xã trong những năm đầu của Chính quyền xô viết, Lênin đã điđến kết luận bảo đảm việc chuyển dần nông hộ nhỏ lên chủ nghĩa xã hội, thốngnhất họ lại trong những nông trang tập thể lớn

Kế hoạch hợp tác hóa là một trong những bộ phần quan trọng bậc nhất củacương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô do V.I.Lênin trình bày trongmột loạt tác phẩm và bài phát biểu Trong bài viết “Bàn về chế độ hợp tác xã”

do Người đọc cho ghi lại ngày 4 – 6 tháng Giêng năm 1923, V.I.Lênin đã tổngkết về mặt lý luận kinh nghiệm đầu tiên vận dụng hợp tác xã trong những điềukiện của chính quyền xô viết, vạch ra những khuynh hướng chung cải tạo nó vềmặt kinh tế - xã hội thành hợp tác xã xã hội chủ nghĩa, lần đầu tiên Người đưa rakết luận về tính quy luật tồn tại của hình thức sở hữu hợp tác xã, coi đó là mộtloại hình của sở hữu xã hội chủ nghĩa, chỉ ra con đường dẫn tới chế độ hợp tã xã

xã hội chủ nghĩa ở nông thôn, luận chứng tính hiện thực và tính quy luật củanhững con đường đó

Bài viết “Bàn về chế độ hợp tác xã” không những hoàn thành việc soạnthảo của Lênin về kế hoạch hợp tác xã, mà còn là yếu tố quyết định nội dungcủa nó, trong đó đã nêu lên những giải đáp xác đáng cho những vấn đề lý luận

và thực tiễn có tính nguyên tắc về cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với những nông

hộ cá thể, manh mún nhờ vào chế độ hợp tác xã

2 Đối tượng nghiên cứu của tác phẩm “Bàn về chế độ hợp tác xã” của V.I.Lênin

Tác phẩm “Bàn về chế độ hợp tác xã” là sự tổng kết những ý tưởng về hợptác xã và chế độ hợp tác xã của Lênin từ những bài viết, bài nói trước và trongthời kỳ thực hiện chính sách kinh tế mới