TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM Ô VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Đồng thời, Người cũng chỉ r tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu dù cố ý hay không cũng là bạn đồng minh của thực dân và phong kiến vì nó làm chậm trễ công cuộc kháng chiến và kiến quốc củ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KIỀU THỊ YẾN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM Ô

VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KIỀU THỊ YẾN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM Ô VÀ

SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG

GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tất cả các Thầy, Cô giáo - những người đã tận tình truyền thụ kiến thức và kinh nghiệm quý báu giúp em nghiên cứu và rèn luyện trong suốt 2 năm qua tại Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội

Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Thầy giáo – PGS TS Phạm Hồng Chương, người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành

luận văn này!

Xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và tập thể lớp Cao học Hồ Chí Minh 2012, những người giúp em ngày càng trưởng thành hơn, là nguồn động lực để em không ngừng cố gắng, phấn đấu để đạt được những thành công bước đầu trong học tập, nghiên cứu cũng như trên con đường sự nghiệp sắp tới!

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10 năm 2014

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

KIỀU THỊ YẾN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu nêu trong luận văn là trung thực; những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

KIỀU THỊ YẾN

MỤC LỤC

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu 8

6 Đóng góp của luận văn 8

7 Kết cấu của đề tài 8

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM Ô 1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tham ô 9

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về chống tham ô 18

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống tham ô trong thực tiễn 33

Chương 2: ĐẢNG TA VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG HIỆN NAY 2.1 Nhân tố tác động đến tình hình tham nhũng và những biểu hiện của tham nhũng ở nước ta hiện nay 39

2.2 Thực trạng đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở nước ta theo tư tưởng Hồ Chí Minh 48

2.3 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay 69

KẾT LUẬN 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống tham ô là bộ phận hợp thành quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chế độ xã hội mới ở nước ta Trong quá trình tìm đường cứu nước đến thời kỳ trước cách mạng tháng Tám năm 1945, Nguyễn Ái Quốc đã viết rất nhiều bài báo, phóng sự tố cáo, vạch trần nạn tham ô, nhũng lạm trong chế độ thực dân nhằm thức tỉnh quần chúng nhân dân đứng lên đấu tranh đánh đổ chế độ đó, xây dựng chế độ mới tốt đẹp hơn

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, trực tiếp lãnh đạo quá trình xây dựng xã hội mới ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh không lúc nào lơi lỏng cuộc đấu tranh chống tệ tham ô để xây dựng, củng cố, hoàn thiện nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thực sự là nhà nước của dân, do dân và vì dân Người đã sớm nhận diện ra căn bệnh hết sức nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ làm cho những người có chức có quyền dễ bị tha hóa, biến chất, không còn là

“đầy tớ của nhân dân”, làm cho nhân dân mất niềm tin và bất bình Hơn một

tháng sau ngày đọc Tuyên ngôn độc lập, trong Thư gửi Ủy ban các kỳ, tỉnh, huyện và làng Người đã vạch ra một số hành vi tham ô, nhũng lạm mà công

chức nhà nước dễ mắc phải như tham ô của công, đục khoét của dân, ăn hối lộ

và đi đôi với những căn bệnh này là: làm việc trái phép, cậy thế, hủ hóa, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo, bè phái quan liêu, địa phương chủ nghĩa, hẹp hòi, quân phiệt,v.v

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ, cứu nước cũng như xây dựng CNXH ở miền Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chú ý đến chống tham ô, nhũng lạm Sự thống nhất tuyệt đối giữa nói và làm, kiên quyết đấu tranh chống tham ô, nhũng lạm và tự mình nêu tấm gương sáng nhất về đạo đức cách mạng “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” đã làm nên nét độc đáo của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng chống tham ô, nhũng lạm nói riêng Nét đặc sắc và nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí

Minh về chống tham ô vẫn còn nguyên giá trị và nó đang được Đảng, Nhà nước ta vận dụng vào công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn hiện nay

Có thế nhận thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sau gần 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh và ngoại giao Những thành tựu này đã ra tạo thế và lực mới cho cách mạng Việt Nam trước những cơ hội phát triển mới

Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ nhiệm vụ của chúng ta trong 5 năm tiếp theo là tiếp tục đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Đứng trước nhiệm vụ to lớn đó, Đảng ta phải không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của mình

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, mặt trái của nền kinh tế thị trường

đã gây ra sự thoái hóa, biến chất về chính trị, tư tưởng đạo đức, lối sống trong xã hội Tệ quan liêu, tham nhũng, sách nhiễu nhân dân ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra hết sức nghiêm trọng, kéo dài, làm suy giảm niềm tin của nhân dân với Đảng và là một nguy cơ lớn, liên quan đến

sự tồn vong của chế độ và sự lãnh đạo của Đảng

Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta chỉ rõ:

“Công tác phòng, chống tham nhũng chưa đạt được yêu cầu đề ra Quan liêu, tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, với những biểu hiện tinh vi, phức tạp, chưa được ngăn chặn, đẩy lùi, gây bức xúc xã hội”[21,172] Đồng thời, Đảng ta khẳng định: “tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên gắn với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là nghiêm trọng”[21,185]

Trước tình hình nghiêm trọng và phức tạp trên, phải tiến hành cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng có hiệu quả nhằm giữ vững sự lãnh đạo của

Đảng, bảo vệ chế độ Để thực hiện được nhiệm vụ quan trọng đó phải trở về với tư tưởng của Hồ Chí Minh

Với những nhận thức trên, tác giả chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô và sự vận dụng của Đảng cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” cho luận văn thạc sỹ Hồ Chí Minh học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đến nay, đã có nhiều công trình khoa học được xuất bản có liên quan đến

đề tài như:

- Hội khoa học lịch sử Việt Nam (2002) : Từ thụ yếu quy - Bàn về nạn hối

lộ và đức thanh liêm của người xưa, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội Trong

cuốn sách này, Hội khoa học Lịch sử Việt Nam dịch và giới thiệu với bạn đọc

một phần trong “Từ thụ yếu quy” của Đặng Huy Trứ khi ông đề cập đến

những nguyên tắc chủ yếu của việc không nhận và nhận Cuốn sách như một lời tri ân với tiền nhân trong việc giữ gìn những di sản quý báu trong lịch sử dân tộc, nhưng quan trọng hơn cả cuốn sách là những bài học sâu sắc về tư cách của một người làm quan, về đức thanh liêm và phải luôn đấu tranh chống lại tệ tham nhũng, hối lộ - kẻ thù thường trực và vô cùng nguy hiểm đối với

sự tồn vong của chế độ xã hội và cuộc đấu tranh chống lại nó là vô cùng gian khổ và đòi hỏi sự kiên trì của nhiều thế hệ

- Hồng Vĩ (2004): Các biện pháp chống tham nhũng ở Trung Quốc, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội Cuốn sách đã phản ánh cụ thể tình hình tham nhũng ở Trung Quốc, phân tích nguyên nhân và kinh nghiệm chống tham nhũng ở các địa phương, ban ngành ở Trung Quốc

- Bùi Mạnh Cường (2005): “Tư tưởng Hồ Chí Minh với vấn đề chống tham nhũng”, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội Cuốn sách sưu tầm và tập hợp

các bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập đến vấn đề tham ô, nhũng lạm gắn với từng giai đoạn trong quá trình hoạt động của Người Đồng thời, tác giả khẳng định cần có sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào luật phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay

- Nguyễn Khánh Bật (chủ biên) (2006): Nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Lý luận và

chính trị, Hà Nội Tác giả đã đi sâu nghiên cứu một số vấn đề về lý luận về nâng cao đạo đức cách mạng chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ đảng viên; phân tích thực trạng đạo đức cách mạng và chủ nghĩa cá nhân trong cán

bộ, đảng viên hiện nay, từ đó đưa ra các giải pháp chủ yếu nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ đảng viên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Phạm Xuân Sơn – Phạm Thế Lực (đồng chủ biên) (2008): “Nhận diện tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” Trong công trình này, các tác giả đã đưa ra những cơ sở lý luận và thực

tiễn để nhận diện quan tham và thiết lập các biện pháp phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay

Bên cạnh đó, có những bài viết trên các báo, tạp chí như:

- TS Vũ Thị Nhài “Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc chống tham ô, lãng phí

và bệnh quan liêu”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 8 – 2006, trang 7, 8;

- Nguyễn Quốc Bảo “Hồ Chí Minh bàn về thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 7 – 2006, trang 16;

- Lê Thế Lạng “Học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong sửa đổi lối làm việc”, Tạp chí Tư tưởng văn hóa, số 4 - 2006, trang 16;

- Nguyễn Như Trúc: “Thực hành tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí hiện nay”, Tạp chí

Tư tưởng – Văn hóa, số 3 – 2007, trang 30;

- PGS.TS Bùi Đình Phong “Quan điểm của Hồ Chí Minh về chống tham nhũng”, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 10 - 2007;

- TS Trần Minh Trưởng: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong đấu tranh phòng chống tham nhũng”, Tạp chí Lý

luận chính trị, số 6 – 2010, trang 14;

- Nguyễn Thị Vân: “Bệnh quan liêu – nguyên nhân và cách phòng chống theo chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 9 –

- GS Hoàng Chí Bảo “Phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay - vấn đề và giải pháp”, Tạp chí Triết học, số 4 (263) – 2013, trang 55;

“Dân chủ trong nội bộ Đảng cộng sản” do PGS TS Phạm Xuân Sơn làm

chủ nhiệm - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đề cập đến tham nhũng như là một lực cản chính trong quá trình thực hiện dân chủ trong Đảng

và dân chủ xã hội

Đề tài cấp nhà nước:“Nghiên cứu một số vấn đề nhằm củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở trong sự nghiệp đổi mới và phát triển ở nước ta hiện nay”, do GS.TS Hoàng Chí Bảo làm chủ nhiệm năm 2000 –

2002 - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đề cập đến tham nhũng như

là một trong những nguyên nhân chính gây ra các điểm nóng chính trị xã hội

và tình trạng mất dân chủ ở cơ sở

Một số luận văn thạc sỹ như:

Trần Danh Lân (2007): Báo chí trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng

ở Việt Nam hiện nay, luận văn thạc sỹ bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh Tác giả đã khẳng định vị trí, vai trò của báo chí trong cuộc đấu

tranh phòng chống tham nhũng, những thành tựu mà báo chí đã đạt được trên mặt trận này và chỉ ra những khó khăn, hạn chế, vướng mắc, từ đó đề xuất một số biện pháp nhắm phát huy hơn nữa vai trò của báo chí trong công tác chống tham nhũng Luận văn đã làm sáng tỏ một phần mối quan hệ, cách thức thể hiện hai loại hình quyền lực chính trị - xã hội ở trên, nhất là vai trò, năng lực,

xu hướng của báo chí Việt Nam trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng

Khuất Thị Yến (2007): Quan điểm của Hồ Chí Minh về chống tham ô, lãng phí, quan liêu và vận dụng vào điều kiện nước ta hiện nay - Học viện

Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Tác giả đã bước đầu nghiên cứu quan điểm của Hồ Chí Minh về chống tham ô, lãng phí, quan liêu và trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, tác giả đề ra giải pháp vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh vào việc phòng, chống tham

ô, lãng phí, quan liêu ở nước ta hiện nay

Đào Văn Nam (2010): Vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh về chống tham ô vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay -

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Tác giả tập trung làm rõ tư tưởng

Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, đánh giá thực trạng tham nhũng ở nước ta hiện nay Đồng thời, đề xuất một số giải pháp tăng cường cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng theo quan điểm Hồ Chí Minh

Từ các góc độ khác nhau, việc nghiên cứu vấn đề phòng chống tham nhũng dù trực tiếp hay gián tiếp, đã gặt hái được nhiều thành tựu Các công trình nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về tham ô, đặc biệt đi sâu lột tả căn bệnh tham nhũng hiện nay ở nhiều góc độ và đưa ra những giải pháp nhằm đấu tranh phòng chống tham nhũng dưới những cách tiếp cận khác nhau Nhiều công trình đi sâu nghiên cứu cơ chế, cấu trúc tham nhũng Một số công trình lại đưa ra những nhìn nhận, đánh giá tham nhũng ở Việt Nam

từ kinh nghiệm của các nước trong khu vực và trên thế giới Với phương pháp tiếp cận từ lý luận tới thực tiễn, các bài viết, các công trình nghiên cứu đã làm

sáng tỏ và chỉ ra những nguyên nhân của tham ô, tham nhũng cũng như tác hại của nó trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

Các công trình nghiên cứu nêu trên đã chứng tỏ các nhà khoa học, giới nghiên cứu rất quan tâm và cũng giành nhiều tâm huyết để nghiên cứu và đưa

ra giải pháp nhằm giúp Đảng và nhà nước có thêm căn cứ hoạch định đường lối, chính sách và giải pháp nhằm đẩy lùi căn bệnh này Tuy nhiên, chưa có công trình nào tập trung vào sự vận dụng của Đảng cộng sản Việt Nam trong việc chống tham ô, tham nhũng ở giai đoạn hiện nay Các công trình trên thực

sự đã cung cấp nguồn tài liệu, tri thức quan trọng và nhiều gợi ý khoa học để tác giả có thể thực hiện luận văn này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về phòng, chống tham

ô và thực trạng sự vận dụng của Đảng ta thời gian qua, luận văn đề xuất một

số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Góp phần hệ thống và làm rõ hơn quan điểm của Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô

- Phân tích thực trạng vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh của Đảng ta trong công tác phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Quan điểm của Hồ Chí Minh về tham ô được thể hiện trong các tác phẩm chủ yếu và trong hoạt động thực tiễn của Người qua các thời kỳ hoạt

động cách mạng

- Nghiên cứu thực trạng vận dụng của Đảng trong công tác phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô và sự vận dụng của Đảng cộng sản Việt Nam vào công cuộc đấu tranh

phòng, chống tham nhũng ở nước ta từ năm 2009 đến năm 2013

5 Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ta về đấu tranh phòng, chống tham nhũng

5.2 Phương pháp luận nghiên cứu

Luận văn chủ yếu vận dụng phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp lịch sử - logic, phân tích - tổng hợp, diễn dịch - qui nạp; ngoài ra, còn vận dụng một số phương pháp nghiên cứu của các khoa khoa học xã hội - nhân văn như điều tra xã hội học

6 Đóng góp của luận văn

- Ý nghĩa khoa học: Đề tài góp phần làm rõ hệ thống quan điểm của Hồ

Chí Minh về phòng, chống tham ô Đồng thời, tập trung làm rõ sự vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh của Đảng ta trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn vừa qua

- Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc

nghiên cứu, giảng dạy và học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm: 2 chương và 6 tiết

NỘI DUNG Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM Ô

1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tham ô

1.1.1 Khái niệm chung

Theo Đại từ điển Tiếng Việt, tham ô là “lợi dụng quyền hành để lấy của công làm của riêng”[14,1523]

Theo định nghĩa trên, đối tượng tham ô là người có quyền hạn và chức trách thực hiện hành vi lấy của công làm của riêng Người có quyền hạn để tham ô là cán bộ, những người được Đảng và nhân dân ủy quyền, tin tưởng giao quyền hành

và chức trách để quản lý, điều hành xã hội, nhưng khi nắm quyền hành trong tay

họ đã lợi dụng chức quyền để biến của công làm của riêng Làm mất lòng tin của nhân dân và gây tổn hại đến sự nghiệp cách mạng

Tham ô là vấn đề được Hồ Chí Minh quan tâm từ rất sớm và xuyên suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam

Ngay từ nhỏ, Người đã chứng kiến bọn quan lại tham lam, nhũng nhiễu,

vơ vét của dân, đục khoét của công Những hình ảnh đó khắc sâu trong tâm trí

Hồ Chí Minh, hun đúc lòng yêu nước và khát vọng ra đi tìm kiếm một con đường mới giúp nhân dân thoát cảnh bần cùng Trong quá trình tìm đường cứu nước, Người đã nhìn r bản chất tham lam, tàn bạo của chính quyền thực dân phong kiến và Hồ Chí Minh đã công khai vạch trần, lên án nạn tham ô,

nhũng lạm trong rất nhiều các bài báo, bài viết của mình Trong bài Đông ương

và Triều Tiên đăng trên Báo Le Populaire, ngày 4-9-1919, Người đã viết:

“Trong cái xứ này do thiếu sót hay nói cho đúng hơn, là do ý định của chính phủ, nên đâu đâu từ trên xuống dưới cũng đều có cái nạn tham nhũng mua quan bán chức, những bọn người mua bán được bằng tiền thì không phải là những thứ hàng hóa hiếm” [28,19] Tiếp đó, Người đã chỉ ra hết vụ bê bối này đến bê bối khác của các quan cai trị chuyên ăn hối lộ và khẳng định: “Tất cả

những kẻ có quyền hành như vậy cũng đều sẽ lợi dụng để vơ vét của cải cho bản thân mình và bằng cách đó sẽ mang lại tổn thất lớn cho xã hội” [28,171]

Trong tác phẩm “ ản án chế độ thực dân Pháp”, viết bằng tiếng Pháp,

xuất bản tại Paris năm 1925, Hồ Chí Minh đã dành hẳn một chương để viết về nạn tham nhũng trong bộ máy cai trị Người cho rằng, chính thói tham lam, xa hoa, vô độ của bọn cai trị đã làm cho gánh nặng thuế khóa trên đôi vai người dân thuộc địa ngày càng trĩu xuống và buộc họ phải đấu tranh lật đổ chế độ cai trị của chủ nghĩa đế quốc thực dân

Từ sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, do xuất phát điểm của chúng ta còn thấp, hầu hết đảng viên xuất thân từ các thành phần kinh tế khác nhau nên không tránh khỏi có một số đảng viên rơi vào tình trạng tham

ô, lãng phí, quan liêu Theo Hồ Chí Minh, trong ba căn bệnh tham ô, lãng phí, quan liêu, thì tham ô là kẻ thù nguy hiểm nhất bởi nó là hành động xấu xa, tội

l i, đê tiện nhất trong xã hội Nó nguy hiểm tới mức là căn bệnh duy nhất mà Người từng xếp ngang hàng với tội phản quốc Do đó, chống tham ô là công việc cần kíp như đánh giặc trên mặt trận

Cho tới những năm cuối đời, Hồ Chí Minh còn căn dặn cán bộ, chiến sĩ phải chống tham ô, nhũng lạm để không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân

Thông qua các bài báo, bài viết, Hồ Chí Minh đã cung cấp một cách nhìn tổng quát về tham ô và biểu hiện của nó trên các phương diện của đời sống Năm 1952,

Trong bài Thực hành tiết kiệm chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu

Người đặt câu hỏi: “Tham ô là gì?” và giải thích như sau:

- “Đứng về phía cán bộ mà nói, tham ô là:

Ăn cắp của công làm của tư

Đục khoét của nhân dân

Ăn bớt của bộ đội

Tiêu ít mà khai nhiều, lợi dụng của chung của chính phủ để làm quỹ riêng cho địa phương mình, đơn vị mình, cũng là tham ô

- Đứng về phía nhân dân mà nói, tham ô là:

Ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế” [34,355]

Trong Bài nói chuyện nhân dịp tết Nhâm thìn năm 1952, Hồ Chí Minh

khẳng định: “Tham ô là lấy của công làm của tư Là gian lận tham lam Là không tôn trọng của công Là không thương tiếc tiền gạo mồ hôi nước mắt của đồng bào làm ra, do xương máu của chiến sĩ làm ra” [34,296]

Như vậy, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đối tượng tham ô không chỉ

là cán bộ mà còn là người dân Mặc dù, hình thức có thể khác nhau nhưng về bản chất cán bộ, người dân tham ô đều là hành động ăn cắp, biến của công thành của tư, khuất tất, mờ ám và bất minh Tham ô dẫn tới hậu quả hết sức nghiêm trọng, trước hết là ảnh hưởng đến công cuộc cải thiện đời sống nhân dân, sau đến làm suy thoái đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên

Là người đứng đầu Chính phủ, Hồ Chí Minh không chỉ bàn về vấn đề tham ô mà còn nói tới vấn đề “nhũng lạm”

Trong bài “Tự phê bình” đăng trên báo Cứu Quốc số 153, ngày 28-1-1946,

sau khi khẳng định Chính phủ có làm được một số việc, Hồ Chí Minh đau lòng thừa nhận rằng: “Tuy nhiều người trong ban hành chính làm việc tốt và thanh liêm, song cái tệ tham ô, nhũng lạm chưa quét sạch” [31,192]

Đây là lần đầu tiên trong lãnh đạo chế độ mới, Hồ Chí Minh dùng hai từ

“nhũng lạm” với nghĩa là cán bộ lạm dụng quyền lực nhũng nhiễu dân chúng để đục khoét của dân

Người viết: “Những người trong công sở đều có ít quyền hành Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân” Người chỉ rõ: “Trước nhất là cán bộ các cơ quan, các đoàn thể, cấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư” [33,127]

Tóm lại, theo Hồ Chí Minh, tham ô, nhũng lạm đều là những hành động xấu xa, tội l i, đê tiện nhất Nếu thiếu lương tâm, cán bộ và nhân dân đều

có thể tham ô Nhân dân tham ô chủ yếu là ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế Cán bộ thì đục khoét của nhân dân, ăn bớt của bộ đội, lợi dụng của chung của Chính phủ làm quỹ riêng, tiêu ít khai nhiều, kém lòng trách nhiệm, làm việc chậm chạp, ăn cắp thời giờ Nhũng lạm là hành vi cán bộ lợi dụng, lạm dụng quyền hành nhũng nhiễu nhân dân để tham ô

Như vậy, theo Hồ Chí Minh, cán bộ có chức quyền nhũng nhiễu dân để tham ô là tham nhũng Ngày nay, khái niệm này được định nghĩa như sau:

“Tham nhũng là lợi dụng quyền hành để tham ô và nhũng nhiễu dân”[68,1172]

Pháp lệnh chống tham nhũng ngày 26/2/1998 của Ủy Ban thường vụ Quốc hội cũng ghi rõ trong Điều 1: “Tham nhũng là hành vi của những người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ và quyền hạn đó để tham

ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản Nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các

cơ quan, tổ chức”[11]

Theo Luật phòng, chống tham nhũng được sửa đổi, bổ sung năm 2012:

“Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức

vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”[45,8]

Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức;

sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ

sĩ quan chuyên môn – kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ, lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần góp vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp Luật phòng chống tham nhũng quy định hành vi tham nhũng gồm

4 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;

5 Lạm dụng quyền hành trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;

6 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi;

7 Giả mạo trong công tác vì vụ lợi;

8 Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi;

9 Lợi dụng chức vụ quyền hạn để sử dụng trái phép tài sản nhà nước vì vụ lợi;

10 Nhũng nhiễu vì vụ lợi;

11 Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi

12 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi

Trên thế giới, Liên Hợp Quốc đưa ra khái niệm tham nhũng với các dấu hiệu đặc trưng của nó: “Tham nhũng – đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng” với những dấu hiệu sau:

1 Người có chức vụ, quyền hạn trộm cắp, tham ô tài sản của nhà nước;

2 Lợi dụng địa vị công tác để trục lợi riêng quá đáng thông qua việc

sử dụng không chính thức địa vị chính thức của mình;

3 Tạo ra sự xung đột về thứ tự quan tâm giữa trách nhiệm đối với xã hội và lợi ích cá nhân để mưu cầu trục lợi” [46]

Nói chung, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn đó để trục lợi Vì vậy, tham nhũng chỉ có ở những người có chức, quyền, dù to hay nhỏ, ở những người được giao thi hành phận sự công, dù chỉ là công chức thừa hành hay ở các quan chức có thẩm quyền cao, từ việc hàng ngày ở cơ sở đến những quyết sách ở các địa phương, đến tận cấp cao ở Trung ương

1.1.2 Nguyên nhân của tham ô

Hồ Chí Minh cho rằng tham ô do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan tạo ra Trước hết, tham ô là do chế độ người bóc lột người mà có, là căn

bệnh của xã hội có giai cấp Người viết: “Tham ô, lãng phí, quan liêu là

những cái xấu xa của xã hội cũ, nó do lòng tự tư tự lợi, ích kỷ hại nhân

mà ra Nó do chế độ “người bóc lột người” mà ra”[34,361]

Theo Hồ Chí Minh, tham ô có nguồn gốc chủ quan từ chủ nghĩa cá nhân ở

m i người Người viết: “Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích của riêng mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập thể Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy Nó là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư nết xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng”[37,306]

Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh chỉ rõ: ''Bệnh tham

lam - những người mắc bệnh này thì đặt lợi ích của mình lên trên lợi ích của Đảng, của dân tộc do đó mà chỉ ''tự tư tự lợi" dùng của công làm của tư Dựa vào thế lực của Đảng để theo đuổi lợi ích riêng của mình Sinh hoạt xa hoa, tiêu xài bừa bãi, tiền bạc ở đâu ra? Không xoay của Đảng thì xoay của đồng bào thậm chí làm chợ đen buôn lậu Không sợ mất danh giá của

mình”[32,295]

Hồ Chí Minh coi chủ nghĩa cá nhân là nguyên nhân sâu xa, căn bản nhất,

là gốc rễ gây ra bao nhiêu khuyết điểm, sai lầm và trở lực khác Người viết:

“Chủ nghĩa cá nhân đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ quan, tham ô, lãng phí nó trói buộc, nó bịt mắt những nạn nhân của

nó, những người này bất kỳ việc gì cũng xuất phát từ lòng tham muốn danh lợi, địa vị cho cá nhân mình, chứ không nghĩ đến lợi ích của giai cấp, của nhân dân”[38,611]

Người còn chỉ r : “Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt;

nó khéo d dành người ta đi xuống dốc Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì

dễ hơn lên dốc Vì thế mà càng nguy hiểm” [38,602]

Hồ Chí Minh cho rằng, tham ô không chỉ nảy sinh từ chủ nghĩa cá nhân

mà còn nảy nở do cán bộ mắc bệnh quan liêu Người đặt câu hỏi: “vì đâu có lãng phí và tham ô?” và trả lời: “Vì cán bộ phụ trách lãnh đạo các cấp, các ngành quan liêu không đi sát công việc, cán bộ, quần chúng nhân dân Có thể nói là bệnh quan liêu là ch gieo hạt vun trồng cho tham ô, lãng phí nảy nở được” [34,345]

Người cho rằng sở dĩ như vậy, vì quan liêu là những người hay trọng hình thức, chỉ biết khai hội, viết chỉ thị, xem báo cáo trên giấy, chứ không kiểm tra đến nơi đến chốn Họ có mắt mà không thấy suốt, có tai mà không nghe thấu, có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắm vững Kết quả là những người xấu, những cán bộ kém tha hồ tham ô, lãng phí Người nhận định: “thế là bệnh quan liêu đã ấp ủ, dung túng, che chở cho nạn tham ô, lãng phí Vì vậy muốn trừ sạch nạn tham ô, lãng phí thì trước hết phải tẩy sạch bệnh quan liêu”[34,357]

Vì vậy, theo Hồ Chí Minh, để khắc phục được nạn tham ô cần làm tốt công tác cán bộ, đặc biệt là công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng và của nhà nước ta đủ đức, đủ tài và có tinh thần trách nhiệm cao, hết lòng phục vụ Tổ quốc và nhân dân

Tham ô còn có nguyên nhân từ phía nhân dân Hồ Chí Minh viết: “Quan tham vì dân dại” Nếu dân hiểu biết không chịu đút lót, thì “quan” dù không liêm cũng phải hóa ra LI M

Vì vậy, dân phải biết quyền hạn của mình, phải biết kiểm soát cán bộ, để giúp cán bộ thực hiện chữ LI M” [33,127]

Chính vì vậy, Người cho rằng: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”[31,7] Để dân hiểu biết được quyền hạn và nghĩa vụ của mình, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt là trong 24 năm khi đứng trên cương vị Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc nâng cao dân trí để giúp dân bảo

vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình và tham gia xây dựng và quản lý nhà nước

1.1.3 Hình thức biểu hiện của tham ô

Hồ Chí Minh đã khái quát những biểu hiện muôn hình muôn vẻ của tham ô, như:

* Về phía cán bộ, tham ô là cậy quyền, cậy thế, đục khoét của nhân dân,

ăn bớt của cán bộ; lợi dụng của chính phủ làm của riêng, tiêu ít khai nhiều; tham tiền của, địa vị, danh tiếng, ăn ngon, sống yên đầu, dìm người giỏi để giữ địa vị, danh tiếng của mình

* Về phía dân, Người chỉ ra đối với từng đối tượng cụ thể như: người

buôn bán: buôn gian, bán lậu, tích trữ đầu cơ; người có tiền: cho vay cắt cổ, bóp hầu bao họp đồng bào; người cày ruộng: không bỏ công đào mương mà

ăn cắp nước ruộng của láng giềng; người làm nghề: bất cứ nghề gì thấy khó khăn mà bắt chẹt đồng bào; người cờ bạc chỉ mong xoay của người làm của mình

Từ việc phân tích cụ thể trên đây, Hồ Chí Minh đi đến kết luận: cán bộ hay nhân dân, nếu thiếu lương tâm đều có thể tham ô

Tham ô biểu hiện dưới rất nhiều hình thức đa dạng, nhưng Hồ Chí Minh

đã khái quát thành hai hình thức cơ bản sau đây:

- Tham ô trực tiếp: là cán bộ nắm tiền, nắm quyền trong tay mà gian lận, tham lam, ăn cắp là trực tiếp

- Tham ô gián tiếp: là ăn cắp thời giờ của Chính phủ, của nhân dân Đã trả lương nhưng không làm tròn nhiệm vụ, kém lòng trách nhiệm, làm việc chậm chạp, đi muộn về sớm, không siêng năng, chăm chỉ

Hồ Chí Minh cho rằng, tham ô trực tiếp có thể nhận ra, nhưng tham ô gián tiếp khó nhận biết bởi nó được che dấu bằng nhiều lý do khác nhau Người viết: “Nói đến tham ô, có người chỉ nghĩ đến ăn cắp của công làm của tư mà không thấy thứ tham ô gián tiếp Thí dụ một cán bộ, Chính phủ, nhân dân trả lương hàng tháng đều cho, nhưng lại kém lòng trách nhiệm, đứng núi này trông núi nọ, làm việc chậm chạp, ăn cắp giờ của Chính phủ, của nhân dân” [34,345]

1.1.4 Tác hại của tham ô

Tham ô có tác hại vô cùng to lớn Theo Hồ Chí Minh, tham ô là kẻ thù của nhân dân, của cán bộ và chính phủ Người viết: “tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của chính phủ Kẻ thù khá nguy hiểm, vì nó không mang gươm mang súng, mà nó nằm trong các tổ chức của ta, để làm hỏng công việc của ta” [34,357] Đồng thời, Người cũng chỉ r tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu dù cố ý hay không cũng là bạn đồng minh của thực dân và phong kiến vì nó làm chậm trễ công cuộc kháng chiến và kiến quốc của ta, làm hỏng tinh thần trong sạch và ý chí khắc khổ của cán bộ ta, phá hoại đạo đức cách mạng của ta là cần, kiệm, liêm, chính

Để kháng chiến thắng lợi, xây dựng nước nhà, chiến sỹ, đồng bào ta phải

hy sinh mồ hôi, nước mắt và thậm chí là xương máu của mình Những kẻ tham ô, lãng phí, quan liêu thì lại ăn cắp của công, phá hoại sức lực, tinh thần của của Chính phủ và nhân dân Tội l i ấy cũng nặng như tội việt gian Vì thế, chống tham ô, lãng phí quan liêu cũng quan trọng và cần kíp như đánh giặc Như Hồ Chí Minh khẳng định, đây là giặc “nội xâm” Bởi vậy, theo Người muốn thắng trên mặt trận này phải có sự chuẩn bị, có kế hoạch, tổ chức, phải

có lãnh đạo và kiêm quyết chống lại tham ô đến cùng Do đó, tất cả các cấp, các ngành, các cơ quan và nhân dân phải có trách nhiệm, phải tổ chức thành phong trào sâu rộng để tẩy trừ nạn tham ô

Hơn nữa, tham ô làm ảnh hưởng đến chính trị, kinh tế, xã hội, làm mất đoàn kết nội bộ, làm suy yếu sức mạnh của dân tộc, ảnh hưởng xấu tới cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chủ nghĩa xã hội Chính vì thế, mọi người đều phải có trách nhiệm chống tham ô

Là kẻ thù nguy hiểm của cách mạng, tham ô không những phá hoại sự phát triển kinh tế - xã hội mà còn làm tha hóa đội ngũ cán bộ, đảng viên, làm suy giảm lòng tin của quần chúng đối với Đảng và Nhà nước Tính nguy hiểm

của thứ “giặc trong lòng” này biểu hiện ở ch nó nằm sâu trong các cơ quan,

tổ chức cách mạng, nằm trong tư tưởng và hành động của cán bộ, đảng viên,

những người có chức, có quyền và còn ẩn náu cả trong quần chúng nhân dân,

bộ đội, viên chức Điều này gây ra nhiều khó khăn trong việc đấu tranh có hiệu quả nhằm chống lại căn bệnh này

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về chống tham ô

1.2.1 Vị trí, vai trò của việc chống tham ô

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, chống tham ô là cách mạng, bởi tiến hành cách mạng là tiêu diệt những cái xấu, xây dựng những cái tốt, xóa bỏ chế độ thực dân phong kiến để xây dựng một xã hội mới do nhân dân lao động làm chủ Khi thực dân phong kiến bị tiêu diệt, nhưng cái nọc độc của nó (tham ô, lãng phí, quan liêu) vẫn còn, thì cách mạng vẫn chưa thành công hoàn toàn, vì thứ nọc độc ấy ngấm ngầm ngăn trở, phái hoại sự nghiệp xây dựng chế độ mới Do vậy, muốn xây dựng xã hội mới phải tẩy cho sạch

những thói xấu của xã hội cũ, phải chống tham ô, lãng phí, quan liêu

Hồ Chí Minh phân tích: có những người trong lúc tranh đấu thì trung thành, hăng hái không sợ nguy hiểm, không sợ cực khổ, không sợ quân địch, nghĩa là có công với cách mạng Nhưng đến khi có ít quyền hạn trong tay thì đâm ra kiêu ngạo, xa xỉ, phạm vào tham ô, lãng phí, quan liêu, không tự giác, sao nhãng rèn luyện đạo đức cách mạng, nên đã rơi vào chủ nghĩa cá nhân và biến thành người hại dân, hại nước, có tội với cách mạng Chúng ta phải cứu vãn họ, giúp họ khôi phục đạo đức cách mạng, giáo dục họ đưa họ vào con đường cách mạng[34,361]

Hồ Chí Minh cho rằng chống tham ô là dân chủ Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa do nhân dân, bộ đội không tiếc mồ hôi, nước mắt, công sức và xương máu để lập ra Vì thế, để nhân dân có thể thực hiện quyền làm chủ một cách đúng nghĩa, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình thì phải tạo ra một cơ chế để nhân dân kiểm tra, giám sát việc làm của cán bộ, đảng viên Chỉ khi nào nhân dân thực sự tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động của nhà nước trong thực tế thì công tác chống tham ô mới đem lại kết quả

Người khẳng định: “quan liêu, lãng phí, tham ô là kẻ thù của nhân dân; vì thế

“muốn chống tham ô lãng phí, chống quan liêu thì phải dân chủ ”[34,34] Người viết: “Cán bộ được giao quyền điều khiển bộ đội, sử dụng tiền của trong công cuộc kháng chiến kiến quốc Nhiệm vụ của cán bộ là chăm nom, yêu mến m i một chiến sĩ, quý trọng, tiến kiệm m i một đồng tiền, bát gạo, một giờ công của đồng bào Đồng thời, chiến sĩ và đồng bào có quyền đòi hỏi cán bộ phải làm tròn nhiệm vụ đó, có quyền phê bình, chỉ trích những cán bộ không làm tròn nhiệm vụ Vì vậy, chống tham ô, lãng phí, quan liêu là để xây dựng tổ chức, đoàn thể vững mạnh” [34,362]

Để dân chủ được thực hiện phải dựa vào lực lượng quần chúng, đi đúng đường lối của quần chúng Cho nên, phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu ắt phải dựa vào lực lượng quần chúng, phải động viên quần chúng, phải thực hành dân chủ, làm cho quần chúng hiểu r , hăng hái, tham gia đông đảo,

tự giác mới thành công

Do đó phải phát động phong trào quần chúng và làm cho quần chúng khinh ghét tệ tham ô, lãng phí, quan liêu Tai mắt của hàng triệu quần chúng biến thành những ngọn đuốc soi sáng khắp mọi nơi thì tệ quan liêu tham ô, lãng phí, quan liêu sẽ không còn chốn ẩn nấp Trong cuộc vận động này, giáo dục là chính, đồng thời, phải xử lý thích đáng những kẻ ngoan cố, không chịu

ăn năn sửa chữa

Hồ Chí Minh cho rằng, nếu tất cả mọi người đồng tâm hiệp lực để phong trào đấu tranh chống tham ô giành được thắng lợi thì chắc chắn sẽ góp phần làm cho dân tộc ta đoàn kết hơn nữa, năng suất lao động được nâng cao, góp phần quan trọng vào công cuộc đấu tranh giành độc lập và xây dựng Tổ quốc Thông qua đó, giúp mọi người nâng cao tinh thần trách nhiệm, tinh thần làm chủ, ý thức bảo vệ của công, hăng hái tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm

để xây dựng nước nhà Chống tham ô sẽ giúp cán bộ cải tạo tư tưởng nâng cao giác ngộ, thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật thà phụng sự bộ đội và nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, thực hiện tốt công tác đấu tranh chống tham ô còn làm cho chính quyền ta thành một chính quyền trong sạch, vững mạnh xứng đáng với lòng tin tưởng và sự hi sinh của chiến sĩ và đồng bào

Bởi vậy, chống tham ô là nhiệm vụ chung của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta nó cần thiết và phải được tiến hành một cách thường xuyên Công việc này được Hồ Chí Minh ví như muốn lúa tốt thì phải nhổ cỏ cho sạch, nếu không thì dù cày bừa có kỹ, phân bón có nhiều thì lúa vẫn xấu vì bị cỏ át đi Muốn thành công trong tăng gia sản xuất và tiết kiệm phải tẩy sạch nạn tham

ô, nếu không nó sẽ làm hại đến chúng ta Hồ Chí Minh khái quát lại rằng, cuộc đấu tranh chống tham ô có hai ý nghĩa quan trọng:

- “Chống tham ô làm cho mọi người nâng cao tinh thần trách nhiệm, tinh thần làm chủ, ý thức bảo vệ của công, hăng hái thi đua tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm xây dựng nước nhà, để nâng cao đời sống của nhân dân

- Chống tham ô giúp cán bộ, đảng viên của ta giữ gìn phẩm chất cách mạng, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, một lòng một dạ phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng Do đó mà nhân dân ta đoàn kết, càng đoàn kết thêm, lực lượng ta đã hùng mạnh, càng hùng mạnh thêm” [40,418]

1.2.2 Lực lượng chống tham ô

Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, nguồn gốc dẫn đến tham ô trước hết là do chế

độ người bóc lột người, là căn bệnh của xã hội có giai cấp, mặt khác, nó xuất phát từ chủ nghĩa cá nhân ở m i người và từ sự quan liêu của đội ngũ cán bộ, đảng viên mà ra Vì thế, chống tham ô là một nhiệm vụ đòi hỏi sự n lực của toàn xã hội mà trước hết là toàn bộ hệ thống chính trị

Chính vì vậy, Hồ Chí Minh kêu gọi các cơ quan, đoàn thể, các cấp, các ngành cần đồng tâm hiệp lực để tẩy trừ tham ô, lãng phí, quan liêu Người giải thích: Chính phủ, đoàn thể, nhân dân, bộ đội đang ra sức thi đua tăng gia sản xuất và tiến hành tiết kiệm, cũng như đang vun trồng một rừng cây Rừng cây thì chắc chắn nở hoa sinh quả; nhưng cũng có những con sâu mọt rút lá, cắn hoa, khoét quả Chúng ta phải tiêu diệt các con sâu mọt ấy: ấy là bệnh

quan liêu, nạn tham ô lãng phí Cho nên, Chính phủ, đoàn thể đề ra việc chống tham ô lãng phí, chống bệnh quan liêu và kêu gọi các cơ quan, các ngành các địa phương tiến hành công tác này[34,344]

Đối với các cơ quan và nhân viên của cơ quan nhà nước, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải gương mẫu, tích cực làm những việc có ích cho dân, tránh làm những việc có hại, đi ngược lại với quyền và lợi ích chính đáng của quần chúng Vì vậy, với việc thực hành tiết kiệm, chống tham

ô lãng phí, các cấp chính quyền phải quan tâm đúng mức Trước hết, Chính phủ là cơ quan chính quyền phải đề cao lòng thanh liêm, phải kiểm tra giám sát chặt chẽ Người nhấn mạnh, Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi của nhân dân lên hết thảy

Đối với các tầng lớp nhân dân, Hồ Chí Minh cho rằng phải giữ đúng cần, kiệm, liêm, chính, ra sức chống bệnh quan liêu và nạn tham ô lãng phí để xây dựng đất nước, mau chóng đưa cuộc kháng chiến tới thắng lợi hoàn toàn Phải bắt đầu chống tham ô, nhũng lạm từ cải tạo, sửa chính bản thân mình

Người chỉ rõ: “Muốn xây dựng xã hội trong sạch mà tự mình không kỳ rửa

để không tham ô, lãng phí, thì không làm được Tự mình còn bẩn thì xây dựng xã hội trong sạch thế nào được Vì vậy phải gây một phong trào trong sạch Muốn trong sạch thì phải gây một phong trào chống tham ô, lãng phí Pháp luật không trị hết được Tự mình phải gây ra cái pháp luật để trị mình”[35,7] Như vậy, muốn chống tham ô có hiệu quả thì phải sửa chính bản thân mình Đồng thời, phải có tinh thần tự nguyện, tự giác

Tóm lại, Hồ Chí Minh cho rằng muốn chống tham ô có hiệu quả phải huy động được sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc trên tất cả các lĩnh vực từ kinh

tế, chính trị, văn hóa, xã hội Bên cạnh đó, Người luôn coi việc thực hành tiết kiệm, chống tham ô lãng phí như là một tiêu chí, một bộ phận cấu thành đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên Vì vậy, Người đòi hỏi, đảng viên phải

là gương sáng cho quần chúng noi theo, phải đoàn kết nhất trí, giữ vững đạo

đức cần, kiệm, liêm, chính; hết lòng, hết dạ phục vụ nhân dân; chấp hành nghiêm chỉnh chính sách của Chính phủ và pháp luật của Nhà nước

1.2.3 Biện pháp chống tham ô

Hồ Chí Minh cho rằng phải kiên quyết tẩy trừ tệ tham ô vì chúng là “bạn đồng minh” của thực dân, phong kiến, là kẻ thù của nhân dân, phải coi đây là một mặt trận như đánh giặc Bởi vậy, muốn thắng được trên mặt trận này, cũng như các mặt trận khác, phải có sự chuẩn bị, có kế hoạch có tổ chức và lãnh đạo trung kiên Để chống tham ô một cách hiệu quả, Người đã đưa ra những biện pháp cụ thể sau:

Một là, tăng cường giáo dục chính trị và tư tưởng, nâng cao đạo đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân

Để công cuộc đấu tranh chống tham ô đem lại hiệu quả thì đẩy mạnh công tác tư tưởng, chính trị, nâng cao đạo đức cách mạng phải là biện pháp hàng đầu Trước hết, theo Hồ Chí Minh: “Phải khai hội đủ mặt mọi người trong cơ quan, đơn vị, trường học để giải thích r ràng, nói đi nói lại, cho mọi người đều hiểu: Tham ô, lãng phí, quan liêu có hại cho dân, cho nước thế nào? Vì sao phải chống nạn ấy” [34,358]

Cùng với công tác tư tưởng giúp mọi người thấy được tác hại của tham ô, loại bỏ những ý nghĩ sai lầm để từ đó mọi người cùng quyết tâm chống lại giặc nội xâm cần phải tuyên truyền cho cán bộ, đảng viên và nhân dân nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân

Chủ nghĩa cá nhân là một căn bệnh cực kỳ nguy hiểm, nó làm cho con người ngại gian khổ, khó khăn sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí xa hoa, tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành, tự cao, tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán chuyên quyền, xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh Cũng do chủ nghĩa cá nhân mà mất đoàn kết, thiếu tính

tổ chức, kém tinh thần trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng, của nhân dân

Chính thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to, nó ngấm ngầm ngăn trở cách mạng tiến bộ Hồ Chí Minh cũng nhiều lần nhắc nhở chúng ta sinh trưởng trong xã hội cũ, do vậy ai cũng mang trong mình hoặc nhiều, hoặc ít viết tích xấu xa của xã hội đó về tư tưởng Vì vậy, muốn xây dựng cái hay, cái tốt thì phải đi đôi với chống lại cái xấu, cái lạc hậu, cần kết hợp giữa xây và chống, lấy xây làm chính

Việc xây dựng đạo đức mới phải được tiến hành bằng việc giáo dục những phẩm chất, những chuẩn mực đạo đức mới, bằng việc nêu gương người tốt, việc tốt, luôn khơi dậy ý thức đạo đức lành mạnh, để m i người tự giác với trách nhiệm đạo đức của mình Bên cạnh đó, cần tạo nên một bầu không khí công chúng căm phẫn và tẩy chay về mặt đạo đức Phải không còn một ai

v vai, gượng nhẹ với những hành động đục khoét, ăn cắp của công mới ngăn chặn được tệ tham ô

Hai là, xây đi đôi với chống

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, trong cuộc đấu tranh chống tham ô phải kết hợp giữa “xây” và “chống” Có thể ví xây và chống giống như hai bánh xe vững chắc, chống triệt để đảm bảo cho công việc xây thành công, xây phát triển mạnh mẽ thì đối tượng chống sẽ được xóa bỏ bỏ tận gốc

Năm 1963, nói về cuộc vận động “Nâng cao tinh thần trách nhiệm, tăng cường quản lý kinh tế, tài chính, cải tiến kỹ thuật, chống tham ô, lãng phí, quan liêu” (gọi tắt là “3 xây, 3 chống”), Hồ Chí Minh đã chỉ rõ số đông cán

bộ đảng viên, đoàn viên, công nhân, viên chức đều tận tụy và trong sạch nên chúng ta đã thu được những thành tích trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội Nhưng trong hàng ngũ ta vẫn còn một số người không tốt Họ tham ô

và lãng phí của nhà nước và của nhân dân.Vì vậy, cuộc vận động này gồm có

“3 xây”, là xây những cái tốt nói trên, và “3 chống” là chống tham ô, lãng phí,

quan liêu

Trong cuộc vận động này, Người đã chỉ ra phương châm là giáo dục là chính, khen ngợi những người tốt việc tốt; khuyến khích những người có

khuyết điểm tự giác, tự động sửa chữa để trở nên người tốt Phải tiến hành khẩn trương, nhưng không nóng vội làm nơi nào cũng phải tốt nơi ấy, để rút kinh nghiệm phổ biến cho các nơi khác

Ba là, công khai, dân chủ và minh bạch

Công khai vừa là nội dung quan trọng vừa là biện pháp hàng đầu trong quá trình thực hiện dân chủ Giải quyết mọi vấn đề một cách công khai, minh bạch thì mọi yêu cầu thực hiện dân chủ sẽ được thực hiện trôi chảy, có hiệu quả

Chế độ ta là chế độ dân chủ Để nhân dân có thể làm chủ một cách đúng nghĩa, thực hiện đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của mình thì điều kiện tiên quyết

là mọi vấn đề phải được công khai, minh bạch, có như vậy mới tạo ra được cơ chế để nhân dân có quyền kiểm tra, giám sát việc làm của cán bộ, đảng viên các cấp, để nhân dân có thể nhìn nhận, suy xét, đánh giá các vấn đề một cách chính xác, khách quan thì mới có thể chống tham ô có hiệu quả Hồ Chí Minh khẳng định: “tham ô, lãng phí, quan liêu là kẻ thù của nhân dân”; Vì thế “muốn chống tham ô lãng phí, chống quan liêu thì phải dân chủ ” [34,434]

Hồ Chí Minh nói “quan tham vì dân dại” nên Người đòi hỏi người dân phải biết thực hiện quyền làm chủ của mình, dân phải biết quyền hạn của mình, phải biết kiểm soát cán bộ, để giúp cán bộ thực hành chữ liêm Khi của công bị mất cắp thì mọi người đều có trách nhiệm vạch mặt kẻ gian và đưa nó

tham gia, sẵn sàng cống hiến sức người, sức của vì công việc chung, vì sự phát triển của cộng đồng Ngược lại, nơi nào tính công khai minh bạch kém ở đó sẽ xuất hiện sự ngờ vực, hoài nghi, niềm tin trong nhân dân bị suy giảm, tiêu cực trong quan hệ xã hội nhanh chóng hình thành; nhân dân không còn đồng lòng, đồng sức để xây dựng chính quyền Vì thế, công khai, minh bạch chính là cốt l i trong toàn bộ quá trình thực hiện dân chủ và cũng là một trong biện pháp mà Hồ Chí Minh chỉ ra nhằm chống lại căn bệnh tham ô, lãng phí

Bởi vậy, theo Hồ Chí Minh, muốn chống tham ô có hiệu quả phải làm tốt công tác cán bộ từ việc tuyển chọn, sắp xếp, đề bạt cất nhắc, sử dụng Khi bổ nhiệm cán bộ quản lý phải dân chủ, công khai và đủ các tiêu chuẩn đề ra, trong đó tiêu chuẩn về đạo đức cách mạng là quan trọng nhất Người khẳng định đạo đức là “gốc”, nền tảng của người cách mạng Đạo đức của người cán

bộ cách mạng được thể hiện ở ch : Luôn đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên trên hết, trước hết, biết giải quyết đúng đắn giữa lợi ích cá nhân và lợi ích của giai cấp, của dân tộc Đạo đức cách mạng là sống lành mạnh, trong sạch, không xa hoa, lãng phí, không hủ hóa, tham ô, không đặc quyền, đặc lợi, là bất kỳ ở cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì, đều không sợ khó, không sợ khổ, đều có một lòng một dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa xã hội

Để phòng chống bệnh tham ô, lãng phí, Hồ Chí Minh coi trọng công tác tuyên truyền, giáo dục cán bộ, đảng viên về nâng cao đạo đức cách mạng,

thực hiện cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân

Hồ Chí Minh cho rằng, người cán bộ có đạo đức trong sáng cùng lòng nhiệt tình hăng hái sẵn sàng hy sinh thôi thì chưa đủ, mà còn phải có năng lực, trí tuệ biết nhận thức và vận dụng đúng đắn những quy luật của tự nhiên và xã hội vào hoạt động thực tiễn của mình Bởi vậy, đòi hỏi người cán bộ là năng lực lãnh đạo, quản lý là khả năng tổ chức, động viên quần chúng thực hiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, phát luật của Nhà nước Cán bộ lãnh đạo quản lý phải luôn trung thành với lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, suốt đời phấn đấu vì mục tiêu chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Năm là, có chế độ thưởng phạt nghiêm minh

Ngày 26 tháng 1 năm 1946, Hồ Chí Minh ký Quốc lệnh quy định những

trường hợp thưởng và phạt Văn kiện này nêu r : “trong một nước thưởng phạt phải nghiêm minh thì nhân dân mới yên ổn, kháng chiến mới thắng lợi, kiến quốc mới thành công” Quốc lệnh quy định 10 trường hợp thưởng và 10 trường hợp phạt, cho quân dân biết rõ những tội nên tránh, những việc nên làm Trong đó, điều thứ 8 đã quy định: trộm cắp của công sẽ bị xử tử

Thưởng phạt nghiêm minh cũng là một biện pháp quan trọng để chống tham ô Những ai có thành tích thì cần được khen thưởng xứng đáng nhằm khuyến khích, nêu gương cho những người khác noi theo Ngược lại, những người mắc sai lầm, đặc biệt là vi phạm phẩm chất, đạo đức cách mạng, sa vào tham ô, lãng phí thì dù ở mức độ nào cũng phải có hình thức kỷ luật thích đáng, đúng người, đúng tội, qua đó răn đe người khác

Hồ Chí Minh khẳng định: “những ai đã lầm đường mà nay biết hối cải thì

sẽ được khoan thứ Những người có công thì sẽ được khen thưởng” [33,467] và

“ai có l i mà không thật thà nói ra, sẽ bị kỷ luật Ai ngăn cản, đe dọa những người kiểm thảo mình, sẽ bị kỷ luật” [34,361] Không lẫn lộn giữa công và tội,

có công thì được thưởng, có l i thì phải phạt Không vì công mà quên l i, vì l i

mà quên công

Theo Hồ Chí Minh, pháp luật phải thực hiện một cách nghiêm minh và xét xử phải công bằng Trong bất cứ cơ quan, đơn vị nào, từ trung ương đến địa phương, nếu pháp luật được thực hiện nghiêm, có chế độ khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh thì chắn chắn sẽ chống được nạn tham ô, lãng phí Bởi, nếu tất cả cán bộ, chiến sỹ đều đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu, đều làm việc dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân dân thì sẽ ít có cơ hội cho chủ nghĩa cá nhân hình thành và tr i dậy

Sáu là, tự phê bình và phê bình

Tự phê bình và phê bình là vũ khí rất cần thiết và sắc bén, nó giúp sửa chữa những sai lầm và phát triển ưu điểm Trên mặt trận chống tham ô, Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhắc nhở cán bộ và nhân dân ta muốn chống tham ô phải thực hiện tự phê bình và phê bình: Người viết: “Chính phủ và Đoàn thể hết sức chống bệnh quan liêu, chống tham ô, chống lãng phí Tất cả mọi người đều phải trông thấy ai sai thì phê bình Phê bình để sửa chữa, để tiến

bộ Không phê bình là tự mất quyền dân chủ” [34,553]

Tự phê bình và phê bình phải được tiến hành một cách thường xuyên và tạo thành phong trào rộng rãi để chống nạn tham ô Hồ Chí Minh chỉ rõ:

“Muốn làm được như thế, cố nhiên phải có tổ chức, có chương trình, nhưng nếu cán bộ không cố gắng, thì không thành công được Mọi người gây thành một phong trào tự phê bình và phê bình để chống tham ô, lãng phí Các ngành trong Tổng cục cung cấp tuy có cố gắng nhưng cũng còn cần phải chống tham

ô lãng phí hơn nữa”[34,433]

Người căn dặn cán bộ, đảng viên và nhân dân trong quá trình tự phê bình

và phê bình phải thành khẩn, trung thực, không “đặt điều”, “không thêm bớt”

Tự phê bình và phê bình phải kiên quyết, không nể nang phải dựa vào sức thực, phải đào tận gốc rễ những khuyết điểm Không nên thoa vẽ, che giấu Không nên “ít thít ra nhiều”, càng không nên nói việc nhỏ bỏ việc lớn, nói việc cũ quên việc mới

Tự phê bình và phê bình phải trên thái độ văn hóa ứng xử giữa con người với con người, hơn nữa đây là giữa những đảng viên với nhau – những người đồng chí, cùng nhau phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng của Đảng, do đó “phải

có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau”

Bảy là, phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát

Mục đích của kiểm tra là xem xét vấn đề để phát hiện ra ưu điểm, khuyết điểm mà khắc phục, sửa chữa Kiểm tra không phải là nhòm ngó, dọa nạt nhau, kiểm tra không phải là “vạch lá tìm sâu”, mà chủ yếu để đề phòng, ngăn ngừa là chính, hoàn toàn không phải kiểm tra để thanh trừng nhau

Kiểm tra là công việc thường xuyên, hàng ngày của lãnh đạo, lãnh đạo không kiểm tra coi như không lãnh đạo Hồ Chí Minh coi công tác kiểm tra trong hoạt động cách mạng như “ngọn đèn pha” cho người lãnh đạo: “bao nhiêu tình hình, bao nhiêu ưu điểm và khuyết điểm, bao nhiêu cán bộ chúng

ta đều thấy r ” [32,637]

Để đấu tranh chống tệ tham ô, nhũng lạm, trong khi đang ráo riết chuẩn

bị công cuộc chỉ đạo kháng chiến chống thực dân Pháp, ngày 23 tháng 11 năm 1945, Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 64 – SL về việc thành lập Ban thanh tra đặc biệt Sắc lệnh cũng quy định thành lập Tòa án đặc biệt để xử những nhân viên của Ủy ban nhân dân hay các cơ quan của Chính phủ do Ban thanh tra truy tố Tòa án đặc biệt có toàn quyền định ấn, có thể tuyên án tử hình Những án tuyên lên sẽ thi hành trong 48 giờ

Ngày 18 tháng 12 năm 1949, Hồ Chí Minh lại ký Sắc lệnh số 138B – SL

về tổ chức thanh tra Chính phủ quy định rõ thêm chức năng thanh tra cả Ủy ban kháng chiến hành chính và viên chức về phương diện liêm khiết

Trong cách thức kiểm tra, Hồ Chí Minh nhấn mạnh 2 vấn đề:

M i cá nhân, m i tổ chức phải tự kiểm tra, tự kiểm soát hành vi, công việc của chính mình thông qua tự phê bình và phê bình Cán bộ cấp càng cao, cơ quan lãnh đạo càng cao càng phải tự giác và thành khẩn tự phê bình và phải làm gương, nêu gương cho cấp dưới, nếu “thượng bất chính, hạ tắc loạn”

Hồ Chí Minh nhắc nhở cán bộ phải “khéo kiểm tra” và phải kiểm tra

“khéo” Kiểm tra phải kết hợp linh hoạt các phương pháp và hình thức kiểm

tra, kiểm tra từ dưới lên, từ trên xuống; kiểm tra thường xuyên, bất thường, định kỳ; kiểm tra trực tiếp, gián tiếp Trong các hình thức và phương pháp kiểm tra, Hồ Chí Minh đề cao việc kiểm tra thường xuyên và kiểm tra trực tiếp Người thường xuyên nhắc nhở cán bộ phải thường xuyên đi kiểm tra và giải quyết các công việc tại ch , phải chống bệnh giấy tờ, hội họp nhiều, đi kiểm tra giúp đỡ ít

Công tác kiểm tra và kỷ luật phải gắn liền với nhau Để đảm bảo xử phạt chính xác, cần phân tích rõ cái cớ sai lầm, phải xem xét kỹ lưỡng việc nặng, việc nhẹ Kỷ luật của Đảng là kỷ luật sắt, nghĩa là nghiêm túc và tự giác, ai ai cũng phải phục tùng kỷ luật và chịu các hình thức kỷ luật nếu có khuyết điểm, sai lầm Nơi nào làm sai, ai sai lầm thì lập tức phải sửa chữa Kiên quyết chống thói nể nang và che dấu Kỷ luật đảng phải được thi hành từ trên xuống dưới, mọi người đều bình đẳng trước kỷ luật Đảng

Tám là, huy động được sức mạnh của nhân dân vào cuộc chiến chống tham ô

Cuộc đấu tranh chống tham phải dựa vào lực lượng toàn dân thì mới thành công Trong cuộc đấu tranh chống tham ô, lãng phí, quan liêu, Hồ Chí Minh coi trọng biện pháp lãnh đạo, phát động tư tưởng của quần chúng, tạo thành

dư luận xã hội rộng lớn, khinh ghét, lên án những kẻ quan liêu, tham ô, giám sát hành động của các cán bộ, đảng viên khiến cho những hành vi tham ô không có cơ hội hoành hành

Người viết: “Chúng ta phải phát động tư tưởng của quần chúng làm cho quần chúng khinh ghét tệ tham ô, lãng phí, quan liêu; biến hàng ức, hàng triệu con mắt, l tai cảnh giác của quần chúng thành những ngọn đèn pha soi sáng khắp mọi nơi, không để cho tệ nạn tham ô, lãng phí, quan liêu còn ch ẩn nấp”[40,419]

Người hết sức coi trọng ý kiến của quần chúng nhân dân và dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo, quản lý xã hội và cho rằng: “phải dựa vào lực lượng của quần chúng, phải lắng nghe ý kiến của quần chúng, phải thực sự mở rộng dân chủ Nếu quần chúng nói mười điều mà chỉ có một vài điều xây dựng, như thế vẫn là quý báu và bổ ích” [40,421]

Đảng và Nhà nước phải dựa vào quần chúng nhân dân là nơi có “trăm tai, nghìn mắt” để giám sát cán bộ, đảng viên, mở rộng dân chủ, để nhân dân có thể tham gia một cách tích cực nhất vào cuộc đấu tranh chống tham ô, lãng phí thì cuộc đấu tranh này mới có thể thành công Bởi lẽ, đây là cuộc cách mạng nội bộ, một cuộc đấu tranh gay go giữa cái tốt và cái xấu, cái cũ và cái mới, giữa đạo đức cách mạng cần kiệm liêm chính, chí công vô tư và kẻ địch

là tệ quan liêu, tham ô, lãng phí, quan liêu Vì vậy, phải có sự chuẩn bị về tư tưởng, tổ chức, kế hoạch, phải có lực lượng nòng cốt, trung kiên

Nếu đại đa số nhân dân ra sức sản xuất và tiết kiệm, mà có kẻ không ra sức lao động lại đầu cơ tích trữ, ăn cắp của công, hoặc lãng phí công sức và của cải của nhân dân, thì sản xuất và tiết kiệm sẽ bị ảnh hưởng không tốt Vì vậy, chống đầu cơ tích trữ, chống tham ô, lãng phí cũng là một nhiệm vụ chung của cán bộ và nhân dân” [37,545] Trong cuộc đấu tranh chống tham ô phải kết hợp chặt chẽ cuộc vận động chống quan liêu, tham ô, với phong trào thi đua yêu nước

Chín là, huy động sức mạnh của báo chí vào công cuộc chống tham ô

Hồ Chí Minh coi báo chí là công cụ quan trọng trên mặt trận chống tham

ô và Người đã viết rất nhiều bài vạch trần, phê phán, tố cáo mạnh mẽ chế độ tham ô, nhũng lạm của nhà nước thực dân phong kiến Đồng thời, Người yêu cầu nhà báo “viết phải thiết thực, nói có sách, mách có chứng chống tham ô, lãng phí, thì nêu rõ ai tham ô? Ai lãng phí? Lãng phí cách nào? Ngày tháng nào? Chớ có viết lung tung”[34,120] Mặt khác, Người cũng đã phê bình báo chí còn rụt rè, chưa dũng cảm trong cuộc đấu tranh chống tham ô và yêu cầu các cơ quan báo chí phải trả lời, phải tự phê bình trước nhân dân

Người cũng chỉ rõ, báo chí phải biết dựa vào dân, phát huy vai trò to lớn của nhân dân, cung cấp cho dân những thông tin cần thiết liên quan đến công tác phòng chống tham ô, Người viết: “báo chí phải nêu những việc kiểu mẫu, đăng những lời phê bình của quần chúng; làm cho mọi người thấy rõ tham ô, lãng phí, quan liêu là tội ác Và những ai, những cơ quan nào được nhân dân và báo chí phê bình, thì thật thà tự phê bình trước nhân dân trên báo chí” [34,457]

Để đẩy mạnh phong trào thi đua tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm,

chống tham ô, lãng phí, Hồ Chí Minh đề nghị xuất bản loại sách Người tốt việc tốt Đây cũng là một hình thức tuyên truyền, cổ động, một biện pháp hữu

hiệu trong chống tham ô mà Hồ Chí Minh đã chỉ ra

Bên cạnh đó, Hồ Chí Minh cũng yêu cầu chống tham ô phải được tiến

hành trước hết và trực tiếp ở cơ sở, cơ quan, đơn vị Trong tác phẩm “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu”, Hồ Chí Minh

nêu cách thức tổ chức qua ba bước như sau:

ước đầu: đánh thông tư tưởng

Nhiệm vụ của bước này là phải khai hội đủ mặt mọi người trong cơ quan, đơn vị, trường học để giải thích r ràng, nói đi nói lại, cho mọi người hiểu được hành vi tham ô là có hại cho dân cho nước như thế nào; vì sao chúng ta phải kiên quyết chống nạn ấy

Mặt khác, cần phải chỉ rõ trong quần chúng vẫn có những nhận thức sai lầm, chưa hiểu thấu đáo tính chất nguy hại của vấn đề này, còn có những người coi tham ô là có tội, còn lãng phí chỉ là một khuyết điểm; đối với người

có công với cách mạng, thì tham ô, lãng phí chút đỉnh cũng nên tha l i cho

họ Hay có quan niệm rất mơ hồ cho rằng nước ta nghèo, không có gì mà tiết kiệm; cơ quan ta không có gì mà lãng phí Hoặc cứ nghĩ cơ quan tài chính kinh tế mới xảy ra tham ô Còn các cơ quan đơn vị khác thì không có gì mà tham ô, lãng phí

Đồng thời, trong bước thứ nhất này cũng phải đấu tranh để giải quyết những lo ngại không đúng như: “một sự nhịn, chín sự lành”, “kiểm thảo lẫn nhau làm gì”; “tự nhận sai lầm mình sợ mất thể diện, mất uy tín, sợ bị phạt”;

“chỉ trích l i của người khác sẽ mất đoàn kết”; “ai tham ô, lãng phí mặc ai, mình không tham ô, lãng phí thì thôi”; hay “nói thật mất lòng, sẽ bị bầu bạn ghét, bị cấp trên trù ”

ước hai: chia từng tiểu tổ để nghiên cứu những tài liệu và kiểm thảo

Phải quán triệt những quan điểm của V.I.Lênin, Xtalin về tiết kiệm và chống tham ô; những chính sách và chỉ thị của Đảng và Chính phủ; các tài liệu nói về cần, kiệm, liêm, chính và cách sửa đổi lối làm việc

Mặt khác, muốn tẩy sạch tham ô thì đòi hỏi phải có tính tự giác, gương mẫu ở từng cá nhân, từng cơ quan Các tổ vừa nghiên cứu tài liệu, vừa thật thà

tự kiểm thảo và giúp nhau kiểm thảo Kiểm thảo nên nhằm vào mấy điểm chính và thiết thực, như:

- Mình có tham ô không?

- Có ăn bớt của công cho đơn vị riêng của mình không?

- Có lười biếng, có kém lòng trách nhiệm, có núi này trông núi nọ không? Người viết tự kiểm thảo và kiểm thảo người khác phải thật thà, phải dựa vào sự thật, phải đào tận gốc tận rễ những khuyết điểm Không nên thoa vẽ, che dấu Không nên “ ít thít ra nhiều”, càng không nên nói việc nhỏ bỏ việc lớn, nói việc cũ quên việc mới”

Người yêu cầu kiểm điểm phải dựa trên nguyên tắc cơ bản là vừa nêu rõ khuyết điểm, vừa phân tích tư tưởng Vừa chỉ trích khuyết điểm vừa khen ngợi những ưu điểm Sau khi tiểu tổ kiểm thảo xong, thì cần chọn người để xung phong tự kiểm thảo trong những buổi họp mặt toàn thể đơn vị hoặc cơ quan

ước ba: kiểm thảo chung

Để giải quyết các vấn đề, giải thích các thắc mắc, sửa chữa những khuyết điểm và khuyến khích, khen ngợi những người có thành tích, đặt chương trình chung cho đơn vị và tổ chức thi đua tiết kiệm, tổ chức lại lao động, nâng cao năng suất lao động Đây là một trong những biện pháp quan trọng và hữu hiệu

để nhanh chóng tẩy trừ nạn tham ô

Tóm lại: việc kiểm thảo phải có trọng tâm, phải làm từng bước, phải nắm vững và vào sâu Phải làm từ cấp trên đến cấp dưới từ bộ phận chính đến bộ phận phụ Nhưng cần giữ vững phương pháp làm việc, cán bộ cao cấp m i nơi phải thật thà tự kiểm thảo để gương mẫu; thật thà báo cáo tình hình cả đơn

vị mình cho mọi người trong toàn đơn vị, toàn ngành biết rõ; phải kiên quyết

“nhổ cỏ”; nắm vững trọng điểm; tổ chức nhóm trung kiên để giúp nghiên cứu tình hình và giúp lãnh đạo phong trào kiểm thảo

Những biện pháp chống tham ô mà Hồ Chí Minh đã chỉ ra là những quan điểm hết sức cụ thể, thiết thực và có giá trị thực tiễn sâu sắc Những quan

điểm này của Hồ Chí Minh tiếp tục được Đảng và Nhà nước ta vận dụng trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn hiện nay

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống tham ô trong thực tiễn

Nhận thức sâu sắc những tác hại tham ô, Hồ Chí Minh luôn dành cho tham ô, nhũng lạm một sự quan tâm đặc biệt Từ rất sớm, thông qua rất nhiều bài nói, bài viết, Người đã đề cập tới vấn đề tham ô, lãng phí, quan liêu với những biểu hiện cũng như tác hại ghê gớm nhằm nhắc nhở cán bộ đảng viên

và nhân dân phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, đấu tranh chống lại tham ô Người cũng đề ra rất nhiều biện pháp nhằm đấu tranh với thứ giặc “nội xâm” này Đặc biệt, trong 24 năm khi đứng ở cương vị là người đứng đầu đất nước,

Hồ Chí Minh đã ký rất nhiều Sắc lệnh và văn bản pháp luật, thành lập các cơ quan chuyên trách để trừng trị những kẻ tham ô, lãng phí

Hơn hai tháng sau ngày tuyên bố độc lập, ngày 23/11/1945, Hồ Chí Minh

đã ký Sắc lệnh 64 –SL về việc thành lập an thanh tra đặc biệt và Tòa án đặc biệt có nhiệm vụ giám sát và xét xử các sai phạm của các nhân viên từ trong

các Ủy ban nhân dân các cấp tới cơ quan cao nhất của chính quyền là các Bộ Bốn ngày sau, Người ký tiếp Sắc lệnh ấn định hình phạt tội đưa và nhận hối

lộ, trong đó nêu r người có tội sẽ bị phạt từ 5 đến 20 năm khổ sai và phải nộp phạt gấp đôi số tiền được nhận hối lộ Như vậy, chỉ hơn 2 tháng sau ngày độc lập, Hồ Chí Minh đã quan tâm tới vấn đề chống tham ô, một trong những vấn

đề lớn liên quan đến sự sống còn của chế độ mới

Năm 1946, trước tình hình của đất nước với thù trong giặc ngoài, Hồ Chí Minh đã xếp tham ô, nhũng lạm với kẻ thù phản quốc Hai tội danh này đều

được xếp vào khung hình phạt tử hình theo Quốc lệnh 10 điều thưởng, 10

điều phạt do Hồ Chí Minh ký ngày 26/1/1946

Trong những năm kháng chiến, nền kinh tế của chúng ta theo chế độ bao cấp Bên cạnh tính tích cực, cơ chế này cũng làm này sinh sơ hở làm cho một khối lượng sản phẩm, hàng hóa của Nhà nước lọt vào tay bọn đầu cơ tích trữ lũng đoạn nền kinh tế, tha hóa cán bộ, nhân viên Nhà nước Chênh lệch giá được triệt để khai thác bằng mọi cách, nhiều hàng đối lưu với nông dân bị một

số cơ quan ăn chặn, cả nông sản lẫn vật tư hàng hóa đều bị thất thoát khá nhiều Nhà nước và nhân dân đều chịu thiệt thòi do một số người vì lợi ích cá nhân đã

tham ô tài sản của nhà nước, của nhân dân Là Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh hết sức nghiêm khắc trong việc xử lý các vụ việc tham ô, lãng phí, quan liêu như việc Người bác đơn xin ân xá của hai tử tù nguyên là hai cán bộ cao cấp của Đảng và Nhà nước ta đã xâm phạm tới tài sản, tính mạng của nhân dân

Mùa thu năm 1950, trong khi bộ đội, dân công đang dồn dập hành quân

mở các chiến dịch để giải phóng vung biên giới Việt - Trung, thì ngày 05/09/1950 ở thị xã Thái Nguyên, Tòa án binh tối cao mở một phiên tòa đặc biệt, xét xử một vụ án đặc biệt: Đại tá Trần Dụ Châu bị xét xử với tội danh biển thủ công quỹ, nhận hối lộ, phá hoại công cuộc kháng chiến

Châu lấy cắp công quỹ một số tiền lớn: 57.959 đồng Việt Nam, 149 đôla

Mỹ, các tài sản khác trị giá 143.900 đồng Việt Nam Giá gạo ở Thái Nguyên – Bắc Cạn năm 1950 là 50 đồng/kg, còn chiến sĩ ta m i ngày chỉ được cấp vài lạng gạo và hơn 10 đồng tiền thức ăn Ngoài ra, Châu còn nhận hối lộ khá nhiều tiền, Châu chuyên quyền, độc đoán sa đọa Ủy ban tiếp liệu Thu – Đông

1949, các kho số 1, 4, 10 thường xuyên phải nộp cho Châu tiền, rượu, đồ hộp, hải sản khô, thuốc lá, quần áo, chăn len tuyển người, thải người theo sở thích

cá nhân, vung tiền bao gái

Trước sự thật này, Hồ Chí Minh rứt khoát: Một cái ung nhọt dẫu có đau cũng phải cắt bỏ, không để nó lây lan, nguy hiểm Trần Dụ Châu bị tòa án binh tối cao phạt án tử hình Châu đã làm đơn xin giảm nhẹ hình phạt Sau khi cân nhắc kỹ, Hồ Chí Minh đã ký lệnh bác đơn ân xá giảm án tử hình của y Việc Trần Dụ Châu bị kết án tử hình được đăng tải công khai, đầy đủ trên 4

số báo Cứu Quốc cho thấy sự cần thiết cần xử phạt nghiêm minh những kẻ tham ô Sự công khai, minh bạch, dân chủ trong xử lý, kỷ luật đựơc nhân dân, cán bộ, chiến sỹ trong cả nước đồng tình

Trong phiên họp Hội đồng Chính phủ (15-17/11/1950), Hồ Chí Minh kết luận: Chính phủ phải chịu một phần trách nhiệm, vì đã không có chính sách cán bộ đúng, cán bộ đảng viên đều sinh trưởng trong một xã hội lạc hậu, nhiễm thực dân phong kiến, xã hội cũ hám danh lợi Dùng cán bộ để cải tạo

xã hội mà không có chính sách đúng, đó là khuyết điểm Người chỉ ra rằng, ngay từ đầu cần tìm người có đủ đức, đủ tài, biết thương dân thì sẽ không xảy

ra việc đáng tiếc Đồng thời, phải giáo dục, cải tạo, kiểm tra cán bộ