chương 3 trái cây việt nam

Đây là cơ hộirất lớn để Việt Nam phát triển ngành trái cây ra thế giới.Bên cạnh đó thì các Hiệp định thương mại tự do đã tạo ra cơ hội cho ngànhtrái cây tận dụng các ưu đãi về thuế

CHƯƠNG 1.

CHƯƠNG 2.

CHƯƠNG 3.MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU

TRÁI CÂY VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG

2018, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu trái cây và rau quả Việt Nam lớn nhấtkhi chiếm tới 73,3% thị phần, tổng giá trị KNXK đạt 2,58 tỷ USD

Trái cây tươi giao dịch thương mại toàn cầu là 240 tỷ USD/năm, nước quảchế biến là 270 tỷ USD/năm Dự báo tốc độ tăng trưởng trung bình trong vòng 5năm tới đến năm 2025 của mặt hàng này là 2-3% Tổng giá trị KNXK trái cây vàrau quả của Việt Nam hiện mới chỉ chiếm gần 2% giá trị thương mại của mặt hàng

này trên thị trường thế giới, cho thấy tiềm năng xuất khẩu còn rất lớn Đây là cơ hộirất lớn để Việt Nam phát triển ngành trái cây ra thế giới.

Bên cạnh đó thì các Hiệp định thương mại tự do đã tạo ra cơ hội cho ngànhtrái cây tận dụng các ưu đãi về thuế quan, Bộ Công Thương đã và đang nỗ lực triểnkhai những công việc cần thiết để thực thi các FTA và hỗ trợ doanh nghiệp khaithác lợi ích của các FTA như nội luật hóa các cam kết; tuyên truyền về tiến trìnhhội nhập và giải thích các cam kết; nghiên cứu, đánh giá tác động của các FTA, cảicách thủ tục hành chính, hiện đại hóa công tác cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hànghóa (C/O), áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ để tạo thuận lợi hơn cho doanhnghiệp xuất khẩu Đây là cơ hội rất lớn cho ngành trái cây Việt Nam

Dự báo trong những năm tới thị trường xuất khẩu còn tiếp tục ổn định vàphát triển mở rộng với 5 khu vực chính, gồm: (1) Trung Quốc (2) các nướcASEAN, Hong Kong,Nhật Bản, Hàn Quốc (4) Hoa Kỳ và Canada (5) Châu Âu.Bên cạnh đó là các thị trường mới, tiềm năng như Ấn Độ, UAE, Australia và NewZealand;

3.1.2 Thách thức

• Yếu tố chủ quan

Theo Cục Trồng trọt, hiện nay, vùng Nam Bộ có khoảng 22 cơ sở côngnghiệp chế biến rau quả (chiếm 45% so với cả nước) với tổng công suất thiết kếcòn thấp, đạt khoảng 170.160 tấn sản phẩm/năm (trong đó phân bố tập trung ởvùng Đông Nam bộ có 12 cơ sở với tổng công suất thiết kế là 93.100 tấn sảnphẩm/năm, ĐBSCL có 10 cơ sở với tổng công suất thiết kế: 77.060 tấn sảnphẩm/năm) Số cơ sở công nghiệp chế biến các loại quả thường có công suất nhỏ,thiết bị công nghệ lạc hậu, nhãn hiệu hàng hóa ít được người tiêu dùng biết đến Việc cung cấp nguyên liệu không đều và thiếu ổn định do chưa làm tốt công tác rải

vụ thu hoạch, chưa có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà vườn với nhà máy, do đó các cơ

sở chế biến hiện chỉ đáp ứng được khoảng 30% công suất Mặt khác, trong chuỗigiá trị gia tăng gắn kết giữa sản xuất - thu mua - chế biến bảo quản - tiêu thụ tráicây nước ta, khâu chế biến bảo quản còn quá nhiều hạn chế, yếu kém đã ảnh hưởng

không nhỏ đến chiến lược phát triển ngành hàng trái cây Việt Nam đây là một trongnhững thách thức rất lớn đối ngành trái cây Việt Nam.

Hạn chế từ khâu tổ chức sản xuất chưa thực sự đáp ứng được đầy đủ các yêucầu, đặc biệt là yêu cầu xuất khẩu, thiếu mô hình sản xuất theo chuỗi do quy mônhỏ lẻ, manh mún, phân tán, khó khăn cho hoạch định đầu tư, quản lý chất lượng

và tiêu thụ, còn nhiều doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm trong việc liên kết sảnxuất Mặc dù có sự cải thiện đáng kể, tuy nhiên năng suất cây ăn quả Việt Namnhìn chung còn thấp so với bình quân chung thế giới và khu vực, làm giảm hiệuquả và khả năng cạnh tranh trên thị trường

Tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch còn cao, công nghệ xử lý sau thu hoạch tốnthời Công tác nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng giống cây ăn quả còn thiếu và yếu,giống “yếu” nên phải sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích sinhtrưởng

• Yếu tố khách quan

Sự tác động của biến đổi khí hậu (khô hạn, xâm nhập mặn,…), tình hìnhsâu bệnh gây hại, lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật gây ảnh hưởng đếntuổi thọ vườn trồng, năng suất, chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm

Diện tích trồng cây ăn quả áp dụng quy trình sản xuất an toàn(GlobalGAP, VietGAP) hoặc theo hướng an toàn còn thấp (chiếm 10-15% trên tổngdiện tích) Việc lạm dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật luôn là nguyên nhândẫn đến không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, ảnh hưởng đến thương hiệutrái cây Việt Nam trên thị trường nội địa và xuất khẩu Hiện nay, 70 - 80% hàngnông sản Việt Nam khi xuất khẩu không mang thương hiệu của doanh nghiệp ViệtNam

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đã chính thức bắt đầu năm 2018 ngaysau tuyên bố áp thuế nhập khẩu 25% của chính quyền ông Donald Trump với cácmặt hàng từ Trung Quốc, trong đó 90% mặt hàng này là nguyên liệu sản xuất trong

đó có sản phẩm gỗ Quyết định của ông Trump đã thổi thêm một bầu không khícăng thẳng trong quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc (đông dân nhất thếgiới và là thị trường hấp dẫn nhất) Điều này làm cán cân thương mại giữa Trung

Quốc và Mỹ ngày càng chênh lệch, số tiền đầu tư của Trung Quốc vào trái phiếukho bạc Mỹ càng tăng lên, thực sự không bền vững Xu hướng hiện nay là Mỹ liêntục nâng cấp quy mô cuộc chiến thương mại, trong khi Trung Quốc sẽ “phản công”bằng quy mô tương tự Bởi vì xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ lớn hơn nhiều sovới xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc, nếu ông Trump thực sự áp thuế với toàn

bộ hàng hóa Trung Quốc, nước này sẽ phản đòn (Forest Products, 2019)

Hiện nay chính phủ Trung Quốc đã không triển khai các gói kích thích kinh

tế lớn như họ từng làm sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, mà thayvào đó là các lệnh trừng phạt áp thuế lên các mặt hàng của Mỹ vào Trung Quốc đểđáp trả Mỹ Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế Trung Quốc có khả năng đạt 6,5%vào năm 2018, nhưng đầu năm 2019đã có dấu hiệu chậm lại, tăng trưởng sẽ bị ảnhhưởng mạnh hơn nếu như Bắc Kinh không thể đạt được thỏa thuận với Washingtonsau 90 ngày "đình chiến" Xu hướng chiến tranh thương mại Mỹ Trung dự báo sẽ

có nhiều bất ổn và khó đoán trước được cụ diện khi mà cac cuộc đàm phán đều thấtbại và lệnh trừng phạt áp thuế lên mặt hàng xuất khẩu vẫn duy trì(Forest Products,2019) Điều này sẽ tác động không nhỏ tới việc xuất khẩu sản phẩm trái cây củaViệt Nam sang Trung Quốc và Mỹ, đây được coi là thị trường lớn của Việt Nam

Hoa quả có nhiều chủng loại nên còn nhiều mặt hạn chế trong lập hệ thống

dữ liệu thống kê và thông tin thị trường, chưa nghiên cứu đầy đủ và toàn diện vềcung cầu ngành hàng hoa quả, đặc biệt là những thị trường lớn, còn phụ thuộcnhiều vào thị trường Trung Quốc

Hiện nay, châu Âu đang tiếp tục dự thảo các quy định mới chặt chẽ hơn vềtiêu chuẩn chất lượng đối với một số sản phẩm trồng trọt nhập khẩu từ Việt Nam.Chẳng hạn tháng 11 năm 2018, châu Âu thông báo thay đổi quy định kiểm soát dưlượng thuốc trừ sâu từ Regulation số 669/2009 chuyển sang Regulation số1660/2018 đối với trái Thanh long (Việt Nam), tần suất kiểm tra Thanh long là10% áp dụng từ ngày 8/12/2018 trở đi

3.2 Định hướng xuất khẩu trái cây của Việt Nam:

Theo Quyết định số 124/QĐ-TTg năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ vềPhê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển sản xuất ngành nông nghiệp đến năm

2020 và tầm nhìn đến năm 2030, quan điểm về con đường phát triển của ngành sảnxuất nông nghiệp Việt Nam là: nông nghiệp sản xuất hàng hóa trên cơ sở côngnghiệp hóa, hiện đại hóa cùng mức độ phù hợp yêu cầu của nông nghiệp bềnvững với mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiệnđại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn trên cơ sở phát huy các lợi thế so sánh; ápdụng khoa học công nghệ để tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnhtranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâudài, đáp ứng nhu cầu đa dạng trong nước và xuất khẩu; nâng cao hiệu quả sửdụng đất đai, nguồn nước, lao động và nguồn vốn; nâng cao thu nhập và đời sốngcủa nông dân, ngư dân và người làm rừng

Để đưa nền nông nghiệp Việt Nam nói chung và sản xuất hoa quả nóiriêng hội nhập với thế giới một cách hiệu quả, sản xuất và xuất khẩu trái cây ViệtNam phải tập trung phát triển theo các định huớng sau:

Trái cây được định hướng là ngành có lợi thế và chiến lược trong trồng trọtcủa Việt Nam Thời gian tới, nước ta sẽ tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu trái cây, lànước xuất khẩu trái cây lớn trên thế giới Cũng theo Đề án tái cơ cấu ngành hàngtrái cây, Việt Nam sẽ duy trì vị thế xuất khẩu trái cây của mình nhưng hướng vàochất lượng, nâng cao hiệu quả cạnh tranh Yêu cầu của tái cơ cấu phải đảm bảohài hòa lợi ích của các bên nhất là người nông dân Để làm được điều này, cần xâydựng các vùng chuyên canh xuất khẩu Từ đó tăng cường liên kết nông dân vàdoanh nghiệp nhằm bảo đảm chất lượng đầu vào và đầu ra của sản phẩm Đó là

cơ sở để xây dựng giá xuất khẩu tương đương với giá trái cây thế giới ở cùng phânkhúc

Bên cạnh đó là đẩy mạnh công nghiệp chế biến và chế biến sâu các sảnphẩm sau trái cây cũng như chế biến các phụ phẩm của trái cây Xây dựng cácsản phẩm trái câytheo từng thị trường cụ thể từ đó gắn với việc xây dựng thươnghiệu trái cây quốc gia và quốc tế

Đối với các vùng chuyên canh chính để xuất khẩu sẽ tăng quy mô sử dụngđất của các hộ dân Bên cạnh việc chuyên môn hóa nông dân, xây dựng các chínhsách hỗ trợ nông dân trở thành những lao động chuyên nghiệp tiến tới sản xuất quy

mô lớn

Về thương mại, đề án tái cơ cấu cho rằng cần tái cấu trúc lại Hiệp hội lươngthực Việt Nam (VFA) và các công ty lương thực như: Vinafood 1 và 2 Xây dựng

và phát triển các doanh nghiệp tư nhân trong ngành trái cây làm ăn có hiệu quả

Mục tiêu, nguyên tắc xây dựng và thực hiện của Lộ trình nhằm tăng cườngliên kết sản xuất và tiêu thụ trái cây, góp phần thực hiện định hướng tái cơ cấungành nông nghiệp, gắn hoạt động chế biến, kinh doanh, tiêu thụ, xuất khẩu tráicây của thương nhân với hoạt động sản xuất của nông dân, góp phần nâng caochất lượng, giá trị trái cây, nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh và sức cạnhtranh của đội ngũ thương nhân kinh doanh xuất khẩu trái cây

Nhà nước có nhiệm vụ định hướng, khuyến khích xây dựng vùng nguyênliệu đồng thời có chính sách ưu đãi để tạo động lực thúc đẩy mở rộng quy mô vùngnguyên liệu, chia sẻ rủi ro và hài hòa lợi ích giữa thương nhân và nông dân, gắn kếtlợi ích với trách nhiệm của các bên trong quan hệ liên kết Bên cạnh đó, thươngnhân phải có trách nhiệm tích cực, chủ động và ưu tiên các nguồn lực để thực hiện

Lộ trình này

Bộ Công thương chủ trì, phối hợp với các cơ quan, địa phương thườngxuyên theo dõi, nắm chắc diễn biến tình hình thị trường xuất khẩu trái cây, xâydựng các giải pháp thị trường, xúc tiến thương mại cụ thể đối với từng thị trườngtheo hướng giữ vững và khai thác tối đa cơ hội của các thị trường tập trung, thịtrường lớn, và khôi phục các thị trường thương mại trái cây truyền thống và từngbước phát triển thị trường mới tiềm năng Đồng thời chỉ đạo Hiệp hội Lương thựcViệt Nam (VFA) và các thương nhân có biện pháp hiệu quả bảo đảm tiến hànhgiao dịch, đàm phán, ký kết và triển khai thực hiện các hợp đồng tập trung theođúng quy định Bên cạnh đó, rà soát, phân tích kỹ cơ cấu, chủng loại trái cây xuấtkhẩu và nhu cầu thị trường, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

chỉ đạo sản xuất với cơ cấu, giống, diện tích trồng cho phù hợp nhu cầu thị trường,bảo đảm tiêu thụ tốt , trái cây.

Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn bám sát diễn biến tiêu thụ , trái cây

để kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền có biện pháp can thiệp thị trường khi cầnthiết theo đúng quy định của pháp luật để hỗ trợ tiêu thụ tốt trái cây trong nước,đồng thời bảo đảm hoạt động xuất khẩu trái cây hiệu quả

Hiệp hội Lương thực Việt Nam nắm chắc tình hình xuất khẩu trái cây củacác thương nhân và diễn biến các thị trường xuất khẩu để kịp thời có giải pháp ứngphó với những biến động của thị trường, rà soát các khó khăn, vướng mắc trongsản xuất kinh doanh xuất khẩu trái cây, kịp thời đề xuất Thủ tướng Chính phủ, các

Bộ, cơ quan liên quan để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Xây dựng và phát triển thương hiệu trái cây của Việt Nam ở cả 3 cấp độ:quốc gia, vùng và địa phương, doanh nghiệp và sản phẩm; trước mắt vùng đồngbằng sông Cửu Long là khu vực sản xuất và xuất khẩu trái cây trọng điểm để xâydựng thương hiệu Đồng thời xác định các định hướng xây dựng và phát triểnthương hiệu trái cây của Việt Nam trên cơ sở phân tích nhu cầu thị trường, khảnăng sản xuất, tiềm năng thâm nhập vào các phân khúc của thị trường trái cây thếgiới trong thời gian tới Bên cạnh đó đề ra những nội dung, dự án và giải pháp cầnthiết trong Đề án để đẩy mạnh công tác xây dựng và phát triển thương hiệu tráicây các cấp độ, đồng thời có các chính sách phù hợp để khuyến khích, hỗ trợ cácđịa phương, doanh nghiệp thực hiện công tác xây dựng và phát triển thương hiệutrái cây

Theo Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, trong ngắn hạn, sẽ tập trung

ưu tiên xây dựng thương hiệu quốc gia dựa trên các giống có lợi thế tại vùng Đồngbằng sông Cửu Long Mục tiêu là hết năm 2020, thương hiệu trái cây Việt Namđược quảng bá, giới thiệu đến ít nhất 20 thị trường xuất khẩu; đảm bảo đạt 20%sản lượng trái cây xuất khẩu mang thương hiệu trái cây Việt Nam và tham gia trựctiếp vào chuỗi giá trị toàn cầu

Với quy mô sản xuất nhỏ, phân tán như hiện nay đang và sẽ tạo ra rất nhiềukhó khăn cho sản phẩm Việt Nam trong quá trình cạnh tranh Do vậy, nhà nước cần

có những hỗ trợ để tổ chức lại sản xuất theo hướng tạo ra những vùng chuyêncanh, sản xuất tập trung Các hộ sản xuất qui mô nhỏ cần liên kết lại theo hìnhthức tổ hợp tác hoặc hợp tác xã kiểu mới.

Để tạo điều kiện hình thành những vùng chuyên canh hoa quả lớn, ViệtNam cần có những chính sách linh hoạt về đất đai, tạo ra hành lang pháp lý thuậnlợi cho phép người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hình thành các vùng chuyêncanh có quy mô lớn và nhất là kích thích sự phát triển của mô hình trang trại hoaquả

Việc phát triển bền vững cây ăn quả chủ lực trồng tập trung cũng sẽ gópphần tái cơ cấu ngành trồng trọt, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuấtkhẩu, nâng cao giá trị tăng thêm trên một đơn vị diện tích đất, tăng thu nhập chongười sản xuất và hiệu quả kinh doanh của các cơ sở thu mua, bảo quản, tiêu thụtrái cây

Ngoài ra, căn cứ định hướng quy hoạch chung, từng tỉnh, thành phố cầntiến hành lập quy hoạch cây ăn quả chủ lực trồng tập trung trên địa bàn, xác định cụthể diện tích từng loại cây ăn quả phân bổ đến xã, thị trấn; thành lập chuỗi sản xuất

- thu mua - sơ chế, chế biến, bảo quản và tiêu thụ Phát triển mạng lưới cung cấpđầu vào như hạt giống, cây giống, phân bón, thuốc sâu, khuyến nông, công nghệsau thu hoạch

Việc xây dựng thương hiệu hoa quả cũng phải đầu tư toàn diện, có chiếnlược phát triển lâu dài và sự kết hợp đồng bộ của tất cả các khâu từ việc lựa chọngiống, trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch Việc này đòi hỏiphải có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nông, nhà khoa học, nhà truyền thông,doanh nghiệp và Nhà nước Thêm vào đó, Việt Nam cần xác định được ưu thế củanhững nông sản mũi nhọn ở từng khu vực để phát huy thế mạnh và tạo sự độcquyền trên thị trường quốc tế

Để ngành hoa quả Việt Nam phát triển bền vững, đồng thời không ngừngtăng khả năng xuất khẩu, cần tập trung theo hướng nâng cao chất lượng sảnphẩm, đầu tư vào công nghệ bảo quản và phương tiện vận chuyển, ổn định giá cả,

… nhằm củng cố các thị trường truyền thống và mở rộng xuất khẩu sang các thịtrường.

Quy hoạch vùng sản xuất hoa quả tập trung: Định hướng quy hoạch vùngsản xuất hoa quả tập trung xuất phát từ những đòi hỏi khách quan về kinh tế- xãhội, căn cứ vào nhu cầu của thị trường, các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội củatừng vùng và chiến lược phát triển kinh tế của cả nước Định hướng quy hoạchvùng sản xuất cây ăn quả thành các vùng tập trung để chủ động các nguồn nguyênliệu cho nhu cầu xuất khẩu và đảm bảo tốt khối lượng các hợp đồng đã ký và cóđược chất lượng đồng đều Khi hoa quả thu được để xuất khẩu không phải chỉ đơnthuần là thu từ nhà vườn, hình thành và phát triển các vùng cây ăn quả chuyêncanh

3.3 Giải pháp cho xuất khẩu trái cây Việt Nam

3.3.1 Các giải pháp về phía Nhà nước

• Thứ nhất, Các giải pháp về chính sách cho sản phẩm trái cây

Nhà nước cần có các chính sách về thương mại hỗ trợ xuất khẩu sản phẩmtrái cây và cần có các chính sách về xúc tiến thương mại, bên cạnh đó cần có sự chỉđạo của Nhà nước để các Bộ, ngành, các địa phương liên kết, giải quyết tốt bài toán

về thị trường xuất khẩu sản phẩm trái cây trên cơ sở bám sát các hiệp định tự dothương mại CPTPP, tiến tới mở rộng và thâm nhập sâu rộng vào các thị trường khótính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu EU , phấn đấu đưa Việt Namtrở thành công xưởng, trung tâm sản xuất, chế biến, xuất khẩu trái cây và nông sảncủa thế giới.Tăng cường cộng tác xúc tiến thương mại, thị trường ngoài nước, đadạng hóa các thị trường xuất khẩu, giảm sự phù thuộc vào thị trường truyền thống

và phát triển các thị trường mới;

Nhà nước cần xúc tiến thương mại theo hướng tập trung cho sản phẩm tráicây hoàn thiện chứ không tập trung cho sản phẩm trái cây nguyên liệu và dăm tráicây như trước đây Phát triển mạnh hội chợ trong nước, Nhà nước hỗ trợ triển lãmtrong nước bằng cách quảng bá thông tin để thu hút khách hàng đến hội chợ Thuhút khách nước ngoài đến Việt Nam vừa xem hàng, vừa phát triển du lịch, giảm chităng thu ngoại tệ, góp phần quân bình cán cân nhập siêu

• Thứ hai, Tăng cường các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước

Nhà nước cần có chính sách để luôn đảm bảo nguồn nguyên liệu trái câycung ứng cho doanh nghiệp trong nước ổn định, hạn chế việc nhập siêu trái câynguyên liệu từ thị trường Đông Nam Á Nhà nước cần có chính sách về trồng rừng,gây rừng và hạn chế việc khai thác bừa bãi tài nguyên trái cây Nhà nước cần cóluật và qui định xử phạt nghiêm minh đối với các hành vi khai thác chặt phá rừngtrái phép, bên cạnh đó cần có chính sách sử dụng trái cây tiết kiệm, nhà nước cầnnghiên cứu để áp dụng công nghệ thân thiện trong khai thác sử dụng sản phẩm tráicây và khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư trồng rừng nguyên liệu trái cây.Khuyến khích người dân và doanh nghiệp trồng rừng theo phương thức thâm canh,

từ đó làm chủ nguồn trái cây nguyên liệu vào năm 2020 Nhà nước có chính sách

hỗ trợ việc nhập khẩu máy móc và công nghệ chế biến sản phẩm từ trái cây rừngtrồng để giảm 50% nhập khẩu sản phẩm ván trái cây nhân tạo vào năm 2022

Khẩn trương thành lập chợ nguyên liệu ở các vùng chế biến trái cây trọngđiểm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp chế biến trái cây mua nguyênliệu Có thể thực hiện dưới hình thức liên doanh giữa doanh nghiệp trong nước vớicác tập đoàn của nước ngoài chuyên cung cấp trái cây nguyên liệu Tạo điều kiệnthuận lợi cho nhiều công ty nước ngoài cung cấp trái cây nguyên liệu của Canada,

Mỹ và một số nước Bắc Mỹ đặt văn phòng đại diện tại Việt Nam Chợ nguyên liệu

sẽ cung cấp các thông tin đầy đủ về chất lượng, tư vấn về sử dụng, bảng giá củatừng loại trái cây, các thông tin về xu hướng tiêu dùng trái cây trên thế giới

Nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi giúp việc cung ứng, nhập khẩu nguyênliệu trái cây cho chế biến xuất khẩu sản phẩm trái cây đáp ứng đủ về số lượng, đápứng chất lượng và thời gian với giá rẻ Nhà nước cần có các hiệp định và chínhsách thương mại và cần ký kết với Chính phủ các nước Đông Nam Á mà có nguồnnguyên liệu trái cây phong phú để đảm bảo cung cấp trái cây dài hạn cho Việt Nam.Nhà nước cần có những cơ chế mạnh hơn và hữu hiệu hơn về quy hoạch và cơ cấulại ngành công nghiệp chế biến trái cây Việt Nam Đặc biệt cần hạn chế tối đa xuấtkhẩu các sản phẩm thô và làm gia công để nâng cao giá trị gia tăng cho đất nước

• Thứ ba, Nhà nước cần hàon thiện hệ thông pháp luật về thương mại xuất nhập khẩu

Nhà nước cần nghiên cứu và sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm tạotính tương thích đối với quy định của luật pháp Mỹ và hiệp định thương mại Việt-Trung Quốc Các công ty Trung Quốc còn ít đầu tư vào Việt Nam vì môi trườngđầu tư chưa đáp ứng yêu cầu của họ Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và TrungQuốc còn có khoảng cách so với quan hệ Mỹ-Trung Do vậy, phần lớn họ đếnTrung Quốc đầu tư và xuất khẩu về Mỹ Ngay các nước ASEAN cũng bị TrungQuốc thu hút đầu tư từ Mỹ mạnh hơn

Phát huy vai trò của Hiệp Hội, các cơ quan quản lý Nhà nước trong việcliên kết với các tổ chức trong nước và ngoài nước về cập nhật và phổ biến thông tin

về thị trường ngành trái cây từ nguyên liệu, sản phẩm, thị trường cho doanhnghiệp Phổ biến, tập huấn cho các doanh nghiệp về các chính sách, luật thời kỳWTO

Nhà nước cần xây dựng các Trung tâm thử nghiệm chất lượng trái cây vàsản phẩm trái cây cấp Quốc gia và xây dựng các tiêu chuẩn kiểm định chất lượngsản phẩm trái cây xuất khẩu phù hợp với các tiêu chuẩn Quốc tế Các doanh nghiệpthực hiện việc kiểm định chất lượng và được cấp giấy chứng nhận phù hợp với cáctiêu chí về chất lượng sản phẩm theo các tiêu chuẩn quy định

Xây dựng chiến lược Quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực cho ngành Chếbiến nông sản ở các bậc Công nhân kỹ thuật, Kỹ sư chế biến nông sản nhằm đápứng mục tiêu về xuất khẩu trái cây trong giai đoạn từ nay đến 2020

Thành lập các Trung tâm đào tạo nghề, cơ sở đào tạo chất lượng cao để thuhút người học và doanh nghiệp

Ngoài ra còn có một số giải pháp như sau:

Xem xét điều chỉnh hợp lý lãi suất tiền đồng Việt Nam Đây là biện pháphữu hiệu để kích cầu và thúc đẩy sản xuất

Ưu tiên cấp tín dụng và đảm bảo cung ứng đủ vốn cho các doanh nghiệp tráicây thu mua nguyên liệu để sản xuất, xuất khẩu

Đảm bảo duy trì tỷ giá theo hướng có lợi cho xuất khẩu

Xem xét giảm thuế tài nguyên và thuế xuất khẩu các mặt hàng trái cây xuấtkhẩu từ nguồn trái cây nhập khẩu.

Mở rộng định mức vay và giãn thời gian trả nợ vay ngân hàng cho cácdoanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu mặt hàng trái cây

Xem xét giảm mức lãi xuất cho vay tín dụng xuất khẩu đang áp dụng tạiNgân hàng phát triển Việt Nam

Nghiên cứu đưa ra các biện pháp ứng phó với các hành vi bảo hộ thươngmại của Mỹ và EU đối với mặt hàng trái cây

Theo dõi, cập nhật và phân tích thị trường để thông báo thường xuyên chocác doanh nghiệp Nắm bắt và có phương pháp đối phó kịp thời với các tình huốngphát sinh

Đề nghị các Thương vụ của Việt Nam ở nước ngoài tăng cường cung cấpthông tin về tình trạng pháp lý và khả năng thanh toán cảu đối tác, nhằm giảm thiểurủi ro trong giao kết hợp đồng xuất khẩu, nhất là ở các quốc gia, vùng lãnh thổđang chịu tác động ảnh hưởng mạnh của khủng hoảng tài chính Đa dạng hóa thịtrường xuất khẩu

Khuyến khích sản xuất nông sản: Hoàn chỉnh quy hoạch phát triển ngànhnông nghiệp, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư sản xuất; Ban hành chính sách

hỗ trợ sản xuất nông sản theo hướng liên kết về lực lượng Chủ động có đối sáchphù hợp với các chính sách bảo hộ mậu dịch

Đồng bộ hệ thống phát triển cơ sở hạ tầng kèm theo các dịch vụ hỗ trợ đẩymạnh xuất khẩu bền vững: Đầu tư xây dựng vào các khu công nghiệp sản xuất chếbiến quy mô lớn, đảm bảo cân bằng cung cầu và đảm bảo duy trì được công ăn việclàm cho người lao động một cách ổn định Chính sách tài chính, tín dụng và đầu

tư phát triển sản xuất xuất khẩu mặt hàng nông sản: Tiếp tục thực hiện các chínhsách bình ổn kinh tế vĩ mô một cách kịp thời, linh hoạt, hợp lý

Đẩy mạnh xuất khẩu bền vững thông qua chiến lược marketing sâu rộng tớicác thị trường quốc tế Việt Nam cần đẩy mạnh hợp tác với các quốc gia trunggian, nơi thuận lợi về chính trị, văn hóa và kinh tế để từ đó tiến tới phân phối hàng

hóa sang các nước châu Âu với những chiến lược và chính sách dài hạn, đảm bảo

sự ổn định trong xuất khẩu nông sản, tạo dựng uy tín trên thị trường quốc tế

+ Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần rà soát, đánh giátình hình, thống nhất công tác tổ chức sản xuất đáp ứng với nhu cầu, yêu cầu củaphía Trung Quốc nhằm điều tiết lượng hàng hóa lưu thông qua các tỉnh biên giớiphù hợp với điều kiện, năng lực thông quan thực tế tại các cửa khẩu, đặc biệt làthời gian cao điểm chính vụ; đẩy nhanh tiến độ đàm phán mở cửa thị trường vớiphía Trung Quốc, mở rộng danh sách các mặt hàng được xuất khẩu chính ngạch;tiếp tục đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xây dựngcác vùng chuyên canh tập trung, có quy mô, chất lượng đồng đều và đạt chuẩnphục vụ xuất khẩu

+ UBND các tỉnh biên giới phía Bắc cần thường xuyên, liên tục cập nhật tìnhhình xuất khẩu tại các cửa khẩu trọng điểm, nhất là vào dịp cao điểm; kịp thời phốihợp với các địa phương sản xuất trọng điểm cảnh báo thông tin và điều phối hànghóa đưa lên biên giới; thu hút đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng khu vực biên giới, tăngcường hơn nữa cơ chế phối hợp của các lực lượng chức năng của hai nước tại khuvực biên giới và cửa khẩu; quán triệt chủ trương thúc đẩy thương mại “chínhngạch”, từng bước giảm dần xuất khẩu “tiểu ngạch”

+ Bên cạnh đó, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng cầnchủ động nắm bắt thông tin, tuyên truyền, thực hiện nghiêm túc văn bản khuyếncáo của các Bộ, ngành về thị trường Trung Quốc và diễn biến hoạt động thôngquan tại cửa khẩu biên giới tới các hộ nông dân, ngư dân, cơ sở sản xuất, doanhnghiệp trên địa bàn; đồng thời phổ biến, định hướng và hướng dẫn các hộ nôngdân, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp trên địa bàn tái cơ cấu sản xuất đáp ứng yêu cầucủa phía bạn, đồng thời thay đổi nhận thức, quan điểm về cách thức xuất khẩuthành “chính ngạch”, theo thông lệ quốc tế một cách quyết liệt

3.3.2 Các giải pháp cho doanh nghiệp

• Thứ nhất, Nâng cấp đầu tư máy móc thiết bị

Các doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm trái cây của Việt Nam vẫn còn hạnchế là về năng lực sản xuất, nguyên nhân là máy móc thiết bị của doanh nghiệp

xuất khẩu cần có giải pháp đển nâng cao năng lực sản xuất để cạnh tranh lại vớicác đối thủ và để tăng khối lượng hàng hóa sản phẩm trái cây xuất khẩu sang thịtrường Mỹ Doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm trái cây Việt Nam cần tăng cườngđầu tư thay thế máy móc đã cũ, đã lạc hậu; có kế hoạch nâng cấp dây chuyền sảnxuất sản phẩm trái cây hiện đại từ EU, bên cạnh đó doanh nghiệp xuất khẩu sảnphẩm trái cây cần tăng cường thu hút FDI liên doanh liết kết với các doanh nghiệp

có tiềm lực về vốn và công nghệ trong sản xuất sản phẩm trái cây Việt Nam cần cóchính sách để đẩy mạnh hiện đại hoá công nghiệp trong ngành chế biến trái cây vớiquy mô lớn, hiện đại hoá công nghiệp chế biến sản phẩm trái cây với quy mô lớn,tập trung các làng nghề, hộ trồng cây trái cây nhỏ lẻ thành khu tập trung chuyênbiệt Đẩy mạnh chế biến sản phẩm trái cây thành phẩm có hàm lượng về sự tinhxảo, giảm dần chế biến trái cây nguyên liệu xuất khẩu Các doanh nghiệp trongngành chế biến trái cây cần tạo ra sự liên kết chặt chẽ nhằm hình thành chuỗi giátrị toàn cầu về nguyên liệu trái cây, sản xuất sản phẩm trái cây, chế biến, vậnchuyển

Vi t Nam c n quy ho ch l i ngu n nguyên li u trai cây đ đ m b o sệ ầ ạ ạ ồ ệ ể ả ả ự

n đ nh cho ch bi n trai cây: T ch c t t vi c tr ng r ng, gi m nh p kh u

nguyên li u lâm s n nh m đap ng cho nhu c u s n xu t trong nệ ả ằ ứ ầ ả ấ ước và xu tấ

kh u, gi m d n s ph thu c vào nguyên li u nh p kh u tr Trung Qu c.ẩ ả ầ ự ụ ộ ệ ậ ẩ ừ ốTrong chi n lế ược xu t kh u s n ph m trai cây c n hấ ẩ ả ẩ ầ ướng t i phat tri n cacớ ể

s n ph m trai cây n i, ngo i th t, tăng t l hàng cao c p vì làm hàng cao c pả ẩ ộ ạ ấ ỉ ệ ấ ấ

và s n ph m trai cây mỹ ngh đ t n d ng đả ẩ ệ ể ậ ụ ượ ợc l i th c nh tranh c a đ iế ạ ủ ộngũ người lao đ ng Vi t Nam là tay ngh khéo léo.ộ ệ ề

• Thư hai, Có chiến lược tiếp cận thị trường Trung Quốc

Vi t Nam c n có chi n lệ ầ ế ược đ phat tri n vi c marketing s n ph mể ể ệ ả ẩtrai cây, xây d ng chi n lự ế ược th trị ường, xúc ti n thế ương m i cho s n ph mạ ả ẩtrai cây vào Trung Qu c Cac doanh nghi p xu t kh u s n ph m trai cây c nố ệ ấ ẩ ả ẩ ầ

có cac thi t k ki u dang đa d ng, tinh t đ phù h p v i th trế ế ể ạ ế ể ợ ớ ị ường ngườitiêu dùng khó tính Trung Qu c và EU Hi p h i trai cây Vi t Nam c n đ yố ệ ộ ệ ầ ẩ

m nh ti p th và đ nh hạ ế ị ị ướng th trị ường xu t kh u s n ph m trai cây Nênấ ẩ ả ẩthuê t v n c a doanh nghi p Trung Qu c trong khâu nghiên c u và phatư ấ ủ ệ ố ứtri n th trể ị ường.

Tìm đ i tac l n đ xây d ng quy mô s n xu t cho phù h p Đ lôi kéoố ớ ể ự ả ấ ợ ểcac công ty Trung Qu c vào đ t hàng Vi t Nam m nh h n, c n ph i có chínhố ặ ệ ạ ơ ầ ảsach c nh tranh trong lĩnh v c này Ph n l n cac công ty Trung Qu c hi n đ uạ ự ầ ớ ố ệ ầ

t vào Trung Qu c và làm hàng xu t kh u v Trung Qu c r t l n.ư ố ấ ẩ ề ố ấ ớ

Doanh nghiệp trái cây Việt Nam cần tích cực tham gia Hội chợ trái câyđược tổ chức thường niên ở Thượng Hải, Quảng Đông, Trung Quốc Đây là Trungtâm trái cây của nước Trung Quốc được tổ chức hàng năm vào tháng 4 và tháng10.Thông tin về các công ty Trung Quốc tham gia hội chợ đồng thời cũng là cácnhà nhập khẩu và bán buôn bán lẻ trái cây của Trung Quốc xem trên website: ww.ihfc.com Diện tích khu hội chợ rất rộng Cần chọn đối tác trước khi đến thăm gianhàng của họ

Hiện nay có nhiều cửa hàng trái cây Việt kiều ở Trung Quốc nhưng đang bánhàng của Trung Quốc và các nước Châu Á khác Cần tiếp cận nguồn này để triểnkhai mạng lưới bán hàng của Việt Nam sang Trung Quốc Cần có sự đầu tư kho vàcung cấp hàng cho họ bán lẻ Vấn đề khó nhất ở đây là thuyết phục được họ lấythêm hàng Việt Nam về bán và dần dần sẽ tăng khối lượng và chủng loại hàng cungứng cho họ Chế tài của Trung Quốc là một hàng rào thương mại rất thông dụng docác nhà sản xuất nội địa của Trung Quốc sử dụng khi cần thiết đê bảo hộ sản xuấttrong nước Doanh nghiệp Việt Nam cần tăng cường năng lực thiết kế tạo nét riêngcho sản phẩm để có thể cung cấp nhiều mẫu mã đáp ứng thị hiếu thay đổi nhanhcủa người tiêu dùng Trung Quốc

Hiện nay có nhiều doanh nghiệp trái cây của Trung Quốc đặt hàng với khốilượng sản xuất rất lớn và yêu cầu thời gian giao sản phẩm trái cây chính xác Do

đó, doanh nghiệp trái cây Việt Nam cần có sự chuẩn bị tốt về năng lực để đủ khảnăng sản xuất với năng suất cao và số lượng lớn đảm bảo uy tín khi nhận ký hợpđồng và đặt đơn hàng Việc giao hàng chậm trễ, không đúng chất lượng, số lượng

theo yêu cầu sẽ ảnh hưởng đến uy tín và dẫn đến mất cơ hội làm ăn lâu dài trên thịtrường này.

Thị trường Trung Quốc vẫn có những phân khúc dành cho doanh nghiệp nhỏ

và vừa Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam nên nhắm đến khả năngcung cấp những mặt hàng chuyên biệt Điều này giúp doanh nghiệp có sự khác biệt

so với công ty khác để không phải cạnh tranh về giá Mặt khác, những mặt hàngchuyên biệt cũng thường có giá tốt hơn Những người làm công tác bắc cầu các sảnphẩm trái cây vào thị trường Trung Quốc cho biết, động lực để thực hiện công việcnày không chỉ là kiểu dáng, chất lượng mà giá cũng phải rẻ Đòi hỏi này nghe có vẻnghịch lý nhưng không phải không có lý bởi họ có nhiều sự lựa chọn

Doanh nghiệp trái cây Việt Nam cần minh bạch trong mua bán, sổ sách kếtoán, để sẵn sàng chứng minh mình không bán phá giá hoặc nếu bị áp thuế thì chỉ ởmức thấp nhất để tránh những trường hợp bị kiện bán phá giá Hiện nay, người tiêudùng Trung Quốc rất thích sử dụng mặt hàng trái cây mà họ tin chắc rằng, chúngđược tạo ra từ nguyên liệu của Trung Quốc đây là hạn chế lớn nhất khi xuất khẩusản phẩm trái cây vào Trung Quốc vì doanh nghiệp trái cây Việt Nam chưa cóthương hiệu trên thị trường Trung Quốc Ngoài ra, để tránh bị kiện bán phá giá, thìcác doanh nghiệp Việt Nam cần minh bạch hóa từ khâu nguyên liệu tới sản xuất,chú trọng vào thị trường trung bình và cao, đồng thời áp dụng chính sách giá cảhợp lý, thay vì sản xuất đại trà và giá rẻ như hàng Trung Quốc

Do dân số đông, có thu nhập cao, nên một phân khúc thị trường nhỏ củaTrung Quốc cũng đủ đơn đặt hàng cho nhiều doanh nghiệp lớn Việt Nam sản xuất

cả năm Vì thế doanh nghiệp Việt Nam nên quan tâm vào một phân khúc thị trườngnhất định Thật ra, cũng có nhiều người Trung Quốc không đủ tiền mua sản phẩm

từ các thương hiệu nổi tiếng, chấp nhận mua sản phẩm tương tự, giá rẻ hơn đượcsản xuất từ các nước khác Doanh nghiệp muốn đẩy mạnh xuất khẩu sang thịtrường Trung Quốc thì các doanh nghiệp trái cây Việt Nam cần phải vạch ra chiếnlược dài hạn, biết lựa chọn sản phẩm phù hợp, số lượng lớn, chất lượng tốt, mẫu mãbao bì đúng quy định, giá cả cạnh tranh, vừa phải biết làm hàng theo thương hiệunước ngoài và nâng cao năng lực sản xuất ; đồng thời phải làm tốt công tác xúc

tiến thương mại Theo đó, thông tin thương mại có thể thực hiện tốt thông qua việcxây dựng một số website có chất lượng, tham gia hội chợ tiêu biểu và tổ chức thànhcác gian hàng quốc gia, nhân cơ hội đó quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam

Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam là phải biết đưa các thương hiệu có

uy tín thâm nhập thị trường Mặt khác, nhà nước cần tăng cường hỗ trợ thông tin vàđào tạo chuyên môn khi đối diện với các vụ kiện chống bán phá giá cho doanhnghiệp Chính phủ cần xây dựng các trung tâm thương mại có văn phòng đại diện

và phòng trưng bày mẫu tại một số thành phố lớn của Trung Quốc Ngoài ra, cácdoanh nghiệp có “nội lực” nên xây dựng hệ thống đại lý phân phối Hình thức nàytuy tốn kém nhưng là cách làm phù hợp tại thị trường đầy tiềm năng này

Doanh nghiệp trái cây Việt Nam cần xác định thế mạnh và hạn chế đề từ đóđưa ra chiến lược xuất khẩu sản phẩm trái cây phù hợp sang thị trường TrungQuốc: Doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm trái cây cần phải xác định thế mạnh củamình để phát triển tạo lợi thế cạnh tranh và xác định yếu điểm để hạn chế yếu điểmtrong việc cạnh tranh xuất khẩu sản phẩm trái cây Doanh nghiệp xuất khẩu sảnphẩm trái cây Việt Nam có lợi thế về chi phí lao động rẻ đa số các doanh nghiệpvừa và nhỏ Việt Nam đều có do đó cần phát huy lợi thế so sánh này Tuy nhiên cácdoanh nghiệp tránh để Trung Quốc áp dụng thuế nhập khẩu để chống bán phá giánhư các sản phẩm trái cây của Trung Quốc, do đó mà cần đẩy mạnh sản xuất cácsản phẩm trái cây với độ tinh xảo trong sản phẩm, các sản phẩm trái cây cao cấpnội thất thay vì sản xuất các sản phẩm trái cây giá rẻ như hiện nay, bởi chiến lượccạnh tranh với chi phí rẻ không còn là chiến lược tối ưu khi cạnh tranh trên thịtrường quốc tế Các doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm trái cây cần nghiên cứu tậptrung vào chiến lược kinh doanh khác biệt hóa sản phẩm trái cây

Doanh nghiệp trái cây Việt Nam cần dựa vào việc xác định thế mạnh cạnhtranh của mình, doanh nghiệp có thể chọn các chiến lược cạnh tranh nhằm vào thếmạnh canh tranh của mình Để thực hiện tốt vấn đề hoạch định chiến lược, trướchết, đó là thiện chí hay sự cam kết của ban lãnh đạo trong việc tư duy dài hạn vàluôn tính đến các suy nghĩ này trong từng hành động, điều này đòi hỏi các nhà lãnhđạo một mặt phải giành thời gian cho việc tổ chức các cuộc họp riêng về chủ đề