Khái niệm: Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hôi và hành vi hoạt động của công dân do các cơ quan trong
Trang 1Bài 1: Lý luận về quản lý hành chính nhà nước
Câu 1: Quản lý, quản lý nhà nước, quản lý hành chính nhà nước? Liên hệ thực tế?
Trả l ờ i :
1. Quản lý:
- Khái niệm: Quản lý là sự tác động có định hướng và tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng các pương thức nhất định để đạt tới những mục tiêu nhất định
- Chủ thể quản lý là các cá nhân, tổ chức có một quyền lực nhất định buộc các đối tượng quản lý phải tuân thủ các quy định do mình đề ra đế đạt được những mục tiêu đã định trước
- Đối tượng quản lý là các cá nhân, tổ chức trong quá trình hoạt động phải chịu sự tác động băng phương pháp quản lý và công cụ quản lý của các chủ thể quản lý đê nhằm đạt được những mục tiêu quản lý do chủ thể quản lý đặt ra
- Khách thể quản lý là trật tự quản lý mà chủ thể quản lý bằng sự tác động lên các đối tượng quản lý
bằng các phương pháp quản lý và công cụ quản lý nhất định mong muốn thiết lập được để đạt được những mục tiêu định truớc
- Mục tiêu quản lý là những lợi ích vật chất, tinh thần và các lợi ích khác mà các chủ thể quản lý mong muốn đạt được trong quá trình tác động đến các đối tượng quản lý
2. Quản lý nhà nước:
- Khái niệm: Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước tiến hành đối với tât cả mọi cá nhân vả tổ chức trong xã hội, trên tất cả các mặt của đời sống xã hội băng cách sử dụng quyền lực nhà nước có tính cưỡng chế đơn phương nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng, duy trì ổn định, an ninh trật tự và thúc đẩy xã hội phát triên theo một định hướng thông nhât của Nhà nước
- Chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan nhà nước (cán bộ, công chức có thẩm quyền phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao) Những chủ thể này tham gia vào quá trình tổ chức quyền lực nhà nước về lập pháp, hành pháp, tư pháp theo quy định của pháp luật
- Đối tượng của quản lý nhà nước bao gồm tất cả các cá nhân, tổ chức sinh sống, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong phạm vi lãnh thổ quốc gia
- Các lĩnh vực quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước có tính toàn diện, bao gồm tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội như: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng
- Công cụ quản lý nhà nước chủ yếu: Nhà nước sử dụng các công cụ quản lý chủ yếu là pháp luật, chính sách, kế hoạch để quản lý xã hội
3. Quản lý hành chính nhà nước:
a Khái niệm: Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng
quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hôi và hành vi hoạt động của công dân do các cơ quan trong hệ thông hành pháp từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển các mối quan hệ xã hội duy trì trật tự, an ninh, thỏa mãn các nhu cầu hợp pháp của công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
b Nội dung: Trong quá trình thực thi quyền hành pháp, các cơ quan quản lý hành chính
nhà nước tiến hành các hoạt động sau đây:
- Hoạt động lập quy hành chính: Các cơ quan quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa các quy định pháp luật do cơ quan lập pháp ban hành Hoạt động lập quy hành chính tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý, điều hành của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước Cụ thể:
+ Chính phủ có thẩm quyền ban hành nghị định; nghị quyết liên tịch
+ Thủ tướng Chính phủ có thẩm quyền ban hành quyết định
+ Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ có thẩm quyền ban hành thông tư; thông tư liên tịch
+ Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền ban hành quyết định, chỉ thị
Trang 2- Hoạt động ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính: Để thực hiện quản
lý, điều hành trong nội bộ các cơ quan quản lý hành chính nhà nước và đối với mọi mặt của đời sống xã hội, các cơ quan quản lý hành chính nhà nước ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính Thực hiện việc ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính giúp
hệ thống hành chính vận động và phát triển theo yêu cầu chung của xã hội Đồng thời, ban hành
và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính, các chủ thể quản lý hành chính nhà nước cũng duy trì sự vận động và phát triển của các đối tượng tham gia vào quá trình kinh tế, xã hội theo mục tiêu quản lý đã định trước
- Hoạt động kiểm tra, đánh giá: Trong quá trình quản lý, điều hành hành chính, các cơ quan quản lý hành chính phải thực hiện kiểm tra và đánh giá hiệu quả hoạt động của các đối tượng quản lý Việc kiểm tra và đánh giá hiệu quả hoạt động phải được tiến hành thường xuyên đối với mọi mặt hoạt động của đối tượng quản lý Thực hiện tốt hoạt động này sẽ đảm bảo cho hoạt động của các đối tượng quản lý được thực hiện theo đúng quy định, đồng thời phát hiện kịp thời những sai lệch, vi phạm để có biện pháp xử lý và khắc phục hậu quả Kiểm tra, đánh giá là biện pháp bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các đối tượng quản lý, góp phần vào sự ổn định
và phát triển bền vững của xã hội
- Hoạt động cưỡng chế hành chính: Thực hiện cưỡng chế hành chính góp phần thực hiện hiệu quả các chức năng hành chính khác Trong quá trình điều hành nhiều trường hợp để các đối tượng quản lý chấp hành các quy định của pháp luật, các cơ quan quản lý hành chính nhà nước phải tiến hành cưỡng chế hành chính
c Vai trò của quản lý hành chính nhà nước đối với sự phát triển của xã hội:
- Góp phần quan trọng trong việc hiện thực hóa chủ trương, đường lối chính trị Đường lối chính trị của Đảng được thể chế hóa vào trong các văn bản pháp luật, chính sách của Nhà nước Chính sách, pháp luật của Nhà nước là các quy định cụ thể, thể hiện và là cơ sở để triển khai quan điểm, đường lối của Đảng vào thực tiễn cuộc sống Thông qua việc sử dụng chính sách, pháp luật để tổ chức triển khai các hoạt động quản lý đối với xã hội, quản lý hành chính nhà nước góp phần hiện thực hóa quan điếm, đường lối chính trị của Đảng
- Định hướng, dẫn dắt sự phát triển kinh tế - xã hội thông qua hệ thống pháp luật và chính sách của Nhà nước Để cho hoạt động kinh tế - xã hội phát triển theo đúng mục tiêu, các cơ quan hành chính nhà nước quản lý vĩ mô đối với các đơn vị, tổ chức Những định hướng lớn, mục tiêu phát triển của đất nước trong mỗi giai đoạn phát triển sẽ được thể hiện trong các chính sách, pháp luật của Nhà nước Thông qua sự tác động các công cụ quản lý như pháp luật, kế hoạch, chính sách lên các quan hệ xã hội, các cơ quan quản lý hành chính nhà nước chủ động dự kiến những mục tiêu và phương hướng thực hiện mục tiêu phát triển của đất nước Làm như vậy
sẽ hướng các hoạt động kinh tế - xã hội vận hành để đạt được những mục tiêu phát triển mà Nhà nước đã đặt ra
- Điều hành xã hội, điều chỉnh các mối quan hệ xã hội Trong hoạt động quản lý của Nhà nước đối với xã hội, vai trò tổ chức, điều hành xã hội thuộc về quyền hành pháp do các cơ quan quản lý hành chính nhà nước thực hiện Hoạt động quản lý hậnh chính nhà nước có vai trò điều hành các quá trình kinh tế - xã hội, điều chỉnh, điều hòa các quan hệ xã hội nhằm hướng tới sự phát triển ổn định, hài hòa của xã hội
- Hỗ trợ, duy trì và thúc đẩy sự phát triển của xã hội Trong quá trình tham gia hoạt động kinh tế - xã hội, các chủ thể có năng lực và điều kiện khác nhau nên hiệu quả hoạt động thu được cũng khác nhau Thông qua các chính sách ưu tiên phát triển trong một số lĩnh vực, đối với một số đối tượng, các cơ quan quản lý hành chính nhà nước hỗ trợ kinh tế - xã hội phát triển hài hòa Duy trì sự phát triến của xã hội thông qua việc tạo môi trường phát triển cho các hoạt động kinh tế - xã hội Thông qua hoạt động quản lý hành chính, nhà nước tạo động lực thúc đẩy hoạt động kinh tế - xã hội có hiệu quả của các chủ thê
- Trọng tài, giải quyết các mâu thuẫn ở tầm vĩ mô Trong quá trình tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội, các chủ thể có thể có những mâu thuẫn không thể tự điều hòa, giải quyết được Chẳng hạn, những tranh chấp trong thực hiện các hợp đồng kinh tế - xã hội; vì lợi nhuận
vi phạm các quy định trong các hợp đồng kinh tế - xã hội Trong những trường hợp như vậy, các cơ quan quản lý hành chính nhà nước có thâm quyền sử dụng pháp luật để giải quyết các
Trang 3tranh châp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thê
4 Liên hệ thực tế: Tuỳ theo từng cơ quan, đơn vị; căn cứ vào chức năng nhiệm vụ được
giao sẽ liên hệ thực tế với các mặt công tác: quản lý, quản lý nhà nước, quản lý hành chính nhà nước
a Về quản lý: Ở cơ quan tôi Mỗi cơ quan, đon vị đều ban hành nội quy, quy chế hoạt động trong
nội bộ cơ quan, đơn vị mình Chủ thể quản lý là người đứng đầu hoặc tập thể lãnh đạo cơ quan, đon vị có một quyền lực nhất định buộc các đối tượng quản lý phải tuân thủ các quy định, thống nhất thực hiện từ trên xuống dưới để tạo sự đoàn kết, nề nếp, quy chuẩn, chất lượng, hiệu quả công việc Đối tượng quản lý là cán bộ, nhân viên, các đơn vị trực thuộc quản lý phải thực thi, chấp hành nghiêm các nội quy, quy định mà thủ trưởng cơ quan, đơn vị đã ban hành, nếu không chấp hành hoặc thực thi không đúng sẽ bị xử lý bằng các hình thức phù họp Khách thể quản lý
là trật tự quản lý trong nội bộ cơ quan, đon vị bằng sự tác động lên các đối tượng quản lý thông qua các hình thức: kiểm tra, giám sát, nhận xét, đánh giá, phân loại Mục tiêu quản lý là những lợi ích vật chất, tinh thần và các lợi ích khác như: đảm bảo ngày công lao động, hiệu quả công việc, tính nêu gương, chấp hành ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo
b Về quản lý nhà nước: Ở cơ quan tôi Thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước trên lĩnh
vực an ninh trật tự, thực thi một số nhiệm vụ bằng cách sử dụng quyền lực nhà nước giao: kiểm tra, xử phạt, cưỡng chế nhằm phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng, duy trì ổn định, an ninh trật tự và thúc đấy xã hội phát triển theo một định hướng thống nhất Chủ thể quản lý nhà nước
là những cán bộ, công chức có thẩm quyền kiểm tra, xử phạt, cưỡng chế Đối tượng của quản lý nhà nước bao gồm tất cả các cá nhân, tổ chức hoạt động trên địa bàn quản lý Lĩnh vực quản lý nhà nước bao gồm các lĩnh vực của đời sống xã hội như: chính trị, kinh tể, văn hóa, xã hội, an
ninh, quốc phòng (chỉ nêu một trong sổ lĩnh vực thuộc chức năng, nhiệm vụ của cơ quan) Công
cụ quản lý nhà nước đó là pháp luật, chính sách, kế hoạch
c Quản lý hành chính nhà nước: Ở cơ quan tôi Căn cứ chức năng, nhiệm vụ được
giao, đồng thời
trên cơ sở công cụ quản lý là pháp luật, chính sách, kế hoạch tiến hành các hoạt động có tổ chức đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của công dân nhằm phát triển các mối quan hệ
xã hội, duy trì trật tự, an ninh, thỏa mãn các nhu cầu họp pháp của công dân Trong quá trình thực thi quyền hành pháp, cơ quan tôi tiến hành các hoạt động sau đây:
- Tham gia góp ý, kiến nghị đề xuất vào quá trình hoạt động lập quy hành chính của cơ quan quan lý hành chính nhà nước có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa các quy định pháp luật do cơ quan lập pháp ban hành
- Ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính đối với mọi mặt của đời sống xã hội thuộc lĩnh vực quản lý, như: quyết định xử phạt, tịch thu, tạm giữ phương tiện, tang vật
- Thực hiện việc kiểm tra và đánh giá hiệu quả hoạt động của các đối tượng thuộc diện quản lý nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các đối tượng quản lý, góp phần vào sự
ổn định và phát triển bền vững của xã hội
- Thực hiện việc cưỡng chế hành chính góp phần thực hiện hiệu quả các chức năng hành chính khác
Câu 2: Tại sao nói Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp Anh (chị) hãy giải thích và cho ví dụ minh họa?
* Khái niệm Quản lý: là một hoạt động nhằm tác động một cách có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý lên những đối tượng nhất định để điều chỉnh hành vi của đối tượng quản lý theo những mục tiêu đã định
* Khái niệm Quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước do tất cả các cơ quan nhà nước tiến hành, sử dụng pháp luật để điều chỉnh hành vi của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội
Trang 4* Khái niệm Quản lý hành chính nhà nước: Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp, đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người, do cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước nhằm duy trì tính ổn định và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật, đáp ứng các nhu cầu, yêu cầu hợp pháp, chính đáng của công dân, tổ chức
Cơ quan hành chính nhà nước là một loại cơ quan trong bộ máy nhà nước được thành lập theo Hiến pháp và pháp luật, để thực hiện quyền lực nhà nước, có chức năng quản lý hành chính nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội
* Nói “Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp” là vì:
Quyền hành pháp là một trong ba quyền trong cơ cấu quyền lực Nhà nước, bên cạnh quyền lập pháp và quyền tư pháp Quyền hành pháp do các cơ quan hành chính Nhà nước thực thi để đảm bảo hoàn thành chức năng và nhiệm vụ của mình Quyền hành pháp bao gồm hai quyền: quyền lập quy và quyền hành chính
– Quyền lập quy là quyền ban hành những văn bản pháp quy dưới luật, để cụ thể hoá luật pháp
do các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền ban hành trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội mang tính chiến lược Ví dụ: Chính phủ có thẩm quyền ban hành Nghị định ; Thủ tướng có thẩm quyền ban hành Quyết định ; Bộ trưởng có thẩm quyền ban hành Thông tư ; Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền ban hành quyết định, chỉ thị
– Quyền hành chính là quyền tổ chức điều hành quản lý tất cả các mặt, các quan hệ xã hội bằng cách sử dụng quyền lực Nhà nước Quyền hành chính bao gồm các quyền về tổ chức nhân sự trong cơ quan hành chính, quyền tổ chức thực thi và áp dụng pháp luật trong các mối quan hệ giữa tổ chức với cá nhân, tổ chức với tổ chức và giữa các cá nhân với nhau trong đời sống xã hội
Mối quan hệ giữa quyền lập quy và quyền hành chính: Các cơ quan hành chính nhà nước có
thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa các quy định pháp luật do cơ quan lập pháp ban hành Hoạt động lập quy hành chính tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý, điều hành của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước Do đó, khi các cơ quan nhà nước thông qua hoạt động ban hành văn bản dưới luật và thực thi, áp dụng pháp luật trong hoạt động quản
lý hành chính của mình đối với xã hội, đó chính là hoạt động thực thi quyền hành pháp
Câu 3: Phân tích Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước Cho ví dụ minh họa
Trong quản lý nhà nước nói chung, hoạt động quản lý hành chính là hoạt động có vị trí trung tâm, chủ yếu Đây là hoạt động tổ chức và điều hành để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ cơ bản nhất của nhà nước trong quản lý xã hội
Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp của nhà nước, đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước trên cơ sở pháp luật đối với hành vi hoạt động của con người và các quá trình xã hội, do các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những mục tiêu, chức năng và nhiệm vụ của nhà nước
* Có tổ chức :
-Thiết lập các mối quan hệ giữa người và người,cá nhân và tổ chức ,tổ chức và tổ chức
-Hệ thống CQhành chính nhà nước phải gọn nhẹ, tiết kiệm và hiệu quả
-Tính thống nhất và được tổ chức chặt chẽ của hoạt động quản lý hành chính nhà nước dựa trên nguyên tắc “hai chiều phụ thuộc”: loại trừ Chính phủ là cơ quan đứng đầu bộ máy hành chính nhà thì mỗi cơ quan khác trong bộ máy này đều lệ thuộc vào hai cơ quan: một cơ quan theo chiều dọc để đảm bảo sự thống nhất của bộ máy; một cơ quan theo chiều ngang để đảm bảo sự chủ động của mỗi cấp quản lý
* Quan hệ dọc:
– Quan hệ hình thành giữa cơ quan hành chính nhà nước cấp trên với cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới theo hệ thống dọc
Trang 5– Quan hệ hình thành giữa cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cấp trên với cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung cấp dưới trực tiếp nhằm thực hiện chức năng theo quy định của pháp luật
– Quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với các đơn vị, cơ sở trực thuộc
* Quan hệ ngang:
– Quan hệ hình thành giữa cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung với cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cùng cấp
– Quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cùng cấp với nhau
=> Tính thống nhất và tổ chức chặt chẽ của hoạt động quản lý nhà nước ở Việt Nam là cơ sở đảm bảo cho hoạt động của bộ máy nhà nước được chỉ đạo, điều hành thống nhất, bảo đảm lợi ích chung của cả nước, bảo đảm sự liên kết, phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phương tạo ra sức mạnh tổng hợp của cả, tránh được sự cục bộ phân hóa giữa các địa phương hay vùng miền khác nhau; đồng thời tích cực phát huy tính chủ động sáng tạo của các địa phương trong quản lý bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương
Tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ, là một hệ thống thông suốt từ Trung uơng đến cơ sở, cấp dưới phục tùng cấp trên, thực hiện mệnh lệnh và chịu sự kiểm tra thường xuyên của cấp trên (đặc điểm này có điểm khác với hệ thống các cơ quan dân cử và hệ thống các cơ quan xét xử)
* Có sự điều chỉnh:
Điều chỉnh là sự sắp xếp thay đổi nhưng phải tạo ra sự phù hợp cân đối giữa chủ thể và đối tượng
VD: Việc tăng lương tối thiểu hằng năm là theo quy định pháp luật, Chính phủ quyết định trên
cơ sở đề xuất của Hội đồng Tiền lương quốc gia bao gồm Bộ LĐTBXH, VCCI và Tổng LĐLĐVN Vấn đề là phải tìm được tiếng nói chung của 3 “nhà”, bởi “nhà” nào cũng muốn bảo
vệ quyền lợi chính đáng của mình Bài toán ở đây là phải chọn đúng lộ trình Nâng lương tối thiểu để đẩy nhanh tốc độ nhu cầu sống tối thiểu cho NLĐ, nhưng quan trọng là đảm bảo cho NLĐ tồn tại để sản xuất kinh doanh, trong khi chủ sử dụng lao động cũng có “cơ” để phát triển sản xuất, chăm lo việc làm cho NLĐ
Tại sao phải điều chỉnh: vì quản lý là quá trình luôn năng động và biến đổi Vì vậy có những quyết định Quản lý hành chính nhà nước chỉ phù hợp ở giai đoạn này nhưng không phù hợp ở giai đoạn khác Như: Điều chỉnh tổ chức bộ máy nhà nước; Điều chỉnh đội ngũ cán bộ công chức (tinh giãn biên chế); Điều chỉnh các quyết định Quản lý hành chính nhà nước
* Tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước:
Quyền lực nhà nước trong quản lý hành chính nhà nước trước hết thể hiện ở việc các chủ thể có thẩm quyền thể hiện ý chí nhà nước thông qua phương tiện nhất định, trong đó phương tiện cơ bản và đặc biệt quan trọng được sử dụng là văn bản quản lý hành chính nhà nước Bên canh đó, quyền lực nhà nước còn thể hiện trong việc các chủ thể có thẩm quyền tiến hành những hoạt động cần thiết để bảo đảm thực hiện ý chí nhà nước, như các biện pháp về tổ chức, về kinh
tế, tuyên truyền giáo dục, thuyết phục cưỡng chế … => Đây là đặc điểm quan trọng để phân biệt hoạt động quản lý hành chính với những hoạt động quản lý không mang tính quyền lực nhà nước, nhu quản lý trong nội bộ của các đảng phái chính trị, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động được tiến hành bởi những chủ thể có quyền năng hành pháp
Nhà nước có ba quyền năng: lập pháp, hành pháp và tư pháp.Trong đó, quyền năng hành pháp trước hết và chủ yếu thuộc về các cơ quan hành chính nhà nước, tuy nhiên trong rất nhiều hoạt động khác như: việc ổn định tổ chức nội bộ của các cơ quan nhà nước, hoạt động quản lý được tiến hành bởi các bộ…Trong các trường hợp này quyền năng hành pháp cũng thể hiện rõ nét và nếu xét về bản chất thì tương đồng với hoạt động hành pháp của các cơ quan hành chính nhà nước Do dó, có thể kết luận chủ thể quản lý hành chính nhà nước là các chủ thể mang quyền lực nhà nước trong lĩnh vực hành pháp, bao gồm: cơ quan hành chính nhà nước và công chức của những cơ quan này; thủ trưởng của các cơ quan nhà nước; các công chức nhà nước, cá nhân hoặc tổ chức xã hội được nhà nước ủy quyền quản lý hành chính đối với một số loại việc nhất định
Trang 6Câu 4: Anh (chị) hãy phân tích chủ thể, khách thể Quản lý hành chính nhà nước? Cho ví dụ minh họa
* Khái niệm Quản lý hành chính nhà nước: Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực
thi quyền hành pháp, đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người, do cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nh nước nhằm duy trì tính ổn định và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật đáp ứng các nhu cầu, yêu cầu hợp pháp, chính đáng của công dân, tổ chức trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Hoạt động Quản lý hành chính nhà nước luôn có chủ thể và khách thể quản lý hành chính nhà nước
* Chủ thể Quản lý hành chính nhà nước bao gồm cơ quan hành chính nhà nước, những người
được nhà nước trao quyền, một số tổ chức, cá nhân được nhà nước ủy quyền quản lý hành chính nhà nước đối với các hoạt động cụ thể do pháp luật quy định
– Cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở được thành lập theo hiến pháp Cơ quan hành chính nhà nước bao gồm cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền chung và cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền riêng Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung (Chính phủ, UBND các cấp) có thẩm quyền quản lý chung trên cả nước hoặc toàn địa bàn lãnh thổ Cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền riêng (Bộ, cơ quan ngang bộ, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND)
Ví dụ: Ủy ban Nhân dân Quận 7, Bộ Tư pháp là Chủ thể Quản lý hành chính nhà nước Ủy ban Nhân dân Quận 7 là cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung Bộ Tư pháp là cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương, nhưng có thẩm quyền riêng
– Những người được Nhà nước trao quyền là cán bộ, công chức được trao quyền để đứng đầu, lãnh đạo các cơ quan hành chính nhà nước do bầu, bổ nhiệm; công chức được trao quyền chuyên môn để thi hành công vụ
Ví dụ: Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan nhà nước ngang bộ; Chủ tịch UBND các cấp; Cảnh sát giao thông là cá nhân được nhà nước trao quyền Đó đều là chủ thể Quản lý hành chính nhà nước
– Một số tổ chức, cá nhân được nhà nước ủy quyền là tổ chức được nhà nước ủy quyền không phải là cơ quan hành chính nhà nước Cá nhân được nhà nước ủy quyền không phải là cán bộ, công chức nhà nước Tuy nhiên, những người được nhà nước trao quyền và một số tổ chức, cá nhân được nhà nước ủy quyền chỉ là chủ thể khi đang thi hành công vụ
Ví dụ: Tình nguyện viên an toàn giao thông là cá nhân được nhà nước ủy quyền Vì vậy, tình nguyện viên an toàn giao thông chủ thể Quản lý hành chính nhà nước
* Khách thể Quản lý hành chính nhà nước là những gì mà chủ thể Quản lý hành chính nhà
nước hướng đến, tác động đến và mong muốn đạt được đó là trật tự Quản lý hành chính nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Khách thể Quản lý hành chính nhà nước bao gồm trật tự quản lý hành chính nhà nước và hành vi, hoạt động của con người được quy phạm pháp luật hành chính điều chỉnh Khách thể Quản lý hành chính nhà nước được phân thành nhiều loại, mỗi loại có đặc điểm riêng Phân loại khách thể để có phương pháp quản lý riêng cho từng loại Khách thể luôn luôn vận động, có khả năng tự điều chỉnh để thích nghi với hoàn cảnh và môi trường của điều kiện hoạt động Hiểu được các mặt của khách thể, công tác Quản lý hành chính nhà nước tạo được sự vững chắc và ổn định xã hội, tạo điều kiện cho khách thể luôn luôn vận động và phát triển
Ví dụ: Trong quản lý trật tự xây dựng đô thị: việc bảo đảm mĩ quan đô thị là khách thể Quản lý hành chính nhà nước
* Chủ thể và khách thể quản lý hành chính nhà nước có mối quan hệ với nhau Một bên chủ
thể phải có quyền uy vì quyền uy là cơ sở để khách thể phục tùng Chủ thể làm nảy sinh tác động quản lý, tạo điều kiện vật chất tinh thần và hành lang pháp lý để khách thể trực tiếp sản sinh các giá trị vật chất, tinh thần đáp ứng nhu cầu xã hội Chủ thể tồn tại vì đối tượng do chủ thể phải quan tâm đáp ứng các yêu cầu hợp pháp, chính đáng của khách thể, nếu không quan tâm đến khách thể thì chủ thể tồn tại và hoạt động không có mục đích Việc phân biệt giữa chủ
Trang 7thể và khách thể chỉ mang tính tương đối (Con người vừa là chủ thể vừa là khách thể quản lý Bất kỳ cơ quan nào, một công chức lãnh đạo nào dù ở vị trí cao nhất cũng vừa là chủ thể, vừa là khách thể)
Trang 8Bài 6:
Câu 1: Trình bày nội dung quản lý nhà nước về giáo dục, liên hệ thực tế?
Trả lời:
I CÁC KHÁI NIỆM
1 Giáo dục: Là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức
nhằm bồi dưỡng cho người ta những phẩm chất đạo đức, những tri thức cần thiết để họ có khả năng tham gia mọi mặt của đời sống xã hội Giáo dục là việc cung cấp những kiến thức nhằm phát triển trí tuệ, nâng cao nhận thức, bồi dưỡng tình cảm, rèn luyện kỹ năng để con người vận dụng trong cuộc sống và lao động
2 Quản lý Nhà nước về giáo dục: là sự tác động có tổ chức và có sự điều chỉnh bằng
quyền lực Nhà nước đối với các hoạt động giáo đục do các cơ quan quản lý giáo dục của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng, nhiệm vụ do Nhà nước trao quyền nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục, duy trì kỷ cương, thoả mãn nhu cầu giáo dục của nhân dân, thực hiện mục tiêu giáo dục của Nhà nước
- Chủ thể quản lý Nhà nước về giáo dục là các cơ quan quyền lực Nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) từ Trung ương tới địa phương và cơ quan quản lý giáo dục, là tổ chức, người chịu trách nhiệm trước Nhà nước về công tác giáo dục
- Khách thể quản lý Nhà nước về giáo dục là hệ thống giáo dục quốc dân
- Đối tượng quản lý nhà nước về giáo dục là tất cả mọi thành tố của hệ thống giáo dục quốc dân
II NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC:
1 Mục tiêu quản lý
Mục tiêu quản lý của nhà nước về giáo dục là phát triển các thành tố của hệ thống giáo dục trên các mặt: quy mô, cơ cấu, chất lượng; bảo đảm trật tự, kỷ cương trong hoạt động giáo dục; nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; hoàn thiện nhân cách công dân
Quản lý nhà nước về giáo dục quy định “Nhà nước thống nhất quản lý hệ thống giáo dục quốc dân về mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch giáo dục; tiêu chuẩn nhà giáo, quy chế thi cử, hệ thống văn bằng, chứng chỉ; tập trung quản lý chất lượng giáo dục, thực hiên phân công, phân cấp quản lý, tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục”.
2 Các nội dung quản lý:
Nội dung quản lý nhà nước về giáo dục bao gồm:
1 Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển giáo dục;
2 Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục; ban hành điều
lệ nhà trường; ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục khác;
3 Quy định mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục; tiêu chuẩn nhà giáo; tiêu chuẩn cơ
sở vật chất và thiết bị trường học; việc biên soạn, xuất bản, in và phát hành sách giáo khoa, giáo trình; quy chế thi cử và cấp văn bằng, chứng chỉ;
4 Tổ chức, quản lý việc bảo đảm chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượng giáo dục;
5 Thực hiện công tác thống kê, thông tin về tổ chức và hoạt động giáo dục;
6 Tổ chức bộ máy quản lý giáo dục;
7 Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng, quản lý nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục;
8 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực để phát triển sự nghiệp giáo dục;
9 Tổ chức, quản lý công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực giáo dục;
10 Tổ chức, quản lý công tác hợp tác quốc tế về giáo dục;
11 Quy định việc tặng danh hiệu vinh dự cho người có nhiều công lao đối với sự nghiệp giáo dục;
12 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giáo dục; giải quyết khiếu nại, tố cáo
và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về giáo dục
Cụ thể là:
- Nhà nước quản lý giáo dục và đào tạo thông qua ban hành và thực thi hệ thống văn bản pháp luật gôm có: Luật giáo dục và các văn bản dưới luật cụ thể hoá luật giáo dục
- Cơ cấu khung của hệ thống giáo dục: bậc học, thời gian đào tạo ,tuổi chuẩn vào lớp
Trang 9đầu, điều kiện học lực, văn bằng tốt nghiệp Mạng lưới các trường, danh mục ngành nghề đào tạo, mục tiêu, chương trình, thời gian đào tạo Tuyển sinh, quản lý học sinh, sinh viên, nghiên cưu sinh
- Tiêu chuẩn hoá các chức danh của bộ may giảng dạy, đồng thời định mức trang thiết bị
và cơ sở vật chất của các trường
- Xét duyệt, cho phép phát hành sách giáo khoa và các ấn phẩm giáo dục-đào tạo (công
tác thẩm duyệt hành chính).
- Xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch, chương trình phát triển giáo dục như cải cách giáo dục; xoá mù chữ; phổ cập tiểu học; sắp xếp lại mạng lưới các trường; giáo dục miền núi…
- Đầu tư cho giáo dục và đào tạo: Ngân sách quốc gia là nguồn cung cấp tài chính chủ
yếu để phát triển giáo dục và đào tạo Nhà nước cần tăng tỷ trọng chi cho giáo dục và đào tạo trong tổng ngân sách Đồng thời nhà nước huy động các nguồn đầu tư khác: đầu tư trong dân, viện trợ quốc tế, vay vốn nước ngoài để phát triển giáo dục-đào tạo
- Phát triến và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực trong đào tạo: Đào tạo đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục Xây dựng, nâng cao chất lượng các trường sư phạm đồng thời chuẩn hoá và bồi dưỡng thường xuyên giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục-đào tạo
- Thực hiện kiểm tra, thanh tra của nhà nước đối với các hoạt động giáo dục.thanh tra
giáo dục, kiểm tra kiểm soát việc thực hiện kỉ cương ,pháp luật trong giáo dục và đào tạo đồng thời ngăn ngừa các hiện tượng vi phạm pháp luật chính sách nhằm bảo vệ lợi ích người đi học
và cơ sở giáo dục đào tạo
- Xây dựng bộ máy quản lý giáo dục từ bộ giáo dục đến các cơ quan nhà quản lý nhà
nước về giáo dục ở địa phương (tỉnh, thành phố, quận huyện)
- Phân cấp quản lý giữa trung ương và địa phương trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo
đồng thời nghiên cứu đổi mới cơ chế quản lý sao cho giáo dục ngày càng có chất lượng hiệu quả
3 Các nhiệm vụ cụ thể:
a) Hoạch định chính sách, ban hành các văn bản pháp quy.
1.1 Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển giáo dục.
1.2 Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục, ban hành điều lệ nhà trường, ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ sở giáo dục khác.
1.3 Quy định mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục; tiêu chuẩn nhà giáo, tiêu chuẩn
cơ sở vật chất và thiết bị dạy học; việc biên soạn, xuất bản, in và phát hành sách giáo khoa, giáo trình; quy chế thi cử và cấp văn bằng, chứng chỉ.
1.4 Tổ chức quản lý việc đảm bảo chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượng giáo dục 1.5 Thực hiện công tác thống kê, thông tin về tổ chức và hoạt động giáo dục.
b) Tổ chức bộ máy quản lý, công tác cán bộ và chính sách đãi ngộ.
2.1 Tổ chức bộ máy quản lý giáo dục.
2.2 Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng, quản lý nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.
2.3 Quy định việc tặng danh hiệu vinh dự cho người có nhiều công lao đối với sự nghiệp giáo dục.
c) Huy động, quản lý các nguồn lực để phát triển giáo dục.
3.1 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực để phát triển sự nghiệp giáo dục.
3.2 Tổ chức, quản lý công tác nghiên cứu , ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực giáo dục.
3.3 Tổ chức, quản lý công tác hợp tác quốc tế về giáo dục.
d) Thanh tra, kiểm tra:
Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giáo dục; giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về giáo dục.
III LIÊN HỆ THỰC TẾ:
A Thực trạng công tác quản lý giáo dục tại Việt Nam hiện nay
Trang 101 Nền giáo dục Việt Nam còn lạc hậu, giáo điều, phương pháp chủ yếu là nhồi nhét học thuộc lòng theo sách vở để có điểm cao, sách giáo khoa chưa chuẩn, thi cử gian lận, chạy điểm, chạy trường, chạy bằng cấp
2 Chất lượng giáo dục còn thấp, quan tâm đến phát triển số lượng nhiều hơn chất lượng;
so với yêu cầu phát triển của đất nước còn nhiều nội dung chưa đạt; chưa thực sự là quốc sách
hàng đầu
Chất lượng có mặt bị buông lỏng, giảm sút, nhất là giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục mới quan tâm nhiều đến dạy “chữ”, còn dạy “người” và dạy “nghề” vẫn yếu kém; yếu về giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, lịch sử, tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành, kỹ năng sống.
3 Nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục còn lạc hậu, chậm đổi mới, chậm hiện đại hóa, chưa gắn chặt với đời sống xã hội và lao động nghề nghiệp; chưa phát huy tính sáng tạo, năng lực thực hành của học sinh, sinh viên
4 Hệ thống giáo dục quốc dân không hợp lý, thiếu đồng bộ, chưa liên thông, mất cân đối
5 Quản lý nhà nước trong giáo dục còn nhiều yếu kém, bất cập, chậm đổi mới, là nguyên nhân chủ yếu của nhiều nguyên nhân khác; cơ chế quản lý giáo dục chậm đổi mới, còn nhiều lúng túng, nhận thức rất khác nhau, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; chưa theo kịp sự đổi mới trên các lĩnh vực khác của đất nước
6 Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên còn nhiều bất cập, đạo đức và năng lực của một bộ phận còn thấp và ngày càng xuống cấp
7 Chưa nhận thức đầy đủ, đúng đắn về công tác xã hội hóa giáo dục; định hướng liên kết với nước ngoài trong phát triển giáo dục còn nhiều lúng túng, chưa xác định rõ phương châm
8 Tư duy giáo dục chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới-phát triển đất nước trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; khoa học giáo dục chưa được quan tâm đúng mức, chất lượng nghiên cứu khoa học giáo dục còn nhiều bất cập
9 Các cơ quan chức năng chậm cụ thể hóa những quan điểm của Đảng thành cơ chế, chính sách của Nhà nước; thiếu nhạy bén trong công tác tham mưu, thiếu những quyết sách đồng bộ và hợp lý ở tầm vĩ mô (có khi chính sách được ban hành rồi nhưng chỉ đạo tổ chức thực hiện không đến nơi đến chốn, kém hiệu quả); một số chính sách về giáo dục còn chủ quan, duy
ý chí, xa thực tế, thiếu sự đồng thuận của xã hội
B Nguyên nhân
1 Phương pháp giảng dạy vẫn chủ yếu mang tính thuyết giảng, làm người học tiếp thu
một cách thụ động, nội dung giảng dạy mang năng lý thuyết, giáo điều, thiếu cập nhật thực tiễn dẫn tới xơ cứng, giáo điều, tính ứng dụng thấp Mặt khác, việc sử dụng các phương tiện phục
vụ cho giảng dạy chưa nhiều, số thời gian của giảng viên dành cho lên lớp tại các trường quá lớn, cho nên hạn chế thời gian nghiên cứu khoa học và nghiên cứu thực tế
2 Chất lượng đầu vào của nhiều cơ sở đào tạo đại học quá thấp, chủ yếu tập trung vào các trường xét tuyển, tính chủ động sáng tạo trong học tập và nghiên cứu của sinh viên nhìn chung chưa cao, thiếu tư duy khoa học, đại đa số học thụ động, học theo phong trào, khi tốt nghiệp chưa đủ kiến thức để đáp ứng được yêu thực tế công việc
3 Chương trình đào tạo chậm cải tiến đổi mới,̀ thiếu tính cập nhật, lý thuyết chưa gắn với thực tiễn, các môn học quá nhiều và cơ cấu thời lượng chưa hợp lý, dẫn tới sinh viên Việt Nam học quá nhiều nhưng kiến thức lại chưa phù hợp với thực tiễn.
4 Giáo dục còn quá yếu kém và lạc hậu, thiếu đồng bộ, thiếu đầu tư nâng cấp, tham nhũng, tiêu cực trong giáo dục còn nhiều, sự xuống cấp, sa đọa về đạo đức của học trò, sinh viên, thầy cô, người làm giáo dục trở nên phổ biến.
5 Nội dung chương trình và sách giáo khoa chưa phù hợp
6 Ngành giáo dục chậm đổi mới để theo kịp nhu cầu đất nước
7 Cơ chế quản lý đối với ngành giáo dục chưa phù hợp: Hiện nay ngành giáo dục các địa phương chịu sự tác động hàng ngang của địa phương nhiều hơn là chịu tác động hàng dọc của Bộ giáo dục đào tạo, “bệnh thành tích” phát triển trong cơ chế quản lý giáo dục hiện nay
Câu 2 : Quan điểm về giáo dục, đào tạo trong văn kiện Đại hội XII của Đảng ( định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ), lý giải tại sao lại có định hướng đó