Luận án tiến sĩ quản lý kinh tế quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nộ

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BQLDA : Ban quản lý dự án ĐTPT : Đầu tư phát triển ĐTXD : Đầu tư xây dựng GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn GTVT : Giao thông vận t

BÙI VIỆT HƯNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

HÀ NỘI - 2019

BÙI VIỆT HƯNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Bùi Việt Hƣng

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG 28

2.1 Khái quát về quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu

hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc trung ương 28 2.2 Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc trung ương 44 2.3 Kinh nghiệm của một số nước, thành phố về quản lý vốn đầu tư cho phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước và bài học rút ra cho thành phố hà nội 56

Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU

TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI 70

3.1 Khái quát về vốn và bộ máy quản lý vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội giai đoạn 2011-2018 70 3.2 Thực trạng quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội giai đoạn 2011 - 2018 86

3.3 Đánh giá chung về quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội giai đoạn 2011 - 2018 107

LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỜI GIAN TỚI 117

4.1 Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội trong thời gian tới 117 4.2 Các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội 129 4.3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với vốn đầu

tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội 147

KẾT LUẬN 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 PHỤ LỤC 163

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BQLDA : Ban quản lý dự án ĐTPT : Đầu tư phát triển ĐTXD : Đầu tư xây dựng GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn GTVT : Giao thông vận tải

HĐND : Hội đồng nhân dân KBNN : Kho bạc Nhà nước KCHT : Kết cấu hạ tầng KT-XH : Kinh tế - xã hội NSNN : Ngân sách nhà nước ODA : Vốn viện trợ phát triển chính thức PPP : Quan hệ đối tác công - tư

QLNN : Quản lý nhà nước UBND : Ủy ban nhân dân USD : Đô la Mỹ

XDCB : Xây dựng cơ bản

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng mạng lưới giao thông đường bộ của Hà Nội 70 Bảng 3.2 Thu - chi ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội giai đoạn

2011 - 2018 72 Bảng 3.3 Vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

của thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2018 73

Bảng 3.4 Vốn đầu tư cho nâng cấp, mở rộng, xây mới KCHT giao thông

đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội giai đoạn

2011-2018 75 Bảng 3.5 Khối lượng chủ yếu thực hiện công tác bảo trì hệ thống kết cấu

hạ tầng giao thông đường bộ từ năm 2011-2018 78

Bảng 3.6 Tổng hợp kinh phí duy tu, sửa chữa KCHT giao thông đường

bộ thuộc nhiệm vụ chi cấp thành phố giai đoạn 2011-2018 79

Bảng 3.7 Tổng hợp số liệu dư tạm ứng theo kế hoạch vốn đầu tư phát

triển KCHT GTĐB từ NSNN cấp thành phố trong giai đoạn

2011-2018 94

Bảng 3.8 Tình hình thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư phát triển

KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố giai đoạn

2011-2018 96 Bảng 3.9 Tình hình thực hiện quyết toán vốn đầu tư phát triển KCHT

giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố giai đoạn

2011-2018 99 Bảng 4.1 Dự kiến KH đầu tư công trung hạn 5 năm 2016-2020 của

thành phố Hà Nội cho các dự án phát triển KCHT giao thông

đường bộ 124

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Hà Nội là Thủ đô, trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của đất nước và là đầu mối giao thông của cả nước Việc xây dựng kết cấu hạ tầng (KCHT) giao thông đường bộ của Hà Nội đồng bộ, theo hướng hiện đại để tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của Thủ đô đòi hỏi không chỉ ngân sách nhà nước (NSNN) phải đầu tư một khối lượng vốn lớn, mà còn phải nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước (QLNN) đối với vốn đầu tư từ NSNN để vốn đó được

sử dụng tiết kiệm, hiệu quả Nâng cao chất lượng QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN là vấn đề hết sức quan trọng

Trong những năm qua, thành phố Hà Nội đã ưu tiên đầu tư từ NSNN thành phố cho phát triển KCHT, nhất là KCHT giao thông đường bộ Quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư từ NSNN cho phát triển KCHT giao thông đường bộ đã có những tiến bộ Kế hoạch vốn và phân bổ vốn đầu tư từ NSNN thành phố nhìn chung phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển KCHT giao thông đường bộ của thành phố; vốn đầu tư từ NSNN được tập trung vào những công trình giao thông trọng điểm, công trình cấp bách giải quyết những bức xúc về giao thông đường bộ; công tác giải ngân, cấp phát vốn, thanh quyết toán vốn được thực hiện tích cực, nhìn chung đúng theo quy định và kịp thời; công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn từ NSNN được tăng cường, nhờ đó góp phần nâng cao hiệu quả vốn đầu tư từ NSNN, chống lãng phí, thất thoát vốn NSNN đầu tư cho phát triển KCHT giao thông đường bộ

Tuy vậy, QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN cho phát triển KCHT giao thông đường bộ của Thành phố trong thời gian qua còn những hạn chế, yếu kém Tính khả thi của kế hoạch vốn đầu tư từ NSNN chưa cao, đầu tư còn dàn trải; tỷ

lệ giải ngân vốn không cao, nên nhiều công trình giao thông chậm tiến độ, kéo dài; đội vốn, khi thanh quyết toán phải điều chỉnh tăng tổng dự toán của dự án; nhiều dự án giao thông chất lượng thấp; công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng

vốn đầu tư từ NSNN ở mức độ nhất định vẫn còn mang tính chất hình thức, việc

xử lý các vi phạm gây lãng phí, thất thoát vốn NSNN chưa nghiêm

Nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư

từ NSNN cho phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố Hà

Nội là vấn đề cấp thiết hiện nay Vì thế, tôi chọn đề tài “Quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội” làm đề tài luận án của mình Đề tài này thực

2.2 Nhiệm v nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố trực thuộc Trung ương

- Nghiên cứu kinh nghiệm QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở một số địa phương để rút ra bài học cho thành phố Hà Nội

- Phân tích, đánh giá thực trạng QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2011-2018, chỉ rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó

- Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội đến năm 2030

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận án nghiên cứu QLNN đối với vốn đầu tư

phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của cấp tỉnh, thành phố

Phạm vi nghiên cứu:

Luận án nghiên cứu QLNN của chính quyền cấp thành phố trực thuộc Trung ương đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ

từ NSNN của Thủ đô Hà Nội

Vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố ở Hà Nội được đề cập trong luận án bao gồm: Vốn đầu tư cho nâng cấp, cải tạo, xây dựng mới KCHT giao thông đường bộ ở thành phố Hà Nội

KCHT giao thông đường bộ theo quy định của Luật Giao thông đường

bộ bao gồm công trình đường bộ, bãi đỗ xe và hành lang an toàn đường bộ

Địa bàn khảo sát được giới hạn ở thành phố Hà Nội

Thời gian nghiên cứu của luận án được thực hiện trong giai đoạn

2011-2018, các đề xuất được thực hiện đến năm 2030

4 Phương pháp tiếp cận và nghiên cứu của luận án

4.1 Phương pháp tiếp cận

Thứ nhất, tiếp cận hệ thống: Nghiên cứu QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội được đặt trong tổng thể phát triển KCHT, KCHT giao thông đường bộ Hà Nội được gắn với KCHT giao thông đường bộ của quốc gia cả về chính sách tài chính lẫn quy hoạch Mặt khác, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN được đặt trong mối quan hệ với QLNN trong điều kiện kinh tế thị trường nói chung, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển trong đầu tư XDCB nói riêng và nhằm mục đích phát triển KT-XH trên địa bàn

Thứ hai, cách tiếp cận lịch sử, cụ thể: cách tiếp cận lịch sử, cụ thể được

sử dụng khi xem xét QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội gắn với bối cảnh, điều kiện cụ thể của Hà Nội trong từng thời kỳ nhất định để rút ra những nhận định khoa học trung thực, chính xác, thuyết phục

Thứ ba, cách tiếp cận hiệu quả, bền vững: với cách tiếp cận này, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội được xem xét gắn với hiệu quả kinh tế và xã hội của việc sử dụng vốn đó phù hợp với quan điểm phát triển giao thông đường bộ, đảm bảo sự phát triển KCHT giao thông đường bộ phù hợp với tương lai

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội, trong luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Luận án sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp để nghiên cứu các khung lý thuyết về mối quan hệ đầu tư - phát triển; đầu tư từ vốn NSNN vào cơ sở hạ tầng và QLNN về vốn đầu tư từ NSNN cho XDCB để hình thành cơ sở lý luận chung cho đề tài

- Phương pháp so sánh: luận án sử dụng số liệu thống kê để phân tích,

so sánh, đánh giá đầu tư và QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN cho phát triển KCHT giao thông đường bộ Hà Nội Phương pháp này cũng sử dụng để xem xét kinh nghiệm của một số nước và một số địa phương trong nước nhằm rút

ra bài học cho Hà Nội

Về số liệu, dẫn chứng:

Nghiên cứu những vấn đề của luận án không chỉ dựa trên cơ sở lý luận khoa học mà còn phải dựa trên tình hình thực tế, xuất phát từ tình hình thực tế Tác giả luận án sử dụng số liệu thống kê, các tài liệu, văn bản về đầu tư XDCB,

các báo cáo, đánh giá của UBND thành phố Hà Nội, của Sở Kế hoạch và Đầu

tư, Sở Giao thông Vận tải, Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước Hà Nội,… chủ đầu tư các dự án xây dựng KCHT giao thông đường bộ và một số báo cáo, đề

án, công trình khoa học của các chuyên gia, các nhà khoa học có nghiên cứu

về QLNN đối với vốn đầu tư phát triển từ NSNN của thành phố Hà Nội để phân tích, xem xét, đánh giá tình hình QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội, giúp làm rõ về thành tựu và hạn chế trong đầu tư XDCB từ ngân sách Thành phố và QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội Một số vấn đề nghiên cứu, tác giả đã trao đổi, tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp và chuyên gia về lĩnh vực này Việc làm trên góp phần đảm bảo cơ sở thực tế cho những phân tích, đánh giá và đề xuất của luận án

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận

- Luận án đã phân tích, làm rõ thêm và hệ thống hóa được những vấn

đề lý luận về QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ

từ NSNN trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh (thành phố trực thuộc Trung ương), bao gồm khái niệm, mục tiêu, vai trò, nguyên tắc của QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố trực thuộc Trung ương; Xác định 5 nội dung QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN đó là: kế hoạch hóa vốn đầu tư; thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn; cấp phát, thanh toán vốn đầu tư; quyết toán vốn đầu tư và kiểm tra, giám sát xử lý vi phạm

- Luận án cũng đã phân tích 7 nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN, bao gồm: (i) mức

độ hoàn thiện của hệ thống luật pháp, chính sách của nhà nước, (ii) tổ chức bộ máy QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN, (iii) chất lượng đội ngũ cán bộ quản

lý vốn đầu tư của NSNN, (iv) hiệu quả trong công tác đấu thầu, (v) điều kiện vật chất - kỹ thuật phục vụ QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN, (vi) tình hình phát triển KT-XH tại địa phương, (vii) hội nhập kinh tế quốc tế

- Thông qua kinh nghiệm QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN cho XDCB của một số địa phương, luận án đã đúc kết 6 bài học kinh nghiệm hữu ích cho thành phố Hà Nội trong việc quản lý vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

Những đề xuất mới rút ra được từ kết quả nghi n cứu của luận án

- Luận án phân tích, đánh giá sát thực thực trạng QLNN, rút ra những thành công, hạn chế và làm rõ nguyên nhân của những hạn chế trong QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội thời gian qua

- Đề xuất 6 phương hướng hoàn thiện QLNN phù hợp với thực tế và 5 giải pháp thiết thực, khả thi nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN thành phố Hà Nội

trong thời gian tới: Thứ nhất, hoàn thiện kế hoạch hóa vốn đầu tư; Thứ hai, hoàn thiện công tác thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn; Thứ ba, hoàn thiện công tác cấp phát, thanh toán vốn; Thứ tư, hoàn thiện quản lý công tác quyết toán vốn; Thứ năm, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm

Những kết quả nghiên cứu của luận án có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn Luận án sau khi hoàn thiện có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy về các vấn đề liên quan đến QLNN về vốn đầu tư từ NSNN cho đầu tư phát triển nói chung và cho đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ nói riêng

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận án gồm 4 chương, 12 tiết:

Chương : Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

luận án

Chương : Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với vốn

đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối vốn đầu tư phát triển kết

cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội

Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước

đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ

TÀI LUẬN ÁN

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

- Về đầu tư công và quản lý đầu tư công

Chi NSNN cho đầu tư XDCB là một khoản chi lớn trong chi đầu tư phát triển của NSNN và là một bộ phận quan trọng của đầu tư công Việc sử dụng hiệu quả khoản đầu tư này có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Vì thế, có nhiều công trình nghiên cứu trong nước về QLNN đối với đầu tư công và đầu tư XDCB, đặc biệt là đầu tư xây dựng KCHT giao thông từ nguồn vốn NSNN Dưới đây là một số công trình nghiên cứu về đầu

tư công và quản lý đầu tư công trong số đó có liên quan đến đề tài luận án

Công trình của Nguyễn Xuân Thành, “Quản lý đầu tư công như thế nào cho hiệu quả” [66], tác giả đã phân tích thực trạng của đầu tư công hiện nay ở Việt Nam, đưa ra các bằng chứng để chứng minh sự thất thoát, lãng phí trong việc xây dựng các công trình công cộng, sự kém hiệu quả trong công tác quản lý đầu tư công ở nước ta Tác giả đã đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư công, trong đó nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc phối hợp, bố trí vốn đầu tư, việc quy hoạch đầu tư hợp lý, xây dựng quy trình đầu tư công phù hợp

Bài viết của Nguyễn Phương Thảo: “Kinh nghiệm quản lý đầu tư công của một số quốc gia trên thế giới” [69] đã khẳng định vai trò của đầu tư công đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế Tác giả đã nghiên cứu kinh nghiệm quản lý đầu tư công của một số quốc gia trên thế giới trong tất cả các khâu của quy trình đầu tư, từ khâu quy hoạch đến giám sát đầu tư Tác giả cho rằng việc xây dựng khung khổ pháp luật, chính sách quản lý vốn đầu tư, đặc biệt là

vốn đầu tư từ NSNN một cách đầy đủ, có hệ thống và có tầm bao quát sẽ là căn cứ để nâng cao hiệu quả QLNN về vốn đầu tư công QLNN chỉ có hiệu quả khi và chỉ khi xây dựng được quy trình đầu tư công chặt chẽ

Công trình nghiên cứu của Vũ Tuấn Anh, Nguyễn Quang Thái [1] và một số người khác đã khẳng định vai trò của đầu tư công ở Việt Nam trong những năm qua Nghiên cứu của các tác giả đã khẳng định rằng đầu tư công

đã làm thay đổi đáng kể đối với kết cấu hạ tầng kỹ thuật của đất nước; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Tốc độ tăng trưởng GDP trong 10 năm qua trên 7,2%/năm, thu nhập bình quân đầu người năm 2010 đạt trên 1.100 USD Đặc biệt đầu tư công cho các chương trình mục tiêu quốc gia tại các vùng mà nền kinh tế có điểm xuất phát thấp, đời sống của người dân thực sự khó khăn sẽ giúp cho các vùng này phát triển, tạo ra sự công bằng trong phát triển Các công trình nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả đầu tư công chưa cao

Các công trình của Lê Xuân Bá, Nguyễn Đình Cung và của Nguyễn Trọng Thản [4, 29, 65] đã chỉ ra những bất cập căn bản làm giảm hiệu quả đầu tư công, đó là đầu tư với quy hoạch chất lượng kém, thiếu kế hoạch chi tiết, thực hiện đầu tư cho các dự án không cấp thiết, quy mô đầu tư dàn trải,

có chạy đua giữa các địa phương giành giật các nguồn vốn đầu tư công Nguồn vốn đầu tư công thì ít nhưng lại được phân bổ vào quá nhiều dự án, do

đó các dự án thường bị thiếu vốn dẫn đến phải điều chỉnh tiến độ, làm chi phí cũng phải điều chỉnh gia tăng, cuối cùng các dự án này chậm đưa vào khai thác sử dụng, sử dụng hiệu quả không cao Đầu tư công và quản lý đầu tư công hiệu quả thấp không chỉ hiệu quả đầu tư công bị hạn chế mà còn làm gia tăng nhiều hệ quả tiêu cực như có thể làm gia tăng sức ép của lạm phát trong nước, các cân đối vĩ mô khó thực hiện, cũng như làm gia tăng chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng, miền, giữa các bộ phận dân cư trong xã hội; dẫn đến nguy cơ xuất hiện hiện tượng tiêu cực tham nhũng, làm méo mó cơ chế thị trường, làm suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế

Luận án của Hoàng Cao Liêm, “Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước tại tỉnh Hà Nam” [48] Luận án đã làm rõ được khái niệm quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp tỉnh Xác định nội dung quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ bao gồm: xây dựng quy hoạch và kế hoạch đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường

bộ từ NSNN; Ban hành và tổ chức thực hiện các quy định về quản lý đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN; Tổ chức bộ máy quản lý về đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN; thanh tra, kiểm tra, giám sát quá trình đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN Luận án cũng chỉ ra được những hạn chế cùng nguyên nhân của hạn chế trong quản lý về đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN tại tỉnh Hà Nam đó là do chất lượng quy hoạch, kế hoạch; đội ngũ cán bộ quản lý; công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát; môi trường pháp lý và quy định về

tổ chức quản lý ĐTXD hiện nay còn bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn Luận án cũng chỉ ra 4 phương hướng và 6 giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN tại tỉnh Hà Nam đến 2025

Một số nhà nghiên cứu đã sử dụng khung đánh giá quản lý đầu tư công của Ngân hàng Thế giới để phân tích những bất cập và đề xuất các giải pháp khắc phục Những hạn chế chính trong quản lý đầu tư công của Việt Nam được chỉ ra là: khuôn khổ thể chế không thuận lợi cho lập kế hoạch và theo dõi đánh giá đầu tư công dựa trên kết quả; năng lực thể chế không thỏa đáng, trách nhiệm giải trình chưa rõ ràng và thiếu động lực trong quản lý chương trinh, dự án đầu tư công; thiếu kế hoạch hành động trung hạn và khung kết quả trong các bản kế hoạch; thẩm định và lựa chọn dự án đầu tư công còn yếu; và đánh giá đầu tư công thiếu tính khách quan và chưa làm rõ được tiêu chí, mục đích đánh giá Từ đó các nhà nghiên cứu đưa ra bốn kiến

nghị để tăng cường hiệu lực hệ thống quản lý đầu tư công: áp dụng khung kết quả trong lập kế hoạch và chương trình, dự án đầu tư công; sử dụng hệ thống theo dõi đánh giá dựa trên kết quả thay thế cách theo dõi đánh giá truyền thống; áp dụng tiêu chí và chỉ số theo dõi đánh giá được quốc tế công nhận; và xây dựng, sử dụng cơ sở dữ liệu và hệ thống báo cáo thống nhất để theo dõi đầu tư công

- Về quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN

Có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý đầu tư XDCB, trong đó có quản lý đầu tư xây dựng KCHT giao thông từ NSNN như:

Luận án của Trần Văn Hồng, “Đổi mới cơ chế sử dụng vốn đầu tư XDCB của Nhà nước” [41] Luận án đã nghiên cứu cơ chế quản lý sử dụng vốn đầu tư XDCB của Nhà nước trước khi Luật NSNN năm 2002 ra đời và có hiệu lực Luận án đã chỉ ra lỗ hổng của cơ chế quản lý cũ từ đó chỉ ra tính cấp bách cần phải đổi mới cơ chế quản lý sử dụng vốn đầu tư XDCB nhằm xóa bỏ bao cấp, nâng cao trách nhiệm đối với chủ đầu tư, hạn chế tối đa sự can thiệp hành chính của các cơ quan Nhà nước, đảm bảo hiệu quả đầu tư, tăng trách nhiệm giải trình trong quản lý NSNN

Luận án của Bùi Minh Huấn, “Phương hướng, biện pháp hoàn thiện QLNN đối với xây dựng giao thông” [43] Luận án đã phân tích các mô hình quản lý xây dựng trong ngành giao thông vận tải từ trước và sau năm 1990; làm rõ thực chất và nội dung quản lý đối với xây dựng giao thông Điểm nổi bật của luận án là hệ thống hóa cơ sở lý luận về QLNN nói chung và QLNN trong lĩnh vực xây dựng giao thông nói chung, chỉ ra các công cụ QLNN và

sự phân chia chức năng trong bộ máy quản lý để làm căn cứ đánh giá thực trạng QLNN đối với xây dựng giao thông ở nước ta

Luận án của Tạ Văn Khoái, “QLNN đối với dự án đầu tư xây dựng từ NSNN ở Việt Nam” [46] đã nghiên cứu QLNN đối với dự án ĐTXD từ NSNN trên các giai đoạn của chu trình dự án QLNN đối với dự án ĐTXD từ NSNN

được tác giả luận giải qua năm nội dung: hoạch định, xây dựng khung pháp luật, ban hành và thực hiện cơ chế, tổ chức bộ máy và kiểm tra, kiểm soát

Tác giả đã phân tích thực trạng QLNN đối với dự án đầu tư XDCB từ NSNN ở Việt Nam giai đoạn 2001 đến 2008, chỉ ra những thành công và những hạn chế, bất cập như: khung pháp luật chưa đồng bộ, chưa thống nhất,

cơ chế quản lý còn nhiều điểm lạc hậu, năng lực quản lý chưa đáp ứng yêu cầu mà nguyên nhân là do bộ máy, do cán bộ quản lý; đồng thời cũng chỉ rõ hạn chế của các dự án đó là sự phân tán, dàn trải, sai phạm và kém hiệu quả của không ít dự án ĐTXD từ NSNN Tác giả cũng đưa ra các giải pháp hoàn thiện QLNN đối với các dự án đầu tư từ NSNN ở Việt Nam đến năm 2020

Luận án của Nguyễn Thị Bình, “Hoàn thiện QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn ngân sách trong ngành giao thông vận tải Việt Nam” [6] Luận

án đã khái quát hóa hệ thống lý luận về đầu tư XDCB trong ngành giao thông vận tải; đặc điểm dự án đầu tư xây dựng từ NSNN nói chung, trong ngành giao thông vận tải nói riêng; vốn đầu tư XDCB từ NSNN và đặc điểm của nó Tác giả luận án đã làm rõ nội dung của quá trình QLNN về đầu tư XDCB từ vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải; các nhân tố ảnh hưởng cũng như sự cần thiết phải hoàn thiện QLNN đối với đầu tư XDCB từ NSNN trong ngành giao thông vận tải Bằng việc phân tích kinh nghiệm về quản lý đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải ở Bắc Mỹ và Trung Quốc, tác giả đã rút ra các bài học có khả năng vận dụng ở Việt Nam

Qua việc phân tích thực trạng QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải của Việt Nam, tác giả đã chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế về QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải hiện nay như: môi trường pháp lý chưa hoàn thiện; công tác tổ chức quản lý đầu tư XDCB hiện nay chưa phù hợp với thực tế; năng lực đội ngũ cán bộ quản lý chưa đáp ứng yêu cầu; công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát còn nhiều bất cập Thông qua việc xác định mục

tiêu, chiến lược phát triển và nhu cầu về vốn để phát triển đầu tư XDCB trong ngành giao thông vận tải của Việt Nam trong thời gian tới, tác giả đã đề ra các phương hướng và giải pháp hoàn thiện QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải Việt Nam như hoàn thiện khung khổ pháp luật quản lý dự án đầu tư XDCB từ NSNN; hoàn thiện cơ chế chính sách; hoàn thiện QLNN đối với các chủ thể tham gia dự án đầu tư XDCB từ NSNN trong ngành giao thông vận tải; nâng cao trình độ năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý; tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát của nhà nước

Luận án đã phân tích QLNN theo các giai đoạn của quá trình quản lý các khâu đầu tư XDCB bao gồm quy hoạch, kế hoạch, lập, thẩm định, phê duyệt và đấu thầu dự án đầu tư XDCB; triển khai các dự án đầu tư XDCB; nghiệm thu và quản lý chất lượng công trình và thanh toán, quyết toán vốn đầu tư XDCB; các mô hình tổ chức quản lý; năng lực đội ngũ cán bộ quản lý

và công tác thanh tra, kiểm sát của nhà nước

- Về các khía cạnh hoặc các khâu của quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN

Phạm Văn Liên, “Các giải pháp huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở Việt Nam” Luận án tiến sĩ kinh tế [49] Luận án đã nghiên cứu và làm rõ bản chất, đặc điểm của cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ Việt Nam và sự tác động của nó đến công tác huy động

và quản lý sử dụng vốn Bằng việc phân tích, đánh giá tình hình huy động và quản lý sử dụng vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở nước ta giai đoạn 1991-2003, tác giả đã chỉ ra được ưu, nhược điểm chủ yếu trong việc khai thác và quản lý sử dụng vốn đầu tư cho đường bộ Tác giả đã chỉ ra những hạn chế trong khâu quản lý đầu tư và sử dụng vốn là: công tác kế hoạch hóa vốn đầu tư dài hạn chưa được chú ý thỏa đáng; cơ cấu vốn đầu tư cho xây dựng và bảo trì hệ thống cầu đường bộ chưa hợp lý; tình trạng thất

thoát, lãng phí và nợ đọng vốn đầu tư XDCB còn xảy ra khá phổ biến

Tác giả cũng đưa ra các nhóm giải pháp về huy động; về quản lý phân

bổ, sử dụng vốn; giải pháp về hoàn thiện chế độ thu phí đường bộ, phát hành trái phiếu, thành lập quỹ chuyên dùng đầu tư cho đường bộ, chuyển nhượng quyền khai thác đường, hoàn thiện cơ chế quản lý vốn đầu tư, điều chỉnh cơ cấu vốn đầu tư, tăng cường kiểm tra, giám sát thanh toán vốn, xử lý nợ đọng vốn XDCB

Luận án của Thịnh Văn Vinh, “Phương pháp kiểm toán báo cáo quyết toán công trình xây dựng cơ bản hoàn thành” [97], tác giả đã nghiên cứu kiểm toán báo cáo quyết toán các công trình được đầu tư bằng nguồn vốn nhà nước

và những công trình chỉ định thầu Từ việc phân tích đặc điểm và những đặc trưng cơ bản báo cáo quyết toán công trình XDCB hoàn thành, tác giả đã chỉ

ra những điểm khác biệt giữa kiểm toán báo cáo quyết toán công trình XDCB hoàn thành và kiểm toán báo cáo tài chính Luận án đã chỉ ra và xây dựng được trình tự, nội dung và phương pháp kiểm toán nói chung và việc vận dụng vào kiểm toán báo cáo quyết toán công trình XDCB hoàn thành nói riêng Tác giả đã phân tích thực trạng về kiểm toán báo cáo quyết toán công trình XDCB hoàn thành hiện nay và chỉ ra những thuận lợi cùng những khó khăn và nguyên nhân của nó Tác giả cũng đưa ra những kiến nghị nhằm khắc phục những tồn tại để không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nói chung và kiểm toán báo cáo quyết toán công trình XDCB hoàn thành nói riêng trong giai đoạn hiện nay và tương lai

Luận án của Nguyễn Văn Bình, “Nâng cao hiệu quả, hiệu lực thanh tra tài chính dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn Nhà nước ở Việt Nam” [5] Tác giả đã trình bày những vấn đề liên quan đến lý luận và thực tiễn trong hoạt động thanh tra tài chính dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn nhà nước của các

cơ quan thanh tra nhà nước Tác giả đã khảo sát những dự án đầu tư xây dựng thuộc thẩm quyền giám sát, đánh giá toàn bộ của cơ quan nhà nước, đó là

những dự án có tỷ lệ sử dụng vốn nhà nước từ 30% trở lên trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2009 Đánh giá thực trạng hiệu quả, hiệu lực của hoạt động thanh tra tài chính dự án đầu tư xây dựng vốn nhà nước ở Việt Nam, làm

rõ những khiếm khuyết trong cơ chế hoạt động thanh tra tài chính đối với dự

án đầu tư xây dựng và làm sáng tỏ những mặt được và tồn tại ảnh hưởng đến hiệu quả thanh tra tài chính những dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn nhà nước Tác giả cũng đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả, hiệu lực của thanh tra tài chính dự án đầu tư góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư vốn của nhà nước, phong chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí vốn đầu tư trong những năm sắp tới

- Về quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN ở địa phương - cấp tỉnh

Quản lý đầu tư XDCB, trong đó có quản lý đầu tư xây dựng KCHT giao thông trên địa bàn cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có những đặc điểm riêng do điều kiện của địa phương đó quy định Đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề này như:

Đỗ Đức Tú, "Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông Vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030 theo hướng hiện đại", Luận án tiến sĩ [82] Luận án

đã tổng kết được những quan niệm đã có về kết cấu hạ tầng và đưa ra một quan niệm mới về kết cấu hạ tầng Từ đó đã làm rõ được kết cấu hạ tầng giao thông là gì, gồm những bộ phận cấu thành nào; mối quan hệ giữa kết cấu hạ tầng giao thông với tổ chức vận tải; mối quan hệ giữa kết cấu hạ tầng giao thông với các loại kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khác; các đặc tính của kết cấu hạ tầng giao thông; và vai trò của kết cấu hạ tầng giao thông đối với phát triển kinh tế - xã hội Luận án cũng làm rõ thế nào là phát triển kết cấu hạ tầng giao thông theo hướng hiện đại; các nguyên tắc phát triển kết cấu hạ tầng giao thông như phát triển kết cấu hạ tầng giao thông phải đồng bộ, phải đi trước một bước và phải có tầm nhìn dài hạn Luận án đã đưa ra được bộ chỉ tiêu, tiêu chí phản ánh tính hiện đại và đồng bộ của kết cấu hạ tầng giao thông

Luận án đã đã đề xuất được hệ thống các quan điểm phát triển kết cấu

hạ tầng giao thông nói chung và kết cấu hạ tầng giao thông của Vùng đồng bằng sông Hồng nói riêng; đưa ra được các mục tiêu và phương hướng phát triển kết cấu hạ tầng giao thông Vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn đến năm 2030 theo hướng hiện đại Luận án đã đề xuất được một số giải pháp mới, mang tính đột phá trong việc huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông; đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả trong đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng giao thông

Phan Thanh Mão, “Giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn tỉnh Nghệ An” Luận án tiến sĩ kinh tế [51] Luận án đã hệ thống hóa và phân tích những vấn đề lý luận về chi NSNN, đầu tư XDCB từ NSNN, hiệu quả đầu tư XDCB Vấn đề hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN đã được tác giả nghiên cứu khá kĩ từ khái niệm hiệu quả vốn đầu tư XDCB, các hình thức biểu hiện, chỉ tiêu phản ánh hiệu quả quản lý đầu tư XDCB từ NSNN; xác định nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN về phía chủ đầu tư, về vốn đầu tư, về chất lượng thẩm định các dự án đầu tư đối với các công trình xây dựng theo dự án, ảnh hưởng của giá cả, lãi suất đến hiệu quả đầu tư, đây cũng chính là cơ sở cho việc đánh giá thực trạng hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Nguyễn Đẩu, “Huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển kinh tế thành phố Đà Nẵng - Thực trạng và giải pháp” [33] Luận án đã nghiên cứu từ lý luận đến thực tiễn của việc huy động và sử dụng vốn đầu tư trong phát triển kinh tế

ở Thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2009; đề xuất quan điểm và định hướng huy động vốn đầu tư cho phát triển đến năm 2020 Tác giả cũng đề cập đến vốn đầu tư, vai trò của vốn đầu tư đối với phát triển KCHT ở Thành phố Đà Nẵng Trong luận án này tác giả đã đưa ra được hệ thống chỉ tiêu đo lường định tính và định lượng hiệu của quá trình huy động và

sử dụng vốn đầu tư Các giải pháp trong luận án cũng đề cập đến việc huy động

và quản lý có hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển kinh tế ở Đà Nẵng

Lê Mạnh Tường, “Một số giải pháp hoàn thiện quản lý chất lượng các

dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh” Luận án tiến sĩ [85] Luận án đã đi sâu nghiên cứu hệ thống quản lý chất lượng các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh chủ yếu là hệ thống công trình cầu, đường bộ Hệ thống quản lý chất lượng các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị bao gồm: công tác chỉ đạo của Chính phủ, UBND thành phố Hồ Chí Minh đối với hoạt động chất lượng; công tác quản lý chất lượng dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông của sở giao thông vận tải; công tác đảm bảo chất lượng của các chủ thể (nhà thầu) tham gia xây dựng công trình giao thông đô thị Thông qua đánh giá thực trạng hệ thống quản lý chất lượng dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị của thành phố Hồ Chí Minh, tác giả đã xác định các tồn tại và ảnh hưởng của nó đối với hệ thống quản lý chất lượng dự

án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị Từ đó tác giả đưa ra những giải pháp hoàn thiện quản lý chất lượng dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh

Trịnh Thị Thúy Hồng, “Quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB trên địa bàn tỉnh Bình Định” Luận án tiến sĩ kinh tế [42] Luận án đã trình bày khái quát

về đầu tư XDCB, vốn đầu tư XDCB, chi NSNN trong đầu tư XDCB; làm rõ nội dung quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB Tác giả cũng đã nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia về quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB của Trung Quốc, Hàn Quốc, các nước EU và rút ra bài học cho Việt Nam

Tác giả cũng đã làm rõ thực trạng quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB trên địa bàn tỉnh Bình Định từ đó rút ra những kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của nó bằng việc phân tích mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB trên địa

bàn địa phương; có những nguyên nhân chủ quan và cả nguyên nhân khách quan Định hướng chi NSNN trong đầu tư XDCB cho mục tiêu phát triển KT-

XH tỉnh Bình Định được tác giả lấy làm căn cứ để đề ra giải pháp tăng cường quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB trên địa bàn tỉnh Bình Định như hoàn thiện các văn bản pháp lý, hoàn thiện công tác lập kế hoạch đầu tư, nâng cao chất lượng công tác tư vấn lập báo cáo đầu tư, tổ chức thực hiện tốt các chủ trương đầu tư, hoàn thiện công tác nghiệm thu, bàn giao tiếp nhận và vận hành kết quả đầu tư, nâng cao năng lực và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB tỉnh Bình Định

Cấn Quang Tuấn, “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB tập trung từ NSNN do thành phố Hà Nội quản lý” Luận án tiến sĩ [83] Luận án đã đề cập đến lý thuyết chung về vốn đầu tư phát triển và vốn đầu tư XDCB tập trung từ NSNN Luận án đã đánh giá thực trạng sử dụng vốn đầu tư XDCB từ nguồn NSNN do thành phố Hà Nội quản lý trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2005 để từ đó chỉ ra các thành công, những bất cập, tồn tại và nguyên nhân của nó Đồng thời luận án cũng đề xuất các giải pháp, kiến nghị cụ thể, có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả

sử dụng vốn đầu tư XDCB tập trung từ NSNN do thành phố Hà Nội quản lý trong quá trình phát triển KT-XH của Thủ đô Hà Nội

Hồ Thị Hương Mai, “QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị Hà Nội” Luận án tiến sĩ [50] Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị, đặc biệt tác giả đưa ra các tiêu chí đánh giá QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị và phân tích nội dung QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị bao gồm từ khâu lập kế hoạch, tổ chức huy động, phân bổ, thanh, quyết toán và kiểm tra, kiểm soát vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đô thị Luận án cũng đã phân tích và đánh giá thực trạng QLNN về vốn trong phát triển KCHT giao thông đô thị ở Hà Nội từ đó đưa ra

những giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị Hà Nội giai đoạn 2015 - 2020

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Đầu tư công có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội Vì thế các nhà nghiên cứu nước ngoài rất quan tâm nghiên cứu đầu tư công và đưa ra các giải pháp quản lý đầu tư công một cách tốt nhất, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu lĩnh vực này, xin nêu một số công trình trong số đó:

- Về vai trò của đầu tư công

Một số công trình đã nghiên cứu vai trò của đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế và mối quan hệ giữa đầu tư công và nợ nước ngoài Chẳng hạn, các tác giả Benedict Clements, Rina Bhattacharya và Toan Quoc Nguyen đã có bài: “Nợ nước ngoài, đầu tư công và tăng trưởng kinh tế ở các nước có thu nhập thấp” [99] Các tác giả của công trình này đã đưa ra các mô hình tăng trưởng, mô hình đầu tư công và phân tích định lượng tác động giữa đầu tư công, nợ nước ngoài và tăng trưởng thông qua thực tế của các nước có thu nhập thấp (Togo, Benin, Eritrea, Mauritania, Uganda, Bhutan, Ethitopia, Mozambique, Vanuatu, Bolivia, Gambia, The Nepal, VietNam, Burkina Faso, Ghana, Nicaragua, Yemen, Burundi, Niger, Zambia )

Jim Brumby, “Đường giao thông đến nơi nào, cây cầu cho sự tăng trưởng: Chúng ta biết gì về hiệu quả đầu tư công ở các nước đang phát triển” [107], bài viết đã đánh giá: ở nhiều quốc gia đang phát triển, KCHT là một

“nút cổ chai” trong triển vọng tăng trưởng của họ Đối với những nước có thu nhập thấp, còn nhiều hạn chế và yếu kém trong KCHT, đặc biệt là đường giao thông Sự yếu kém của QLNN, bộ máy quan liêu, tham nhũng đã làm cho thâm hụt vốn đầu tư trầm trọng Việc huy động các nguồn vốn để đầu tư vào KCHT kỹ thuật sẽ giúp tăng trưởng kinh tế cao hơn, bền vững hơn Tuy

nhiên, nguồn vốn ngày càng khan hiếm, trong khi nhu cầu đầu tư cho KCHT giao thông ngày càng tăng, nên nâng cao hiệu quả đầu tư công được xem là cách để tháo gỡ sự kham hiếm của vốn đầu tư

Đầu tư công, trong đó có đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, không chỉ có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, mà có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội như giảm nghèo Về vấn đề này, bài viết: “Vai trò của đầu tư công trong giảm nghèo” [102] của tác giả Edward Anderson, Pao

de Renzio and Stephanie Levy Các tác giả đã đưa ra các lý thuyết và bằng chứng về vai trò của đầu tư công trong giảm nghèo thông qua chứng minh hiệu quả của đầu tư công trong tăng trưởng, sản xuất, nghèo đói và cân bằng xã hội Các tác giả cũng đưa ra sự phân bổ tối ưu giữa các vùng nhằm đạt được mục tiêu xã hội

Các nhà nghiên cứu có sự đồng thuận rằng sự tăng lên của đầu tư công

ở các nước có thu nhập thấp, đặc biệt là trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng là rất quan trọng để đạt được sự tăng trưởng bền vững Ở nhiều nước có thu nhập thấp, sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng, đặc biệt là năng lượng, đường giao thông, thông tin liên lạc làm giảm năng suất Vì thế, Martin and Rogers [108] cho rằng cần phải duy trì tỷ lệ nhất định vốn đầu tư vào kết cấu hạ tầng nhằm tạo

ra sự tăng trưởng nhanh và bền vững, điều này có ý nghĩa rằng việc phân bổ nguồn vốn công vào cơ sở hạ tầng sẽ đóng góp vào quá trình tăng trưởng, phát triển kinh tế tốt hơn là phân bổ nguồn vốn này vào các lĩnh vực khác

- Về quản lý đầu tư công

Các nhà nghiên cứu nước ngoài quan tâm nhiều đến phương pháp quản

lý đầu tư công và đánh giá quản lý đầu tư công, từ đó tìm ra điểm yếu trong quản lý để có giải pháp tốt hơn nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư công Đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề này như:

Bernard Myers và Thomas Laursen, “Quản trị đầu tư công ở EU” [100]

đã tổng kết lại toàn bộ kinh nghiệm quản lý đầu tư công của 10 nước thành

viên EU từ giai đoạn 2000 đến 2006, mà chủ yếu là khảo sát kinh nghiệm của hai nước Anh và Ireland Đây là các nước có nền kinh tế phát triển, tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, các nước này dẫn đầu về nợ công thuộc khối EU này Việc nghiên cứu kinh nghiệm quản trị đầu tư của các nước thuộc khối

EU, Việt Nam có thể rút ra được những bài học kinh nghiệm phù hợp với điều kiện của Việt Nam

Bài viết “Khảo sát đầu công, một chỉ tiêu của hiệu quả đầu tư công” của Era Babla-Norris, Jim Brumby, Annette Kyobe, Zac Mills, and Chris Papageorgiou-IMF [103] đã đề xuất một số chỉ tiêu bao quát toàn bộ quá trình quản lý đầu tư công qua bốn giai đoạn khác nhau: thẩm định dự án, lựa chọn

dự án, thực hiện đầu tư và đánh giá đầu tư Khảo sát được tiến hành gồm 71 nước, trong đó có 40 nước có thu nhập thấp, 31 nước có thu nhập trung bình, chỉ số này cho phép đánh giá, so sánh các khu vực, các quốc gia có chính sách tương tự với nhau, đặc biệt là những nơi mà nỗ lực cải cách trong đầu tư công được ưu tiên Tuy nhiên, nghiên cứu này cho phép ứng dụng khảo sát và đánh giá trên phạm vi quốc gia, còn trong phạm vi đầu tư công ở địa phương không

đủ điều kiện để ứng dụng toàn bộ mà chỉ có thể ứng dụng được một số nội dung

Bài báo “Một cái khung chuẩn cho đánh giá quản trị đầu tư công” của tác giả Anand Rajaram, Tuan Minh Le, Natalya Biletska và Jim Brumby [98] Bài báo là kết quả của các tác giả trong quá trình làm việc ở WB Nghiên cứu

về chính sách tài chính cho tăng trưởng và phát triển của các quốc gia Bài báo đã khái quát chu trình quản trị đầu tư: (1) định hướng đầu tư và chuẩn bị

dự án; (2) thẩm định dự án; (3) tổng quan một cách độc lập thẩm định dự án; (4) lựa chọn dự án và ngân sách; (5) thực hiện dự án; (6) điều chỉnh dự án; (7) tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của dự án; (8) đánh giá dự án Bài báo cũng nêu lên một khung chuẩn để đánh giá từng giai đoạn trong chu trình quản trị đầu tư công Mục đích cuối cùng của bài báo là thúc đẩy việc tự đánh

giá quản trị đầu tư công của chính phủ, các cơ quan sử dụng ngân sách để tìm

ra điểm yếu, từ đó tập trung cải cách những thiếu sót trong quản trị nhằm hoàn thiện quản trị đầu tư công

Một số nghiên cứu đã đi sâu phân tích các khâu của quản lý như các khâu lựa chọn, quản lý và thực hiện dự án Haque, M.and Kneller [105] cho rằng trong quá trình lựa chọn dự án đầu tư công, kỹ thuật phân tích chi phí - lợi ích (CBA) cần phải được sử dụng nhằm đánh giá hiệu quả của dự án đầu

tư và là nhân tố cốt lõi của tiến trình ra quyết định đầu tư Tuy nhiên, trên lý thuyết tất cả các dự án đầu tư công vượt cuộc kiểm tra phân tích chi phí - lợi ích dễ được thực thi nhưng những quyết định thực tế có thể là trì hoãn hoặc đảo ngược do sự thiếu hụt vốn đầu tư

Henisz and Zelner [106] cho rằng những nơi mà quản lý đầu tư công yếu kém thì tham nhũng tràn ngập toàn bộ quá trình đầu tư Các tác giả cho rằng đầu tư công không hiệu quả phát sinh từ các giai đoạn lựa chọn và thực hiện dự án do hạn chế thông tin, lãng phí hoặc rò rỉ nguồn lực hoặc chuyên môn kỹ thuật yếu kém Đồng thời đầu tư công trong một môi trường thể chế yếu kém có nguy cơ phá hoại lợi ích tăng trưởng của nền kinh tế, cũng như ảnh hưởng đến phát triển bền vững dòng tài chính và các khoản nợ

Một số nghiên cứu nhận định rằng khuôn khổ hoạt động pháp lý và lợi ích nhóm ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư công Khuôn khổ hoạt động pháp lý yếu kém làm tăng khả năng can thiệp chính trị và làm giảm hiệu quả đầu tư công Bộ máy quan liêu, yếu kém và tham nhũng cũng gây ảnh hưởng xấu đến cung cấp dịch vụ công cộng, do vậy làm giảm hiệu quả của nguồn vốn công và có tác dụng xấu đến tăng trưởng

Trong quản lý đầu tư công, trước tiên phải nói đến xây dựng định hướng đầu tư, xây dựng dự án và thẩm định dự án đầu tư công Collier and Venables, A [101] đã phân tích cụ thể về nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý đầu tư công Các tác giả cho rằng các định hướng đầu tư nhằm hướng

dẫn hoạt động đầu tư công mang tầm vóc quốc gia là nhân tố rất quan trọng

để “giữ chặt” các quyết định của chính phủ và hướng dẫn các cấp các ngành

ra quyết định đầu tư

Nghiên cứu của Esfahasi, H And Ramirez [94] và của Henisz and Zelner [104] cho thấy chất lượng của việc lựa chọn và thực hiện dự án ảnh hưởng rất lớn đến sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nhà nước Tình trạng chi phí vượt kế hoạch, lợi ích của dự án mang lại thấp, gây lãng phí và tỷ lệ hoàn thành thấp phổ biến trong các dự án cơ sở hạ tầng lớn ở các nước đang phát triển là do sự yếu kém trong khâu lựa chọn, giám sát và đánh giá dự án Những dự án công không hiệu quả thường được lựa chọn dựa trên ý chí chủ quan của các nhà hoạch định chính sách, thiếu kiểm tra về mặt kinh tế của dự

án, nên dự án được xây dựng ngốn nhiều tiền nhưng hiệu quả thấp

1.3 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC CỦA CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

Kết quả đạt được

- Về đầu tư công và quản lý đầu tư công:

Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định vai trò quan trọng của đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế và giải quyết vấn đề xã hội Phần lớn các công trình nghiên cứu đều cho rằng đầu vào cơ sở hạ tầng

và vào con người có thể tạo điều kiện có lợi cho tăng trưởng kinh tế Các nghiên cứu cũng cho rằng cần phải duy trì một tỷ lệ nhất định vốn đầu tư công vào cơ sở hạ tầng nhằm tạo ra một sự tăng trưởng nhanh và bền vững Đồng thời các công trình nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam trong thời gian qua chưa cao

Nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã tập trung nghiên cứu quản lý đầu tư công, khái quát quá trình quản lý đầu tư công bằng việc đề xuất khung chuẩn đánh giá quản lý đầu tư công và dựa vào các khung đó để phân tích nhằm tìm ra những điểm yếu trong quản lý đầu tư công, từ đó tập

trung khắc phục những điểm yếu đó nhằm hoàn thiện quản lý đầu tư công Các công trình nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công là cách tháo gỡ khó khăn: nguồn vốn ngày càng khan hiếm trong khi nhu cầu đầu tư cho kết cấu hạ tầng giao thông ngày càng tăng

- Về quản lý đầu tư XDCB từ vốn NSNN

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu trong nước về QLNN đối với đầu tư

XDCB từ vốn NSNN, nói chung, đều nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN Các công trình đều cố gắng khái quát nội dung QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN theo những cách khác nhau tùy thuộc đối tượng nghiên cứu cụ thể và phương pháp tiếp cận Có công trình nghiên cứu đã khái quát nội dung QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN thành năm nội dung: hoạch định, xây dựng khung pháp luật, ban hành và thực hiện cơ chế, tổ chức bộ máy và kiểm tra, kiểm soát (Tạ Văn Khoái) Có công trình nghiên cứu xác định nội dung QLNN đối với đầu tư XDCB bao gồm các khâu: lập kế hoạch, tổ chức huy động, phân bổ, thanh, quyết toán và kiểm tra, kiểm soát vốn đầu tư (Hồ Thị Hương Mai) Theo những cách khác nhau, các công trình nghiên cứu đã xác định và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN, trong đó có các nhân tố được các công trình nghiên cứu quan tâm phân tích, đánh giá là luật pháp có liên quan và chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý

Thứ hai, các công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá tình hình

thực tế QLNN đối với đầu tư XDCB, trong đó có đầu tư xây dựng KCHT giao thông từ NSNN ở nước ta trong thời gian qua, đặc biệt là tìm ra những điểm yếu, bất cập trong quản lý Những yếu điểm, bất cập được nhấn mạnh là đầu tư không theo sát quy hoạch, kế hoạch; việc phân bổ vốn ngân sách cho đầu tư XDCB vừa phân tán, dàn trải vừa mang nặng tính bao cấp “xin - cho” dưới nhiều hình thức; nội dung đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự

án rất chung chung, sơ sài, không được lượng hóa cụ thể; quá trình triển khai

dự án chậm trễ và thường đi kèm với việc xin được điều chỉnh tăng vốn của

dự án; nghiệm thu sai khối lượng, không đúng đơn giá theo quy định của nhà nước Đồng thời, các công trình nghiên cứu đã đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN đối với đầu tư XDCB nói chung và đầu tư xây dựng KCHT giao thông nói riêng từ vốn NSNN

Thứ ba, có một số công trình nghiên cứu đã được công bố đi sâu nghiên

cứu một mặt nào đó của QLNN đối với đầu tư XDCB như các công trình nghiên cứu giải pháp huy động và sử dụng vốn đầu tư xây dựng KCHT giao thông ở Việt Nam; nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN; nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện quản lý chất lượng các dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông Cũng có những công trình nghiên cứu một khâu nào đó của quá trình QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN như công trình nghiên cứu phương pháp kiểm toán báo cáo quyết toán công trình XDCB hoàn thành Các công trình này đã đi sâu nghiên cứu một mặt hoặc một khâu của quá trình QLNN đối với đầu tư XDCB và đề suất những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả QLNN

về những lĩnh vực này

Thư tư, một số công trình đã nghiên cứu vấn đề QLNN đối với đầu tư

XDCB từ vốn NSNN trên địa bàn một vùng, một địa phương cấp tỉnh, thành phố như công trình nghiên cứu chi NSNN trong đầu tư XDCB trên địa bàn tỉnh Bình Định của Trịnh Thị Thúy Hồng; công trình nghiên cứu vấn đề huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển kinh tế Đà Nẵng của Nguyễn Đẩu hoặc công trình nghiên cứu giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn tỉnh Nghệ An của Phan Thanh Mão; công trình nghiên cứu một số giải pháp hoàn thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh của Lê Mạnh Tường Dựa trên cơ sở lý luận chung về QLNN đối với đầu tư XDCB từ NSNN và phân tích, đánh giá tình hình thực tế QLNN trong lĩnh vực này ở các địa phương,

các công trình nghiên cứu nói trên đã đề xuất các giải pháp thích dụng với từng địa phương nhằm nâng cao hiệu quả QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn NSNN ở các địa phương

Cũng đã có công trình nghiên cứu về lĩnh vực đang xem xét ở Hà Nội, chẳng hạn, công trình nghiên cứu “QLNN về vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đô thị Hà Nội” của Hồ Thị Hương Mai Công trình này nghiên cứu QLNN về vốn nói chung chứ không tập trung nghiên cứu riêng QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN của Thành phố cho phát triển KCHT giao thông Vả lại công trình này nghiên cứu phát triển KCHT giao thông nói chung chứ không riêng phát triển KCHT giao thông đường bộ và chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu phát triển KCHT giao thông ở khu vực đô thị, chứ không phải trên toàn

bộ địa bàn Thành phố Hà Nội sau khi đã mở rộng địa giới hành chính

Như vậy, vấn đề: QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của Thành phố Hà Nội vẫn còn là một khoảng trống, chưa có một công trình nghiên cứu riêng biệt, độc lập nào Do đó, cần được tiếp tục nghiên cứu Vì thế, luận án của tác giả tập trung nghiên cứu vấn

đề chuyên biệt này

Những vấn đề luận án cần tiếp t c nghiên cứu

Luận án cần luận giải những vấn đề sau đây:

Thứ nhất, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường

bộ là gì? Vốn NSNN đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ có đặc điểm

gì và có vai trò như thế nào, những đặc điểm đó đặt ra những vấn đề gì cho QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

Thứ hai, nội dung QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao

thông đường bộ từ NSNN bao gồm những thành tố nào hợp thành, để thực hiện từng nội dung QLNN cần làm những gì, những nhân tố nào ảnh hưởng đến QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội và ảnh hưởng như thế nào

Thứ ba, tình hình thực tế QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT

giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội trong thời gian qua như thế nào xét theo từng nội dung QLNN; những mặt tích cực, thành công là gì; những hạn chế, yếu kém nổi bật là gì trong tất cả các khâu của quá trình QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội trong thời gian qua và nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém đó là gì

Thứ tư, phương hướng hoàn thiện QLNN đối với vốn đầu tư phát triển

KCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội trong thời gian tới như thế nào và cần nỗ lực thực hiện các giải pháp thiết thực nào để khắc phục một cách căn bản những hạn chế, yếu kém, bất cập của QLNN hiện nay

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP THÀNH

PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG

2.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG

2.1.1 Khái niệm và đặc điểm của vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

2.1.1.1 Khái niệm vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường

bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Hiện nay, có nhiều khái niệm về đầu tư tùy theo góc độ và cách tiếp cận khác nhau

Đầu tư, theo nghĩa chung nhất, có thể hiểu là việc chi phí các nguồn lực của nhà đầu tư nhằm thu được kết quả lớn hơn các chi phí về nguồn lực bỏ ra

Khái niệm thường dùng: đầu tư là quá trình sử dụng vốn hoặc các nguồn lực khác nhau nhằm đạt được mục tiêu hoặc kết quả nhất định

Còn đứng trên góc độ tài sản, đầu tư là quá trình bỏ vốn để tạo ra tiềm lực sản xuất kinh doanh dưới hình thức các tài sản kinh doanh Hoặc đứng trên góc độ xây dựng, đầu tư xây dựng là quá trình bỏ vốn nhằm tạo ra các tài sản vật chất dưới dạng các công trình xây dựng

Các tác giả của cuốn “Giáo trình Kinh tế đầu tư” của Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã đưa ra một khái niệm tương đối khái quát về đầu tư:

“Đầu tư là quá trình sử dụng phối hợp các nguồn lực trong một khoảng thời gian xác định nhằm đạt được kết quả hoặc tập hợp các mục tiêu xác định trong điều kiện kinh tế - xã hội nhất định” [81]

Cuốn Từ điển bách khoa Việt Nam đã giải thích nội hàm đầu tư như sau Đầu tư là “bỏ vốn vào một doanh nghiệp, một công trình hoặc một sự nghiệp bằng nhiều biện pháp như cấp phát ngân sách, vốn tự có, liên doanh, hoặc vay dài hạn để mua sắm thiết bị, xây dựng mới hoặc thực hiện việc hiện đại hóa, mở rộng xí nghiệp nhằm thu doanh lợi hay phát triển phúc lợi công cộng” [84]

Tuy có nhiều quan niệm cũng như cách diễn đạt khác nhau về đầu tư như vậy, nhưng nội hàm của các khái niệm đầu tư đều thể hiện là quá trình sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu hoặc kết quả xác định

Theo tác giả luận án , đầu tư là nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản nhằm tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của luật pháp về đầu tư với mục đích thu được kết quả lớn hơn các chi phí đã bỏ ra hoặc phát triển lợi ích công cộng

Vốn (nguồn lực) đầu tư bao gồm các loại tài sản hữu hình như tiền vốn, đất đai, máy móc, thiết bị và các loại tài sản vô hình như bằng sáng chế, phát minh, bí quyết kỹ thuật, thương hiệu, bản quyền

Nhà đầu tư có thể là nhà nước, các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, hợp tác xã, hội kinh doanh, cá nhân trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các tổ chức và cá nhân nước ngoài

Kết quả đầu tư có thể là sự tăng thêm tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vật chất (nhà máy, đường sá, bệnh viện ), tài sản trí tuệ (trình độ văn hóa, chuyên môn, quản lý) được nâng lên Những kết quả đạt được này có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với người bỏ vốn đầu tư, mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế và xã hội

Đầu tư mà kết quả của nó không chỉ người đầu tư mà cả nền kinh tế và xã hội được thụ hưởng, làm gia tăng năng lực sản xuất, tạo tiền đề cho sự phát triển

KT-XH gọi là đầu tư phát triển Mục đích của đầu tư phát triển là vì lợi ích

quốc gia, cộng đồng, nhà đầu tư và vì sự phát triển bền vững

Đầu tư XDCB là bộ phận cơ bản của đầu tư phát triển Đầu tư xây dựng

cơ bản được hiểu là việc bỏ vốn để tiến hành XDCB nhằm tái sản xuất giản

đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân thông qua các hình thức xây dựng mới, xây dựng mở rộng, xây dựng lại hoặc hiện đại hóa hay khôi phục các tài sản cố định

Đầu tư xây dựng KCHT là một bộ phận của đầu tư XDCB KCHT được

hiểu là các ngành vật chất - kỹ thuật, các loại hình hoạt động phục vụ sản xuất

và đời sống xã hội KCHT có hai loại: KCHT kinh tế (hay sản xuất) và KCHT

xã hội KCHT kinh tế bao gồm hệ thống giao thông (đường bộ, đường thủy, đường hàng không), hồ chứa nước, cầu cống, sân bay, kho tàng, phương tiện vận tải, thông tin bưu điện, các cơ sở sản xuất và cung ứng điện, khí, nước,… bảo đảm điều kiện sản xuất của xã hội KCHT kinh tế là một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững, tạo điều kiện cải thiện cuộc sống của dân cư KCHT xã hội bao gồm các cơ sở giáo dục, khoa học, bệnh viện, các công trình văn hóa, thể thao,… Đây là những điều kiện thiết yếu để phục vụ, nâng cao đời sống của dân cư Như vậy, KCHT xã hội là tập hợp một số ngành có tính chất dịch vụ và thường mang tính chất công cộng

Các công trình KCHT giao thông đường bộ là một bộ phận của KCHT kinh tế Do đó, đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ là một bộ phận trong đầu tư xây dựng KCHT kinh tế nhằm tạo tiền đề cho sự phát triển KT-

XH Vốn đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ là những chi phí xây dựng mới, mở rộng, nâng cấp, duy tu bảo dưỡng KCHT giao thông đường bộ

Nguồn vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ bao gồm nguồn vốn trong nước và nguồn vốn nước ngoài Nguồn vốn trong nước bao gồm vốn nhà nước, vốn của các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, vốn trên thị trường vốn Vốn bên ngoài bao gồm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn vay thương mại

nước ngoài, và vốn trên thị trường vốn quốc tế Như vậy, vốn đầu tư của nhà nước chỉ là một bộ phận trong tổng số vốn đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ Tuy nhiên, nó là bộ phận chủ yếu, có vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng KCHT giao thông đường bộ ở nước ta

Đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ bằng vốn NSNN là quá trình Nhà nước bỏ vốn từ ngân sách (toàn bộ hoặc một phần giá trị đầu tư) để tiến hành các hoạt động xây dựng KCHT giao thông đường bộ nhằm tạo điều kiện cần thiết cho phát triển KT-XH Căn cứ theo phân cấp quản lý NSNN, vốn đầu tư từ NSNN cho phát triển KCHT giao thông đường bộ được phân thành: vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương và vốn đầu tư từ ngân sách địa phương Vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương, được đầu tư vào các dự án đáp ứng yêu cầu phát triển của toàn bộ nền kinh tế, của xã hội, nói chung là phục

vụ lợi ích quốc gia Vốn đầu tư từ ngân sách địa phương được hình thành từ các khoản thu của ngân sách địa phương, được đầu tư cho các dự án thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương theo phân cấp và phục vụ lợi ích của địa phương

Do đó, có thể hiểu vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN là một bộ phận vốn đầu tư phát triển của NSNN được hình thành từ các nguồn thu của NSNN để đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH của đất nước

2.1.1.2 Đặc điểm của vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN các cấp có những đặc điểm sau đây:

Thứ nhất, khối lượng vốn đầu tư từ NSNN lớn Vốn đầu tư phát triển

KCHT giao thông nói chung, trong đó có vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng

giao thông đường bộ là những khoản chi có quy mô tương đối lớn, đầu tư

trong một thời gian tương đối dài Để xây dựng mới, mở rộng, nâng cấp một

con đường đòi hỏi một lượng tiền vốn, vật tư, lao động lớn Vốn đầu tư lớn đòi hỏi quy hoạch, kế hoạch đầu tư đúng đắn; có giải pháp huy động vốn hợp

lý, quản lý chặt chẽ vốn đầu tư; thực hiện đầu tư có trọng tâm, trọng điểm đáp ứng yêu cầu cấp bách của sự phát triển KT-XH Từ khi khởi công xây dựng một con đường cho đến khi hoàn thành, bàn giao và đưa vào sử dụng tương đối dài Mặt khác, chi cho đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN được phân bổ theo dự toán chi hàng năm là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc thi công xây dựng kéo dài để chờ vốn, do đó làm tăng tổng mức đầu tư, thất thoát, lãng phí

Thứ hai, vốn đầu tư từ NSNN không có khả năng thu hồi trực tiếp Vốn

NSNN đầu tư cho phát triển KCHT giao thông đường bộ không chỉ có quy

mô lớn, mà nói chung được xem là không có khả năng thu hồi trực tiếp, đây là một trong những đặc điểm nổi bật, mang tính đặc thù của loại vốn đầu tư này Với lượng vốn đầu tư lớn, có tác dụng phục vụ chung cho sự phát triển KT-

XH, nên các thành phần kinh tế khác không có khả năng đầu tư hoặc không muốn đầu tư do vốn bỏ ra để đầu tư không thu hồi trực tiếp được hoặc thu hồi chậm Vì thế, đầu tư phát triển KCHT giao thông, trong đó có hệ thống giao thông đường bộ là một trong những nhiệm vụ cơ bản của nhà nước Nhà nước phải đóng vai trò chủ yếu trong đầu tư phát triển KCHT giao thông

Thứ ba, vốn đầu tư từ NSNN là nguồn vốn cấp phát trực tiếp từ NSNN không hoàn lại Một đặc điểm nổi bật khác của vốn NSNN đầu tư cho phát

triển KCHT giao thông đường bộ là nguồn vốn cấp phát trực tiếp từ NSNN

không hoàn lại Chính vì thế, đây là nguồn vốn dễ bị thất thoát, lãng phí Vì

vậy, nhà nước cần quản lý chặt chẽ nguồn vốn này để tránh lãng phí, tiêu cực

Thứ tư, kết quả của đầu tư bằng vốn NSNN chủ yếu phục vụ lợi ích công cộng Đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ bằng vốn NSNN

chủ yếu phục vụ lợi ích công cộng Những công trình xây dựng thuộc KCHT tuy có tỷ suất lợi nhuận thấp, nhưng có tác dụng tạo điều kiện cho sự phát