Luận văn sư phạm Phát triển du lịch văn hoá thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ

Hoạt động du lịch văn húa thường được phỏt triển dựa trờn những sản phẩm văn hoỏ đặc trưng như những lễ hội truyền thống, phong tục tập quỏn, làng nghề thủ cụng truyền thống… Vựng đất Tổ

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

**************

NGUYỄN TRUNG KIấN

PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HOÁ

THÀNH PHỐ VIỆT TRè

TỈNH PHÚ THỌ

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyờn ngành: Việt Nam học

Người hướng dẫn khoa học

ThS.GVC VŨ NGỌC DOANH

HÀ NỘI – 2010

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

LỜI CẢM ƠN

Trong quỏ trỡnh triển khai thực hiện đề tài: “Phỏt triển du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ”, tỏc giả khoỏ luận đó thường xuyờn nhận được sự giỳp đỡ, tạo điều kiện của cỏc thầy, cụ giỏo trong khoa Ngữ Văn và đặc biệt là ThS.GVC Vũ Ngọc Doanh - người hướng dẫn trực tiếp

Tỏc giả khoỏ luận xin bày tỏ lũng biết ơn chõn thành và gửi lời cảm ơn sõu sắc tới cỏc thầy, cụ giỏo đó giỳp tỏc giả hoàn thành khoỏ luận này

Hà Nội, ngày 17 thỏng 4 năm 2010

Tỏc giả khúa luận

Nguyễn Trung Kiờn

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

LỜI CAM ĐOAN

Tụi xin cam đoan đõy là cụng trỡnh nghiờn cứu của tụi dưới sự hướng dẫn trực tiếp của ThS.GVC Vũ Ngọc Doanh Cỏc kết quả nghiờn cứu trong khúa luận là trung thực và chưa từng được cụng bố trong bất kỳ cụng trỡnh nào Nếu sai, tụi xin hoàn toàn chịu trỏch nhiệm

Hà Nội, ngày 17 thỏng 04 năm 2010

Tỏc giả khúa luận

Nguyễn Trung Kiờn

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

UNESCO Tổ chức Giỏo dục, Khoa học và Văn húa của Liờn Hiệp Quốc

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 1

3 Mục đớch và nhiệm vụ nghiờn cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu 3

5 Phương phỏp nghiờn cứu 3

6 Đúng gúp dự kiến 3

7 Bố cục của khúa luận 3

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 5

1.1 Một số khỏi niệm 5

1.1.1 Du lịch 5

1.1.2 Văn hoỏ 6

1.1.3 Mối quan hệ giữa du lịch và văn hoỏ 11

1.1.4 Khỏi niệm du lịch văn hoỏ 13

1.2 Mục đớch của du lịch văn húa 14

1.3 Ảnh hưởng của du lịch văn hoỏ đến đời sống xó hội 15

1.3.1 Ảnh hưởng tớch cực 15

1.3.2 Ảnh hưởng tiờu cực 16

1.4 Vai trũ, nhiệm vụ của người làm du lịch 16

CHƯƠNG 2 TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HOÁ

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

THÀNH PHỐ VIỆT TRè 18

2.1 Tổng quan thành phố Việt Trỡ 18

2.1.1 Địa lý 18

2.1.2 Dõn số 19

2.1.3 Hành chớnh 19

2.1.4 Kinh tế 19

2.1.5 Lịch sử 19

2.1.6 Đặc sản 20

2.2 Tiềm năng phỏt triển du lịch văn hoỏ của thành phố 20

2.2.1 Di sản văn húa Hỏt Xoan 21

2.2.2 Di tớch lịch sử - văn húa và di tớch khảo cổ 23

2.2.2.1 Khu di tớch lịch sử quốc gia Đền Hựng 25

2.2.2.2 Di tớch lịch sử quốc gia đỡnh Hựng Lụ 32

2.2.2.3 Di tớch khảo cổ Làng Cả 32

2.2.2.4 Di tớch khảo cổ Gũ De 34

2.2.3 Một số lễ hội truyền thống tiờu biểu 35

2.2.3.1 Lễ hội Đền Hựng 36

2.2.3.2 Lễ hội rước ụng Khiu, bà Khiu 38

2.2.3.3 Lễ hội Tịch Điền Minh Nụng 39

2.2.4 Ẩm thực 40

2.2.4.1 Cỏc mún cỏ 41

2.2.4.2 Hồng Hạc Trỡ 41

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

2.2.5 Dõn cư và nguồn lao động 42

2.2.6 Cơ sở vật chất, kỹ thuật và cơ sở hạ tầng 43

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HOÁ THÀNH PHỐ VIỆT TRè - TỈNH PHÚ THỌ 46

3.1 Thực trạng 46

3.1.1 Thành tựu 46

3.1.2 Hạn chế 48

3.1.3 Nguyờn nhõn 49

3.2 Giải phỏp 52

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

PHỤ LỤC

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Du lịch văn hoỏ đang là xu hướng phỏt triển chung ở cỏc nước đang phỏt triển trong đú cú Việt Nam, mang lại giỏ trị lớn cho cộng đồng xó hội Hoạt động du lịch văn húa thường được phỏt triển dựa trờn những sản phẩm văn hoỏ đặc trưng như những lễ hội truyền thống, phong tục tập quỏn, làng nghề thủ cụng truyền thống…

Vựng đất Tổ Hựng Vương nhất là thành phố Việt Trỡ là nơi cú tiềm năng lớn để phỏt triển du lịch văn hoỏ, nhiều hoạt động du lịch văn hoỏ đó được đầu tư, đẩy mạnh song nhiều tiềm năng chưa được khai thỏc đỳng mức

và phỏt triển cũn thiếu đồng bộ Hoạt động du lịch cũn phõn bố khụng đều, sự liờn kết lỏng lẻo, hỡnh thức tổ chức đơn điệu

Xuất phỏt từ thực tế trờn, đề tài “Phỏt triển du lịch văn hoỏ thành phố Việt Trỡ tỉnh Phỳ Thọ” gúp phần làm sỏng tỏ một số vấn đề về lý thuyết và thực tiễn trong việc phỏt triển du lịch văn hoỏ thành phố Việt Trỡ

Về mặt lý luận, đề tài gúp phần làm sỏng tỏ tầm quan trọng, tiềm năng, hiện trạng của du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ

Về mặt thực tiễn, một số luận cứ của đề tài cú thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo ở cỏc phũng văn hoỏ, du lịch cũng như ở một số điểm du lịch văn hoỏ trong thành phố

2 Lịch sử vấn đề

Hiện nay, cú nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu đề cập đến du lịch của thành phố Việt Trỡ như:

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Vũ Thế Bỡnh (chủ biờn) (1998), Non nước Việt Nam, Nxb Văn húa thụng tin Hà Nội

Nguyễn Đức Mười (chủ biờn) (2005), Phỳ Thọ chào đún bạn, Nxb Chớnh trị quốc gia

Nhiều tỏc giả (2009), Sổ tay du lịch Phỳ Thọ, Sở Văn húa, Thể thao và

hệ thống về du lịch núi chung và du lịch văn hoỏ của thành phố núi riờng

Khúa luận “Phỏt triển du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ - tỉnh Phỳ Thọ” tập trung phõn tớch những thế mạnh của du lịch văn húa Việt Trỡ, từ đú đưa ra những giải phỏp để khai thỏc một cỏch cú hiệu quả hoạt động du lịch văn húa thành phố

3 Mục đớch và nhiệm vụ nghiờn cứu

+ Làm rừ vị trớ quan trọng của du lịch văn hoỏ thành phố Việt Trỡ trong mối quan hệ với phỏt triển du lịch văn hoỏ của cả nước

+ Phõn tớch tiềm năng phỏt triển du lịch văn hoỏ của thành phố qua những di tớch lịch sử - văn húa tiờu biểu, những lễ hội dõn gian đặc sắc, sống động và những giỏ trị văn húa phi vật thể tiờu biểu

+ Phõn tớch những mặt tớch cực cũng như hạn chế trong hoạt động du lịch văn hoỏ của thành phố, từ đú đề xuất những giải phỏp cần thiết

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

4 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu

4.1 Đối tượng nghiờn cứu: Hoạt động du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ 4.2 Phạm vi nghiờn cứu: Đề tài tập trung nghiờn cứu sự phỏt triển của du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ qua những di sản văn húa; những di tớch lịch sử văn húa và di tớch khảo cổ quan trọng; những lễ hội dõn gian đặc sắc, sống động; những nột văn húa ẩm thực độc đỏo của thành phố ngó ba sụng

5 Phương phỏp nghiờn cứu

Phương phỏp nghiờn cứu tài liệu: phõn tớch, tổng hợp nguồn tài liệu hiện cú về du lịch văn hoỏ của thành phố

Phương phỏp khảo sỏt thực địa: tiến hành khảo sỏt một số di tớch lịch

sử - văn húa tiờu biểu, những lễ hội truyền thống đặc sắc trờn địa bàn thành phố cú ý nghĩa lớn đối với sự phỏt triển của ngành du lịch văn húa thành phố

6 Đúng gúp dự kiến

Một phần của khúa luận cú thể được sử dụng để làm tài liệu tham khảo

ở một số địa điểm du lịch quan trọng của thành phố

Đỏnh giỏ đỳng tiềm năng du lịch văn húa của thành phố từ đú kiến nghị một số giải phỏp nhằm nõng cao chất lượng du lịch văn húa của thành phố

7 Bố cục của khoỏ luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung khoỏ luận gồm 3 chương:

Chương 1 trỡnh bày cơ sở lý luận của đề tài, tập hợp, phõn tớch khỏi niệm về du lịch, văn hoỏ và du lịch văn hoỏ cũng như mối quan hệ giữa chỳng

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Chương 2 phõn tớch làm nổi bật những tiềm năng phỏt triển du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ qua di sản Hỏt Xoan, một số di tớch lịch sử - văn húa tiờu biểu, một số lễ hội dõn gian truyền thống đặc sắc và một số mún ẩm thực hấp dẫn

Chương 3 tập trung phõn tớch những thành tựu và hạn chế trong hoạt động du lịch văn hoỏ của thành phố từ đú đề xuất một số giải phỏp phỏt triển

du lịch của thành phố Việt Trỡ trong hiện tại và tương lai

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.1 Một số khỏi niệm

1.1.1 Du lịch

Từ điển Tiếng Việt 2009 cú ghi: “Du lịch là đi chơi đến những nơi xa

để hiểu biết thờm về phong cảnh, con người, cuộc sống”1

Theo lối chiết tự thỡ “du” trong từ du lịch cú nghĩa là di chuyển, thay đổi vị trớ, khụng gian (vớ dụ: du canh du cư, du học…) Bờn cạnh cú, du cũn

cú nghĩa là chơi, đi chơi (vớ dụ: chu du, du khỏch, du xuõn…) cũn lịch ở đõy

cú nghĩa là trải qua, kinh qua, cú vốn hiểu biết rộng (vớ dụ như: lịch duyệt, lịch lóm… )

Như vậy, du lịch hiểu theo nghĩa khỏi quỏt nhất là hoạt động đi, đi chơi

để được trải nghiệm, tăng cường hiểu biết và làm phong phỳ thờm vốn sống của bản thõn

Đến nay, cú rất nhiều định nghĩa về du lịch:

GS Hanziber và GS Kapf, hai giỏo sư đầu ngành về du lịch đó đưa ra định nghĩa về du lịch như sau: “Du lịch là tập hợp cỏc mối quan hệ và cỏc hoạt động phỏt sinh trong cỏc cuộc hành trỡnh và lưu trỳ thường xuyờn và khụng liờn quan đến hoạt động kiếm lời” [3, tr.6]

Theo I.I.Pirogionic thỡ “Du lịch là một dạng hoạt động của dõn cư trong thời gian rỗi liờn quan với sự di chuyển và lưu lại tạm thời bờn ngoài nơi cư

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp trỳ thường xuyờn nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phỏt triển thể chất và tinh thần, nõng cao trỡnh độ nhận thức văn húa hoặc thể thao, kốm theo việc tiờu thụ những giỏ trị về tự nhiờn, kinh tế, văn húa” [15, tr.6]

Theo kinh tế học thỡ du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ cú nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan, giải trớ, nghỉ ngơi cú hoặc khụng kết hợp với mục đớch chữa bệnh, thể thao, nghiờn cứu khoa học và cỏc nhu cầu khỏc

Theo bộ luật du lịch Việt Nam cú hiệu lực từ ngày 1/1/2006, “Du lịch

là cỏc hoạt động cú liờn quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trỳ thường xuyờn của mỡnh nhằm đỏp ứng nhu cầu tham quan giải trớ, tỡm hiểu, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định.” (Nguồn: Internet)

Như vậy, tuỳ từng mục đớch, gúc độ và cỏch tiếp cận mà người ta đưa

ra nhiều định nghĩa khỏc nhau về du lịch Song suy cho cựng thỡ cỏi gốc của

du lịch vẫn là tỡm đến những khụng gian, địa điểm khỏc với nơi ở thường ngày của mỡnh để hưởng thụ cỏc giỏ trị vật chất cũng như tinh thần ở nơi mỡnh đến nhằm mục đớch tăng thờm hiểu biết, vốn sống, vốn kinh nghiệm thực tế của bản thõn Đú là tỏc dụng hết sức to lớn mà du lịch mang lại gúp phần làm tăng chất lượng cuộc sống của khỏch du lịch

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Nghĩa ban đầu của văn hoỏ trong tiếng Hỏn là những nột xăm mỡnh qua

đú người khỏc nhỡn vào để nhận biết và phõn biệt mỡnh với người khỏc, biểu thị sự quy nhập vào tự nhiờn, chiếm lĩnh quyền lực siờu nhiờn Theo bộ “Từ Hải” thỡ văn hoỏ vốn là một cỏch biểu thị chung cho hai khỏi niệm “văn trị”

và “giỏo hoỏ”

Ở Trung Quốc, thời cổ đại, văn hoỏ được dựng với nghĩa là cỏch thức điều hành xó hội của tầng lớp thống trị dựng văn hoỏ để giỏo hoỏ, dựng cỏi hay, cỏi đẹp để giỏo dục và cảm hoỏ con người

Ở phương Tõy, từ văn hoỏ bắt nguồn từ tiếng La Tinh, cú nghĩa là vun trồng, tạo ra những sản phẩm phục vụ nhu cầu của con người Khỏi niệm văn hoỏ càng về sau càng phỏt triển phong phỳ

Trong cuộc sống hàng ngày, văn hoỏ thường được hiểu là văn học nghệ thuật như thơ ca, mỹ thuật, sõn khấu, điện ảnh… cỏc trung tõm văn hoỏ được dựng theo cỏch hiểu này

Một cỏch hiểu thụng thường khỏc, văn hoỏ là cỏch sống bao gồm phong cỏch ẩm thực, trang phục, cư xử và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận… Chỳng ta núi một người cú văn hoỏ, thiếu văn hoỏ hay vụ văn hoỏ… thỡ từ

“văn hoỏ” được hiểu theo nghĩa này

Trong nhõn loại học và xó hội học thỡ khỏi niệm văn hoỏ được đề cập đến theo một nghĩa rộng nhất Văn hoỏ bao gồm tất cả mọi thứ trong đời sống

xó hội của con người Văn hoỏ bao gồm cả lĩnh vực vật chất lẫn tinh thần

Như vậy, tuỳ theo mục đớch và hướng tiếp cận khỏc nhau mà đến nay người ta đó thống kờ được hàng trăm định nghĩa cỏc loại về văn hoỏ

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Theo thống kờ sơ bộ thỡ đến nay, trờn thế giới đó cú hơn 400 định nghĩa khỏc nhau về văn húa tuỳ thuộc vào cỏch tiếp cận cũng như mục đớch nghiờn cứu

Bản tuyờn bố về những chớnh sỏch văn húa tại Hội nghị quốc tế do UNESCO chủ trỡ từ ngày 26 thỏng 7 đến ngày 6 thỏng 8 năm 1982 tại Mờxicụ

đó đưa ra định nghĩa về văn húa như sau: “Văn húa là tổng thể những nột riờng biệt tinh thần và vật chất, trớ tuệ và xỳc cảm quyết định tớnh cỏch của một xó hội hay của một nhúm người trong xó hội Văn húa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống cỏc giỏ trị, những tập tục và những tớn ngưỡng Văn húa đem lại cho con người khả năng suy xột bản thõn Chớnh văn húa đó làm cho chỳng

ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhõn bản, cú lý tớnh cú úc phờ phỏn và dấn thõn một cỏch cú đạo lý Chớnh nhờ văn húa mà con người tự thể hiện, tự

ý thức được bản thõn, tự biết mỡnh là một phương ỏn chưa hoàn thành đặt ra

để xem xột những thành tựu của bản thõn, tỡm tũi khụng biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sỏng tạo nờn những cụng trỡnh mới mẻ, những cụng trỡnh vượt trội bản thõn” [11, tr.7]

Chủ tịch Hồ Chớ Minh - người anh hựng giải phúng dõn tộc vĩ đại, nhà văn húa kiệt xuất đó đưa ra một định nghĩa rất tiến bộ về văn húa như sau: “Vỡ

lẽ sinh tồn cũng như mục đớch cuộc sống, loài người mới sỏng tạo và phỏt minh ra ngụn ngữ, chữ viết, đạo đức, phỏp luật, khoa học, tụn giỏo, văn học, nghệ thuật, những cụng cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và cỏc phương thức sử dụng Toàn bộ những sỏng tạo và phỏt minh đú là văn húa Văn húa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cựng với biểu hiện và đũi hỏi của sự sinh tồn”2

2 Hồ Chớ Minh toàn tập (1995), Nxb Chớnh trị quốc gia, Hà Nội, tập3, tr.431

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Như vậy, văn húa trong định nghĩa trờn được hiểu theo nghĩa rộng nhất, bao gồm toàn bộ những giỏ trị vật chất và tinh thần do con người sỏng tạo ra; văn húa là động lực giỳp con người sinh tồn và phỏt triển; văn húa là mục đớch cuộc sống của con người; yờu cầu xõy dựng văn húa dõn tộc phải toàn diện, đặt nhiệm vụ xõy dựng “tinh thần độc lập tự cường” lờn hàng đầu

Dưới đõy là một định nghĩa khỏ hoàn chỉnh về văn hoỏ của Trần Ngọc Thờm - tỏc giả cuốn “Cơ sở văn hoỏ Việt Nam”:

“Văn hoỏ là một hệ thống hữu cơ cỏc giỏ trị vật chất và tinh thần do con người sỏng tạo và tớch luỹ trong quỏ trỡnh hoạt động thực tiễn, trong sự tương tỏc giữa con người với mụi trường tự nhiờn và xó hội” [14, tr.10]

Theo cỏch định nghĩa trờn thỡ nội hàm của khỏi niệm văn hoỏ bao gồm: Thứ nhất, đú là những giỏ trị vật chất và tinh thần con người sỏng tạo

và tớch luỹ nhằm mục đớch phục vụ cho những nhu cầu thực tiễn của con người và vỡ con người

Thứ hai, những giỏ trị do con người sỏng tạo ra đú phải mang tớnh nhõn văn, tiến bộ Hay núi cỏch khỏc, những sản phẩm do con người tạo ra phải vỡ

sự tiến bộ của loài người thỡ mới cú giỏ trị văn hoỏ, bởi vỡ cú những giỏ trị do con người sỏng tạo ra nhưng nú khụng phải là giỏ trị văn hoỏ bởi vỡ nú khụng mang tớnh nhõn sinh, nú huỷ hoại cuộc sống của con người, kộo lựi sự tiến bộ của văn minh nhõn loại như: bom nguyờn tử, vũ khớ hạt nhõn, vũ khớ giết người hàng loạt, chủ nghĩa khủng bố… Đú là những giỏ trị khụng được cộng đồng chấp nhận vỡ nú đi ngược với lợi ớch của loài người tiến bộ

Tuy nhiờn, cỏc định nghĩa nờu trờn đều thống nhất ở một điểm chung là coi văn hoỏ là cỏi do con người sỏng tạo ra, là sản phẩm đặc trưng của loài người Túm lại, mọi thứ văn hoỏ đều là văn hoỏ thuộc về con người, cỏc thứ

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp trưng căn bản, phõn biệt con người với con vật, đồng thời cũng là tiờu chớ để phõn biệt sản phẩm nhõn tạo với sản phẩm tự nhiờn

Túm lại, với cỏch hiểu văn hoỏ như trờn chỳng ta cú thể nghiờn cứu lối sống, lối suy nghĩ lối ứng xử của một dõn tộc hay một cộng đồng người, đồng thời ta cũng cú thể phõn biệt được đõu là giỏ trị văn hoỏ và đõu khụng phải là giỏ trị văn hoỏ Đú cũng là một tiờu chớ quan trọng trong việc phỏt triển du lịch văn hoỏ Bởi vỡ, suy cho cựng thỡ chỳng ta phải hiểu bản chất của văn hoỏ

là gỡ trước khi cú ý định khai thỏc cỏc giỏ trị của nú để phỏt triển kinh tế núi chung và phỏt triển du lịch văn hoỏ núi riờng

Trong phỏt triển du lịch văn hoỏ thỡ di sản văn hoỏ chớnh là tiền đề, là yếu tố khụng thể thiếu để hỡnh thành và tổ chức bất kỳ một loại hỡnh du lịch văn hoỏ nào

Vậy di sản văn hoỏ là gỡ và nú bao gồm những yếu tố nào?

Di sản văn húa, hiểu theo cỏch chung nhất là toàn bộ những thành quả sỏng tạo văn hoỏ của cỏc thế hệ trước để lại Theo UNESCO thỡ di sản văn hoỏ bao gồm những di sản văn hoỏ hữu thể (Tangible) và di sản văn hoỏ vụ thể (Intangible)

Những di sản văn hoỏ hữu thể như: đỡnh, đền, chựa, lăng tẩm, thành quỏch, tranh ảnh, gốm sứ

Những di sản văn hoỏ vụ thể như cỏc biểu hiện tượng trưng khụng sờ thấy được của văn húa được lưu truyền và biến đổi qua thời gian với quỏ trỡnh tham gia tỏi tạo của đụng đảo cộng đồng xó hội, vớ dụ như: õm nhạc, mỳa, ngụn ngữ, nghi thức truyền thống, những phong tục tập quỏn lõu đời, quy trỡnh cụng nghệ, cỏc nghề thủ cụng truyền thống

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Theo “Luật di sản văn hoỏ Việt Nam” (năm 2001 và được sửa đổi năm 2009) thỡ di sản văn hoỏ vật thể là sản phẩm vật chất cú giỏ trị lịch sử, văn hoỏ, khoa học, bao gồm di tớch lịch sử văn hoỏ, danh lam thắng cảnh, di vật,

cổ vật, bảo vật quốc gia

Di sản văn hoỏ phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cỏ nhõn, vật thể và khụng gian văn hoỏ liờn quan; cú giỏ trị lịch sử, văn hoỏ, khoa học thể hiện bản sắc của cộng đồng; khụng ngừng được tỏi tạo, và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khỏc bằng truyền miệng, truyền nghề, trỡnh diễn và cỏc hỡnh thức khỏc

Như vậy, cả hai cỏch hiểu nờu trờn mới chỉ dừng lại ở việc xem xột di sản văn hoỏ vật chất và di sản văn hoỏ tinh thần như hai thực thể riờng biệt mà chưa chỉ ra mối quan hệ giữa chỳng Thực ra, di sản văn hoỏ hữu thể và di sản văn hoỏ vụ thể cú quan hệ mật thiết, gắn bú hữu cơ với nhau như hai mặt của một tờ giấy, rất khú và cũng khụng nờn tỏch biệt hai loại di sản này mà nờn xem chỳng như là hai mặt của một thể thống nhất

1.1.3 Mối quan hệ giữa du lịch và văn hoỏ

Du lịch bao giờ cũng là văn hoỏ, là trao đổi văn hoỏ Bởi vỡ, du lịch tự thõn nú trong qua trỡnh phỏt triển đó là một hoạt động văn hoỏ Do đú, mối quan hệ giữa du lịch và văn hoỏ là mối quan hệ biện chứng, tỏc động qua lại

và ảnh hưởng lẫn nhau trong quỏ trỡnh tồn tại và phỏt triển Văn hoỏ được phỏt triển trờn cỏc phương diện như: truyền thống văn hoỏ được bảo tồn, phỏt triển, những giỏ trị văn húa truyền thống được tụn vinh, trõn trọng Những yếu tố này trở thành những động lực quan trọng thỳc đẩy hoạt động du lịch phỏt triển Bởi vỡ cỏc yếu tố văn hoỏ ấy trong tương quan với du lịch sẽ trở thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn - sản phẩm du lịch văn hoỏ, mang lại lợi nhuận khụng nhỏ, đồng thời, một phần doanh thu từ hoạt động kinh doanh cỏc

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp sản phẩm du lịch văn hoỏ sẽ được đầu tư trở lại để gúp phần nõng cao hơn giỏ trị của cỏc sản phẩm văn hoỏ ấy

Cỏc đối tượng văn húa được đỏnh giỏ là một loại tài nguyờn du lịch đặc biệt hấp dẫn đối với phần lớn khỏch du lịch Nếu tài nguyờn thiờn nhiờn đem đến cho du khỏch những cảm giỏc choỏng ngợp, thớch thỳ bởi sự hựng vĩ, hoang sơ thỡ tài nguyờn du lịch nhõn văn lại đem đến cho du khỏch những hiểu biết, trải nghiệm thỳ vị về những nột văn hoỏ phong phỳ, đa dạng và hết sức độc đỏo của từng địa phương

Bờn cạnh đú, du lịch cũng cú những tỏc động nhất định đến văn hoỏ trờn cả hai phương diện: tớch cực và tiờu cực

Về mặt tớch cực, sự phỏt triển của du lịch cú tỏc động trực tiếp và giỏn tiếp đến việc bảo tồn và phỏt huy giỏ trị của cỏc di sản văn húa của quốc gia Trong điều kiện khớ hậu nhiệt đới giú mựa ẩm như nước ta, sự xuống cấp của cỏc di tớch lịch sử, di chỉ khảo cổ xảy ra nhanh chúng, cú nguy cơ biến thành phế tớch Du lịch tạo điều kiện hỗ trợ việc tụn tạo, ngăn chặn sự xuống cấp của di tớch Một phần doanh thu từ hoạt động du lịch sẽ được đầu tư trở lại để trựng tu, tụn tạo cỏc di tớch lịch sử, khụi phục, bảo tồn và phỏt triển giỏ trị của cỏc di sản văn húa phi vật thể như cỏc loại hỡnh nghệ thuật truyền thống, cỏc làng nghề thủ cụng, mỹ nghệ

Ngoài ra, hoạt động du lịch phỏt triển sẽ gúp phần giới thiệu, quảng bỏ những đặc trưng văn húa cũng như hỡnh ảnh của quốc gia đến với bạn bố quốc

tế, đồng thời, gúp phần củng cố tăng cường lũng tự hào, tự tụn dõn tộc, thỳc đẩy quỏ trỡnh giữ gỡn và phỏt huy tớnh đa dạng, khỏc biệt của nền văn húa nước nhà

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Thờm vào đú, du lịch phỏt triển cũng thỳc đẩy quỏ trỡnh giao lưu văn húa giữa cỏc dõn tộc qua việc thu hỳt du khỏch tham dự cỏc lễ hội dõn gian truyền thống, giới thiệu bản sắc văn húa của cộng đồng, ẩm thực, triển lóm

Tuy nhiờn, hoạt động du lịch cũng cú nhiều tỏc động tiờu cực đối với văn húa Sự tập trung đụng đảo của du khỏch trong một khoảng khụng gian chật hẹp mang lại nhiều tỏc động cơ học, vật lý, húa học (khớ thải, tiếng ồn ) gõy nờn sự xuống cấp, hư hại của những cụng trỡnh kiến trỳc cổ, những di tớch lịch sử - văn húa Sự phỏt triển nhanh chúng của du lịch làm gia tăng sự mất cắp, thất thoỏt cỏc cổ vật, những đồ thờ tự quý giỏ Bờn cạnh việc thỳc đẩy

sự giao lưu văn húa, tiếp thu những cỏi hay, cỏi đẹp, cỏi tiến bộ của những nền văn húa khỏc, du lịch cũng tạo ra những ảnh hưởng khụng tốt vỡ thường kộo theo sự du nhập văn húa ngoại lai, làm xúi mũn bản sắc văn húa dõn tộc

Núi túm lại, du lịch và văn hoỏ cú mối liờn hệ mật thiết, ảnh hưởng qua lại với nhau Do đú, phỏt triển du lịch phải chỳ ý tới việc khai thỏc bền vững, hợp lý cỏc sản phẩm văn hoỏ đồng thời phải cú kế hoạch bảo tồn và phỏt huy bản sắc văn hoỏ của cộng đồng, khụng để mục đớch kinh doanh lấn ỏt mục đớch văn hoỏ trong khi tiến hành cỏc hoạt động du lịch văn hoỏ

1.1.4 Khỏi niệm du lịch văn hoỏ

Luật du lịch Việt Nam năm 2005 tại khoản 1, điều 4, chương 1 cú ghi:

“Du lịch văn hoỏ là hỡnh thức du lịch dựa vào bản sắc văn hoỏ dõn tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phỏt huy cỏc giỏ trị văn hoỏ truyền thống” (Nguồn: Internet)

Du lịch văn hoỏ là một trong những loại hỡnh du lịch bền vững cú sức hấp dẫn lớn đối với du khỏch Loại hỡnh du lịch này cú nhiều điều kiện, nguồn lực để phỏt triển và đang được chỳ trọng đầu tư phỏt triển ở nhiều nước trờn thế giới cũng như ở nước ta

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Du lịch văn hoỏ là một sản phẩm du lịch sử dụng những giỏ trị văn hoỏ đậm đà bản sắc của cộng đồng địa phương, thụng qua cỏc giỏ trị văn hoỏ mang đến cho du khỏch cơ hội khỏm phỏ, thử nghiệm và đắm mỡnh trong mụi trường văn hoỏ của mảnh đất, con người địa phương, được chiờm ngưỡng sự

kỳ vĩ của những cụng trỡnh kiến trỳc độc đỏo, được thấy vẻ đẹp cổ kớnh, linh thiờng của cỏc di tớch lịch sử, được hoà mỡnh vào những lễ hội truyền thống độc đỏo, những nghi thức xó hội đặc thự cũng như cú được những trải nghiệm thỳ vị khi thưởng thức những mún ăn đặc sản, những buổi biểu diễn õm nhạc,

ca kịch hay cú được những kinh nghiệm quý giỏ về nghệ thuật sản xuất thủ cụng truyền thống của cỏc làng nghề Tất cả tạo nờn một sức hấp dẫn khụng thể chối từ với những ai ưa thớch khỏm phỏ những nột đẹp, những tinh hoa của văn hoỏ nhõn loại

1.2 Mục đớch của du lịch văn hoỏ

Việc khai thỏc những lợi ớch của du lịch văn hoỏ mang những mục đớch khỏc nhau, tuỳ từng đối tượng và mục đớch tiếp cận

Đối với những người hưởng thụ cỏc sản phẩm du lịch khi lựa chọn loại hỡnh du lịch văn hoỏ thỡ mối quan tõm chủ yếu của họ khụng phải là vẻ đẹp kỳ

vĩ, choỏng ngợp của cảnh sắc thiờn nhiờn mà là những nột đặc sắc, độc đỏo trong truyền thống lịch sử, trong phong tục tập quỏn cũng như trong nền văn hoỏ nghệ thuật của địa phương họ đến du lịch Bởi vỡ mỗi con người đều tồn tại trong những mụi trường tự nhiờn cũng như mụi trường xó hội khỏc nhau

Họ cú nhu cầu tỡm hiểu cộng đồng dõn cư khỏc, nhu cầu đú đó dẫn đến hoạt động giao lưu văn hoỏ giữa cỏc cộng đồng với nhau Họ muốn thoả món tớnh hiếu kỳ, lũng ham học hỏi muốn biết những dõn tộc khỏc với mỡnh sống và sinh hoạt như thế nào từ đú tăng thờm kiến thức cũng như niềm say mờ khỏm

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp phỏ của bản thõn Người làm du lịch cần nắm bắt được tõm lý đú của du khỏch để tạo nờn những điểm du lịch hấp dẫn, những sản phẩm văn hoỏ cú giỏ trị cao

Nhu cầu đú đó ảnh hưởng trực tiếp đến sự lựa chọn cỏc hoạt động du lịch của họ Họ khụng đến tham quan tại những hang động kỳ vĩ mà chọn những viện bảo tàng - nơi lưu giữ những giỏ trị lịch sử vụ giỏ Họ khụng chọn nghỉ tại những khỏch sạn hạng sang với những tiện nghi thoải mỏi, đắt tiền mà chọn nghỉ trong những quỏn trọ đồng quờ mộc mạc, đơn sơ nhưng cũng khụng thiếu đi chất lóng mạn, thi vị Bờn cạnh đú thỡ họ cũng rất thớch thỳ khi được đắm mỡnh trong những sinh hoạt văn húa nghệ thuật dõn gian của địa phương

Đối với những người tổ chức, quy hoạch thỡ mục đớch chủ yếu của họ là lợi nhuận đồng thời gúp phần quảng bỏ nột văn hoỏ đặc trưng của địa phương mỡnh đến với du khỏch thập phương

Để thực hiện được mục đớch đú thỡ những người tổ chức hoạt động du lịch văn hoỏ cần phải nắm bắt được nhu cầu tõm lý của du khỏch làm cơ sở để hoạch định những chớnh sỏch phỏt triển, khai thỏc một cỏch hiệu quả nhất những giỏ trị văn hoỏ độc đỏo riờng cú của địa phương mỡnh tạo ra những sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hỳt Đồng thời cũng cần cú những kế hoạch đầu tư,

tu bổ những sản phẩm văn hoỏ vật thể và tiến hành phục dựng, tỏi tạo những giỏ trị văn hoỏ phi vật thể đó bị mai một song song với việc phỏt triển những giỏ trị hiện cú đồng thời khai thỏc những giỏ trị đú dưới gúc độ du lịch mang lại hiệu quả cao nhất Thờm nữa, những người làm cụng tỏc tổ chức cần phải hoạch định những chớnh sỏch phỏt triển du lịch văn hoỏ phự hợp, huy động được sự tham gia đụng đảo của cộng đồng địa phương nhằm xoỏ đúi giảm nghốo, nõng cao chất lượng cuộc sống của người dõn

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp 1.3 Ảnh hưởng của du lịch văn hoỏ đến đời sống xó hội

1.3.1 Ảnh hưởng tớch cực

Du lịch văn hoỏ mang lại nhiều lợi ớch to lớn cho cộng đồng xó hội, đem lại lợi nhuận lớn gúp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, xoỏ đúi giảm nghốo, cải thiện đời sống của người dõn cỏc địa phương Bờn cạnh đú, việc phỏt triển du lịch văn hoỏ cũn đúng gúp vào cụng cuộc bảo tồn, phỏt huy những giỏ trị văn hoỏ của cộng đồng địa phương, những giỏ trị đang cú nguy

cơ bị mai một dần trước nhịp sống hối hả của xó hội hiện đại Ngoài ra, du lịch văn hoỏ phỏt triển sẽ mang đến hàng loạt những lợi ớch to lớn khỏc như: cỏc di tớch lịch sử, văn hoỏ, di tớch cỏch mạng được đầu tư tu bổ, sửa sang; nhiều lễ hội đang được phục dựng làm phong phỳ thờm đời sống tinh thần của nhõn dõn; rất nhiều làng nghề truyền thống đó, đang và sẽ được khụi phục, phỏt triển phục vụ cho cỏc hoạt động du lịch văn hoỏ

1.3.2 Ảnh hưởng tiờu cực

Bờn cạnh những tỏc động tớch cực như trờn thỡ du lịch văn hoỏ cũng đem lại những tỏc động tiờu cực nhất là khi lợi nhuận kinh tế lấn ỏt cỏc lợi ớch khỏc, hoạt động du lịch bị thương mại hoỏ một cỏch quỏ đỏng, vỡ lợi nhuận

mà người ta cú thể bất chấp việc khai thỏc, sử dụng khụng đỳng giỏ trị của những sản phẩm văn hoỏ, gõy ra những ấn tượng khụng tốt đối với du khỏch

về bản sắc văn hoỏ của địa phương Thờm vào đú, việc khai thỏc ồ ạt, thiếu những kế hoạch phỏt triển bền vững đang làm mai một dần nhiều giỏ trị văn hoỏ độc đỏo

Như vậy, việc phỏt triển du lịch văn hoỏ cần phải cú những chớnh sỏch, chiến lược hợp lý phỏt huy những mặt tớch cực và hạn chế những mặt tiờu cực

mà hoạt động này mang lại Đồng thời cần tớch cực tuyờn truyền để nõng cao

ý thức của người dõn trong việc bảo vệ, giữ gỡn những di sản văn hoỏ vụ giỏ

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

mà cha ụng đó để lại Cú như vậy thỡ hoạt động du lịch văn hoỏ mới trở thành một trong những nhõn tố quan trọng gúp phần bảo tồn và phỏt huy bản sắc văn hoỏ của Việt Nam để chỳng ta khụng bị hoà tan trước sức mạnh đỏng sợ của xu hướng toàn cầu hoỏ

1.4 Vai trũ, nhiệm vụ của người làm du lịch

Người làm du lịch trước hết cần hiểu rừ du lịch là một hoạt động khụng chỉ mang tớnh chất kinh tế mà cũn mang tớnh xó hội, khụng chỉ nhằm đem lại lợi nhuận kinh tế mà cũn vỡ sự phỏt triển của xó hội, cộng đồng Do đú, người làm du lịch cần thực hiện ba nhiệm vụ cơ bản sau:

Thứ nhất, người làm du lịch cần khai thỏc những tiềm năng du lịch tạo

ra những sản phẩm du lịch độc đỏo, hấp dẫn làm thoả món ở mức cao nhất những nhu cầu chớnh đỏng của khỏch du lịch, mang lại hiệu quả kinh tế cao, thỳc đẩy sự phỏt triển kinh tế, xó hội, tiếp thu những mặt tớch cực, hạn chế tối

đa mặt tiờu cực

Thứ hai, người làm trong lĩnh vực du lịch cần tổ chức nhiều loại hỡnh

du lịch khỏc nhau cựng sự hướng dẫn cụ thể, chi tiết đến với du khỏch mang đến cho du khỏch những cảm nhận mới lạ, thớch thỳ

Thứ ba, người làm du lịch cần cú kế hoạch bảo vệ mụi trường tự nhiờn

và xó hội, giữ gỡn và phỏt huy bản sắc văn húa dõn tộc

Túm lại, người làm du lịch cần cú những hiểu biết cặn kẽ về vai trũ, trọng trỏch của mỡnh để cú thể vạch ra những chiến lược phỏt triển du lịch bền vững mang lại hiệu quả kinh tế kết hợp với việc phỏt triển văn húa, xó hội

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG DU LỊCH VĂN HểA THÀNH PHỐ

Với vị trớ địa lý thuận lợi về giao thụng - là cửa ngừ của cỏc tỉnh, nằm trờn hành lang kinh tế Hải Phũng - Hà Nội - Cụn Minh (Trung Quốc), Việt Trỡ

cú tiềm năng rất lớn để phỏt triển kinh tế xó hội, nhất là phỏt triển du lịch Quy hoạch chung phỏt triển thành phố Việt Trỡ đến năm 2020 đó xỏc định Việt Trỡ là thành phố du lịch lịch sử, văn húa của cả nước, thành phố lễ hội về với cội nguồn; là thành phố tỉnh lỵ, trung tõm chớnh trị - kinh tế - văn húa - khoa học kỹ thuật của tỉnh Phỳ Thọ và trung tõm kinh tế vựng liờn tỉnh

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp 2.1.2 Dõn số

Dõn số của thành phố tớnh đến thỏng 1 năm 2009 là khoảng 176 nghỡn người Dõn cư và nguồn lao động đụng đảo là một thuận lợi lớn của thành phố

để phỏt triển cỏc ngành kinh tế

2.1.3 Hành chớnh

Thành phố Việt Trỡ cú 23 phường, xó trực thuộc, bao gồm cỏc phường: Bạch Hạc, Thanh Miếu, Thọ Sơn, Tiờn Cỏt, Nụng Trang, Võn Cơ, Bến Gút, Gia Cẩm, Tõn Dõn, Dữu Lõu và cỏc xó: Thụy Võn, Minh Nụng, Minh Phương, Võn Phỳ, Phượng Lõu, Sụng Lụ, Trưng Vương, Hy Cương, Chu Húa, Thanh Đỡnh, Hựng Lụ, Kim Đức, Tõn Đức

2.1.4 Kinh tế

Việt Trỡ là một trong những thành phố cụng nghiệp đầu tiờn của miền Bắc Việt Nam Thành phố cú nhiều tiềm năng phỏt triển cụng, nụng, thương nghiệp và cỏc ngành dịch vụ Thành phố phỏt triển mạnh cỏc ngành cụng nghiệp: húa chất, giấy, thực phẩm…

2.1.5 Lịch sử

Khu vực nằm trong địa giới Việt Trỡ hiện nay được coi là kinh đụ đầu tiờn của quốc gia Văn Lang với cỏc triều đại Vua Hựng cỏch đõy trờn 4.000 năm, biểu hiện qua những di chỉ khảo cổ nổi tiếng tại Làng Cả và khu di tớch lịch sử quốc gia Đền Hựng Hàng năm, cứ đến ngày 10 thỏng 3 õm lịch nhiều người lại hành hương về vựng đất Tổ linh thiờng với lũng thành kớnh tụn nghiờm Hiện nay, khu di tớch lịch sử Đền Hựng đang được đầu tư tụn tạo, trở thành khu du lịch văn húa, lịch sử đặc biệt quan trọng của thành phố cũng như của cả nước

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Thị xó Việt Trỡ được thành lập theo Nghị định số 240 - TTg của Thủ tướng chớnh phủ, trờn cơ sở hợp nhất thị trấn Bạch Hạc thuộc tỉnh Vĩnh Phỳc

và thị trấn Việt Trỡ của tỉnh Phỳ Thọ Ngày 2 thỏng 1 năm 1960 sỏp nhập 3 xó Chớnh Nghĩa, Sụng Lụ và Trưng Vương thuộc huyện Hạc Trỡ vào thị xó Việt Trỡ

Thành phố Việt Trỡ được thành lập ngày 4 thỏng 6 năm 1962, gồm thị

xó Việt Trỡ cũ và 4 xó Minh Khai, Tõn Dõn, Lõu Thượng, Minh Phương (trừ

xó Minh Phỳ) của huyện Hạc Trỡ

Ngày 13 thỏng 1 năm 1984, thị trấn Bạch Hạc trở thành phường Bạch Hạc

Ngày 10 thỏng 7 năm 2008, toàn bộ diện tớch tự nhiờn 454,08 ha và dõn

số 2.701 người của xó Tõn Đức, thuộc huyện Ba Vỡ, tỉnh Hà Tõy (cũ) được sỏp nhập vào thành phố Việt Trỡ, theo nghị quyết thứ 3 Quốc hội khúa XII về điều chỉnh địa giới hành chớnh giữa tỉnh Hà Tõy và tỉnh Phỳ Thọ

2.1.6 Đặc sản

Việt Trỡ nổi tiếng với cỏ Anh Vũ, loại cỏ nước ngọt chỉ thấy xuất hiện tại ngó ba sụng, ngày xưa thường dựng để cung tiến lờn vua Ngoài ra, những quỏn cỏ Lăng ven sụng đang là những địa điểm hấp dẫn khỏch du lịch đến với thành phố ngó ba sụng

2.2 Tiềm năng phỏt triển du lịch văn húa thành phố Việt Trỡ

Thành phố Việt Trỡ là trung tõm chớnh trị, kinh tế, văn hoỏ - xó hội của tỉnh Phỳ Thọ, cú vị trớ địa lý thuận lợi, là cầu nối giao thụng giữa cỏc tỉnh trung du miền nỳi phớa Bắc với thủ đụ Hà Nội và cỏc tỉnh khỏc thuộc đồng bằng sụng Hồng

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Với bề dày lịch sử, văn hoỏ lõu đời và hào hựng, Việt Trỡ xứng đỏng là vựng đất địa linh nhõn kiệt, “đất cội nguồn nuụi chớ lớn ụng cha” Nơi đõy cũn bảo tồn, lưu giữ được những giỏ trị văn hoỏ vật thể và phi vật thể quan trọng gắn liền với truyền thuyết về lịch sử dựng nước của dõn tộc Đú là di sản văn hoỏ Hỏt Xoan, một loại hỡnh nghệ thuật đặc trưng của vựng đất Tổ đó hoàn thành hồ sơ trỡnh lờn UNESCO để được cụng nhận là di sản văn hoỏ phi vật thể của nhõn loại Đú là những cụng trỡnh kiến trỳc, nghệ thuật, những di tớch độc đỏo mang đậm giỏ trị lịch sử, nghệ thuật, và tớn ngưỡng tõm linh như: khu

di tớch lịch sử quốc gia Đền Hựng, quần thể di tớch phường Bạch Hạc, di tớch lịch sử quốc gia đỡnh Hựng Lụ, quần thể di tớch xó Kim Đức Đú là những lễ hội dõn gian truyền thống đa dạng, đặc sắc, mang đậm bản sắc văn hoỏ dõn tộc như lễ hội Đền Hựng, hội bơi chải Bạch Hạc, lễ hội rước ụng Khiu, bà Khiu Đú là văn hoỏ ẩm thực vựng đất Tổ với những đặc sản thơm ngon nổi tiếng như cỏ Anh Vũ, cỏ Lăng, hồng Hạc Trỡ… Tất cả tạo nờn một bức tranh sống động, nhiều gam màu của văn hoỏ vựng đất cội nguồn dõn tộc Việt Nam Đõy thực sự là những điều kiện vụ cựng thuận lợi để thành phố cú thể phỏt triển cỏc ngành du lịch, dịch vụ, đặc biệt là du lịch văn húa nhằm giỏo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, đồng thời giới thiệu quảng bỏ bản sắc văn hoỏ đặc trưng của đất và người nơi đõy đến với đụng đảo khỏch du lịch trong và ngoài nước

2.2.1 Di sản văn húa Hỏt Xoan

Việt Trỡ là cố đụ đầu tiờn của Nhà nước Văn Lang, là cội nguồn của dõn tộc, mảnh đất kết tụ hồn thiờng sụng nỳi Việt, nơi tập trung đầy đủ cơ sở

và tiềm năng để phỏt triển thành khu du lịch văn húa tõm linh và truyền thống hấp dẫn khỏch du lịch trong và ngoài nước

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Như đó đề cập ở trờn, thành phố Việt Trỡ là nơi cú những di sản văn húa nổi tiếng, những di tớch lịch sử, văn húa và di tớch khảo cổ hết sức giỏ trị, những lễ hội truyền thống mang đậm tớnh tõm linh, huyền ảo và cũng là nơi

cú những đặc sản thơm ngon nổi tiếng Tất cả tạo nờn những ấn tượng khú phai đối với bất kỳ du khỏch nào đó cú dịp đến với thành phố ngó ba sụng

Trong số những di sản văn húa của vựng đất Tổ thỡ Hỏt Xoan là một trong những di sản văn húa phi vật thể cú giỏ trị nhất, sản phẩm đặc trưng của vựng đất Tổ đem đến cho du khỏch những trải nghiờm rất riờng biệt, thỳ vị

Hỏt Xoan là một loại hỡnh dõn ca nghi lễ - phong tục, sản phẩm văn húa dõn gian của cư dõn vựng đất Tổ Hựng Vương xưa và của Phỳ Thọ ngày nay Phần lớn cỏc phường Xoan nổi tiếng tập trung ở địa bàn thành phố Việt Trỡ như: phường Xoan An Thỏi, phường Xoan Kim Đức…

Hỏt Xoan là sản phẩm văn húa độc đỏo gắn liền với những truyền thuyết của thời đại Hựng Vương Hỏt Xoan cũn cú tờn gọi khỏc là “Khỳc mụn đỡnh” (hỏt cửa đỡnh), thường được tổ chức vào dịp đầu xuõn năm mới Cỏc họ Xoan lần lượt khai Xoan ở cỏc đỡnh, miếu làng Ngày mựng 1 Tết, cỏc họ Xoan hỏt ở cỏc đỡnh An Thỏi, Kim Đức, Phự Đức, Thột Từ ngày mựng 5 Tết

cả 4 phường Xoan đề hỏt ở cỏc đỡnh, nơi cỏc làng chạ “kết nước nghĩa” Cỏc phường Xoan đi biểu diễn từ ngày mựng 5 thỏng giờng đến mựng 10 thỏng 3

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp nhiờn hoặc kể những cõu chuyện cổ tớch từ thuở xa xưa Mỗi quả cỏch lại cú cấu trỳc 3 phần: giao cỏch (phần mở đầu), đưa cỏch (phần giữa) và kết cỏch (phần cuối) Phần hỏt hội mang đậm tớnh chất trữ tỡnh giao duyờn, là khỳc hỏt tõm tỡnh của tỡnh yờu nam nữ Đõy là giai đoạn ứng tỏc như hỏt vớ, trống quõn… cựng cỏc tiết mục mỳa hỏt, trũ chơi Như vậy, Hỏt Xoan khụng chỉ đơn thuần là một lề lối ca hỏt mà thực sự là một hội Hội Xoan cú dõn ca giao duyờn, đối đỏp, xin hoa, đố chữ bờn cạnh những tiết mục độc đỏo, lụi cuốn như cài hoa, mú cỏ… Ca từ trong hỏt xoan được kết hợp khộo lộo, thể hiện cỏi hay, cỏi đẹp của hai phong cỏch bỡnh dõn và bỏc học, tạo nờn tiết tấu nhịp nhàng, khỏe khoắn rất gần với tiết tấu của những bài ca lao động Vỡ vậy, những giai điệu mượt mà của những làn điệu Hỏt Xoan rất dễ đi vào lũng người, để lại những ấn tượng khú phai trong lũng của người thưởng thức

Như vậy, Hỏt Xoan là một loại hỡnh dõn ca nghi lễ phong tục, đỏp ứng nhu cầu về thờ lễ và vui chơi của cộng đồng Hỏt Xoan thường gắn với lễ hội thờ thành hoàng làng, với mục đớch “mở tiệc thờ thần” và yờu cầu “Đại vương phự hộ muụn dõn đời đời” Hỏt Xoan là lễ ca nhằm dõng lờn thần linh những lời thành kớnh, đún rước thần linh về hưởng tế và phự hộ cho làng Vỡ vậy, Xoan là tiếng hỏt cầu chỳc, khấn nguyện, cầu cho họ Xoan, dõn nơi Xoan đến hỏt được mưa thuận giú hũa, mựa màng tươi tốt, kinh tế phỏt triển, con đàn chỏu lũ đến muụn đời Cỏc hội Xoan thường thu hỳt đụng đảo nhõn dõn và du khỏch thập phương Đõy là cơ hội để giới thiệu, quảng bỏ di sản văn húa mang đậm bản sắc của văn húa dõn gian đất Tổ khụng chỉ ở phạm vi địa phương mà cũn lan rộng đến với bạn bố quốc tế

2.2.2 Di tớch lịch sử - văn húa và di tớch khảo cổ

Di tớch lịch sử - văn húa là “… những cụng trỡnh xõy dựng, địa điểm,

đồ vật, tài liệu và cỏc tỏc phẩm cú giỏ trị lịch sử, khoa học nghệ thuật cũng

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp như cú giỏ trị văn húa khỏc, hoặc liờn quan đến cỏc sự kiện lịch sử quỏ trỡnh phỏt triển văn húa xó hội” (Phỏp lệnh “bảo vệ và sử dụng di tớch văn húa, lịch

sử, văn húa và danh lam thắng cảnh” ngày 4 thỏng 4 năm 1984) [7, tr.32]

Theo cỏc tỏc giả cuốn “Tổ chức lónh thổ du lịch” thỡ di tớch lịch sử văn húa là “những khụng gian vật chất cụ thể, khỏch quan, trong đú chứa đựng cỏc giỏ trị điển hỡnh về lịch sử, văn húa do tập thể hoặc cỏ nhõn con người tạo

ra trong lịch sử để lại”.[15, tr.20]

Như vậy, chỉ những di tớch nào cú giỏ trị lịch sử, khoa học, nghệ thuật

và giỏ trị văn húa thỡ mới được coi là di tớch lịch sử văn húa Đú thực sự là tài sản vụ cựng quý giỏ của địa phương quốc gia của cả nhõn loại, nú chứa đựng những giỏ trị tốt đẹp về truyền thống văn húa, lịch sử của mỗi địa phương, những tinh hoa văn húa, tài năng, sức sỏng tạo vụ hạn của con người

Di tớch khảo cổ là những cụng trỡnh xõy dựng, địa điểm, đồ vật, tài liệu… “ẩn giấu một bộ phận giỏ trị văn húa, thuộc về một thời kỳ lịch sử xa xưa” [15, tr.20] Những di tớch loại này chủ yếu nằm trong lũng đất, tuy nhiờn, cũng cú những di tớch tồn tại trờn mặt đất như cỏc bức trạm, bức tranh được khắc, vẽ trờn những hang động, vỏch đỏ…

Di tớch lịch sử - văn húa và di tớch khảo cổ là những bằng chứng xỏc thực nhất về đặc điểm văn húa lịch sử của mỗi địa phương, tạo nờn sức hỳt rất lớn đối với du khỏch đặc biệt là những du khỏch đi du lịch với mục đớch nhằm nõng cao hiểu biết về văn húa, lịch sử, điều kiện kinh tế, đời sống kinh tế, xó hội… của một vựng đất Đú là điều kiện thuận lợi để phỏt triển loại hỡnh du lịch tham quan cung cấp cho du khỏch những kiến thức về lịch sử, khoa học, nghệ thuật cũng như nột đặc sắc trong văn húa của địa phương Những người làm du lịch văn húa cần nắm bắt rừ tõm lý của khỏch du lịch để cú những kế hoạch cụ thể nhằm nõng cao sức hỳt của cỏc di tớch lịch sử - văn húa và di tớch

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp khảo cổ của địa phương thỏa món nhu cầu tham quan tỡm hiểu kết hợp với nghiờn cứu chuyờn đề cũng như nhu cầu nghiờn cứu tỡm hiểu quỏ khứ, lịch sử, vựng đất, con người, những đặc trưng văn húa của địa phương mỡnh, quảng bỏ hỡnh ảnh của địa phương đến với đụng đảo du khỏch trong nước và du khỏch nước ngoài

Việt Trỡ là vựng đất tập trung rất nhiều di tớch lịch sử văn húa và di tớch khảo cổ cú giỏ trị, đặc biệt là khu di tớch lịch sử quốc gia Đền Hựng - khu di tớch cú tầm quan trọng đặc biệt được Nhà nước xếp hạng A1 Đõy là điều kiện thuận lợi để ngành du lịch văn húa phỏt triển

2.2.2.1 Khu di tớch lịch sử quốc gia Đền Hựng

Đền Hựng là di tớch lịch sử - văn hoỏ đặc biệt quan trọng của quốc gia được xõy dựng trờn nỳi Hựng, thuộc thụn Cổ Tớch, xó Hy Cương, thành phố Việt Trỡ, tỉnh Phỳ Thọ Nỳi Hựng cao 175m so với mực nước biển, cũn cú nhiều tờn gọi khỏc nhau như: Nghĩa Lĩnh, Nghĩa Cương, Hy Cương, Hy Sơn… Di tớch lịch sử quốc gia Đền Hựng là một hệ thống kiến trỳc - tớn ngưỡng thờ cỏc vua Hựng, người đó cú cụng dựng nước, tổ tiờn của dõn tộc Việt Nam Đền Hựng vừa là thắng cảnh đẹp, vừa là một di tớch lịch sử văn húa đặc biệt của người Việt Nam Từ xa nhỡn lại, nỳi Hựng tựa như chiếc đầu rồng khổng lồ hướng về phớa Nam, mỡnh uốn khỳc thành dóy nỳi Trọc, nỳi Vặn ở phớa sau, tạo thành hỡnh thể hựng vĩ, chứa đựng khớ thiờng sụng nỳi

Từ nỳi Hựng nhỡn ra, ta thấy:

Phớa trước, ngó ba Việt Trỡ cú hàng chục quả đồi thấp tựa như đàn rựa đang bũ từ dưới ao nước lờn

Phớa sau, mảnh đất làng Hy Sơn (Tiờn Kiờn) trụng giống như hỡnh một con phượng đang dang rộng cỏnh cắp lỏ thư

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Phớa bờn phải, quả đồi Khang Phụ (Chu Húa) tựa hồ một con hổ phục Phớa bờn trỏi, quả đồi An Thỏi (Phượng Lõu) giống hỡnh vị tướng quõn đang giương cung bắn

Làng Cổ Tớch bờn chõn nỳi ờm đềm, hiền hũa như đang nằm trờn lưng một con ngựa ghỡ cương

Dóy đồi dài từ Phỳ Lộc đến Thậm Thỡnh tựa như 99 con voi phục chầu

về đất Tổ

Xa xa phớa Tõy là dũng sụng Thao đỏ nặng phự sa, phớa Đụng là dũng

Lụ xanh biếc giống như hai dải lụa màu mềm mại uốn quanh nỳi Hựng càng làm tăng thờm vẻ huyền ảo, cổ tớch của khụng gian cố đụ

Cụm di tớch lịch sử Đền Hựng gồm cú 4 ngụi đền, 1 ngụi chựa và một lăng được kết hợp hài hũa với thiờn nhiờn trờn địa thế cao, hựng vĩ

Cổng đền được xõy dựng vào năm Khải Định thứ hai (1917) theo kiểu kiến trỳc vũm cuốn, cú chiều cao 8,5m, rộng 4,5m, núc cổng cú tỏm mỏi nhỏ Tầng dưới cú 1 cửa vũm cuốn lớn, đầu cột trụ cổng tầng trờn cú cửa vũm nhỏ hơn, 4 gúc tầng mỏi được trang trớ Rồng, đắp đổi 2 con Nghờ Giữa cột trụ và cổng cú đắp phự điờu hai vừ sỹ, một người cầm đao, một người cầm chựy, mặc ỏo giỏp, ngực trang trớ hổ phự Ở giữa tầng một cú bức đại tự đề: “Cao sơn cảnh hành” (Lờn nỳi cao nhỡn xa rộng), cũn được đọc là “Cao sơn cảnh hạnh” (Đức lớn như nỳi cao) Sau cổng cú đắp hai con hổ là hiện thõn vật canh giữ thần

Đền Hạ được xõy dựng vào thế kỷ thứ XVII - XVIII, theo kiểu chữ nhị gồm hai tũa tiền bỏi và hậu cung, mỗi tũa ba gian, cỏch nhau 1,5m, kiến trỳc đơn sơ kốo cầu suốt, bẩy gối vào đầu kốo khiến mỏi sau dài hơn mỏi trước đốc được xõy liền tường với đốc hậu cung, hai bờn cú đắp phự điờu, một bờn

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

là voi, bờn kia là ngựa Bờ núc phẳng khụng trang trớ gỡ Đền lợp ngúi mũi hài rất đẹp Tương truyền nơi đõy mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, nở thành 100 người con, đú là nguồn gốc của hai tiếng thiờng liờng: “đồng bào”

Ở dưới chõn đền Hạ cú nhà bia kiến trỳc hỡnh lục giỏc 6 mỏi, trờn đỉnh

cú đắp hỡnh nậm rượu, bờn trong 6 mỏi cú lợp gạch bỡa, bờn ngoài lỏng xi măng, cú 6 cột bằng gạch xõy trũn, phớa dưới cú lan can Trước đõy, trong nhà bia cú đặt tấm bia ghi lại việc tu sửa đường lờn nỳi Hựng, nay đặt bia đỏ ghi lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chớ Minh khi người về thăm Đền Hựng ngày 19/9/1945:

“Cỏc vua Hựng đó cú cụng dựng nước Bỏc chỏu ta phải cựng nhau giữ lấy nước”

Ở phớa bờn phải đền Hạ cú một ngụi chựa, xưa cú tờn là “Sơn cảnh thừa long tự” sau đổi thành “Thiờn Quang thiền tự” Chựa được xõy dựng vào thời

Lý và thời Trần, được dựng lại vào thời Lờ (1427- 1573) Kiến trỳc chựa theo kiểu “nội cụng ngoại quốc”, chủ yếu là cột gỗ cú đỏ kờ Phớa trước chựa là cỏc nhà: tiền đường (5 gian), thiờu hương (3 gian), tam bảo (3 gian), phớa sau là dóy hành lang và nhà thờ Tổ Chựa thờ Phật theo phỏi Đại Thừa Trước cửa chựa cũn cú cõy thiờn tuế trờn 700 năm tuổi, nơi Bỏc Hồ núi chuyện với cỏn

bộ và đại đoàn quõn tiờn phong trước khi về tiếp quản thủ đụ Hà Nội

Trước sõn chựa cũn cú hai thỏp sư hỡnh trụ bốn tầng, xõy rỗng cửa vũm nhỏ, núc đắp hỡnh hoa sen rất đẹp Trong thỏp cú bỏt nhang và bia đỏ khắc tờn những vị hũa thượng đó tu hành và viờn tịch tại chựa

Ngoài ra, chựa cũn cú một gỏc chuụng được xõy dựng vào thế kỷ XVII, gồm 3 gian, 2 tầng mỏi, 4 vỡ kốo cột kiểu chồng giường, kết hợp với bẩy lẻ để trơn khụng chạm trổ Trờn gỏc chuụng cú quả chuụng, khụng ghi rừ niờn đại

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp nào mà chỉ ghi: “Đại Việt quốc, Sơn Tõy đạo, Lõm Thao phủ, Sơn Vi huyện,

Hy Cương xó, Cổ Tớch thụn cư phụng”

Từ đền Hạ theo 168 bậc đỏ nữa là lờn đến đền Trung Đền Trung cũn

cú tờn gọi là Hựng Vương tổ miếu là ngụi đền được xõy dựng trước tiờn trờn nỳi Nghĩa Lĩnh Đến thế kỷ XVII đền được xõy dựng lại như ngày nay Đền được xõy dựng theo kiểu hỡnh chữ nhật, cú 3 gian quay về hướng Nam, dài 7,2m, rộng 3,7m Mỏi hiờn cao 1,8m, khụng cú cột kốo, cầu quỏ giang gối vào tường, bớt đốc tường hậu, phớa trước mở 3 cửa Tương truyền đõy là địa điểm cỏc vua Hựng họp bàn việc nước Đền Trung cũng là nơi Hựng Vương thứ 6 truyền ngụi cho hoàng tử Lang Liờu, người đó làm ra bỏnh chưng, bỏnh giầy, một sản vật đặc biệt, kết tinh tinh hoa của trời đất và lũng người

Qua đền Trung, thờm 102 bậc nữa là đến đền Thượng Đền Thượng cũn gọi là “Kớnh Thiờn Lĩnh Điện”, đền Thượng được làm theo kiểu chữ

“Vương”, kiến trỳc đơn giản, kốo cầu, khụng cú chạm trổ, được xõy dựng qua bốn cấp khỏc nhau gồm: nhà chuụng trống (cấp I), đại bỏi (cấp II), tiền tế (cấp III) và hậu cung (cấp IV) Phớa trước đền cú bốn cột trụ được trang trớ theo tớch “Lưỡng long chầu nguyệt” Tương truyền, Đền Thượng là nơi cỏc vua Hựng làm lễ tế trời đất, cầu cho mưa thuận giú hũa, mựa màng tươi tốt, muụn dõn được no đủ, hạnh phỳc Phớa phải của đền cũn cú cột đỏ thề của An Dương Vương dựng nờn với lời thề sẽ suốt đời giữ gỡn non sụng gấm vúc của ụng cha để lại Ngoài ra, Đền Thượng cũn là nơi thờ Thỏnh Giúng, người anh hựng cú cụng đỏnh tan giặc Ân, cứu đất nước khỏi họa ngoại xõm

Lăng Vua Hựng nằm ở phớa Đụng Đền Thượng tương truyền là mộ của Hựng Vương thứ 6 Lăng cú địa thế đầu đội sơn, chõn đạp thuỷ, mặt quay theo hướng Đụng Nam Xưa nơi đõy là mộ đất, thời Tự Đức năm thứ 27 (1870) cho xõy dựng lăng Năm Khải Định thứ 7 (1922) lăng được trựng tu

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp lại Lăng được xõy theo hỡnh vuụng, cột liền tường, cú tỏm mỏi cú đao cong, tạo thành hai tầng mỏi Tầng dưới bốn gúc đắp bốn con rồng tư thế bũ, tầng trờn đắp rồng uốn ngược, đỉnh lăng đắp hỡnh “quả ngọc” theo tớch “cửu long tranh chõu” Mỏi lăng được lợp ngúi ống, cổ diờm, 3 phớa đều cú đắp hổ phự

Ba mặt Tõy, Đụng, Nam đều cú cửa vũm, 2 bờn cửa được đắp hỡnh kỳ lõn, xung quanh lăng cú tường bao quanh, trang trớ hoa, chất liệu đỏ Trong lăng

cú một mộ khối hỡnh chữ nhật, dài 1,3m, rộng 1,8m, cao 1,0m Trong lăng cú bia đỏ ghi: “Biểu chớnh” (lăng chớnh) Trờn ba mặt của lăng đều cú chữ Hỏn đề: “Hựng Vương lăng” (Lăng Hựng Vương)

Đền Giếng được xõy dựng vào thế kỷ XVII ở chõn nỳi phớa Nam Nghĩa Lĩnh Đền gồm ba lớp nhà và hai nhà oản hai bờn, phớa trong đền cú Giếng Ngọc, nước rất trong và khụng bao giờ bị cạn Tương truyền là nơi cụng chỳa Tiờn Dung và Ngọc Hoa ngày ngày soi gương, chải túc Hai bà cú cụng dạy dõn trồng lỳa nước và trị thuỷ nờn được nhõn dõn lập đền thờ phụng đời đời Đền được xõy dựng vào thế kỷ XVIII, theo hướng Đụng Nam, kiến trỳc kiểu chữ cụng, gồm nhà tiền bỏi (3 gian), hậu cung (3 gian), 1 chuụi vồ và 2 nhà oản (4 gian), cú phương đỡnh nối tiền bỏi với hậu cung Cổng đền Giếng được xõy vào thế kỷ XVIII, kiểu dỏng gần giống với cổng chớnh nhưng thấp và nhỏ hơn Cổng được kiến trỳc theo kiểu 2 tầng 8 mỏi Tầng trờn, ở giữa cổng cú bức đại tự ghi: “Trung sơn tiểu thất” (Ngụi miếu nhỏ trong nỳi), tầng dưới cú một cửa xõy theo kiểu vũm, hai bờn cú hai cột trụ trờn lắp nghộ chầu Hai bờn cổng đền cú đề cõu đối và tượng hai vừ sỹ, mặt sau cú đắp hai tượng hổ hai bờn

Ngoài ra, trong khu di tớch Đền Hựng cũn cú một cụng trỡnh kiến trỳc độc đỏo cú giỏ trị lịch sử, khoa học cao, đú là Bảo tàng Hựng Vương

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Bảo tàng Hựng Vương được khởi cụng xõy dựng vào năm 1996, trưng bày hơn 4000 hiện vật trong đú cú gần 700 hiện vật gốc cú thể chia thành 5 nhúm hiện vật chớnh:

Nhúm thứ nhất là những hiện vật được tỡm thấy tại Đền Hựng, gồm cú

13 hiện vật cú từ thời Hựng Vương và nhiều hiện vật ở thời kỳ sau Những hiện vật đú cho thấy từ thời Hựng Vương con người đó biết làm những cụng

cụ để sản xuất và sinh hoạt Những mẫu đỏ, gốm xõy dựng và đồ thờ cú niờn đại từ sau cụng nguyờn đến cỏc thời Lý, Trần, Hậu Lờ cho thấy khu vực này được thờ liờn tục từ khi triều Hựng kết thỳc cho đến tận ngày nay

Nhúm thứ hai là số hiện vật lấy ở cỏc di chỉ khảo cổ thuộc thời Vua Hựng hoặc cú liờn quan tới thời Vua Hựng, được tập hợp từ mọi miền đất nước

Nhúm thứ ba là những cuốn sỏch sử, những mẫu trớch từ cỏc sỏch cổ của người Trung Quốc và nước ta về thời Hựng Vương Những hiện vật đú gúp phần khẳng định rằng thời đại Hựng Vương là cú thật

Nhúm thứ tư là những hiện vật phản ỏnh cỏc hỡnh thức tớn ngưỡng Vua Hựng của nhõn dõn trong cũng như ngoài khu vực Đền Hựng, bao gồm những bản ngọc phả, đồ thờ tự, tranh vẽ và ảnh chụp cỏc đỡnh đền, lễ hội

Nhúm thứ năm là những hiện vật lưu niệm của đồng bào về viếng thăm

mộ Tổ Đú là những quà tặng, ảnh chụp cỏc nhà lónh đạo, cỏc đoàn đại biểu

và nhõn dõn cả nước về trẩy hội Đền Hựng

Năm nhúm hiện vật trờn được trưng bày nhằm làm nổi bật một chủ đề tổng quỏt là: “Cỏc Vua Hựng dựng nước Văn Lang trờn mảnh đất Phong Chõu lịch sử”, tập trung vào ba chủ đề chớnh, đú là:

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Chủ đề 1: giới thiệu giai đoạn văn hoỏ Hựng Vương bằng cỏc hiện vật liờn quan đến thời đại Hựng Vương đó tỡm được trờn vựng đất hai tỉnh Phỳ Thọ và Vĩnh Phỳc

Chủ đề 2: giới thiệu việc hỡnh thành khu di tớch Đền Hựng và ý thức đúng gúp xõy dựng khu di tớch lịch sử Đền Hựng của đồng bào cả nước

Chủ đề 3: thể hiện tỡnh cảm của nhõn dõn, sự quan tõm của Nhà nước đối với Đền Hựng

Khu di tớch lịch sử - văn húa Đền Hựng cú vai trũ ý nghĩa vụ cựng quan trọng trong việc giỏo dục truyền thống đạo lý uống nước nhớ nguồn, là một địa điểm du lịch văn hoỏ khụng thể bỏ qua của mỗi người dõn Việt Nam

Du khỏch hành hương đến Đền Hựng với tõm tư nguyện vọng hướng về

tổ tiờn, nguồn cội với lũng thành kớnh và biết ơn sõu sắc Đền Hựng thực sự

đó trở thành một biểu tượng thiờng liờng của tinh thần dõn tộc, là cội nguồn sức mạnh, niềm tin, là điểm hội tụ và toả sỏng của một nền văn húa suốt bốn nghỡn năm lịch sử

Bờn cạnh đú, huyền thoại về mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, nở ra

100 người con trai, 50 xuống biển, 50 lờn non đó gúp phần khơi dậy lũng tự hào, tự tụn dõn tộc, là chất keo gắn kết tinh thần, ý chớ của toàn thể nhõn dõn Việt Nam thành một khối đại đoàn kết với sức mạnh vụ địch, đỏnh tan bố lũ cướp nước và bỏn nước Đồng thời, hai chữ “đồng bào” cũng là ngọn nguồn của tỡnh yờu thương, đựm bọc, của lũng khoan dung, của nghĩa tỡnh anh em ruột thịt

Qua bao biến động thăng trầm của lịch sử, Đền Hựng vẫn đứng đú như một biểu tượng cho sức mạnh cội nguồn thiờng liờng, biểu tượng cho lũng biết ơn vụ hạn đối với cụng đức trời bể của tổ tiờn Khụng chỉ người Việt mới

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp ngoài cũng thể hiện lũng ngưỡng mộ thành kớnh khi về thăm vựng đất Tổ của dõn tộc Việt Nam Những cảm nhận đú vẫn cũn được lưu lại trong những dũng lưu bỳt chứa chan tỡnh cảm: “Đền Hựng là nơi đặt nền múng cho lịch sử Việt Nam là một di tớch vụ giỏ của nhõn dõn Việt Nam là biểu tượng của

tổ tiờn dõn tộc Việt Nam - một dõn tộc đó cú truyền thống dựng nước và giữ nước hàng nghỡn năm”

Như vậy, Đền Hựng là khu di tớch lịch sử đặc biệt của quốc gia và ngày càng nhận được sự quan tõm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và nhõn dõn, do vậy trong những năm gần đõy, hệ thống cơ sở vật chất và cơ sở kỹ thuật của khu di tớch khụng ngừng được đầu tư, tụn tạo Bờn cạnh những di tớch chớnh thờ cỏc Vua Hựng trờn nỳi Nghĩa Lĩnh, một số di tớch mới được xõy dựng gắn với truyền thuyết về thời đại Hựng Vương như đền thờ quốc mẫu Âu Cơ, đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quõn cũng đang thu hỳt lượng lớn du khỏch đến tham quan, cỳng bỏi Với ý nghĩa là địa điểm du lịch tõm linh về với cội nguồn của dõn tộc Việt Nam nờn khu di tớch đang thu hỳt ngày càng nhiều du khỏch quốc tế đến với Đền Hựng với mục đớch thăm viếng và tỡm hiểu phong tục tập quỏn, tớn ngưỡng của người dõn Việt Nam Do đú, khu di tớch lịch sử Đền Hựng cần cú chủ trương kế hoạch xõy dựng cỏc khu nhà sàn dõn tộc phục vụ nhu cầu ăn uống, nghỉ ngơi của du khỏch, đồng thời cần tăng cường cụng tỏc quảng bỏ, tuyờn truyền ý nghĩa to lớn của khu di tớch tới cỏc thế hệ người Việt Nam cũng như khỏch ngoại quốc bằng việc tăng cường in ấn, giới thiệu cỏc tài liệu, sỏch bỏo, sơ đồ về khu di tớch, cựng với việc nõng cao trỡnh độ, kỹ năng nghề nghiệp của cỏn bộ cụng nhõn viờn đem lại cảm giỏc thoả món ở mức cao nhất nhu cầu của du khỏch mỗi dịp hành hương về với Đền Hựng 2.2.2.2 Di tớch lịch sử quốc gia Đỡnh Hựng Lụ

Trường ĐHSP Hà Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Đỡnh Hựng Lụ thuộc xó Hựng Lụ thành phố Việt Trỡ, tỉnh Phỳ Thọ Đỡnh Hựng Lụ cũn cú tờn gọi là đỡnh Xốm Đỡnh được xõy dựng vào thời vua

Lờ Hy Tụng (1697) Đến thời Nguyễn, năm Bảo Đại thứ 13 (1938), đỡnh được trựng tu, sửa chữa một số hạng mục Đỡnh và Đền được xõy dựng liền kề nhau tạo thành kiến trỳc kiểu chữ “Nhị” Đỡnh gồm tiền tế và đại đỡnh, ở giữa hai tũa tiền tế và đại đỡnh là long đỡnh, hai bờn long đỡnh là lầu chiờng và lễ chụng Tiền tế gồm 5 gian 2 dĩ, đại đỡnh gồm 5 gian Mỏi đỡnh cú những đầu đao cong vỳt lờn trời như muốn xuyờn thủng cả nền trời xanh thẫm Trong đỡnh cũn lưu giữ nhiều đồ thờ uy nghi cựng những bức trạm trổ rất đẹp, mang đậm tớnh dõn gian như “Đinh Tiờn Hoàng tập trận cờ lau”, “Tỏng mả hàm rồng”, “Đấu vật”… cú giỏ trị lớn về lịch sử, khoa học và nghệ thuật

Trong khuụn viờn di tớch cũn cú đàn tế thần nụng, ao đỡnh, cõy cảnh… tạo nờn một khụng gian vụ cựng tĩnh mịch, thơ mộng Tất cả khụng gian trong quần thể di tớch được kết hợp hài hoà với nột kiến trỳc của hai triều đại phong kiến, tạo nờn một quần thể thờ tự uy nghiờm, huyền bớ nhuốm sắc màu của thời gian

Điều đỏng chỳ ý là quần thể di tớch đỡnh Hựng Lụ cú một hệ thống cổ vật cực kỳ phong phỳ và quý giỏ về cả phương diện kỹ nghệ và thẩm mỹ Từ

ỏn gian đến thượng điện, đồ thờ được bày tầng tầng lớp lớp, được sơn son, thiếp vàng úng ỏnh, lung linh Trong đú cú đụi hạc to lớn cưỡi trờn lưng rựa thể hiện sự trường tồn, vĩnh cửu và những bộ chấp kớch ngời sỏng uy nghi được dựng trong lễ rước kiệu Đặc biệt, đỡnh cũn lưu giữ được 5 cỗ kiệu cổ làm vào thời Nguyễn gồm cả kiệu văn và kiệu bỏt cống Mỗi cỗ kiệu là một tỏc phẩm nghệ thuật cụng phu, được tạo dỏng và chạm khắc rất cầu kỳ hỡnh rồng ngậm ngọc, long cuốn thủy, tứ linh, hổ phự… Đõy thật sự là một bộ sưu tập kiệu quý giỏ mà khụng một ngụi đỡnh nào trong tỉnh cú được Bờn cạnh