THỰC TRẠNG Âm nhạc thờng thức bao gồm những nội dung khá phong phú nh: Giới thiệu tác giả tác phẩm, những vấn đề liên quan đến đời sống Âm nhạc, những nhạc cụ phổ biến, dân ca của các dâ
Trang 1PHẦN I: MỞ ĐẦU
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Âm nhạc dành cho thiếu nhi là một bộ phận nhỏ trong toàn bộ nền Âm nhạc Việt Nam song lại cú tầm quan trọng đặc biệt bởi sức ảnh hưởng tới đời sống tinh thần của thế hệ tương lai Mụn học Âm nhạc trong cỏc trường học khụng chỉ mang lại những kiến thức bổ ớch, những giờ học vui vẻ mà quan trọng hơn, nú cũn gúp phần phỏt triển con người một cỏch toàn diện, hướng tới chõn- thiện - mỹ
Cần khẳng định rằng dạy õm nhạc ở trờng phổ thông có những đặc điểm riêng không thể giống phơng pháp dạy học ở trờng Âm nhạc và các lớp học đàn học hát ở ngoài trờng Đối tợng học õm nhạc ở trờng phổ thông là tất cả học sinh bất kể
có năng khiếu hay không có năng khiếu, yêu thích õm nhạc hay không quan tâm
đến õm nhạc Lớp học ở phổ thông là một tập thể khá đông Môn Âm nhạc đợc coi
nh một môn văn hoá bắt buộc Mục tiêu dạy õm nhạc cho học sinh phổ thông không nhằm đào tạo những ngời làm nghề õm nhạc mà chủ yếu nhằm trang bị một
“trình độ văn hoá, một trình độ tối thiểu” về õm nhạc Một điểm nữa đó là thời lợng dành cho môn học rất hạn chế: 1 tiết/1 tuần Nếu học hết cả cấp THCS cho đến nửa năm lớp 9 số tiết học dành cho Âm nhạc cũng chỉ có khoảng trên 100 tiết Trong chương trỡnh mụn Âm nhạc ở trường THCS cú 3 phõn mụn đú là Học hỏt, Nhạc lý
- Tập đọc nhạc và Âm nhạc thường thức Phõn mụn Âm nhạc thường thức giỳp
cho học sinh cú một “trỡnh độ văn hoỏ õm nhạc nhất định” bao gồm sự hiểu biết,
năng lực thực hành tối thiểu và năng lực cảm thụ õm nhạc
Trang 2Việc dạy âm nhạc ở trường THCS mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hoá
âm nhạc, làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, cách tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo, giàu tình cảm, nhanh nhẹn hoạt bát và sống vui tươi Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất sinh lý, những phẩm chất tâm lý của lứa tuổi, tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò
Mặt khác, qua đó phát triển bồi dưỡng những mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước Đây là một môn học còn rất mới mẻ và không giống những môn học
khác, môn học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phương châm “học để
mà vui - vui để mà học” Vì vậy tạo cho các em sự say mê hứng thú học tập là rất
cần thiết
Với cơ sở vật chất và thiết bị dạy học của môn Âm nhạc đựơc trang bị ở trường THCS như hiện nay sẽ chỉ đảm bảo được yêu cầu cần thiết khi dạy 2 phân môn Hát, nhạc lý - Tập đọc nhạc theo phương pháp mới Riêng phân môn Âm nhạc thường thức thì thiết bị phục vụ cho môn học này quá ít, trong lúc đó để dạy phân môn này đạt hiệu quả thì cần phải có đầy đủ các thiết bị như máy nghe nhìn, băng đĩa nhạc, tranh ảnh Mặt khác giáo viên muốn tìm thêm các thông tin tư liệu ngoài sách giáo khoa bộ môn để giới thiệu cho các em thì tài liệu về âm nhạc lại quá ít Do vậy một vấn đề được đặt ra đối với giáo viên dạy âm nhạc ở trường THCS là phải tìm ra một giải pháp nào đó để dạy phân môn Âm nhạc thường thức
Trang 3đạt hiệu quả Vỡ thế, tụi mạnh dạn đưa ra kinh nghiệm “Dạy õm nhạc thường thức kết hợp chơi trũ chơi”.
II ĐỐI TƯỢNG NGHIấN CỨU
Phương phỏp dạy Âm nhạc thường thức kết hợp chơi trũ chơi
III PHẠM VI NGHIấN CỨU
Học sinh khối 6,7,8,9 trường THCS Hưng Đồng
IV MỤC ĐÍCH NGHIấN CỨU
Nhằm nõng cao hiệu quả dạy học phõn mụn Âm nhạc thường thức núi riờng và mụn Âm nhạc núi chung trong nhà trường THCS
PHẦN II: NỘI DUNG
I THỰC TRẠNG
Âm nhạc thờng thức bao gồm những nội dung khá phong phú nh: Giới thiệu tác giả tác phẩm, những vấn đề liên quan đến đời sống Âm nhạc, những nhạc cụ phổ biến, dân ca của các dân tộc ít ngời, tác dụng của Âm nhạc, những thể loại Âm nhạc…
Trong thời gian vừa qua, tôi giảng dạy tại trờng THCS Hưng Đồng Thực tế cho thấy chất lợng giáo dục ở đây khá cao nhng cha đồng đều về chất lợng học sinh trong các môn học, đặc biệt là môn âm nhạc ở đây học sinh cho mụn Âm nhạc là môn học phụ, nên các em cha chú trọng vào môn học Mặt khỏc, đa số cỏc bậc Phụ
Trang 4huynh học sinh chỉ quan tõm đến cỏc mụn học chớnh như Văn, Toỏn, mà chưa quan tõm đến bộ mụn Âm nhạc bởi họ cứ nghĩ rằng đõy chỉ là mụn học phụ
Một phần nữa là do tiếng mẹ đẻ của các em nặng, còn hạn chế, nên ảnh hởng đến chất lợng dạy và học của giáo viên và học sinh
Để dạy đợc một tiết Âm nhạc thờng thức có hiệu quả giáo viên cần có khả năng biểu diễn( hát hoặc đàn) và phơng tiện kèm theo để minh hoạ nh: máy nghe nhìn, băng tiếng, băng hình, nhạc cụ, tranh ảnh Và cần nhiều t liệu để tham khảo Nhng hiện nay phương tiện, thiết bị đồ dùng dạy học của nhà trường còn hạn chế, vì vậy việc truyền đạt của GV đến học sinh cha đạt chất lợng cao Đó là điều khiến tụi trăn trở và suy nghĩ cần phải tìm ra một giải pháp để giúp học sinh có hứng thú hơn khi học phõn môn Âm nhạc thờng thức, giúp các em có những kiến thức vững chắc về phân môn này
Sau đõy là bảng số liệu lấy ý kiến thăm dũ về sự yờu thớch phõn mụn Âm nhạc thường thức của mụn học Âm nhạc khi chưa ỏp dụng sỏng kiến kinh nghiệm
Năm học 2015- 2016:
sinh
Học sinh yờu thớch
Tỷ lệ
Với số liệu trờn thỡ việc học sinh thớch học phõn mụn Âm nhạc thường thức
là một con số quỏ ớt Nguyờn nhõn khiến nhiều học sinh khụng thớch học phõn mụn
Âm nhạc thường thức là vỡ trong mụn học Âm nhạc thì Âm nhạc thờng thức luôn là tiết học khụ khan, nhàm chỏn Mặt khỏc, kiến thức về Âm nhạc của các em có giới
Trang 5hạn, sự hiểu biết về các nhạc sĩ, các tác phẩm, các thể loại âm nhạc, cỏc nhạc cụ, cỏc hỡnh thức õm nhạc của các em cha sâu rộng Các nhạc sĩ và các bài hát trong
Âm nhạc thờng thức luôn mới mẻ với học sinh, cỏc loại hỡnh nhạc cụ dõn tộc thỡ khụng cú đồ dựng trực quan để giới thiệu… sự hiểu biết nhìn nhận của học sinh về
Âm nhạc thờng thức chỉ là đọc trong sách giáo khoa và nghe giáo viên giới thiệu sơ lợc qua
II.CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG KHI DẠY ÂM NHẠC THƯỜNG THỨC KẾT HỢP CHƠI TRề CHƠI
Ta đó biết rằng bất kỳ làm việc gỡ nếu cú hứng thỳ thỡ sẽ đi đến thành cụng Đặc biệt là đối với học sinh, do đặc điểm tõm sinh lý của lứa tuổi cỏc em, nếu thớch thỳ thỡ cỏc em sẽ làm tốt và cỏc em sẽ trở nờn hào hứng, thoải mỏi, dễ chịu khi được hoạt động, nhận thức dựa trờn cơ sở của sự hứng thỳ Sự hứng thỳ trong học tập sẽ giỳp nõng cao chất lượng giỏo dục, nuụi dưỡng ở cỏc em lũng ham muốn chớnh đỏng trong việc khụng ngừng vươn tới những đỉnh cao của việc nắm bắt kiến thức Từ đú cỏc em sẽ luụn tỡm tũi học tập cỏi mới, tớch cực sỏng tạo cỏi đó học vào hoạt động thực tiễn Mụn học nào cũng cú khả năng gõy hứng thỳ cho học sinh Nhưng riờng bộ mụn Âm nhạc thỡ bản thõn nú cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều người Việc tạo cho cỏc em hứng thỳ trong học tập mụn õm nhạc khụng chỉ nõng cao hiệu quả dạy học mà cũn làm cho cỏc em vui tươi phấn khởi thoải mỏi hơn về tinh thần
Trong thực tế, trong giờ học môn Âm nhạc đại đa số học sinh khụng ham học phân môn Tập đọc nhạc và phân môn Âm nhạc thờng thức, mà chỉ thích học phân môn Học hát Do khụng ham học, cho nên khi học nội dung này các em ít chú ý
Trang 6Để có đợc giờ dạy Âm nhạc thờng thức theo mong muốn của mình, việc đầu tiên là chuựng ta lựa chọn các phơng pháp phù hợp với phân môn, và phải tính đến khả năng của bản thân, điều kiện của trờng; sau đó là việc làm nh thế nào để phối hợp một cách hợp lý, các phơng pháp và các trang thiết bị đó cho phù hợp với từng tiết dạy
Phõn mụn Âm nhạc thường thức bao gồm cỏc nội dung:
- Giới thiệu tỏc giả tỏc phẩm: Qua việc giới thiệu tác giả, tác phẩm trong chơng
trình, học sinh biết đợc cơ bản về thân thế, sự nghiệp cuoọc ủụứi của một số nhạc sĩ
có nhiều đóng góp cho thiếu nhi; một soỏ nhaùc sú coự nhieàu ủoựng goựp cho neàn aõm nhaùc Vieọt Nam, thế giới…
- Giới thiệu về một số thể loại bài hát, một số thể loại nhạc cụ dân tộc và moọt soỏ nhaùc cuù nửụực ngoaứi, giúp cho học sinh bớc đầu có hiểu bieỏt, cũng nh những kiến thức mang tính thờng thức âm nhạc
- Các bài đọc thêm vaứ keồ chuyeọn aõm nhaùc trong chơng trình cung cấp cho học sinh những hiểu biết thêm về âm nhạc và tác dụng của âm nhạc đối với đời sống con ngời
Cỏc biện phỏp sử dụng khi dạy Âm nhạc thường thức kết hợp chơi trũ chơi:
1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà:
+ Đọc trớc bài âm nhạc thờng thức ở nhà
+ Tìm hiểu về tác giả( nếu là phần giới thiệu tác giả tác phẩm)
+ Tìm hiểu về bài hát( nếu là phần giới thiệu tác giả tác phẩm)
Trang 7+ Su tầm một số ca khúc nổi tiếng và quen thuộc của tác giả( nếu là phần giới thiệu tác giả tác phẩm)
Vớ dụ: ÂNTT lớp 6, tiết 7: “Nhạc sĩ Văn Cao và bài hỏt Làng tụi”
Giỏo viờn yờu cầu học sinh về nhà tỡm hiểu thờm về nhạc sĩ Văn Cao, tỡm
hiểu về hoàn cảnh ra đời và nội dung của bài hỏt Làng tụi Sưu tầm thờm một số ca
khỳc của nhạc sĩ Văn Cao qua đài bỏo, tivi hoặc người thõn
+ Tìm hiểu về cấu tạo của các loại nhạc cụ( nếu là phần giới thiệu về các loại nhạc cụ)
+Tìm hiểu về tác dụng khả năng biểu diễn của các loại nhạc cụ(nếu là phần giới thiệu về các loại nhạc cụ)
Vớ dụ: ÂNTT lớp 7, tiết 6: “Sơ lược về nhạc cụ phương Tõy”
Giỏo viờn yờu cầu học sinh về nhà xem trước về cỏc loại nhạc cụ phương Tõy sẽ được giới thiệu, yờu cầu học sinh tỡm hiểu về cấu tạo, tỏc dụng, õm thanh của cỏc loại nhạc cụ Nếu nhà em nào cú một trong số cỏc loại nhạc cụ trờn thỡ cú thể mang đến lớp giới thiệu với cỏc bạn về nhạc cụ đú
+ Tìm hiểu về các thể loại nhạc hát và đàn (nếu là phần giới thiệu sơ lợc về nhạc hát và nhạc đàn)
+ Su tầm các bài hát dân ca các miền, cỏc thể loại õm nhạc (nếu là phần giới thiệu về dân ca, về cỏc thể loại õm nhạc)
Vớ dụ: ÂNTT lớp 6, tiết 12: “Sơ lược về dõn ca Việt Nam”
Trang 8Giỏo viờn yờu cầu học sinh về nhà sưu tầm và nhớ lại một số bài hỏt dõn ca cỏc vựng miền mà mỡnh đó biết, đó được học và sưu tầm thờm một số bài dõn ca mới
2 Giỏo viờn chuẩn bị kỹ lưỡng cho bài giảng.
+ Cỏc phương tiện đồ dựng dạy học, ỏp dụng CNTT vào bài giảng
+ Cỏc hỡnh thức tổ chức trũ chơi
+ Sưu tầm thờm cỏc dữ liệu, tranh ảnh, đĩa nhạc về phần Âm nhạc thường thức
+ Phương ỏn tổ chức hoạt động dạy học trờn lớp
Cỏc trũ chơi cú thể ỏp dụng trong tiết dạy Âm nhạc thường thức:
+ Tỡm ra chân dung các nhạc sĩ trong tiết học
+ Thi hát, kể tờn các ca khúc của các nhạc sĩ, các bài hát dân ca
+ Tập làm các nhạc cụ đơn giản để phục vụ cho việc học
+ Thi bắt chớc tiếng các loại nhạc cụ
+ Trò chơi nhanh tay nhanh mắt
+ Trũ chơi ghi nhớ nhanh những dữ liệu về phần Âm nhạc thường thức vừa được học rồi viết ra giấy
III ÁP DỤNG VÀO BÀI GIẢNG CỤ THỂ
Vớ dụ1: Tiết 11, lớp 7:
Trang 9- Ôn tập bài hát: Chúng em cần hòa bình
- Ôn tập Tập đọc nhạc: TĐN số 4
- Âm nhạc thường thức: Nhạc sĩ Đỗ Nhuận và bài hát Hành quân xa
Đối với phần Âm nhạc thường thức tìm hiểu về nhạc sĩ Đỗ Nhuận và bài hát
Hành quân xa:
Giáo viên hướng dẫn học sinh xem trước phần Âm nhạc thường thức ở nhà, sưu tầm thêm tư liệu, tranh ảnh về nhạc sĩ Đỗ Nhuận, các ca khúc của nhạc sĩ
Xem trước bài hát Hành quân xa về phần nội dung, hoàn cảnh ra đời, giai điệu của
bài hát
Giáo viên sưu tầm thêm các nội dung và phương tiện liên quan đến bài
giảng, chuẩn bị phương án tổ chức trò chơi “Ghi nhớ nhanh”, chuẩn bị một vài
bảng phụ và vài cây bút cho trò chơi
Khi tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp, đầu tiên giáo viên giới thiệu về
nhạc sĩ Đỗ Nhuận và bài hát Hành quân xa với các dữ liệu trong sách giáo khoa và
các dữ liệu mà giáo viên sưu tầm thêm để giới thiệu cho học sinh Những nét chính
về tác giả và bài hát thì giáo viên viết lên bảng Bài hát giáo viên cho các em nghe, cảm thụ, nhận xét về nội dung và giai điệu của bài từ 2-3 lần
Sau đó giáo viên xóa toàn bộ dữ liệu về nhạc sĩ và bài hát trên bảng và tổ
chức cho học sinh chơi trò chơi “Ghi nhớ nhanh”.
Trang 10Luật chơi: Giỏo viờn chia lớp làm 3 nhúm Giỏo viờn sẽ đặt cõu hỏi, yờu cầu học sinh gấp hết sỏch vở lại viết cõu trả lời vào bảng phụ theo trớ nhớ
Một số cõu hỏi cú thể dựng như:
+ Ngày thỏng năm sinh, mất của nhạc sĩ Đỗ Nhuận?
+ Quờ quỏn của nhạc sĩ Đỗ Nhuận?
+ Một số tỏc phẩm tiờu biểu của nhạc sĩ Đỗ Nhuận?
+ Phong cỏch õm nhạc của nhạc sĩ Đỗ Nhuận?
+ Giải thưởng mà nhạc sĩ đó được nhận?
+ Bài hỏt Hành quõn xa được sỏng tỏc năm nào?
+ Giai điệu của bài hỏt Hành quõn xa như thế nào?
+ Nội dung của bài hỏt Hành quõn xa?
Thời gian quy định là 3-4 phỳt Hết thời gian nhúm nào nhớ được nhiều nhất và đỳng nhất nhúm đú sẽ chiến thắng Sau đó GV nhận xét đánh giá, giỏo viờn cú thể khuyến khớch động viờn cỏc em bằng cỏch chấm điểm cho cỏc nhúm
Vớ dụ 2: Tiết 12 Âm nhạc lớp 6
- Ôn tập bài hát: Hành khúc tới trờng
- Ôn tập Tập đọc nhạc: TĐN số 4
- Âm nhạc thờng thức: Sơ lợc về dân ca Việt Nam
Trang 11Đối với phần Âm nhạc thường thức: Sơ lược về dân ca Việt Nam
Giáo viên hướng dẫn học sinh xem trước phần Âm nhạc thường thức ở nhà, sưu tầm thêm tư liệu, tranh ảnh, ca khúc về các bài hát dân ca các vùng miền, các dân tộc, các hình ảnh biểu diễn các ca khúc dân ca
Giáo viên có phương án tổ chức trò chơi “Nhanh tay nhanh mắt”, chuẩn bị
một vài bảng phụ và các đáp án được viết trước ra giấy có hình bông hoa được dán băng dính hai mặt để chơi trò chơi
Trên bảng phụ giáo viên chia ra làm ba cột:
Côt 1: Dân ca Bắc Bộ Cột 2: Dân ca Trung Bộ Cột 3: Dân ca Nam Bộ Khi tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp, trước hết giáo viên giới thiệu sơ lược về dân ca Việt Nam với các dữ liệu trong sách giáo khoa và các dữ liệu giáo viên sưu tầm thêm giới thiệu cho học sinh Những nét chính giáo viên viết lên bảng Tiếp theo, giáo viên cho các em nghe một số bài hát dân ca của các vùng miền từ 2-3 lần, giới thiệu thêm một số bài dân ca của các vùng miền và của các dân tộc của Việt Nam
Sau đó giáo viên xóa toàn bộ dữ liệu trên bảng và tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “Nhanh tay nhanh mắt”
Luật chơi: Giáo viên chia lớp làm 3 nhóm, trong khoảng thời gian là hai phút các nhóm sẽ tìm đáp án là các bài dân ca thuộc vùng miền nào để dán lên bảng phụ Hết thời gian nhóm nào dán được nhiều nhất và đúng nhất nhóm đó sẽ thắng
Trang 12II HIỆU QUẢ ÁP DỤNG KINH NGHIỆM
Việc áp dụng phơng pháp dạy Âm nhạc thờng thức kết hợp với chơi trò chơi
sẽ giúp học sinh tìm hiểu về âm nhạc thờng thức sâu hơn, giúp các em nhớ kiến thức lâu hơn, cỏc em cú hứng thỳ hơn trong tiết học Đồng thời phát triển năng khiếu, khuyến khích động viên tính sáng tạo của cỏc em Như thế tiết học sẽ đạt chất lợng cao, học sinh vừa nắm bắt được kiến thức cơ bản của õm nhạc vừa được thư gión tinh thần Đồng thời tiết giảng cũng đó đáp ứng đúng nguyên tắc chung là chú trọng việc kiểm tra thực hành để đánh giá kết qủa học tập và khả năng nhận biết, thông hiểu của các em
Sau khi ỏp dụng sỏng kiến kinh nghiệm của mỡnh vào giờ học tụi đó khảo sỏt
và lấy ý kiến của học sinh trong trường về vệc yờu thớch phõn mụn Âm nhạc thường thức và thu được kết quả như sau:
Năm học 2016- 2017:
sinh
Học sinh yờu thớch
Tỷ lệ
PHẦN III: KẾT LUẬN CHUNG
I BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Qua việc áp dụng phơng pháp dạy học Âm nhạc thờng thức kết hợp chơi trò chơi tôi nhận thấy học sinh tiếp thu bài nhanh hơn, các em nhớ kiến thức lâu hơn, lớp học sôi động hơn, tạo không khí thoải mái hào hứng và ý thức học tập ở nhà