PHỐI KẾT HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VỚI GIA ĐÌNH VÀ ĐỊA PHƯƠNG TRONG VIỆC NÂNG CAO Ý THỨC HỌC TẬP Ở NHÀ CỦA HỌC SINH I.. Và thực tế trong dạy học nếu giáo viên chỉ ra sức làm việc, trau dồi kiế
Trang 1PHỐI KẾT HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VỚI GIA ĐÌNH VÀ ĐỊA PHƯƠNG TRONG VIỆC NÂNG CAO Ý THỨC HỌC TẬP Ở NHÀ CỦA HỌC SINH
I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài.
Gia đình, nhà trường và xã hội luôn được coi là "tam giác" giáo dục quan trọng đối với mỗi đứa trẻ Tầm quan trọng của mỗi lực lượng cũng như mối quan hệ giữa ba lực lượng này trong việc giáo dục học sinh thì ai cũng hiểu nhưng vẫn có khoảng cách lớn giữa nói và làm Vấn đề mấu chốt ở đây là làm như thế nào?
Trên thực tế, lâu nay, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường trong việc giáo dục học sinh không còn chặt chẽ như những năm trước Chuyện cha mẹ học sinh chỉ gặp gỡ giáo viên trong hai buổi họp phụ huynh, thậm chí không trò chuyện với cô giáo của con không phải hiếm Giáo viên đến thăm nhà học sinh lại càng hiếm hơn Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới việc giáo dục các em Muốn “hướng thiện” cho trẻ thì trước hết cha mẹ phải xem con mình ra khỏi nhà có giống như ở nhà hay không Có những học sinh ở nhà rất ngoan nhưng đó chỉ là sự giả tạo để che mắt bố
mẹ, đến trường các em là con người hoàn toàn khác Nhiều cha mẹ giật mình khi nhà trường thông báo tình trạng của con mình Ngược lại, giáo viên muốn giáo dục học sinh thì phải tìm hiểu hoàn cảnh gia đình các em để chia sẻ và có biện pháp thích hợp với từng đối tượng Có một học sinh trộm tiền của bạn, cô giáo điều tra ra, bắt học sinh đó phải trả lại số tiền và cô còn quyết tâm trừng trị đến cùng để học sinh này không tái phạm nhưng cô không biết rằng học sinh đó trộm tiền để cho em gái mình đóng tiền học vì cha mẹ hai em đã mất Để đi đến giải pháp hiểu học sinh
thì mới giáo dục được Và thực tế trong dạy học nếu giáo viên chỉ ra sức làm việc,
trau dồi kiến thức chuyên môn, trình độ nghiệp vụ sư phạm không thôi mà không có
sự hợp tác của học sinh, không có sự vào cuộc của phụ huynh, của các lực lượng khác trong xã hội cùng tham gia giáo dục thì sẽ không bao giờ đạt được kết quả tốt
Đặc biệt, trong thời kì đổi mới hiện nay đất nước chúng ta đã và đang bước vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, việc cơ bản có ý nghĩa quyết định trong quá trình đó là nhân tố con người Con người vừa là mục tiêu vừa là động
Trang 2lực của sự phát triển xã hội, trong việc xây dựng con người mới Trong việc xây dựng con người mới thì gia đình giữ vai trò hết sức quan trọng vì gia đình là tế bào,
là nền tảng của xã hội, gia đình góp phần tích cực vào sự phồn vinh của đất nước Hơn thế nữa, quan hệ xã hội bắt nguồn từ quan hệ gia đình, gia đình giữ vị trí đặc biệt trong suốt cuộc đời của mỗi con người, các nhân tài của đất nước cũng từ giáo dục của gia đình, với gia đình mà nên
Bởi thế trong quá trình dạy học, đào tạo con người nhà trường phải luôn luôn tạo mối liên hệ mật thiết với gia đình và xã hội để quá trình giáo dục được toàn diện hơn
Thế nhưng hiện nay, ở một số nhà trường mối liên hệ giữa nhà trường với gia đình và xã hội chưa thật sự mật thiết điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến ý thức học tập ở nhà của các em Ở trường giáo viên hăng say giảng bài nhưng về nhà học sinh không màng đến chuyện học tập thì chắc chắn chất lượng dạy học sẽ không thể cao Thực tế đó quả là đáng lo ngại Vậy thực trạng vấn đề này ra sao? Cần làm gì
để ý thức học tập ở nhà của các em được nâng cao và nên làm gì để tạo mối liên hệ mật thiết giữa nhà trường với gia đình và xã hội là vấn đề làm tôi trăn trở, day dứt muốn được chia sẻ với đồng nghiệp trong bài viết này
2 Mục đích nghiên cứu
Khi đặt ra vấn đề: Làm thế nào để nâng cao ý thức học tập ở nhà của học sinh tôi muốn đồng nghiệp chia sẻ những kinh nghiệm, trao đổi bàn bạc để tìm ra được những biện pháp thiết thực, hữu hiệu, khả thi nhất để thay đổi thực tế đáng lo ngại trên
Vì vậy, tôi mạnh dạn làm đề tài này chỉ với một mong muốn là có thể thay đổi suy nghĩ trong các em và mọi người về tầm quan trọng của gia đình và xã hội trong việc góp phần giáo dục các em
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Là học sinh, giáo viên trường THCS, phụ huynh và địa phương phường nơi bản thân đang công tác
4 Giả thiết khoa học của đề tài
Trang 3Thiết nghĩ nếu đề tài được áp dụng rộng rãi thì chắc chắn sẽ tạo ra sự thay đổi trong suy nghĩ của mọi người đặc biệt là sẽ huy động được mọi lực lượng trong xã hội cùng tham gia giáo dục với nhà trường Còn các em chắc chắn sẽ đam mê hơn,
sẽ chịu khó, siêng năng học bài ở nhà nhiều hơn
5 Phương pháp nghiên cứu
- Điều tra học sinh, tìm hiểu đối tượng về mối liên hệ giữa nhà trường với gia đình và xã hội
- Tham khảo SGK, sách tham khảo
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp trắc nghiệm khách quan
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp điều tra
6 Dự báo những đóng góp mới của đề tài
a Đối với giáo viên
- Việc quản lý học sinh và giảng dạy sẽ nhẹ nhàng hơn khi có sự tham gia giáo dục của các lực lượng trong xã hội
- Mối quan hệ giữa giáo viên với phụ huynh và địa phương sẽ gắn bó mật thiết hơn
- Chất lượng giáo dục sẽ đi lên
b Đối với học sinh
- Ở nhà chăm chỉ đọc sách, đọc tài liệu, làm bài tập nhiều hơn
- Đam mê, hứng thú hơn
- Tích cực, chủ động, tự giác học tập ở nhà nhiều hơn
- Coi trọng việc học bài ở nhà hơn
c Đối với gia đình và địa phương
- Sẽ có trách nhiệm hơn, quan tâm hơn đến sự nghiệp giáo dục
- Có sự đổi mới, sáng tạo hơn trong quản lý các hoạt động ở địa phương
- Chăm lo cho con cái nhiều hơn
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trang 41 Cơ sở khoa học của đề tài
a Cơ sở lý luận
Điều 2 của Luật Giáo dục năm 2005 nêu rõ “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”
Trong Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế nêu rõ mục tiêu tổng quát của giáo dục và đào tạo là giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả
Giáo dục là một hoạt động mang tính xã hội cao Muốn thực hiện được mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh, cần phải coi trọng cả giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội Chỉ riêng nhà trường, chỉ riêng ngành giáo dục thì không thể làm tốt công tác giáo dục toàn diện được
Quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo đã tiếp tục khẳng định “Giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội”
Trong buổi nói chuyện tại Hội nghị cán bộ Đảng ngành giáo dục tháng
6/1957, Bác Hồ căn dặn “Phải nhất thiết liên hệ mật thiết với gia đình học sinh Bởi
vì giáo dục trong nhà trường, chỉ là một phần, còn cần có giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn”.
Trang 5Như vậy, muốn nâng cao chất lượng học tập của học sinh thì dù các giáo viên, nhà trường có lăn xả giảng dạy mà về nhà các em không chịu học bài, làm bài, ôn lại bài thì cũng không thể đạt được kết quả như mong muốn
b Cơ sở thực tiễn
Trong một đợt khảo sát lấy ý kiến học sinh tại đơn vị đang công tác với câu hỏi: “Thời gian bạn học bài, ôn bài ở nhà là bao nhiêu?” thì chỉ có 20% học sinh trả lời 4-5 tiếng còn lại 80% học sinh trả lời 2-3 tiếng Điều đó cho ta thấy một thực tế hiện nay là học sinh của chúng ta rất ngại học bài ở nhà, dành rất ít thời gian để học
và ôn bài ở nhà
2 Thực trạng
Đơn vị tôi đang công tác nằm trên địa bàn Thị xã Kỳ Anh - một phường đang còn gặp rất nhiều khó khăn tuy nhiên trong những năm gần đây khi dự án FOMOSA được triển khai thì đời sống nhân dân đã phần nào được cải thiện đáng kể nhưng cũng có rất nhiều vấn đề tác động xấu đến đời sống cũng như việc học tập của học sinh Các em gần như không chú trọng đến việc học tập đặc biệt là học bài ở nhà Những tiết học ở trường khi kiểm tra bài cũ, bài soạn, bài tập của các em thì đại đa
số các em đều không học, không soạn, không làm bài tập Còn đối với giáo viên thì chỉ tập trung vào dạy bài mới nên thời gian để kiểm tra, nhắc nhở có phần bị hạn chế Đó là một thực trạng rất đáng lo ngại và tôi thiết nghĩ cần có những biện pháp thích hợp, hữu hiệu để cải thiện và thay đổi thực trạng này
3 Nguyên nhân
Sở dĩ có thực trạng trên theo tôi là do một số nguyện nhân sau:
a Đối với giáo viên, nhà trường
Mặc dù hầu hết giáo viên đều nhiệt tình, say sưa, tận tụy với công tác giảng dạy, chăm lo quan tâm đến học sinh tuy nhiên vẫn còn nhiều mặt hạn chế:
- Giáo viên thực sự chưa tạo được mối liên hệ mật thiết với gia đình và địa phương
Trang 6- Hầu hết các giáo viên khi lên lớp kể cả dạy chính khóa lẫn ngoại khóa chủ yếu là truyền đạt kiến thức chứ chưa dành thật nhiều thời gian để kiểm tra việc học
và chuẩn bị bài ở nhà
- Chưa có các biện pháp xử lý nghiêm minh những học sinh lười học bài, chuẩn bị bài ở nhà
- Chưa có biện pháp gây hứng thú để học sinh về nhà chăm học hơn
- Nhà trường đã xây dựng mối liên hệ với gia đình và địa phương thông qua ban đại diện cha mẹ học sinh, hội khuyến học tuy nhiên chưa được thường xuyên và sâu sát
- Ngoài ra việc giám sát giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn trong việc tạo mối liên hệ với gia đình còn chưa chặt chẽ
b Đối với học sinh
- Hầu hết các em đều lười học
- Nhiều em học qua loa, đối phó vì không có sự giám sát, quản lý
- Các em chưa biết xây dựng kế hoạch học tập và phương pháp học phù hợp
- Các em không có niềm đam mê, hứng thú
- Bên cạnh đó nguyên nhân lớn không thể không kể đến nữa đó là các em rất
sợ học khi thấy một thưc tế đáng lo ngại hiện nay là sinh viên sau khi ra trường hầu hết đều thất nghiệp
- Một nguyên nhân nữa là xã hội phát triển đời sống của các gia đình ngày càng được nâng cao bên cạnh một số học sinh lấy đó làm điều kiện tốt để học tập thì
có một bộ phận không nhỏ học sinh lại lấy đó làm điều kiện để dễ dàng tham gia vào các hoạt động, các trò chơi không bổ ích cụ thể như chơi game, bi-a, bài bạc, bia rượu,…
c Gia đình, xã hội
- Một số gia đình không hề quan tâm hoặc quan tâm học sinh không đúng cách Thả lỏng hoàn toàn hay cách giáo dục muốn con thành công hơn thành nhân đều dẫn đến kết quả không tốt
Trang 7- Đa số phụ huynh cho con đến trường dường như có tư tưởng giao khoán cho giáo viên, cho nhà trường
- Đời sống còn nhiều khó khăn nên đa số cha mẹ chăm lo bươn chải để kiếm bát cơm mà lơ đãng chuyện học hành của con cái
- Xã hội ngày càng xuất hiện nhiều địa điểm vui chơi giải trí có sức thu hút rất mạnh đối với các em
- Chính quyền địa phương chưa thật sự làm tốt công tác tuyên truyền đến cha
mẹ học sinh để họ có cái nhìn đúng đắn hơn về lợi ích của việc học từ đó sẽ quan tâm hơn đến việc học của con
4 Sự cần thiết của việc kết hợp giữa ba môi trường trong việc giáo dục học sinh.
Có 3 nhân tố chính trong việc giáo dục học sinh đó là: gia đình, nhà trường và
xã hội Mỗi nhân tố đều mang một vai trò riêng nhất định:
+ Gia đình : là tế bào của xã hội, là nền tảng của mỗi quốc gia và là chỗ dựa vững chắc về mặt tinh thần, đồng thời cũng là kim chỉ nam để tránh những nhận thức lệch lạc từ phía học sinh
+ Nhà trường : là môi trường giáo dục chuyên nghiệp, không chỉ phát triển về kiến thức mà còn phải truyền tải cho học sinh những giá trị chuẩn mực của xã hội để các em trở thành những con người trí thức thật sự có đời sống tinh thần phong phú bên cạnh cuộc sống gia đình
+ Xã hội : là môi trường thực tế, giúp học sinh hoàn thiện một số kĩ năng cuộc sống, chi phối một phần rất lớn trong suy nghĩ và hành động của học sinh
Vì vậy, sự phối hợp của 3 nhân tố trên là việc làm hết sức cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục ở học sinh Giống như chiếc kiềng 3 chân, đơn giản, vững chắc và không thể thiếu bất kì chân nào
5 Một số giải pháp để phối kết hợp giữa nhà trường với gia đình và địa phương trong việc nâng cao ý thức học tập ở nhà của học sinh.
a Về phía nhà trường và giáo viên.
Trang 8Thứ nhất Cần điều tra nắm vững thực trạng việc học bài ở nhà của học sinh
toàn trường
- Đây là việc làm đầu tiên cần thiết và quan trọng vì có như thế chúng ta mới
có thể nắm bắt được tình hình các em học bài ở nhà như thế nào
- Đồng thời đánh đòn tâm lý học sinh, các em sẽ lo lắng hơn khi có sự tìm hiểu, kiểm tra việ c học bài ở nhà của giáo viên
Thứ hai Thường xuyên liên lạc với gia đình tình hình học tập và rèn luyện
đạo đức của từng học sinh đến tận từng phụ huynh, có như thế phụ huynh mới vào guồng cùng giáo viên thúc đẩy việc học đối với con em mình
Muốn làm tốt được việc này giáo viên chủ nhiệm phải thường xuyên liên lạc với giáo viên bộ môn để lấy thông tin học sinh cả học sinh chăm chỉ và học sinh lười biếng để thông tin về với gia đình
Thứ ba Nhà trường cần chia nhóm giáo viên theo từng địa bàn xuống tận
từng gia đình kiểm tra đột xuất việc học bài ở nhà của các em đồng thời thăm gia đình học sinh
Đây là một việc làm đặc biệt quan trọng tạo mối liên hệ mật thiết giữa nhà trường với gia đình và nếu làm được thường xuyên thì chắc chắn các em sẽ chăm chỉ
ở nhà và chăm ngồi vào bàn học hơn
Thứ tư Tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương để phối kết hợp.
Phải làm cho cấp ủy chính quyền địa phương và toàn xã hội nhận thức được tầm quan trọng của việc phối kết hợp và nêu cao ý thức trách nhiệm của toàn xã hội trong việc góp phần giáo dục, coi giáo dục là của toàn Đảng toàn dân chứ không phải chỉ là của riêng nhà trường thông qua các cuộc họp hội đồng phường, với hội khuyến học phường để nhà trường tuyên truyền và trình bày tâm tư, nguyện vọng
Thứ năm Hơn tất thảy nhà trường cần phải giám sát chặt chẽ việc liên hệ của
giáo viên với gia đình, coi đây là nhiệm vụ của toàn bộ giáo viên chứ không phải của riêng giáo viên chủ nhiệm Nhà trường cung cấp số điện thoại gia đình học sinh dán ở lớp học, yêu cầu tất cả các giáo viên hễ có nội dung gì cần trao đổi thì liên lạc
Trang 9với phụ huynh Có như thế phụ huynh mới nắm bắt thông tin một cách nhanh nhất cũng như kiểm điểm hay khen thưởng con em mình kịp thời nhất
Thứ sáu Xuất phát từ tiếng kẻng của một tổ dân phố trong Phường báo hiệu
22h hằng đêm tôi cũng mạo muội đề xuất tiếng kẻng điểm giờ vào học bài buổi tối cho học sinh
Thiết nghĩ nếu cứ đến 19h tối mỗi tổ dân phố đều có tiếng kẻng này kết hợp với đội kiểm tra của giáo viên thì chắc chắn các em sẽ theo thường lệ mà vào bàn học và chăm học bài hơn
Thứ bảy Nhà trường cần kết hợp với địa phương tổ chức các buổi ngoại
khóa hay các chương trình địa phương
Ví dụ
- Mời những người am hiểu lịch sử địa phương đến nói chuyện để học sinh nắm bắt kiến thức lịch sử địa phương
- Mời những người thành đạt trên con đường học vấn về nói chuyện, trao đổi phương pháp học tập để học sinh xây dựng phương pháp học tập phù hợp
- Mời những người có chuyên môn nghiệp vụ về nói chuyện, trao đổi về các vấn đề như giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên, pháp luật, những hậu quả khi
vi phạm pháp luật,… để học sinh hiểu biết hơn
Thứ tám Nhà trường cần tham mưu với địa phương cần thường xuyên tuyên
truyền về những nội dung liên quan đến chuyện học tập như giới thiệu những gương học tốt, kết quả các kỳ thi học sinh giỏi từ cấp quốc tế, đến quốc gia xuống tới cấp trường bằng loa phát thanh của phường
Cụ thể Vào mỗi buổi sáng sớm phường cần mở loa phát thanh chương trình văn nghệ về chủ đề trường, lớp, thầy, cô bạn bè sau đó tuyên truyền vai trò, tầm quan trọng của học tập với mỗi con người có như thế mới ngấm dần vào mỗi học sinh ý thức học tập
Thứ chín Cần xác định trách nhiệm của từng môi trường trong công tác phối
hợp giáo dục học sinh
Trang 10Luật Giáo dục năm 2005 tại Chương VI nêu rõ trách nhiệm của từng môi trường trong việc giáo dục học sinh như sau:
Điều 93 về trách nhiệm của nhà trường: “Nhà trường có trách nhiệm chủ động phối hợp giữa gia đình và xã hội để thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục”.
Điều 94 về trách nhiệm của gia đình: “Mọi người trong gia đình có trách nhiệm xây dựng gia đình văn hóa, tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ của con em; người lớn tuổi có trách nhiệm giáo dục, làm gương cho con em, cùng nhà trường nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục”.
Điều 97 về trách nhiệm của xã hội: “Giúp nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục và nghiên cứu khoa học Góp phần xây dựng phong trào học tâp và môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn, ngăn chặn những hoạt động có ảnh hưởng xấu đến thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Tạo điều kiện để người học được vui chơi, hoạt động văn hóa, thể dục, thể thao lành mạnh Hỗ trợ về tài lực, vật lực cho sự nghiệp phát triển giáo dục theo khả năng của mình”.
Thứ mười Giáo viên trực tiếp giảng dạy cần ra câu hỏi và bài tập về nhà
nhiều, đồng thời hướng dẫn tận tình để các em làm bài và đến tiết hôm sau không quên kiểm tra việc thực hiện yêu cầu của các em, phải khuyến khích những em làm tốt bằng những lời khen, điểm số, còn những em không chấp hành thì có biện pháp
xử phạt hợp lý có như thế về nhà các em mới lo lắng, hứng thú học bài nhiều hơn
b Về phía phụ huynh
Thứ nhất Yêu cầu phụ huynh thường xuyên trao đổi thông tin với giáo viên
về tình hình con em ở nhà đặc biệt cung cấp thông tin về thời gian biểu học bài ở nhà của con để giáo viên nắm bắt đồng thời các em lấy đó làm điều răn sợ cho mình
Thứ hai Phụ huynh cần quản lý chặt thời gian và nội dung học bài của con
em ở nhà
Cụ thể Phụ huynh có thể lấy thông tin về nội dung học bài của con bằng cách liên lạc với giáo viên dạy các môn của con em mình để giám sát con em việc thực hiện các yêu cầu đó ở nhà