SKKN phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua tiết bài tập lịch sử 7

Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khách quan, hầu hết Hs và GV đều chưa có quan niệm đúng về Bài tập lịch sử, cho rằng học lịch sử chỉ cần học thuộc sự kiện, một trong những trở ngại lớn củ

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

THÔNG QUA TIẾT BÀI TẬP LỊCH SỬ 7 A- ĐẶT VẤN ĐỀ

I- Lý do chọn đề tài.

Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khách quan, hầu hết Hs và GV đều chưa có quan niệm đúng về Bài tập lịch sử, cho rằng học lịch sử chỉ cần học thuộc sự kiện, một trong những trở ngại lớn của học sinh THCS khi học bộ môn lịch sử đặc biệt

là lịch sử thế giới, là không nhớ được sự kiện, dễ nhầm lẫn, địa điểm, năm tháng, con người

Thực ra bài tập lịch sử có vai trò quan trọng đối với việc học tập của học sinh, nó không chỉ có tác dụng giúp học sinh nắm vững, hiểu sâu và hoàn thiện kiến thức cơ bản của bài mà còn nâng cao hiểu biết của các em, rèn luyện những

kỉ năng cần thiết như: Hiểu, ghi nhớ sự kiện, vẽ bản đồ, sơ đồ, đồ thị… lập các bảng niên biểu lịch sử, giải quyết tốt những vấn đề lịch sử đặt ra Mặt khác BTLS còn phát huy tính độc lập, rèn luyện trí thông minh, óc sáng tạo và khêu gợi hứng thú học tập của HS

Vấn đề đặt ra ở đây là hướng dẫn HS làm bài tập như thế nào để nâng cao được trình độ tư duy lịch sử, nắm vững được kiến thức và phát huy được tính tích cực, chủ động , hứng thú học tập của HS trong học tập

II- Mục đích nghiên cứu

- Giúp HS nắm vững kiến thức lịch sử sau khi học xong 1 bài, 1 chương, hay

1 phần kiến thức lịch sử

- Phát huy tính tích cực học tập cho các em, từ đó các em đam mê hơn trong việc học bộ môn lịch sử

- Làm cho tiết học bớt khô khan, nhàm chán, nặng nề trở nên nhẹ nhàng, sinh động, hấp dẫn, hiệu quả Đồng thời tạo cho các em hứng thú trong giờ học, góp phần rèn luyện cho học sinh những kỷ năng cơ bản của bộ môn

III- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu là bắt nguồn từ thực trạng dạy và học lịch

sử : đối với tiết bài tập lịch sử ở trường THCS nói riêng Trong quá trình giảng dạy và học tập thực tế ở Trường THCS hiện nay, đối với những tiết BTLS chưa

được chú trọng, thậm chí có nhiều GV bỏ qua, hoặc dạy một cách sơ sài, cho có và mang tính chiếu lệ, nên chưa phát huy được hiệu quả của tiết dạy

Trước thực trạng đó, với tư cách là một GV trực tiếp giảng dạy bộ môn, tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp giảng dạy áp dụng cho tiết BTLS ở chương trình lịch sử lớp 7

Đối với bộ môn lịch sử 7, số lượng tiết BTLS được bố trí khá nhiều, và thường rơi vào cuối phần, chương Trong khi đó khối lượng kiến thức lớn, GV và

cả học sinh nếu không có kế hoạch và sự định hướng bài tập ở cuối tiết học trước, thì trong thời lượng 45’ HS sẽ không có thể giải quyết được một số lượng bài tập tương đương với một lượng kiến thức của 1 phần hay 1 chương Và tiết BTLS sẽ là nỗi sợ hãi của HS vì học sinh sợ sẽ phải giải quyết một số lượng bài tập có thể nói

là quá nhiều đối với các em

Tuy nhiên để thực hiện có hiệu quả và giúp HS hứng thú hơn với tiết BTLS thì GV phải có sự định hương, chọn lọc nội dung kiến thức, đảm bảo trong một tiết học, đặc biệt là qua tiết học kích thích được hứng thú học tập của các em, giúp các

em củng cố và nắm được một cách logic những nội dung kiến thức đã được học qua 1 phần, 1 chương

IV-Phương pháp nghiên cứu.

•Mục tiêu

BTLS không phải chỉ là những câu hỏi trong SGK, lại không phải là những lời dặn dò chung chung của GV vào cuối giờ học, vì BTLS có nội dung rộng hơn câu hỏi kiểm tra, đòi hỏi thời gian, công sức và trí tuệ của HS nhiều hơn và tác dụng, kết quả của nó cũng cao hơn

BTLS được xây dựng trên cơ sở một sự kiện quan trong, một bài học hay cả một quá trình Nó vừa phù hợp với năng lực nhận thức của HS lại vừa có yêu cầu cao đối với các em nhằm củng cố vững chắc bài học, tiếp tục hoàn thiện kiến thức giáo dục, tính chuyên cần trong học tập, đặc biệt là phát huy năng lực nhận thức của HS

•Tài liệu và phương tiện dạy học

1- Sách GV lịch sử 7: Bộ GD & ĐT

2- Thiết kế bài giảng lịch sử 7

3- Sách Bài tập lịch sử 7

4- Hướng dẫn học và ôn tập lịch sử 7

5- Tư liệu lịch sử 7

6- Học và thực hành theo chuẩn kiến thức kĩ năng lịc sử 7

7- Hướng dẫn trả lời câu hỏi và bài tập lịch sử 7

V- Nội dung:

•Chuẩn bị:

1- Đối với học sinh

-Tất cả đều phải có sách giáo khoa

- Ở nhà học sinh phải soạn trước nội dung câu hỏi mang tính khái quát do giáo viên đã nêu ở cuối tiết học trước và dựa vào hệ thống câu hỏi có sẵn ở cuối mỗi phần (học sinh có thể ghi phần trả lời của mình vào tập giấy nháp hoặc chuẩn

bị sẵn bài tập ở vở bài tập)

- Các tổ trưởng, nhóm trưởng kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của thành viên nhóm mình Chấm, cộng điểm cho bạn theo hướng dẫn của GV

2- Đối với Giáo viên:

Bài tập lịch sử có nhiều loại khác nhau, thể hiện tính đa dạng phong phú như chính bản thân lịch sử, đối tượng tiếp thu là học sinh, lớp đại trà nên có đủ trình độ

HS giỏi, khá, trung bình, yếu, kém (Học sinh trường tôi công tác được bố trí theo đại trà)

-Nếu muốn việc hướng dẫn làm BTLS cho HS có hiệu quả, GV phải chuẩn bị chu đáo các việc như sau:

-Ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc sư phạm như: Giải quyết các yêu cầu cụ thể của bài học mà việc phát huy tính tích cực của HS là chính Trong lúc làm bài tập HS biết tự kiểm tra và đánh giá Phải bám sát chương trình SGK, phù hợp với trình độ, yêu cầu học tập của HS Tiến hành một cách phong phú, đa dạng trong phần học trên lớp, khi trình bày mới củng cố, ôn tập và kiểm tra… chủ yếu khơi dậy sự suy nghĩ của HS một cách thông minh, sáng tạo kết hợp học với hành… Thì người GV phải lựa chọn BTLS phù hợp cho từng đối tượng HS để tạo hứng thú cho HS yếu, kém Bên cạnh đó, ngay từ đầu năm, để tạo không khí thi đua sôi nổi, phù hợp với tâm lý HS THCS, GV phải hướng dẫn Hs cách chấm diểm thi đua cho mỗi câu hỏi để cộng them vào đua hoặc cho điểm trừ nếu bạn không làm các bài tập đã được giao Nhìn chung, các em đều dành được điểm thưởng, vì các câu hỏi trong BTLS đều đã được học, các em chỉ cần củng cố, ôn lại kiến thứ đã học một cách dễ dàng

•Thực nghiệm sư phạm

BTLS có nhiều loại khác nhau như câu hỏi trắc nghiệm (kiểm tra việc nắm kiến thức), bài tập nhận thức, bài tập thực hành bộ môn (vẽ bản đồ, các loại đồ dung trực quan quy ước…) vận dụng kiến thức đã học vào đời sống Trong chuyên

đề này , tôi muốn đề cập đến một tiết bài tập lịch sử ở bộ môn lịch sử 7

B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I- Cơ sở lí luận:

Môn lịch sử có vị trí rất quan trọng trong việc giáo dục tình cảm, tình yêu quê hương đất nước, giáo dục cho học sinh ý thức biết trân trọng những gì cha ông

ta đã làm nên Từ đó, mà giáo dục cho học sinh biết giữ dìn, phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc

II- Cơ sở thực tiễn

Trong lịch sử 4000 năm dựng nước và giữ nước, với nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, nhưng nhờ có truyền thống yêu nước, sức mạnh đoàn kết của dân tộc tạo nên sức mạnh để nhân dân ta đã giành được độc lập dân tộc và đưa đất nước ngày càng phát triển Do đó, việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh phổ thông

là hết sức quan trọng, thông qua bài học lịch sử mà người giáo viên thổi hồn lịch

sử vào các em, Từ đó mà hình thành cho học sinh nhân cách, cũng như thái độ, tư tưởng, tình cảm về cội nguồn lịch sử

Từ những kiến thức học tập ở lớp, SGK, bài giảng, người GV còn phải hướng dẫn các em tìm hiểu thêm về các nguồn tài liệu khác ,nhằm bổ sung kiến thức lịch

sử, cũng như tạo cho các em cách tìm tòi, mở rộng phạm vi học tập, nghiên cứu

Từ đó mà mở rộng kiến thức tạo cho các em làm quen với những phương pháp học tập mới, phát huy tính tích cực của các em Kết hợp học đi đôi với hành, nhằm giúp các em hiểu sâu sắc hơn về các sự kiện, nội dung lịch sử mà các em đã được học và tìm hiểu

III- Thực trạng dạy học bộ môn lịch sử ở trường chúng tôi

Lịch sử là một bộ môn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc cung cấp,

bổ sung những kiến thức về khoa học tự nhiên và xã hội, nhất là đối với việc giáo dục thế hệ trẻ, nhằm bồi dưỡng cho học sinh tinh thần yêu quê hương, dân tộc Từ

đó mà hình thành nhân cách con người , có ý thức trân trọng, giữ dìn và phát huy những truyền thống lịch sử, mà cha ông ta đã dày công vun đắp Giúp học sinh

hiểu được cội nguồn dân tộc, từ đó mà có những việc làm, hành động cụ thể, thiết thực để tô them truyền thống cha ông

Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy ở trường hiện nay, những tiết BTLS lại chưa được chú trọng, thậm chí có nhiều GV bỏ qua, hoặc thực hiện một cách loa qua, chiếu lệ Chưa thực sự đầu tư soạn giảng cho tiết BTLS, một số GV chưa thực

sự tâm huyết với bộ môn, tạo sự gò bó, nhàm chán trong việc lĩnh hội kiến thức Mặt khác về hình thức và phương pháp tiến hành cho các tiết vẫn theo lối cũ GV tái hiện, nhắc lại những kiến thức lịch sử, học sinh chỉ ngồi nghe, mà không xác định, định hình được nội dung Không gây được hứng thú cho HS, vì GV chưa chuẩn bị chu đáo, chưa giám mạnh dạn tổ chức các trò chơi trong tiết dạy, chưa bắt kịp với sự đổi mới phương pháp dạy và học Vì vậy, không gây được hứng thú học tập của các em, một số học sinh chỉ ngồi nghe một cách thụ động

Đối với bộ môn lịch sử lớp 7, số lượng tiết BTLS khá nhiều, thường là cuối chương, phần Nên đây cũng được xem như một tiết học nhằm tái diễn và khắc sâu những nội dung kiến thức được học trong 1 chương, hay 1phần Vì vậy, để tiết BTLS có hiệu quả Gv cần có kế hoạch, định hướng cho học sinh Từ đó mà học sinh có sự chuẩn bị chu đáo, khi đến lớp, mỗi cá nhân, nhóm học sinh đều muốn thể hiện mình

IV- Phương pháp

Muốn phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thông qua hệ thống bài học lịch sử, mỗi GV chúng ta phải thay đổi phương pháp dạy học, sao cho phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh Từ đó, tạo cho các em sự hứng thú muốn tìm hiểu, học hỏi cũng như lôi cuốn các em vào bài học bộ môn lịch sử, đòi hỏi Gv phải có thời gian, sự chuẩn bị chu đáo, đặc biệt là cung cấp cho các em một số dạng bài tập, câu hỏi để các em chủ động giải quyết trước Khi đến lớp, các em hào hứng bước vào tiết học, làm cho giờ học them sinh động, hấp dẫn Có thể áp dụng một cách linh hoạt các phương pháp giáo dục trong một tiết dạy

Ở đây, bản thân tôi là người trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử, để thực hiện tốt tiết BTLS cũng như có hiệu quả, tôi mạnh dạn đưa ra một số phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh qua giờ hcoj lịch sử:

Trước khi chuẩn bị có tiết BTLS,bản thân tôi phải có kế hoạch trước cho học sinh, đó là cho các em một số dạng bài tập, vừa cho cá nhân vừa cho nhóm:

Hệ thống câu hỏi có nhiều loại: có câu hỏi trắc nghiệm, có câu hỏi tái hiện, tìm hiểu, lựa chọn đúng sai… Hệ thống câu hỏi mang tính chất bao hàm nội dung kiến thức của 1 chương,hay 1 phần kiến thức đã học: phù hợp với khả năng của các

em Hầu hết các em đều giải quyết được

Ví dụ: Chương trình lịch sử lớp 7 - Tiết Làm bài tập lịch sử

Các dạng bài tập như sau:

1 - Dạng 1: Câu hỏi nhanh

* Mục đích: Nhớ được những sự kiện và nhân vật lịch sử tiêu biểu trong các

bài, chương , phần mà các em đã được học

Với dạng câu hỏi này sẽ luyện trí nhớ cho học sinh, phát triển tư duy, tạo hứng thú, nỗ lực, thi đua học tập giữa các tổ:

* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị gói câu hỏi nhỏ, chủ yếu liên quan đến các

kiến thức trong quá trình học các em đã được học Là những câu hỏi đố vui lien quan đến sự kiện, nhân vật, các địa danh lịch sử

* Cách tiến hành: Chia học sinh ra thành 3tổ, 4 tổ, tùy vào số lượng cũng

như cách bố trí chỗ ngồi của HS Cho HS thi đua giữa các tổ, mỗi tổ chuẩn bị phiếu học tập để ghi đáp án.Sau khi tiến hành xong hoạt động, các tổ trình bày kết quả của mình Tổ nào trả lời đúng được nhiều câu hơn, đúng hơn tổ đó sẽ thắng

Ví dụ:

1- Ai là người có công dẹp loạn 12 sứ quân ? Đáp án: ĐINH BỘ LĨNH

2-Người được cử làm chỉ huy cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075- 1077) ? Đáp án: LÝ THƯỜNG KIỆT

3- Người thầy được trọng dụng nhất thời Trần ? Đáp án: CHU VĂN AN

4-Văn Miếu Thăng long được xây dựng vào năm nào ? Đáp án: NĂM 1070

5- Bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta là ? Đáp án: BỘ LUẬT HÌNH THƯ

2 - Dạng 2: Dạng câu hỏi chọn đáp án đúng

* Mục đích: Nhớ được những sự kiện và nhân vật lịch sử tiêu biểu

Với dạng câu hỏi này sẽ luyện sự nhanh trí cho HS phát triển tư duy, tạo hứng thú, nỗ lực, thi đua trong học tập giữa các tổ, nhóm

* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị gói câu hỏi nhỏ, câu hỏi có 4 đáp án, Hs sẽ

chọn đáp án đúng nhất

* Cách tiến hành: Hoạt động cả lớp, khi GV trình chiếu câu hỏi, HS sẽ thi

đua phát biểu hoặc chỉ định HS trả lời

Với dạng câu hỏi này giờ học rất sôi động, lôi cuốn hầu hết học sinh tham gia, nhằm giúp HS nhớ lại và khắc sâu được những kiến thức cơ bản đã học

Ví dụ: 1-Năm 1054, nhà Lý đổi tên nước là :

A Đại Cồ Việt B Đại Việt

C Đại Nam D Việt Nam

2-“ Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của giặc ” Đó là câu nói của ai ?

A Lý Thương Kiệt B Trần Thủ Độ

C Trần Quốc Tuấn D Lý Công Uẩn

3- Nhà Trần được thành lập vào tháng, năm nào ?

A Năm 968 B Năm 1225

C Tháng 12- 1225 D Tháng 12- 1226

4- “ Đầu thần chưa rơi xuống đất xin bệ hạ đừng lo”, Là câu nói của ai ?

A Trần Bình Trọng B Trần Thủ Độ

C Trần Quốc Tuấn D Trần Thánh Tông

5- Vua Trần mở Hội nghi Diên Hồng, mời các bô lão có uy tín trong cả nước bàn cách đánh giặc vào năm ?

A Năm 1258 B Năm 1259

C Năm 1285 D Năm 1295

3 - Dạng 3: Dạng câu hỏi cho thời gian điền sự kiện

* Mục đích: Nhớ được những sự kiện và nhân vật lịch sử tiêu biểu

Với dạng câu hỏi này sẽ luyện sự nhanh trí cho HS phát triển tư duy, tạo hứng thú, nỗ lực, thi đua trong học tập giữa các tổ, nhóm

* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi, những sự kiện tiêu biểu,

các mốc thời gian

* Cách tiến hành: Hoạt động cả lớp, chia học sinh thành nhóm , khi GV trình

chiếu câu hỏi, HS sẽ trả lời trả lời câu hỏi vào phiếu học tập

Ví dụ: Hoàn thành niên biểu lịch sử ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên GV cho thời gian, HS tìm sự kiện tương ứng điền vào

Tháng 1- 1258 Ba vạn quân Mông Cổ tiến vào xâm lược nước ta lần thứ nhất

Cuối tháng

1- 1285

50 vạn quân Nguyên do Thaots Hoan chỉ huy tràn vào xâm lược Đại Việt

Tháng 5- 1285 Quân nhà Trần đánh bại quân Nguyên ở Tây Kết, hàm Tử,

Chương Dương

Tháng 1- 1288 Thoát Hoan chia quân làm 3 đạo tiến vào chiếm đóng Thăng

Tháng 4- 1288 Chiến thắng Bạch Đằng

4- Dạng 4: Dạng câu hỏi nhận biết, so sánh

- Em hãy trình bày tổ chức quân đội, pháp luật thời Tiền Lê và thời Lý (Chia

cả lớp thành 2 nhóm và hoàn thành phần nội dung được giao)

*Luật pháp và quân đội thời Tiền Lê

* Quân đội :

- Gồm 10 đạo, chia 2 bộ phận:

- Cấm quân ( quân của triều đình)

- Quân địa phương

*Luật pháp và quân đội thời Lý.

Luật pháp:

-Năm1042, nhà Lý ban hành bộ luật Hình Thư

+ND: Bảo vệ nhàVua,Triều đình,bảo vệ trật tự xã hội và sản xuất nông nghiệp

Quân đội:

+ Gồm 2 bộ phận: Cấm quân và quân địa phương

+ Thực hiện chính sách “ngụ binh ư nông”

+Gồm các binh chủng: Bộ binh và Thuỷ binh, huấn luyện chu đáo

-Xây dựng và bảo vệ khối đoàn kết dân tộc

5- Dạng 5: Dạng câu hỏi nhận biết ở mức độ cao

Ở thời Ngô Đinh, Tiền Lê, lý nước ta phải đương đầu với những cuộc xâm lược nào ( thời gian, người chỉ huy, kết quả…)?

Đặc điểm K/chiến chống Tống

của Lê Hoàn

K/chiên Chống Tống của Lý Thường

Kiệt

Thời Gian

981

1075->1077

Cách đánh Mai phục , bất ngờ tấn

công

Chủ động, bất ngờ tấn công, xây dựng phòng tuyến, giảng hoà

Kết Quả Thắng lợi Thắng lợi

Ý Nghĩa Bảo vệ được nền độc

lập

Củng cố nền độc lập, nhà Tống từ bỏ

âm mưu xâm lược Đại Việt

* Nêu nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử qua các cuộc kháng chiến ?Nêu những tấm gương tiêu biểu qua 2 cuộc kháng chiến ?

* Nguyên nhân thắng lợi

-Tinh thần đoàn kết và chiến đấu anh dũng của nhân dân ta ,

-Sự chỉ huy tài tình của Lý Thường Kiệt

* Ý nghĩa:

+ Củng cố nền độc lập tự chủ của dân tộc

+ Đập tan mộng xâm lược Đại Việt của nhà Tống