Chương 6 học thuyết về chủ nghĩa tư bản độc quyền và chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Nguyên nhân chuyển biến của chủ nghĩa tư bản từ cạnh tranh tự do sang độc quyền.Sự phát triển của LLSX và tiến bộ khoa học kĩ thuật.đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất,

Chương VI HỌC THUYẾT VỀ CNTB ĐỘC QUYỀN VÀ CNTB ĐỘC QUYỀN

NHÀ NƯỚC

Tiếp theo giai đoạn cạnh tranh tự

do, chủ nghĩa tư bản phát triển lên giai đoạn cao hơn là giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền và sau đó

là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

CNTB QNN ĐQNN

Ph Ăng ghen

1895)

C.Mác và Ph.Ăngghen đã dự báo rằng:

Cạnh tranh tự do sinh ra tích tụ và tập trung sản xuất

Tích tụ và tập trung sản xuất phát triển đến một mức độ nào đó sẽ dẫn đến độc quyền

Các Mác

(1818-1883)

Vận dụng sáng tạo

những nguyên lý của chủ nghĩa Mác vào điều kiện lịch

sử mới của thế giới, V.I Lênin đã chứng minh rằng chủ nghĩa tư bản

đã bước sang giai đoạn mới là chủ nghĩa tư bản độc quyền.

V.I Lê nin lãnh tụ giai cấp vô sản

Nga và thế giới

I.CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC

QUYỀN

CNTB từ CTTD sang ĐQ

1 Nguyên nhân chuyển biến của chủ nghĩa tư bản từ cạnh tranh tự do sang độc quyền.

Sự phát triển của LLSX và tiến bộ khoa

học kĩ thuật.đẩy nhanh quá trình tích

tụ và tập trung sản xuất, hình thành các

xí nghiệp có quy mô lớn

Thành tựu KHKT làm xuất hiện những

ngành sản xuất mới có quy mô lớn

Sự tác động của các quy luật kinh tế làm

biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tập

trung sản xuất quy mô lớn

 Cạnh tranh khốc liệt buộc các nhà TB tăng quy mô tích lũy, cải tiến kỹ thuật công nghệ để chiến thắng trong cạnh tranh

 Khủng hoảng kinh tế làm hàng loạt xí nghiệp vừa và nhỏ phá sảnthúc đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung

TB.

 Sự phát triển của hệ thống tín dụng

TBCN trở thành đòn bẩy thúc đẩy tập trung sản xuất ra đời hình thành các công ty cổ phần, ra đời các tổ chức

độc quyền.

Khái quát nguyên nhân hình thành CNTBĐQ

CNTB ĐQ

Tác động của quy luật kinh

tế

Từ những nguyên

nhân phân tích ở trên Lênin khẳng định: “

tự do cạnh tranh đẻ ra tập trung sản xuất, và

sự tập trung sản xuất này khi phát triển tới một mức độ nhất định lại dẫn tới độc quyền”

 ( V.I Lênin toàn tập,

NXB chính trị quốc gia

Hà Nội, 2005, t 27, tr 402)

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của

VÀ BỌN ĐẦU SỎ TÀI CHÍNH

XUẤT KHẨU

TƯ BẢN

SỰ PHÂN CHIA THỊ TRƯỜNG THẾ GIỚI GIỮA CÁC

TỔ CHỨC ĐQ

SỰ PHÂN CHIA LÃNH THỔ THẾ GIỚI GIỮA CÁC CƯỜNG QUỐC

ĐẾ QUỐC

a,Tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền

* Tập trung SX là gì?

Tập trung SX là sự mở rộng quy mô SX trên cơ

sở tập trung các yếu tố SX Hay nói cách khác, tập trung SX là quá trình tăng quy mô SX bằng cách sáp nhập nhiều xí nghiệp nhỏ lại thành xí

nghiệp có quy mô lớn.

Tập trung sản xuất

Nhiều thương vụ sáp nhập chấn động năm 2012

 Nhà mạng Softbank của Nhật Bản mua lại 70% cổ

phần của nhà mạng lớn thứ ba tại Mỹ là Sprint: 20 tỷ USD.

 Tập đoàn nguyên liệu thô Glencore và công ty khai mỏ Xstrata sáp nhập từ năm 2006 và tập đoàn mới có tổng giá trị thị

trường 90 tỷ USD

 Hãng sản xuất lương thực khổng lồ của Thụy Sĩ Nestle đã mua lại hãng sản xuất thức ăn trẻ em Pfizer Nutrition với giá11,85

tỷ USD

 Công ty Dầu khí hải dương Trung Quốc (CNOOC) mua lại

Công ty năng lượng Nexen của Canada, có thể sẽ làm gia tăng ảnh hưởng của châu Á trong việc định giá dầu thô Brent toàn cầu.

Tích

tụ, tập trung SX

Hình thành 1

số ít xí

nghiệp lớn

Cạnh tranh gay gắt

Thỏa hiệp, thỏa thuận

Tổ chức độc

quyền

Tổ chức độc

quyền

Tổ chức độc quyền

- Khái niệm:

Tổ chức độc quyền là tổ chức liên minh giữa các nhà TB lớn để tập trung trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu thụ một số loại hàng hóa nào đó nhằm mục đích thu được lợi nhuận độc quyền cao

Tổ chức độc quyền ra đời tồn tại dưới các hình thức cơ bản nào?

Hình thức tổ chức độc quyền XANHDICA

ĐỘC LẬP VỀ SẢN XUẤT

C B

Hình thức tổ chức độc quyền TỜ-RỚT

THỐNG NHẤT VỀ SX, TIÊU THỤ, TÀI VỤ DO BAN QUẢN TRỊ QUẢN LÝ

Hình thức tổ chức ĐQ CÔNGXOOCXIOM

D1

D3

D2 B1

B2

A1

A3 A2

C1

C2

C3

LIÊN KẾT THUỘC CÁC NGÀNH KHÁC NHAU, CÓ LIÊN QUAN

VỀ KINH TẾ, KĨ THUẬT

HÀNG TRĂM XÍ NGHIỆP LIÊN KẾT TRÊN CƠ SỞ PHỤ THUÔC TÀI CHÍNH VÀO MỘT NHÓM TB KẾCH XÙ

- Hình thức tổ chức.

+ Liên kết ngang: Cácten, Xanhdica, Tờ rớt

+ Liên kết dọc: Côngxoocxiom, Cônggolomerat.

Sự tác động của tổ chức độc quyền

đối với nền kinh tế

Tác động tích cực: Hỗ trợ vốn cho sản xuất kinh doanh

Tác động tiêu cực: kiểm soát, chi phối và quyết định số phận của tư bản thương nghiệp, khi

ngân hàng gặp khó khăn thì các thương nghiệp cũng bế tắc

Biểu hiện mới của độc quyền hiện nay

Sự xuất hiện các công ty độc quyền xuyên quốc gia bên cạnh sự phát triển của các xí nghiệp vừa và nhỏ

Một số tổ chức độc quyền tiêu biểu

Một số tổ chức độc quyền tiêu biểu

Trụ sở tập đoàn sản xuất

Máy bay Boing của Mỹ

Một số tổ chức độc quyền tiêu biểu

Tập đoàn sản xuất

Máy bay Airbus

của liên minh Châu Âu

Một số tổ chức độc quyền Ngân hàng

Ngân hàng ADB Ngân hàng thế giới(WB)

Quỹ tiền tệ thế giới (IMF)

Ngân hàng Liên minh Châu Âu (EU)

Các công ty xuyên quốc gia

- Trên thế giới:Khoảng 60 nghìn công ty xuyên quốc gia

mẹ và trên 500 nghìn công ty con (chi nhánh của các

công ty mẹ)

- Trong số 500 công ty lớn nhất thế giới, các nước G7 chiếm phần lớn số công ty này

+ Mỹ : 175 công ty; đồng thời tổng thu nhập và

lợi nhuận của các công ty Mỹ cũng là lớn nhất

Các công ty xuyên quốc gia đầu tư vào

Việt Nam

- Vào thị trường thực phẩm : Lotteria, KFC, cola, Pepsi

Jollibee,Coca Adidas, Unilever, P & G, Highland coffee

- Các công ty Ôtô xe máy: Toyota, Honda

- Các tập đoàn điện máy, điên tử: Electrolux,Philip, Sam sung, Intell , Acer ,IBM,…

- Hiện nay các công ty này đầu tư thông qua M and A ( Mua bán và sáp nhâp )

Sự hoạt động của các công ty xuyên quốc gia ở VN

Theo số liệu của Bộ Kế hoạch đầu tư đến nay có

xấp xỉ 100 trong số 500 công ty xuyên quốc gia lớn nhất có mặt tại VN Điều này giúp VN hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới thúc đẩy LLSX phát

triển và nâng cao trình độ xã hội hóa ở VN

Luật đầu tư nước ngoài (12.1987)

Tổ chức độc quyền ngân hàng

Tổ chức độc quyền ngân hàng

Tổ chức độc quyền công nghiệp

Tổ chức độc quyền công nghiệp

b Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính

Khái niệm độc quyền ngân hàng

Là những hình thức tổ chức liên minh của các nhà TB ngân hàng nhằm chi phối các hoạt động tài chính- tín dụng- ngân hàng để thu lợi nhuận độc quyền cao

Nguyên nhân dẫn đến độc quyền ngân hàng

Do cạnh tranh gay gắt giữa các NH NH nhỏ phá sản, NH lớn liên kết với nhau ĐQNH.

Do sự lớn mạnh của ĐQ công nghiệp đòi hỏi phải có một lượng lớn TB để kinh doanh-> cần

có NH lớn để đáp ứng điều kiện tài chính và tín dụng của nhà kinh doanh

Tác động của độc quyền ngân hàng đối với nền kinh tế

Tích cực:Nắm phần lớn TB tiền tệ của xã hội, phục vụ cho lao động sx kinh doanh của TB

công- thương nghiệp.

Tiêu cực: Kiểm soát, chi phối và quyết định số phận của TB công- thương nghiệp

Tư bản tài chính là kết qủa của sự hợp nhất giữa tư bản ngân hàng của một số ít ngân hàng độc quyền lớn nhất với

tư bản của liên minh độc quyền các nhà công nghiệp”

 (V.I.Lênin toàn tập, NXB chính trị quốc gia

Hà Nội, 2005, t 27, tr 489)

V.I.Lênin

Tư bản tài chính là gì, quá trình

hình thành?

Hiểu thế nào là đầu sỏ tài chính, hình thức hoạt động của nó?

Đầu sỏ TC: là một nhóm nhỏ độc quyền tài chính chi phối toàn bộ đời sống kinh tế và chính trị của toàn xã hội

Sự hoạt động

Thiết lập sự thống trị của mình thông qua chế độ tham dự, số phiếu khống chế và chi phối toàn bộ nền kinh tế.

Bản chất: TBTC tăng cường sức mạnh về kinh

tế, chi phối hoạt động của bộ máy nhà nước

Đầu sỏ tài chính là cơ sở phát sinh các loại chủ nghĩa cực đoan có mối nguy hiểm đối với đối với

xã hội (CN phát xít, CN quân phiệt)

Nền tảng tổ hợp công nghiệp quân sự

Tổ hợp công nghiệp quân sự

Từ năm 1999 đến năm 2003 tăng 50% ngân sách mua vũ khí,

từ 44 tỉ USD đến 63 tỉ USD mỗi năm

Bill Clinon

- Xuất hiện nhiều ngành kinh tế mới, đặc biệt là các ngành thuộc “phần mềm” như dịch vụ, bảo hiểm

- - TB tài chính mở rộng thị trường chứng khoán và tham gia vào việc đẩy mạnh hoạt động trong các sở giao dịch trên thị trường trong và ngoài nước

- Các tập đoàn TB tài chính đã thành lập các ngân hàng đa quốc gia và xuyên quốc gia xâm nhập vào nền KT của các quốc gia khác: : Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ quốc

tế (IMF) Hình thành các trung tâm tài chính lớn: Nhật

Bản, Mỹ, cộng hòa Liên Bang Đức, Hồng kông, Xingapo

Những biểu hiện mới của TB tài chính?

Những tập đoàn tài chính đang thống trị thế giới

Barclays - Anh

The Capital Group Companies –

Mỹ

Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB)

Trụ sở và các thành

viên (ADB)

Ông Haruhiko Kudora chủ tịch (ADB)

Những tập đoàn tài chính đang thống trị thế giới

Những tập đoàn tài chính đang thống trị thế giới