sáng kiến kinh nghiệm trung học sơ sở: Một số kinh nghiệm tổ chức các tình huống vào bài gây hứng thú học tập trong môn Sinh học 8

sáng kiến kinh nghiệm trung học sơ sở: Một số kinh nghiệm tổ chức các tình huống vào bài gây hứng thú học tập trong môn Sinh học 8 I. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã đề ra phương hướng: Đầu tư phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển nhân lực và phẩm chất người học, phát triển giáo dục đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Trong đó, phát triển giáo dục và đào tạo phải tuân theo nguyên lý: Học đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, lí luận phải gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường phải kết hợp với giáo dục xã hội. Sinh học là một bộ môn khoa học tự nhiên có nhiệm vụ nghiên cứu các đặc điểm cấu tạo, hoạt động sống và các điều kiện sống của sinh vật cũng như các mối quan hệ giữa các sinh vật với nhau và với môi trường. Ở Sinh học 8 các em được tìm hiểu sâu về đặc điểm cấu tạo và sinh lí của con người, về những điều bí ẩn trong chính bản thân các em. Trong thực tế giảng dạy bộ môn Sinh học cấp trung học cơ sở, tôi nhận thấy phần lớn học sinh đều không thích học bộ môn Sinh học vì cho rằng môn học này thường khô khan, khó hiểu. Nên dẫn đến nhiều em còn có thái độ chưa quan tâm, chưa chú ý vào bài học. Điều này đã gây ra ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn. Mặt khác, ở lứa tuổi học sinh lớp 8 các em đang bước vào giai đoạn dậy thì nên cơ thể phát triển mạnh. Tuy nhiên, mức độ phát triển của hệ thần kinh chưa đạt đến độ hoàn thiện, do đó các em chóng mệt mỏi, dễ hưng phấn song cũng dễ chuyển sang trạng thái ức chế khi phải tiếp thu bài một cách thụ động, kém hào hứng. Vấn đề đặt ra là bản thân mỗi giáo viên cần phải không ngừng học hỏi, tìm tòi các phương pháp cũng như cách thức giảng dạy để có thể khơi dậy sự hứng thú cũng như sự chủ động trong học tập của học sinh, nếu không sẽ dẫn đến tiết học trở nên nhàm chán, khó thành công. Các tình huống có trong thực tiễn rất gần gũi và thân quen đối với chúng ta cũng như đối với các em học sinh. Việc vận dụng các tình huống thực tiễn vào trong giảng dạy bộ môn tạo cho các em cảm thấy môn Sinh học trở nên gần gũi và thiết thực. Đặc biệt trong phần vào bài trước khi học bài mới giáo viên sử dụng những tình huống thực tiễn, những câu chuyện ngắn có ý nghĩa giáo dục, các câu ca dao, tục ngữ ... sẽ tạo cho các em một tâm thế học tập tốt, sự thích thú, muốn khám phá ra những kiến thức để lí giải những vấn đề đó. Từ đó các em yêu thích môn học hơn, đồng thời chất lượng bộ môn được nâng cao hơn. Từ những lí do trên cùng với kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được qua nhiều năm giảng dạy tại trường trung học cơ sở Nguyễn Trãi, Tôi xin mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm mà mình đã tích lũy được trong quá trình giảng dạy và tôi chọn đề tài “ Một số kinh nghiệm tổ chức các tình huống vào bài gây hứng thú học tập cho học sinh trong môn Sinh học 8”. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn bè đồng nghiệp. 2. Mục đích nghiên cứu Tìm ra những giải pháp hợp lí nhằm tạo hứng thú học tập đối với bộ môn, giúp học sinh chủ động, tích cực, tự giác trong học tập, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Tìm hiểu các thông tin từ các nguồn tư liệu về những vấn đề thực tiễn liên quan đến bộ môn, để lựa chọn và đưa ra các tình huống vào bài phù hợp với nội dung bài học nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh, từ đó vận dụng vào giảng dạy đạt hiệu quả cao nhất. Đưa ra được các giải pháp, biện pháp cần thiết và hiệu quả cho việc áp dụng nhằm nâng cao chất lượng học tập đối với bộ môn Sinh học 8. II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Cơ sở lí luận Tại Đại hội Đảng lần thứ XII Đảng ta đã xác định đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng phải phù hợp, thiết thực với từng cấp học, từng đối tượng, đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại; lựa chọn những kiến thức có tính ứng dụng cao. Chuyển từ nặng về trang bị kiến thức lí thuyết trừu tượng sang nội dung gắn với thực tiễn đời sống, chú trọng vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống trong học tập và cuộc sống….nội dung các môn học cần lựa chọn những gì cần thiết cho việc phát triển phẩm chất năng lực người học, những tri thức thiết thực, gần gũi, gắn với đời sống có thể vận dụng tốt trong thực tế. Trong công văn hướng dẫn nhiệm vụ và các biện pháp thực hiện trong năm học 20182019 của Phòng giáo dục và đào tạo huyện Krông Ana đã chỉ rỏ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học và vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh. Đẩy mạnh việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, các phương pháp thực hành, dạy học theo dự án trong các môn học; tích cực ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với nội dung bài học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, phương pháp tự học; đảm bảo cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng và định hướng thái độ, hành vi cho học sinh…”. Theo các chuyên gia tâm lí học thì cùng với sự tự giác thì hứng thú học tập tạo nên tính tích cực nhận thức, giúp học sinh học tập đạt kết quả cao, có khả năng khơi dậy được sự sáng tạo, là động lực để người học có thể say mê, tự giác nghiên cứu và đạt được hiệu quả cao trong chương trình giáo dục. Ở lứa tuổi trung học cơ sở, các em có sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lí, các em rất tò mò, muốn tìm hiểu cũng như giải đáp được những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy nhiều giáo viên còn quá coi trọng các kiến thức lí thuyết nên tổ chức các hoạt động học còn thiên về cung cấp kiến thức trong sách giáo khoa, ít chú trọng đến việc đưa các vấn đề thực tế vào giảng dạy. Điều này làm cho các em cảm thấy kiến thức của các môn học trở nên xa lạ và khô khan, từ đó các em ít hứng thú đối với môn học hơn. Qua thực tế giảng dạy tại trường trung học cơ sở Nguyễn Trãi, tôi nhận thấy rằng trong mỗi tiết học mà giáo viên chỉ đưa ra những câu hỏi, những kiến thức đơn thuần có trong sách giáo khoa thì tiết học sẽ trở nên khô khan, nhàm chán, không tạo được tâm thế học tập tốt cho các em, các em không hứng thú với học tập, tiếp thu bài một cách bị động, nên dẫn các em học mang tính chất học vẹt, không nắm được kiến thức trọng tâm, khả năng tổng hợp cũng như vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế đã dẫn đến kết quả học tập bộ môn còn thấp. Điều này đã làm tôi suy nghĩ rất nhiều, làm thế nào để có tạo được hứng thú học tập cho các em? Làm thế nào để các em có thể chủ động trong học tập? Làm thế nào để có thể các em yêu thích môn Sinh học hơn? Làm thế nào để các em có thể vận dụng những kiến thức môn học vào xử lí các tình huống có trong thực tiễn?.... Từ những suy nghĩ này, tôi đã tìm tòi, sưu tầm những tình huống thực tế, các câu chuyện ngắn, các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ.… liên quan đến kiến thức bộ môn để áp dụng tổ chức các tình huống vào bài ở một số tiết dạy và tôi tự nhận thấy rằng nếu giáo viên biết cách tổ chức các tình huống vào bài đặc biệt là các tình huống có trong thực tế vào giảng dạy sẽ tạo cho học sinh một tâm thế tốt, kích thích được hứng thú học tập của các em, làm nảy sinh trong các em suy nghĩ muốn khám phá ra những kiến thức và có thể áp dụng những kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề trong thực tiễn, từ đó các em yêu thích môn học hơn, chất lượng bộ môn cũng được nâng cao. 2. Thực trạng Hiện nay, để đáp ứng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, ngành giáo dục đã và đang thực hiện đổi mới giáo dục căn bản, toàn diện với mục tiêu đào tạo nên những con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa phát triển một cách toàn diện về “ đạo đức trí tuệ thẩm mỹ”. Để làm được điều này cần phải đổi mới một cách mạnh mẽ các phương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; tăng cường rèn luyện các kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức kỹ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Vậy vấn đề đặt ra là giáo viên phải có biện pháp gì để góp phần giáo dục nên những thế hệ trẻ vừa chủ động, vừa sáng tạo,vừa có kỹ năng thực hành tốt, biết vận dụng những kiến thức môn học vào giải quyết các tình huống thực tiễn. Trong thực tế, tôi thấy rằng đa số giáo viên thường hay sử dụng Phương pháp dạy học truyền thống trong giảng dạy. Ở phương pháp này chủ yếu là hoạt động của giáo viên nhằm truyền đạt các kiến thức có trong sách giáo khoa cho học sinh. Phương pháp này có ưu điểm là học sinh nắm được nội dung kiến thức của bài ngay trong tiết học, các em có thể trả lời được những câu hỏi liên quan có trong sách giáo khoa. Tuy nhiên, khi dạy học theo phương pháp này vẫn còn nhiều hạn chế như: Học sinh học bài còn mang tính chất học vẹt, tiếp thu bài một cách thụ động, không nắm được kiến thức trọng tâm nên dẫn đến rất nhanh quên, khả năng tư duy còn hạn chế, khả năng vận dụng kiến thức bộ môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn còn kém…điều này thể hiện qua kết quả ở các bài kiểm tra của các em còn thấp, khi gặp các vấn đề thực tiễn có liên quan đến kiến thức bộ môn các em còn lúng túng hoặc không giải đáp được. Ở lứa tuổi trung học cơ sở đặc biệt là học sinh lớp 8, các em đang bước vào giai đoạn dậy thì nên cơ thể có sự phát triển mạnh về kích thước và thể lực. Đồng thời các em có sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lí, các em rất tò mò, ham hiểu biết, muốn tìm hiểu cũng như giải đáp được những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày. Những câu hỏi: “Tại sao?” Hay “Do đâu?” thường xuất hiện trong đầu các em. Các em tự cho mình là người lớn và cũng muốn được coi là người lớn, muốn được tham gia học tập một cách độc lập, muốn thử sức mình…Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy nhiều giáo viên chưa lựa chọn được các phương pháp dạy học phù hợp nên chưa tích cực hóa được hoạt động học tập của học sinh, ít chú trọng đến việc đưa

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã đề ra phương hướng: Đầu

tư phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nângcao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh giáo dục từ chủ yếutrang bị kiến thức sang phát triển nhân lực và phẩm chất người học, phát triển giáo dụcđào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc.Trong đó, phát triển giáo dục và đào tạo phải tuân theo nguyên lý: Học đi đôi với hành,giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, lí luận phải gắn liền với thực tiễn, giáo dụcnhà trường phải kết hợp với giáo dục xã hội

Sinh học là một bộ môn khoa học tự nhiên có nhiệm vụ nghiên cứu các đặc điểmcấu tạo, hoạt động sống và các điều kiện sống của sinh vật cũng như các mối quan hệgiữa các sinh vật với nhau và với môi trường Ở Sinh học 8 các em được tìm hiểu sâu vềđặc điểm cấu tạo và sinh lí của con người, về những điều bí ẩn trong chính bản thân cácem

Trong thực tế giảng dạy bộ môn Sinh học cấp trung học cơ sở, tôi nhận thấy phầnlớn học sinh đều không thích học bộ môn Sinh học vì cho rằng môn học này thường khôkhan, khó hiểu Nên dẫn đến nhiều em còn có thái độ chưa quan tâm, chưa chú ý vào bàihọc Điều này đã gây ra ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng cao chất lượng dạy và học

bộ môn Mặt khác, ở lứa tuổi học sinh lớp 8 các em đang bước vào giai đoạn dậy thì nên

cơ thể phát triển mạnh Tuy nhiên, mức độ phát triển của hệ thần kinh chưa đạt đến độhoàn thiện, do đó các em chóng mệt mỏi, dễ hưng phấn song cũng dễ chuyển sang trạngthái ức chế khi phải tiếp thu bài một cách thụ động, kém hào hứng Vấn đề đặt ra là bảnthân mỗi giáo viên cần phải không ngừng học hỏi, tìm tòi các phương pháp cũng như

cách thức giảng dạy để có thể khơi dậy sự hứng thú cũng như sự chủ động trong học tậpcủa học sinh, nếu không sẽ dẫn đến tiết học trở nên nhàm chán, khó thành công

Các tình huống có trong thực tiễn rất gần gũi và thân quen đối với chúng ta cũngnhư đối với các em học sinh Việc vận dụng các tình huống thực tiễn vào trong giảngdạy bộ môn tạo cho các em cảm thấy môn Sinh học trở nên gần gũi và thiết thực Đặcbiệt trong phần vào bài trước khi học bài mới giáo viên sử dụng những tình huống thựctiễn, những câu chuyện ngắn có ý nghĩa giáo dục, các câu ca dao, tục ngữ sẽ tạo chocác em một tâm thế học tập tốt, sự thích thú, muốn khám phá ra những kiến thức để lígiải những vấn đề đó Từ đó các em yêu thích môn học hơn, đồng thời chất lượng bộmôn được nâng cao hơn

Từ những lí do trên cùng với kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được qua nhiều nămgiảng dạy tại trường trung học cơ sở Nguyễn Trãi, Tôi xin mạnh dạn đưa ra một số kinh

nghiệm mà mình đã tích lũy được trong quá trình giảng dạy và tôi chọn đề tài “ Một số kinh nghiệm tổ chức các tình huống vào bài gây hứng thú học tập cho học sinh trong môn Sinh học 8” Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn bè

đồng nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm ra những giải pháp hợp lí nhằm tạo hứng thú học tập đối với bộ môn, giúp họcsinh chủ động, tích cực, tự giác trong học tập, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn, gópphần nâng cao chất lượng học tập của học sinh

Tìm hiểu các thông tin từ các nguồn tư liệu về những vấn đề thực tiễn liên quan đến

bộ môn, để lựa chọn và đưa ra các tình huống vào bài phù hợp với nội dung bài họcnhằm gây hứng thú học tập cho học sinh, từ đó vận dụng vào giảng dạy đạt hiệu quả caonhất

Đưa ra được các giải pháp, biện pháp cần thiết và hiệu quả cho việc áp dụng nhằmnâng cao chất lượng học tập đối với bộ môn Sinh học 8.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận

Tại Đại hội Đảng lần thứ XII Đảng ta đã xác định đổi mới giáo dục và đào tạo theohướng phải phù hợp, thiết thực với từng cấp học, từng đối tượng, đảm bảo tính khoahọc, cơ bản, hiện đại; lựa chọn những kiến thức có tính ứng dụng cao Chuyển từ nặng

về trang bị kiến thức lí thuyết trừu tượng sang nội dung gắn với thực tiễn đời sống, chútrọng vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống trong học tập và cuộcsống….nội dung các môn học cần lựa chọn những gì cần thiết cho việc phát triển phẩmchất năng lực người học, những tri thức thiết thực, gần gũi, gắn với đời sống có thể vậndụng tốt trong thực tế

Trong công văn hướng dẫn nhiệm vụ và các biện pháp thực hiện trong năm học2018-2019 của Phòng giáo dục và đào tạo huyện Krông Ana đã chỉ rỏ: “Tiếp tục đổi mớiphương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyệnphương pháp tự học và vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh Đẩy mạnh việc vậndụng dạy học giải quyết vấn đề, các phương pháp thực hành, dạy học theo dự án trongcác môn học; tích cực ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với nội dung bài học; khắcphục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cáchnghĩ, phương pháp tự học; đảm bảo cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng

và định hướng thái độ, hành vi cho học sinh…”

Theo các chuyên gia tâm lí học thì cùng với sự tự giác thì hứng thú học tập tạo nêntính tích cực nhận thức, giúp học sinh học tập đạt kết quả cao, có khả năng khơi dậyđược sự sáng tạo, là động lực để người học có thể say mê, tự giác nghiên cứu và đạtđược hiệu quả cao trong chương trình giáo dục

Ở lứa tuổi trung học cơ sở, các em có sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lí, các emrất tò mò, muốn tìm hiểu cũng như giải đáp được những vấn đề nảy sinh trong cuộc sốnghằng ngày Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy nhiều giáo viên còn quá coi trọng các kiếnthức lí thuyết nên tổ chức các hoạt động học còn thiên về cung cấp kiến thức trong sáchgiáo khoa, ít chú trọng đến việc đưa các vấn đề thực tế vào giảng dạy Điều này làm chocác em cảm thấy kiến thức của các môn học trở nên xa lạ và khô khan, từ đó các em íthứng thú đối với môn học hơn.

Qua thực tế giảng dạy tại trường trung học cơ sở Nguyễn Trãi, tôi nhận thấy rằngtrong mỗi tiết học mà giáo viên chỉ đưa ra những câu hỏi, những kiến thức đơn thuần cótrong sách giáo khoa thì tiết học sẽ trở nên khô khan, nhàm chán, không tạo được tâmthế học tập tốt cho các em, các em không hứng thú với học tập, tiếp thu bài một cách bịđộng, nên dẫn các em học mang tính chất học vẹt, không nắm được kiến thức trọng tâm,khả năng tổng hợp cũng như vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế đã dẫn đếnkết quả học tập bộ môn còn thấp Điều này đã làm tôi suy nghĩ rất nhiều, làm thế nào để

có tạo được hứng thú học tập cho các em? Làm thế nào để các em có thể chủ động tronghọc tập? Làm thế nào để có thể các em yêu thích môn Sinh học hơn? Làm thế nào để các

em có thể vận dụng những kiến thức môn học vào xử lí các tình huống có trong thựctiễn? Từ những suy nghĩ này, tôi đã tìm tòi, sưu tầm những tình huống thực tế, các câuchuyện ngắn, các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ.… liên quan đến kiến thức bộ môn để

áp dụng tổ chức các tình huống vào bài ở một số tiết dạy và tôi tự nhận thấy rằng nếugiáo viên biết cách tổ chức các tình huống vào bài đặc biệt là các tình huống có trongthực tế vào giảng dạy sẽ tạo cho học sinh một tâm thế tốt, kích thích được hứng thú họctập của các em, làm nảy sinh trong các em suy nghĩ muốn khám phá ra những kiến thức

và có thể áp dụng những kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề trong thực tiễn,

từ đó các em yêu thích môn học hơn, chất lượng bộ môn cũng được nâng cao

2 Thực trạng

Hiện nay, để đáp ứng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, ngành giáo dục đã vàđang thực hiện đổi mới giáo dục căn bản, toàn diện với mục tiêu đào tạo nên những conngười Việt Nam Xã hội chủ nghĩa phát triển một cách toàn diện về “ đạo đức- trí tuệ -thẩm mỹ” Để làm được điều này cần phải đổi mới một cách mạnh mẽ các phương phápdạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; tăng cường rènluyện các kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức kỹ năng vào giải quyết các vấn đề thựctiễn Vậy vấn đề đặt ra là giáo viên phải có biện pháp gì để góp phần giáo dục nênnhững thế hệ trẻ vừa chủ động, vừa sáng tạo,vừa có kỹ năng thực hành tốt, biết vận dụngnhững kiến thức môn học vào giải quyết các tình huống thực tiễn.

Trong thực tế, tôi thấy rằng đa số giáo viên thường hay sử dụng Phương pháp dạyhọc truyền thống trong giảng dạy Ở phương pháp này chủ yếu là hoạt động của giáoviên nhằm truyền đạt các kiến thức có trong sách giáo khoa cho học sinh Phương phápnày có ưu điểm là học sinh nắm được nội dung kiến thức của bài ngay trong tiết học, các

em có thể trả lời được những câu hỏi liên quan có trong sách giáo khoa Tuy nhiên, khidạy học theo phương pháp này vẫn còn nhiều hạn chế như: Học sinh học bài còn mangtính chất học vẹt, tiếp thu bài một cách thụ động, không nắm được kiến thức trọng tâmnên dẫn đến rất nhanh quên, khả năng tư duy còn hạn chế, khả năng vận dụng kiến thức

bộ môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn còn kém…điều này thể hiện qua kết quả ởcác bài kiểm tra của các em còn thấp, khi gặp các vấn đề thực tiễn có liên quan đến kiếnthức bộ môn các em còn lúng túng hoặc không giải đáp được

Ở lứa tuổi trung học cơ sở đặc biệt là học sinh lớp 8, các em đang bước vào giaiđoạn dậy thì nên cơ thể có sự phát triển mạnh về kích thước và thể lực Đồng thời các

em có sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lí, các em rất tò mò, ham hiểu biết, muốn tìmhiểu cũng như giải đáp được những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày Nhữngcâu hỏi: “Tại sao?” Hay “Do đâu?” thường xuất hiện trong đầu các em Các em tự chomình là người lớn và cũng muốn được coi là người lớn, muốn được tham gia học tập

một cách độc lập, muốn thử sức mình…Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy nhiều giáoviên chưa lựa chọn được các phương pháp dạy học phù hợp nên chưa tích cực hóa đượchoạt động học tập của học sinh, ít chú trọng đến việc đưa các vấn đề thực tế vào tronggiảng dạy Điều này đã làm cho các em cảm thấy các kiến thức của môn học trở nên khôkhan, xa lạ …từ đó các em ít hứng thú hơn đối với môn học Mặt khác, cùng với sựbùng nổ của công nghệ thông tin các em có rất nhiều sân chơi khác như: Facebook, Zing

me, Game online, Zalo…điều này đã làm phân tán sự tập trung của các em, hứng thúhọc tập của các em ngày càng giảm sút, các em tiếp thu bài một cách thụ động nênkhông nắm được kiến thức trọng tâm Do đó, chất lượng học tập bộ môn chưa cao

Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh còn có tư tưởng phó mặc việc giáo dục con em họcho nhà trường, nên bỏ bê việc quan tâm đến học tập của con cái Ngoài ra, kinh tế củamột số gia đình học sinh còn nhiều khó khăn, bố mẹ mãi lo làm ăn kinh tế nên ít quantâm đến việc học tập, không giám sát việc học ở nhà của con em mình, đến lớp các emlại không chú ý nghe giảng, không nắm được kiến thức trọng tâm của bài nên dần dầnsinh ra tâm lí chán nản, không thích học, không tập trung trong học tập…dẫn đến chấtlượng học tập không cao

Kết quả bài kiểm tra định kì lần 1 học kì I môn Sinh học lớp 8 trường THCSNguyễn Trãi khi chưa thực hiện đề tài trong 2 năm học 2017 – 2018 và năm học 2018-

Trong thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng nếu trong quá trình dạy hocjgiaos viên

tổ chức các tình huống vào bài trước khi học bài mới, đặc biệt là sử dụng các tình huống

có liên quan đến các vấn đề có trong thực tế hoặc một tình huống giả định, các câuchuyện ngắn hay các câu ca dao, tục ngữ mang tính chất giáo dục… và yêu cầu học sinhcùng tìm hiểu và giải thích qua bài học, sẽ tạo cho các em một tâm thế học tập tốt, các

em sẽ chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức Từ đó, kích thích được hứng thú học tậpcủa học sinh, chất lượng bộ môn cũng được nâng cao Ngoài ra, thông qua các tìnhhuống vào bài giáo viên còn có thể lồng ghép các nội dung khác nhau chẳng hạn như:giáo dục ý thức bảo vệ cơ thể, biết chăm sóc, giữ gìn sức khỏe và giáo dục đạo đức lốisống cho các em

3 Nội dung và hình thức của giải pháp

Trước những thực trạng trên, bản thân tôi mạnh dạn đưa ra một số giải pháp, biệnpháp mà tôi đã đúc rút được qua nhiều năm giảng dạy tại trường trung học cơ sở NguyễnTrãi Nhằm mục đích trao đổi với các đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường để cùngnhau tháo gỡ những khó khăn, hạn chế của công tác giảng dạy bộ môn Sinh học nóichung và môn Sinh học 8 nói riêng trong nhà trường Từng bước nâng cao chất lượng bộmôn

Trong quá trình giảng dạy môn Sinh học 8 ở trường trung học cơ sở Nguyễn Trãitôi đã tìm tòi, sưu tầm và đúc kết được một số kinh nghiệm tổ chức các tình huống vàobài và đã sử dụng, trải nghiệm trong quá trình giảng dạy môn Sinh học 8 và bước đầu đãmang lại hiệu quả Tôi xin mạnh dạn đưa ra đây để cùng trao đổi với thầy cô và bạn bèđồng nghiệp

- Giải pháp 1: Sử dụng các câu chuyện ngắn có trong thực tế vào giảng dạyCác câu chuyện ngắn có nội dung liên quan đến thực tế là những câu chuyện kể vềnhững sự việc diễn ra trong cuộc sống hằng ngày, mang tính chất thời sự, làm cho các

em cảm thấy môn Sinh học trở nên gần gũi và thiết thực

Cách thức thực hiện: Đối với giải pháp sử dụng các câu chuyện ngắn vào giảng dạygiáo viên có thể sử dụng ở các bài như: Bài 8: Cấu tạo và tính chất của xương; bài 13:Máu và môi trường trong cơ thể; bài 18: Vận chuyển máu qua hệ mạch Vệ sinh hệ tuầnhoàn; bài 22: Vệ sinh hô hấp; bài 27: Tiêu hóa ở dạ dày; bài 34: Vitamin và muốikhoáng; bài 52: Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện…

Một số ví dụ cụ thể:

Khi dạy bài 8: Cấu tạo và tính chất của xương

Trước khi vào học bài mới giáo viên kể cho lớp nghe một câu truyện ngắn về tậptục chữa bệnh lạc hậu ở một số vùng nông thôn

“Thầy mo” chữa bệnh….

Ở một bản làng nọ, có một thầy lang nổi tiếng là chữa bệnh giỏi, bất cứ ai bị bệnh gì đến gặp, thầy đều chữa khỏi Một hôm bà Na có người con trai 10 tuổi chẳng may bị ngã nên gãy chân Bà liền mang con trai đến gặp thầy, ông liền lấy hai thanh

gỗ nẹp chân cậu con trai lại rồi đưa cho bà mẹ ba mươi tờ tiền vàng mà thầy đã làm phép Thầy căn dặn mỗi ngày bà hãy đốt một tờ tiền vàng và hòa với nước cho con trai uống, ắt sẽ khỏi bệnh Quả thật sau ba mươi ngày, chân cậu con trai này đã lành.

Em nghĩ sao về cách chữa bệnh của ‘thầy mo” này? Có phải thuốc của thầy quá hay nên chân cậu con trai đã lành? Sau khi học xong phần II- Sự to ra và dài ra của xương,

giáo viên nhắc lại câu chuyện ở đầu bài và yêu cầu học sinh nói ra quan điểm của mình.Sau khi học sinh phát biểu giáo viên chốt kiến thức: Ở xương có lớp màng xương gồmnhững tế bào có khả năng phân chia tạo ra những tế bào mới, đẩy vào trong và hóaxương Do đó khi bị gãy xương chỉ cần cố định xương sau một thời gian lớp màngxương sẽ sinh ra lớp xương mới hàn gắn lại chỗ xương bị gãy nên xương sẽ lành lại.Qua đây giáo viên chỉ ra cho học sinh thấy việc “thầy mo” sử dụng tiền vàng làm thuốcchữa bệnh là sai khoa học, qua đó giáo dục ý thức bảo vệ cơ thể cho các em tránh cáctập tục chữa bệnh lạc hậu

Khi dạy bài 18: Vận chuyển máu qua hệ mạch Vệ sinh hệ tuần hoàn.

Cuộc thi chạy Maratông

Để tạo hứng thú trước khi vào bài giáo viên kể cho các em một câu chuyện:

“Nguồn gốc cuộc thi chạy Maratông”

Năm 490 trước công nguyên, tại làng Maratông trong vùng Attic, quân đội Hi Lạp đã đánh tan quân xâm lược Ba Tư, một người lính nhận lệnh chạy từ làng

Maratông về thủ đô Aten để báo tin chiến thắng Anh đã chạy một mạch 42,195 km

và chết ngay sau khi báo tin chiến thắng Để kỉ niệm sự kiện đáng nhớ đó, từ 1896 người ta đã tổ chức cuộc thi chạy hằng năm từ Maratông đến Aten và vô số vận động viên đã vượt qua quảng đường này an toàn với thời gian ngày càng rút ngắn Tại sao các vận động viên có thể chạy một quảng đường dài như vậy nhưng vẫn an toàn?

Qua câu chuyện này sẽ tạo cho các em sự tò mò, muốn tìm hiểu kiến thức để có thể giải thích được sự phi thường mà các vận động viên đã làm được khi phải chạy qua một quảng đường rất dài như vậy Qua đó giáo dục cho các em ý thức tự giác rèn luyện

để có một cơ thể khỏe mạnh

Khi dạy bài 22: Vệ sinh hô hấp

Trước khi học bài mới, giáo viên có thể mở bài bằng một câu chuyện

“Đốt than để sưởi ấm…”

Ngày 27 tháng 11 năm 2018 do thời tiết quá lạnh nên một gia đình ở thành phố Vinh thuộc tỉnh Nghệ An đã đốt than trong nhà để sưởi ấm Cả gia đình đã phải nhập viên cấp cứu trong tình trạng khó thở, tức ngực và 1 người đã bị tử vong Vậy tại sao lại có hiện tượng này? Để giải đáp câu hỏi này chúng ta cùng tìm hiểu qua bài 22: Vệ

sinh hô hấp Khi học phần I- Cần bảo vệ hệ hô hấp khỏi các tác nhân có hại, giáo viên nhắc lại câu chuyện và yêu cầu học sinh lí giải hiện tượng đó Qua việc chủ động tìm hiểu kiến thức học sinh chỉ ra được: Đốt than sưởi ấm trong nhà đã thải ra khí cacbon ôxit, khí cacbon ôxit này sẽ chiếm chỗ của ôxi trong máu, làm giảm hiệu quả hô hấp, có thể dẫn đến tử vong

Khi dạy bài 27: Tiêu hóa ở dạ dày

Để tạo hứng thú học tập cho học sinh, trước khi học bài mới giáo viên kể cho các

em một câu chuyện

“Dạ dày biết nói…”

Một vụ án mạng xảy ra tại một khu trung cư, nạn nhân là một cô gái khoảng 25 tuổi Sau khi tiếp nhận vụ án, bác sĩ pháp y tiến hành lấy dịch của dạ dày rồi phân tích chúng và đã xác định được giờ chết của nạn nhân Từ đặc điểm này các chiến sĩ công an đã lần ra các đầu mối và tìm ra được thủ phạm Vậy tại sao khi kiểm tra dịch

ở dạ dày bác sĩ pháp y có thể xác định được giờ chết của nạn nhân? Liệu có phải chính dạ dày đã nói lên điều gì với bác sĩ pháp y? Để giải đáp được câu hỏi này chúng

ta cùng tìm hiểu qua bài 27: Tiêu hóa ở dạ dày Khi học phần II- Tiêu hóa ở dạ dày, giáo viên yêu cầu học sinh giải thích câu hỏi trong tình huống ở đầu bài Sau khi các em trìnhbày suy nghĩ của mình, giáo viên chốt kiến thức và cung cấp thêm một số thông tin cho học sinh: Dạ dày giữ thức ăn một thời gian, dài hay ngắn tùy thuộc vào bản chất và trạngthái thức ăn Đối với thức ăn lỏng như cháo hoặc sữa qua dạ dày và được đẩy xuống ruột

ngay Thức ăn gluxit như cơm tẻ lưu lại khoảng 2 giờ, cơm nếp khoảng 4 giờ Thức ăn chứa nhiều mỡ như thịt chiên, cá chiên…lưu lại trong dạ dày rất lâu khoảng 9 giờ hoặc hơn một chút… Bác sĩ pháp y dựa vào đặc điểm này để xác địnhgiờ chết của nạn nhân Chẳng hạn, tử thi được phát hiện lúc 5 giờ sáng Bác sĩ mổ khám nghiệm và phát hiện cơm đang rời dạ dày qua ruột thì ngừng lại Như vậy nạn nhân chết khoảng 2 giờ sau khi

ăn Lúc này chỉ cần điều tra xem nạn nhân ăn tối lúc mấy giờ thì sẽ xác định được giờ chết của nạn nhân

* Khi dạy bài 34: Vitamin và muối khoáng

Giáo viên có thể mở bài bằng một câu chuyện ngắn:

“Chuyến thám hiểm của tàu Cartier”

Năm 1536, các thủy thủ và đoàn viên tàu Cartier tiến hành chuyến thám hiểm đi Canađa, chuyến đi kéo dài mấy tháng trời, lượng thức ăn rau, củ, quả tươi mang từ đất liền đã hết, mọi người trong đoàn chủ yếu ăn thịt cá suốt một thời gian dài Nhiều thủy thủ và đoàn viên trên tàu đã mắc một căn bệnh nghiêm trọng, đó là bệnh Xcorbut, người bệnh bị chảy máu lợi, chảy máu dưới da, viêm khớp, đau cơ….và nhiều người đã bị chết Vậy tại sao họ lại bị mắc căn bệnh này? Để giải đáp câu hỏi

này chúng ta cùng tìm hiểu trong bài 34: Vitamin và muối khoáng Điều này sẽ tạo cho

học sinh sự tò mò, muốn tìm hiểu kiến thức để lí giải được nguyên nhân gây bệnh trên.Sau khi tìm hiểu phần I- Vitamin, giáo viên nhắc lại tình huống vào bài và yêu cầu họcsinh trình bày quan điểm của mình Học sinh sẽ chỉ ra được nguyên nhân chính của cănbệnh này là do trong khẩu phần ăn thiếu rau, củ, quả tươi nên cơ thể bị thiếu vitamin Clàm cho mạch máu giòn, dễ vỡ, gây chảy máu Đồng thời qua đây giáo dục các em kỹnăng thiết lập khẩu phần ăn chứa đầy đủ các chất, đặc biệt phải đủ các loại vitamin vàmuối khoáng.

Khi dạy bài 52: Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện

Để tạo hứng thú học tập cho học sinh giáo viên mở bài bằng câu chuyện

“ Tào tháo với rừng mơ”

Trong một lần hành quân qua một chặng đường dài, trời vừa nắng và nóng, quân sĩ của Tào Tháo vừa đói lại vừa khát, mọi người đều mệt lã tưởng chừng không thể đi nổi nữa Tình hình khá là nguy cấp vì còn phải hành quân qua một đoạn

đường rất dài nữa mới đến nơi đóng quân Thấy vậy, Tào Tháo liền thông báo cho quân sĩ rằng: Các quân sĩ hãy cố gắng lên một chút nữa, ở phía trước có một khu rừng mơ chín mọng, mọi người tha hồ mà ăn Cuối cùng quân sĩ của Tào Tháo cũng đến được nơi đóng quân Vậy tại sao quân sĩ lại hết khát ? Để giải đáp câu hỏi này

chúng ta cùng tìm hiểu trong bài 52: Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện Khi học phần II- Sự hình thành phản xạ có điều kiện, giáo viên nhắc lại câu hỏi ở đầu bài và yêu cầu học sinh đưa ra quan điểm của mình, sau khi học sinh đưa ra các ý kiến, giáo viên chốt kiến thức, từ đó giúp các em khắc sâu kiến thức về sự hình thành phản xạ

Một vị chúa nọ có một con mèo rất đẹp, chúa rất yêu quý con mèo Suốt ngày chúa chăm bẵm, chơi đùa với mèo mà không quan tâm gì đến việc triều chính Thấy vậy, Trạng Quỳnh liền bắt trộm mèo của chúa và mang về nhà nuôi Chúa cho quân lính tìm kiếm khắp nơi, mãi một thời gian sau chúa thấy nhà Trạng Quỳnh có một con mèo giống của mình liền đến đòi mèo lại Trạng quỳnh liền nói: Đây là mèo của thần và để chứng minh là mèo của mình, Trạng Quỳnh liền mang ra hai bát cơm, một bát bỏ đầy thịt, cá còn một bát chỉ có cơm chan nước canh Con mèo liền tiến lại gần bát cơm chan nước canh và ăn một cách ngon lành Lúc này, Trạng Quỳnh liền nói: Chúa thấy đấy, nhà thần nghèo, không có tiền mua cá, thịt nên chỉ toàn ăn cơm chan với canh nên mèo nhà thần chỉ quen ăn món này mà thôi Mèo nhà chúa sống sung sướng , chỉ quen ăn cơm với cá và thịt, nên đây chính là mèo của thần Lúc này chúa đành mất mèo và ấm ức đi về Vậy tại sao chúa chịu mất mèo? Để giải đáp câu

hỏi này chúng ta cùng tìm hiểu trong bài 52: Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện Qua tìm hiểu kiến thức để giải đáp câu hỏi này học sinh chỉ ra được: Chính Trạng Quỳnh đã tập cho mèo một thói quen mới, đó là chỉ được ăn cơm chan với nước canh mà thôi Từ đó, học sinh sẽ khắc sâu được kiến thức về sự hình thành phản xạ có điều kiện Đồng thời qua đây giáo viên lồng ghép giáo dục học sinh rèn luyện các thói quen học tập tốt, các nếp sống văn minh…

- Giải pháp 2: Sử dụng các tình huống có trong thực tế vào giảng dạy.

Trong cuộc sống hằng ngày, có rất nhiều những tình huống nảy sinh làm xuất hiệntrong đầu các em rất nhiều thắc mắc, các em rất muốn tìm ra lời giải đáp cho những thắcmắc đó Trong giảng dạy, giáo viên sử dụng những tình huống có thể là những tìnhhuống có sẵn trong thực tế hoặc là những tình huống giả định mà giáo viên tạo ra có nộidung liên quan đến bài học, nhằm mục đích yêu cầu học sinh hãy suy nghĩ và tìm racách xử lí tình huống đó, điều này đã đặt ra cho các em một câu hỏi lớn buộc các emphải huy động trí não, sự tập trung trí tuệ để giải quyết vấn đề, từ đó tạo cho các em tâm

thế học tập tốt, chủ động trong việc tìm tòi và lĩnh hội kiến thức, nâng cao chất lượng

bộ môn

+ Biện pháp 1: Sử dụng các tình huống có sẵn

Các tình huống có sẵn là những tình huống nảy sinh trong cuộc sống hằng ngày, rấtquen thuộc với học sinh Việc sử dụng các tình huống này trong giảng dạy, tạo cho họcsinh sự hứng thú, muốn tìm hiểu kiến thức để có thể giải quyết các tình huống đó

Cách thức thực hiện: Đối với giải pháp sử dụng các tình huống có trong thực tế vàogiảng dạy giáo viên có thể sử dụng ở các bài như: Bài 6: Phản xạ; bài 13: Máu và môitrường trong cơ thể; bài 14: Bạch cầu- miễn dịch; bài 15: Đông máu và nguyên tắctruyền máu; bài 16: Tuần hoàn máu và lưu thông bạch huyết; bài 20: Hô hấp và các cơquan hô hấp; bài 21: Hoạt động hô hấp…

Một số ví dụ cụ thể:

Khi dạy bài 6: Phản xạ

Giáo viên có thể mở bài bằng một tình huống: Khi tay ta chạm phải vật nóng, liền rụt tay lại Tại sao lại có hiện tượng này? Để giải đáp câu hỏi nàychúng ta cùng tìm hiểu

trong bài 6: Phản xạ Từ tình huống này, sẽ tạo cho các em sự tò mò, muốn tìm ra kiếnthức để lí giải hiện tượng trên Qua tìm hiểu kiến thức các em sẽ chỉ ra được đây chính

là một phản xạ của cơ thể để trả lời kích thích từ môi trường Đồng thời các em cũnggiải thích được cơ chế của phản xạ trên Từ đó các em có thể giải thích được các hiệntương tự mà các em gặp trong cuộc sống hằng ngày

Khi dạy bài 13: Máu và môi trường trong cơ thể

Khi vào phần mở bài giáo viên đưa ra một tình huống có trong thực tế : Gia đình bác Nam ở thôn Tân Lập có cô con gái đang bị bệnh tiêu chảy, sau khi lấy thuốc về cho con uống, bác còn bắt con gái phải uống nhiều nước, bác bảo: phải uống nhiều

nước để bổ sung lượng nước bị thiếu Theo em việc bắt con gái uống nhiều nước khi

bị bệnh tiêu chảy của bác Nam như vậy có đúng không? Tại sao? Từ câu chuyện này

sẽ tạo cho các em hứng thú muốn tìm hiểu những kiến thức để lí giải cho các dự đoáncủa mình …sau khi học phần I- Máu Giáo viên yêu cầu học sinh nói ra quan điểm củamình Sau đó giáo viên chốt kiến thức: 90% huyết tương là nước nên khi bị tiêu chảyhay bị sốt cơ thể mất nước nhiều, máu trở nên đặc và khó lưu thông trong hệ mạch Vìvậy người bệnh cần phải uống nhiều nước để bổ sung lượng nước bị hao hụt Từ đó giáoviên giáo dục kỹ năng sống cho các em, để các em có thể xử lí được khi gặp các tìnhhuống tương tự trong cuộc sống

Khi dạy bài 14: Bạch cầu- miễn dịch

Giáo viên mở bài bằng cách đưa ra một tình huống: Khi em dẫm phải gai, tại vết trầy xước mới đầu bị tấy đỏ, sưng đau thậm chí có thể bị cống mủ, sau vài hôm thì khỏi Vậy chân khỏi là do đâu? Cơ thể đã tự bảo vệ mình như thế nào? Để giải đáp

những câu hỏi này các em cùng tìm hiểu qua bài 14: Bạch cầu – miễn dịch Sau khi họcxong phần I- Các hoạt động chủ yếu của bạch cầu Giáo viên nhắc lại câu hỏi trong tìnhhuống ở đầu bài và yêu cầu học sinh nói lên suy nghĩ của mình Sau đó giáo viên chốtlại kiến thức: Tại vết trầy xước bị tấy đỏ, sưng đau là do các vi khuẩn tập trung tấn côngtạo thành ổ sưng viêm Sau vài hôm chân khỏi là do hoạt động của các bạch cầu đã tiêudiệt được vi khuẩn, bảo vệ cơ thể

Cũng trong bài này giáo viên có thể sử dụng một tình huống vào bài khác như: Có người nói rằng: “Tiêm vacxin là tiêm vi khuẩn đã được làm yếu vào cơ thể, giúp cơ thể không bị mắc bệnh” Theo em điều này có đúng hay không? Tại sao? Sau khi học

xong phần II Miễn dịch Giáo viên nhắc lại câu hỏi trong tình huống ở đầu bài và yêucầu học sinh trả lời, sau đó chốt kiến thức: Thực tế tiêm vacxin chính là tiêm các vikhuẩn đã được làm yếu, không còn khả năng gây bệnh vào cơ thể, để cơ thể tiết ra kháng

thể chống lại căn bệnh Do đó sau khi tiêm vacxin một bệnh nào đó, cơ thể sẽ cơ thể sẽkhông mắc bệnh đó nữa.

Khi dạy bài 15: Đông máu và nguyên tắc truyền máu

Trước khi vào bài mới giáo viên có đưa ra tình huống: Ở người bình thường, khi làm việc chẳng may bị đứt tay, mới đầu tại vết đứt máu chảy nhiều, sau đó ít lại và không chảy nữa Nhưng ở một số người khác chỉ cần một vết thương nhỏ, máu cứ chảy miết, chảy miết…nếu không cấp cứu kịp thời có thể gây nguy hiểm đến tính mạng Tại sao lại có những hiện tượng trên? Để giải đáp những câu hỏi này chúng ta

cùng tìm hiểu bài 15: Đông máu và nguyên tắc truyền máu Từ tình huống này sẽ tạođộng lực cho các em tìm hiểu kiến thức để giải đáp thắc mắc của mình Sau khi họcxong phần I- Đông máu, giáo viên nhắc lại tình huống vào bài và yêu cầu học sinh giảithích các hiện tượng trên Sau khi học sinh trình bày suy nghĩ của mình giáo viên chốtkiến thức và mở rộng thêm kiến thức liên quan cho các em Ở người bình thường, khi bịđứt tay các tế bào tiểu cầu va chạm với vết rách của thành mạch máu ở vết thương nên

bị vỡ và giải phóng enzim Enzim này kết hợp với chất sinh tơ máu có trong huyết tươngtạo thành các tơ máu, các tơ máu này ôm giữ các tế bào máu làm thành khối máu đông

bịt kín vết thương nên máu không chảy nữa Đối với những người bị bệnh máu khó đông

do số lượng tế bào tiểu cầu trong máu quá ít nên chỉ cần một vết thương nhỏ, máu cứ thếchảy miết, chảy miết… thậm chí người bị bệnh nặng, mặc dù không bị trầy xước cũng

có thể bị chảy máu trong các khớp chân, tay Nếu không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đếnphải tháo các khớp ở chân hoặc tay, gây nguy hiểm đến tính mạng

Khi dạy bài 16: Tuần hoàn máu và lưu thông bạch huyết

Để tạo hứng thú cho học sinh trước khi vào học bài mới giáo viên đưa ra tình

huống: Có người nói rằng “Trong khẩu phần ăn mà thức ăn chứa nhiều chất côlesterôn (có trong thịt, cá, trứng, sữa…) có nguy cơ bị mắc bệnh sơ vữa động mạch” Em có suy nghĩ gì về câu nói này? Bệnh sơ vữa động mạch gây ra tác hại gì?

Sau khi học phần I- Tuần hoàn máu, giáo viên yêu cầu học sinh nói lên quan điểm củamình về tình huống ở đầu bài Qua tìm hiểu kiến thức bài học kết hợp với hiểu biết vềthực tế học sinh có thể đưa ra câu suy nghĩ của mình, giáo viên nhận xét và chốt kiếnthức: Trong khẩu phần ăn mà chứa nhiều chất côlesterôn sẽ có nguy cơ bị bệnh xơ vữa

động mạch Ở bệnh này, côlesterôn ngấm vào thành mạch kèm theo sự ngấm các ioncanxi làm cho mạch bị hẹp lại, không còn nhẵn như trước, gây xơ vữa Động mạch xơvữa làm cho sự vận chuyển máu trong mạch gặp khó khăn, tiểu cầu dễ bị vỡ và hìnhthành cục máu đông gây tắc mạch Đặc biệt nguy hiểm ở động mạch vành nuôi tim gâycác cơn đau tim, ở động mạch não gây đột quỵ Bên cạnh đó động mạch xơ vữa gây racác tai biến trầm trọng như xuất huyết dạ dày, xuất huyết não, thậm chí gây tử vong.Qua tình huống này, giáo viên định hướng cho các em biết cách xây dựng một khẩuphần ăn hợp lí, tốt cho sức khỏe.

Khi dạy bài 20: Hô hấp và các cơ quan hô hấp

Giáo viên có thể mở bài bằng một tin tức có trên thời sự: Một em bé ở Gia Lai đã

tử vong do bị nghẹt thở sau khi ăn thạch rau câu Vậy tại sao lại có hiện tượng này?

Để giải đáp câu hỏi này, chúng ta cùng tìm hiểu trong bài 20: Hô hấp và các cơ quan hô

hấp Khi học phần II- Các cơ quan trong hệ hô hấp của người và chức năng của chúng,

giáo viên nhắc lại tình huống ở đầu bài và yêu cầu học sinh giải thích Sau đó giáo viênchốt kiến thức: Ở thanh quản có nắp thanh quản có thể cử động để đậy kín đường hô hấpkhi chúng ta nuốt thức ăn Trong trường hợp trên khi em bé khi ăn thạch rau câu đã mútmạnh để lấy thạch vào miệng Khi mút mạnh thì nắp thanh quản sẽ mở to, cùng với độtrơn của miếng thạch đã chạy tọt vào cổ và lọt vào đường thở, chắn ngang gây nghẹt thở

và tử vong Qua tình huống giáo viên có thể lồng ghép cách sơ cứu khi trẻ bị hóc dị vậthoặc khi ăn không nên cười đùa có thể dẫn đến bị sặc…

Khi dạy bài 21: Hoạt động hô hấp

Để kích thích sự tò mò, hứng thú học tập của học sinh, giáo viên có đưa ra một tìnhhuống: Khi phát hiện một em bé mới sinh bị chết, làm thế nào để biết được chính xác

em bé đó chết trước hay sau khi lọt lòng? Để giải đáp câu hỏi này chúng ta cùng tìm

hiểu bài 21: Hoạt động hô hấp Khi học phần I- Thông khí ở phổi, giáo viên nhắc lại tình

huống vào bài và yêu cầu học sinh đưa ra suy nghĩ của mình, sau đó giáo viên chốt lạikiến thức: Trẻ mới sinh đã cắt rốn mà vẫn còn sống sẽ có động tác hít vào thở ra lần đầulàm bật tiếng khóc chào đời Trước khi có tiếng khóc chào đời phổi trẻ chưa hề có khôngkhí Nên nếu trẻ chết từ trong bụng mẹ thì mô phổi còn đặc do đó nặng hơn nước, cònnếu trẻ lọt lòng mà còn sống dù chỉ cất tiếng khóc một lần thôi, khi không khí tràn vàophổi có một phần sẽ ở lại mãi trong đó nên mô phổi trở nên xốp và nhẹ hơn nước Vìvậy trong pháp y, khi cần xác định một trẻ sơ sinh chết từ khi còn nằm trong bụng mẹhay sau khi lọt lòng, chỉ cần cắt một miếng phổi, bỏ vào một cốc nước rồi theo dõi xem

nó chìm hay nổi Nếu phổi chìm thì em bé đó bị chết trong bụng mẹ, còn nếu phổi nổi

thì em bé đó chết sau khi lọt lòng Cũng trong bài này giáo có thể đặt ra câu hỏi “ Vì sao

có tiếng khóc chào đời” trước khi vào bài mới.

+ Biện pháp 2: Tạo ra các tình huống giả định

Bên cạnh các tình huống có sẵn trong thực tế, giáo viên có thể sáng tạo ra các tình huống giả định để kích thích hứng thú học tập cho học sinh Từ các tình huống đó buộc học sinh phải tự tìm hiểu kiến thức nền và đưa ra cách giải quyết tình huống đó, giúp các em khắc sâu kiến thức

Cách thức thực hiện: Giáo viên có thể áp dụng biện pháp này vào các bài cụ thể như: bài 8: Cấu tạo và tính chất của xương; bài 13: Máu và môi trường trong cơ thể; bài 15: Đông máu và nguyên tắc truyền máu; bài 38: Bài tiết và cấu tạo hệ bài tiết nước tiểu;bài 40: Vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu

Một số ví dụ cụ thể:

Khi dạy bài 8: Cấu tạo và tính chất của xương

Khi vào phần mở bài giáo viên đưa ra tình huống: Bạn Nam và bạn Hải đang tranh luận với nhau về một vấn đề như sau:

Bạn Nam: Theo tớ thì xương của người già sẽ cứng và chắc nên sẽ ít bị gãy hơn

so với trẻ em.

Bạn Hải: Tớ lại nghĩ xương của trẻ em sẽ ít bị gãy hơn so với xương của người già vì xương trẻ em có sự dẻo dai hơn.

Theo em ý kiến của bạn nào đúng? Tại sao? Để giải đáp câu hỏi này chúng ta

cùng tìm hiểu trong bài 8: Cấu tạo và tính chất của xương Từ tình huống này sẽ tạo chocác em hứng thú muốn tìm hiểu những kiến thức để lí giải cho các dự đoán của mình …Sau khi học xong phần III- Thành phần hóa học và tính chất của xương Giáo viên nhắclại tình huống ở đầu bài và yêu cầu học sinh trình bày và giải thích quan điểm của mình.Sau khi học sinh phát biểu giáo viên chốt kiến thức: Tỉ lệ cốt giao và muối khoáng trongxương thay đổi theo lứa tuổi, ở trẻ em thành phần cốt giao chiếm tỉ lệ cao hơn, nênxương trẻ em sẽ dẻo dai và ít bị gãy hơn Còn ở người già tỉ lệ cốt giao giảm vì vậyxương xốp, giòn và dễ gãy, khi bị gãy lại lâu hồi phục hơn so với xương trẻ em

Khi dạy bài 13: Máu và môi trường trong cơ thể

Trước khi vào học bài mới giáo viên có thể đưa ra một tình huống : Bạn Hà và bạn Hải đang tranh luận với nhau về bệnh thiếu máu.

Bạn Hà: Theo tớ nghĩ người bị bệnh thiếu máu là do thiếu số lượng máu trong

cơ thể nên mới hay bị mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt.

Bạn Hải: Tớ lại nghĩ khác, người bị thiếu máu có thể do thiếu ôxi trong máu.

Em nghĩ như thế nào về quan điểm của hai bạn trên? Vì sao? Từ tình huống này sẽkích thích sự tò mò, của các em muốn tìm hiểu những kiến thức để lí giải cho các dựđoán của mình Sau khi học phần I- Máu Giáo viên yêu cầu học sinh nói ra quan điểmcủa mình Sau đó giáo viên chốt kiến thức: Ở người, trung bình có khoảng 7,5ml máu/kg

cơ thể Như vậy ở người trưởng thành có trung bình khoảng từ 4,5 -5,5 lít máu Nhữngngười bị bệnh thiếu máu thường không phải do thiếu số lượng máu mà do thiếu số lượng