Tiu lun ly lun hinh thai kinh t xa h

Nhờ có lý luận hình thái kinh tế - xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử loài người, C.Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, bản chất của từng chế đ

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU……… 3 NỘI DUNG……….5

I HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI

……….5

1 Khái quát chung về học thuyết hình thái kinh tế - xã hội…………5

2 Những vấn đề cơ bản trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội…6 2.1 Lực lượng sản xuất………6 2.2 Quan hệ sản xuất………7 2.3 Kiến trúc thượng tầng……….7

II VẬN DỤNG LÝ LUẬN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI VỚI

CON ĐƯỜNG ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở NƯỚC TA HIỆN

NAY 7

1 Nhận thức về chủ nghĩa xã hội……….7

2 Vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay……….8 2.1 Tầm quan trọng của vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay……8 2.2 Điều kiện để nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội……… 10

3 Đường lối, chủ trương, chính sách, phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay……….11

4 Những định hướng của nước ta về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại……… 13 KẾT LUẬN 15 TÀI LIỆU THAM KHẢO………17

MỞ ĐẦU

Lý luận hình thái kinh tế - xã hội do Mác - Ăngghen phát hiện ra vào những năm 40 của thế kỷ 19, được V.I.Lênin kế thừa và phát triển, vận dụng lý luận này vào Cách mạng Tháng 10 Nga Lý luận hình thái kinh tế - xã hội được xây dựng nên nhằm mục đích tìm hiểu quy luật chung nhất về sự vận động và phát triển của loài người Nhờ có lý luận hình thái kinh tế - xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử loài người, C.Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, bản chất của từng chế độ xã hội, nghiên cứu về cấu trúc

cơ bản của xã hội, cho phép phân tích đời sống hết sức phức tạp của xã hội để chỉ ra các mối quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực cơ bản của nó, chỉ ra quy luật vận động và phát triển của nó như một quá trình lịch sử - tự nhiên Lý luận

đó giúp chúng ta nghiên cứu một cách đúng đắn và khoa học về sự vận hành của

xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến trình vận động lịch sử nói chung của xã hội loài người

Trong nhiều năm trước đây, lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác không những không được bổ sung, phát triển cho phù hợp với sự phát triển, biến đổi của thực tiễn mà lại được giải thích một cách máy móc, giáo điều và được áp dụng một cách dập khuôn máy móc là cho Chủ nghĩa Xã hội hiện thực ở nhiều nước bị biến dạng, dẫn đến khủng hoảng, tan rã Từ sau những sự sụp đổ đó của các nước Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, lý luận hình thái kinh tế - xã hội bị phê phán từ nhiều phía Sự phê phán đó không những từ những nhà triết học có quan điểm trái ngược với chủ nghĩa Mác mà còn đến ngay từ những nhà triết học vốn có đồng quan điểm với chủ nghĩa Mác Họ cho rằng với sự vận động, phát triển ngày một đổi thay của thế giới, lý luận hình thái kinh tế - xã hội đã lỗi thời, lạc hậu Điều đó dẫn đến một nhu cầu cấp thiết

về việc cần tìm ra một lý luận mới, hiện đại hơn, mang tính thực tiễn cao hơn Chính vì vậy việc làm rõ thực chất lý luận hình thái kinh tế - xã hội, giá trị khoa học và tính thời đại của nó đang là một đòi hỏi cấp thiết

Tại Đại hội Đảng cộng sản toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta đã khẳng định việc xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại

và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp, có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Chính vì những lý do trên việc nghiên cứu đề tài: “Lý luận hình thái kinh

tế - xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ” có ý nghĩa thiết

thực cả về lý luận và thực tiễn

Với mục đích và nhiệm vụ trên, tiểu luận kết cấu như sau

I Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

1 Khái quát chung về học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

2 Những vấn đề cơ bản trong học thuyết hinh thái kinh tế - xã hội 2.1.Lực lượng sản xuất

2.2.Quan hệ sản xuất 2.3.Kiến trúc thượng tầng

II Vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hội với con đường đi lên

Chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

1 Nhận thức về chủ nghĩa xã hội

2 Vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

a Tầm quan trọng của vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

b Điều kiện để nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội

3 Đường lối, chủ trương, chính sách, phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

4 Những định hướng của nước ta về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại

NỘI DUNG

I HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI

1 Khái quát chung về hình thái kinh tế - xã hội

Xã hội là tổng thể của nhiều lĩnh vực với những mối quan hệ xã hội hết sức phức tạp Vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng vào phân tích đời sống xã hội, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác Lê – nin đã đưa ra khái niệm hình thái kinh tế - xã hội

Theo Mác Lê – nin, hình thái kinh tế xã hội là một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử dung để chỉ xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy Như vậy, kết cấu của hình thái kinh tế - xã hội theo khái niệm trên bao gồm: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Với khái niệm khoa học về xã hội theo cấu trúc “hình thái” như vậy đã đem lại phương pháp luận khoa học trong việc nghiên cứu cấu trúc cơ bản của

xã hội, cho phép phân tích đời sống hết sực phức tạp của xã hội để chỉ ra các mối quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực cơ bản của nó, chỉ ra quy luật vận động và phát triển của nó như một quá trình lịch sử - tự nhiên Tổng thể hình thái kinh tế xã hội bao gồm nhiều mặt, mỗi mặt lại có những thế mạnh riêng lẻ

và phải dựa vào những thế mạnh đó để nghiên cứu, tìm tòi và phát triển mạnh

mẽ hơn nữa

Xã hội loài người đã biết đến năm hình thái kinh tế - xã hội tương ứng với năm phương thức sản xuất: hình thái kinh tế - xã hội cộng đồng nguyên thủy, hình thái kinh tế - xã hội chiếm hữu nô lệ, hình thái kinh tế - xã hội phong kiến, hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

2 Những vấn đề cơ bản trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

2.1.Lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất Nó là thước đo năng lực thực tiễn của con người trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất Lực lượng sản xuất gồm người lao động với sức khỏe, trình độ, kỹ năng lao động của họ và tư liệu sản xuất mà trước hết

là công cụ lao động

Trong lực lượng sản xuất, yếu tố cơ bản nhất là con người - người lao động với thể lực, học vấn, kinh nghiệm kỹ năng, trình độ lao động Người lao động là chủ thể đóng vai trò quyết định trong quá trình sản xuất, họ tạo ra của cải vật chất cho xã hội (bao gồm chất lượng lao động và số lượng lao động) V.I.Lênin đã nhấn mạnh: “Lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại

là người công nhân, là người lao động”

Tư liệu sản xuất là những vật phẩm, yếu tố, điều kiện để con người tác động vào đối tượng nhằm tạo ra sản phẩm Trong tư liệu sản xuất, công cụ lao động giữ vai trò quyết định công cụ lao động là yếu tố động nhất của lực lượng sản xuất Cùng với quá trình tích luỹ kinh nghiệm, những phát minh và sáng chế

kỹ thuật, công cụ lao động không ngừng được cải tiến, hoàn thiện và sự phát triển của công cụ đã làm biến đổi toàn bộ tư liệu sản xuất, quá trình sản xuất Đây là nguyên nhân sâu xa của mọi biến đổi xã hội Trình độ phát triển của công cụ lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người, là tiêu chuẩn để phân biệt các thời đại kinh tế trong sự phát triển của lực lượng sản xuất, những tri thức khoa học đóng vai trò to lớn Sự phát triển của tri thức khoa học gắn liền với sản xuất và là một động lực mạnh mẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

2.2.Quan hệ sản xuất

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội Quan hệ sản xuất là một trong những biểu hiện của quan hệ xã hội, giữa vai trò xuyên suốt trong quan hệ xã hội vì quan hệ sản xuất

là quan hệ đầu tiên, quyết định những quan hệ khác

Mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là mối quan hệ thống nhất biện chứng, trong đó lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất

và quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất

2.3.Kiến trúc thượng tầng

Kiến trúc thượng tầng là khái niệm dùng để mô tả toàn bộ hệ thống kết cấu các hình thái ý thức xã hội cùng với các thiết chế chính trị - xã hội tương ứng, được hình thành trên một cơ sở hạ tầng nhất định Kiến trúc thượng tâng là toàn bộ những quan điểm chính trị, chính quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật, cùng với những thiết chế xã hội tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội…

II VẬN DỤNG LÝ LUẬN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI VỚI CON ĐƯỜNG ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

1 Nhận thức về chủ nghĩa xã hội

Dựa trên sự phân tích trực tiếp những mâu thuẫn cơ bản của Chủ nghĩa tư bản trong giai đoạn đầu, đặc biệt là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan

hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, dựa vào triển vọng của phong trài công nhân, Mác

và Ăng – ghen đã đưa ra dự đoán về sự phát triển của xã hội loài người trong tương lai, đó là sự tất yếu của việc tiến tới hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là Chủ nghĩa xã hội Mác và Ăng – ghen cũng đã từng lưu ý về xây dựng Chủ nghĩa cộng sản “Chủ nghĩa cộng sản không phải là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực

phải khuôn theo Chúng ta gọi Chủ nghĩa cộng ản là một phong trào hiện thực,

nó xóa bỏ mọi trạng thái hiện nay Những điều kiện của phong trào ấy là kết quả của những tiền đề hiện đang tồn tại”

Những lý luận của Mác, Ăng – ghen và đặc biết là Lê – nin đã giúp Đảng

và nhân dân ta có những bước đi thành công mặc dù cũng còn tồn tại không ít hạn chế trong nhận thức vận dụng quy luật này Một trong những tồn tại lớn nhất đó là việc chúng ta chưa nhận thức quy luật nay một cách đúng đắn mà chủ quan, duy ý chí thời kì những năm trước 1986 Trước năm 1986, ở Việt Nam có hai hình thức sở hữu: sở hữu tập thể và sở hữu nhà nước trong khi đó quan hệ quản lý là hành chính – quan liêu kiểu bao cấp, quan hệ phân phối là binh quân dẫn tới quan hệ sản xuất lỗi thời không phù hợp, kìm hãm sự phát triển của sản xuất Tóm lại, đó là những sai lầm thuộc về chủ quan, duy ý chí Thực tiễn đòi hỏi chúng ta phải nhận thức lại Chủ nghĩa xã hội, tiến hành đổi mới một cách toàn diện, sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn của Chủ nghĩa xã hội

Mỗi một hình thái kinh tế - xã hội đều tồn tại trong một gia đoạn lịch sử nhất định, phản ánh một chế độ lịch sử nhất định Con đường phát triển của mỗi dân tộc không chỉ bị chi phối bởi các quy luật chung mà còn bị tác động bởi các điều kiện về tự nhiên, về chính trị, về truyền thống văn hóa…Vì vật, lịch sử phát triển của nhân loại hết sức phong phú, đa dạng Có những dân tộc lần lượt trải qua các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao nhưng cũng có những dân tộc bỏ qua một hoặc một số nào đó Tuy nhiên, việc bỏ qua đó cũng diễn ra theo một quá trình lịch sử - tự nhiên chứ không phải theo ý muốn chủ quan

2 Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội vào xây dựng Chủ nghĩa Xã hội ở nước ta hiện nay

2.1.Tầm quan trọng của việc vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội vào xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội là cơ sở để chúng ta khẳng định con đường và tính tất yếu của việc bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tiến thẳng lên

Chủ nghĩa xã hội ở nước ta Lịch sử đã chứng minh đi lên Chủ nghĩa Xã hội ở

nước ta là hoàn toàn phù hợp với quy luật khách quan và xu thế phát triển tất yếu của lịch sử Đó là nguyện vọng, quyết tâm và ý chí của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta (vấn đề này không phải cho tới hôm nay Đảng ta mới khằng định – mà ngay từ khi mới thành lập vào năm 1930 trong cương lĩnh chính trị của Đảng đã khẳng định hoàn thành cách mạng tư sản dân quyền và tiến thẳng lên Chủ nghĩa Xã hội không kinh qua giai đoạn phát triển Tư bản chủ nghĩa và đây là sự lựa chọn chính trị tự nguyện của tuyệt đại nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam) Những cơ sở kinh tế, kỹ thuật và tài nguyên quốc gia cùng những thành quả to lớn của sự nghiệp Cách mạng là những tiền

đề giúp Đảng cùng nhân dân ta đi lên Chủ nghĩa Xã hội Và công cuộc đổi mới đất nước trong hơn 15 năm qua đã chứng minh, khẳng định tính đúng đắn, tất yếu của việc bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa và tiến lên Chủ nghĩa Xã hội ở nước ta

Đảng và Nhà nước ta chọn con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, không có nghĩa là gạt bỏ tất cả quan

hệ sở hữu cá thể, tư nhân chỉ còn lại chế độ công hữu và tập thể, trái lại tất cả những gì thuộc về sở hữu tư nhân góp phần vào sản xuất kinh doanh thì chấp nhận nó như một bộ phận tự nhiên của quá trình kinh tế xây dựng chủ nghĩa xã hội, khuyến khích mọi hình thức kinh tế để phát triển sản xuất và nâng cao cuộc sống của nhân dân

Như vậy nước ta chọn lựa con đường xã hội chủ nghĩa không qua giai đọan phát triển tư bản với ý nghĩa là bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa đặc biệt là

về mặt chính trị của chế độ đó - tức không thể hình thành một hệ thống chính trị của giai cấp tư sản, trong đó đa số sống phụ thuộc vào lợi ích và quyền lực của thiểu số Để xây dựng phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa, chúng ta chủ trương một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước nhằm phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh

tế, phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất để xây dựng cơ sở kinh tế của chủ

nghĩa xã hội, từng bước xã hội hoá xã hội chủ nghĩa Trong đó các đơn vị tập đoàn kinh tế nhà nước là nòng cốt Tức là chúng ta chỉ bỏ qua những gì mà xã hội mới có thể thay thế vào những quan hệ xã hội cũ đem laị hiệu quả kinh tế xã hội cao hơn Chúng ta không chủ trương gạt bỏ cái cũ để có cái mới mà thực hiện chuyển hoá cái cũ thành cái mới

Muốn làm được như trên ta phải định hướng xã hội chủ nghĩa kinh tế như sản xuất hàng hoá nhỏ và hệ thống quy luật kinh tế tư bản chủ nghĩa thì nhà nước phải sử dụng tổng thể các biện pháp kinh tế, hành chính và giáo dục trong

đó các biện pháp kinh tế có vai trò quan trọng nhất nhằm từng bước xã hội hoá nền sản xuất với những hình thức và bước đi thích hợp theo hướng: kinh tế quốc doanh được củng cố và phát triển ở những vị trí nòng cốt, các tập đoàn kinh doanh lớn có sức chi phối trong nền kinh tế được hình thành

2.2.Điều kiện để nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội

Về điều kiện thuận lợi, chúng ta có sự lãnh đạo sáng suốt và tài tình của Đảng Nhân dân ta có lòng nồng nàn yêu nước, luôn gắn bó với chế độ xã hội chủ nghĩa, với Đảng và tin tưởng vào sự nghiệp Cách mạng Bên canh đó, những cơ sở kinh tế, chính trị, xã hội của Chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng được củng cố, mặt khác với nguồn nhân lực dồi dao, tài nguyên đất nước phong phú là những điều kiện thuận lợi để chúng ta xây dựng thành công Chủ nghĩa xã hội Những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới đất nước đã tạo ra cho đất nước ta thế và lực mới, xu thế hội nhập, mở cửa hiện nay cũng tạo ra cho chúng

ta những điều kiện thuận lợi trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội

Hiện nay chúng ta cũng đang đứng trước nhiều khó khăn và thách thức lớn Khó khăn này được biểu hiện tập trung ở bốn vấn đề mà Đảng ta đã chỉ ra, đó là chệch hướng xã hội chủ nghĩa, tụt hậu về kinh tế, diễn biến hòa bình của Chủ nghĩa Đế quốc, tham nhũng