VẤN ĐỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TRONG CÔNG TÁC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG CỦA NƯỚC TA

Các hình thức thanh toán qua ngân hàng có thể kể đến như Séc, uỷ nhiệm chi hoặc lệnh chi, uỷ nhiệm thu, chuyển nhậntiền qua thẻ ngân hàng, thanh toán trực tuyến, thẻ tín dụng, chuyển nhậ

Với giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thất thoát liên quan tới tham nhũng củamỗi vụ lên tới hàng chục thậm chí là hàng ngàn tỉ đồng, tham nhũng gây thiệthại rất lớn về tài sản của Nhà nước, của tập thể và của công dân, thậm chí làmthay đổi, đảo lộn những chuẩn mực đạo đức xã hội, tha hoá đội ngũ cán bộ, côngchức nhà nước và làm biến dạng các chủ trương, chính sách về kinh tế - xã hội,hoạt động quản lý của nhà nước Đứng trước tình hình đó, công tác phòng chốngtham nhũng đã và đang được đẩy mạnh thực hiện, đúng như lời đồng chí Tổng

Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định “công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã trở thành phong trào, xu thế” Để thực hiện công tác phòng

chống tham nhũng, tiên quyết cần nhìn nhận rõ nguyên nhân của tham nhũng, từ

đó hạn chế tối đa các điều kiện để tham nhũng phát triển Và một trong nhữnggiải pháp đang được chú trọng hiện nay, đó là thanh toán theo phương thứckhông dùng tiền mặt như ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng viện Nghiên cứu

quản lý kinh tế Trung ương khẳng định: 'Nếu làm được thanh toán không dùng tiền mặt, chúng ta sẽ loại bỏ được tình trạng tham nhũng vặt vô cùng phổ biến hiện nay'.

Vậy giữa thanh toán không dùng tiền mặt và công tác phòng, chống thamnhũng có mối liên hệ gì, tác động qua lại như thế nào để đưa thanh toán không

sử dụng tiền mặt trở thành một trong những giải pháp để phòng, chống thamnhũng như hiện nay? Phần trình bày sau đây xin được đi vào phân tích ý nghĩa,đồng thời dựa trên kiến thức, thông tin được tìm hiểu và quan điểm cá nhân để

đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt trongcông tác phòng, chống tham nhũng ở nước ta.

B NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VẤN ĐỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TRONG CÔNG TÁC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG CỦA NƯỚC TA

1 Hoạt động phòng, chống tham nhũng

Theo khoản 1 Điều 3 Luật phòng, chống tham nhũng năm 2018, Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi Có 12 loại hành vi tham nhũng được quy định tại Điều 2 Luật

PCTN 2018 như: Tham ô tài sản; Nhận hối lộ; Lạm dụng chức vụ, quyền hạnchiếm đoạt tài sản; Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi,…

Tham nhũng là trở lực lớn đối với quá trình đổi mới đất nước và làm xóimòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, đối với sự nghiệp xây dựngđất nước, tiến lên chủ nghĩa xã hội Công tác phòng, chống tham nhũng, do đó,được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên và cấpbách trong bối cảnh hiện nay

Trong đó, phòng ngừa tội phạm tham nhũng là hoạt động có tính chủđộng và tổng hợp của nhà nước, xã hội và mọi công dân hướng tới việc hạn chế,ngăn ngừa sự hình thành các thành tố tạo thành nguyên nhân của tội phạm hoặclàm cho các thành tố này không phát huy được tác dụng để loại trừ dần nguyênnhân của tội phạm, ngăn ngừa tội phạm xảy ra.1 Chống tối phạm là hoạt độngphát hiện và xử lí tội phạm Phòng ngừa các tội phạm tham nhũng và chống tộiphạm tham nhũng là hai hoạt động khác nhau, hướng tới các đối tượng khácnhau nhưng có mối liên hệ chặt chẽ và cùng hướng đến mục đích là hạn chế,ngăn ngừa, không để tội phạm tham nhũng có cơ hội tiếp diễn cũng như xảy ra

2 Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

1 Trường Đại học luật Hà Nội, Giáo trình Tội phạm học, NXB Công an nhân dân, Hà Nội, 2015, tr190;

Thanh toán là cách thức, phương pháp để thực hiện nghĩa vụ về tài sản(như trả tiền khi mua hàng, trả tiền lãi ngân hàng, nộp thuế,…) Hoạt động thanhtoán có thể thực hiện bằng hình thức trả bằng tiền mặt, thanh toán bằng vật hay

có sự thỏa thuận của các bên hoặc thanh toán qua ngân hàng,…

Như vậy dựa vào các phương thức thanh toán, có thể chia thành hoạt độngthanh toán thành hai loại: thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùngtiền mặt Thanh toán bằng tiền mặt là hoạt động phổ biến và đã trở thành thóiquen của người dân Việt Nam, tuy nhiên trong thời gian gần đây, với sự vậnđộng và khuyến khích của cơ quan nhà nước, theo xu hướng trên toàn thế giới,thanh toán không dùng tiền mặt cũng đang được đông đảo người dân Việt Namlựa chọn thay cho hình thức chi trả tiền mặt thông thường

Thanh toán không dùng tiền mặt, theo đó, là phương thức chi trả thực hiệnbằng cách trích một số tiền từ tài khoản người chi chuyển sang tài khoản ngườithụ hưởng Các tài khoản này đều được mở tại các tổ chức tín dụng

Về điều này, tại Điều 1 Thông tư 173/2016/TT-BTC sửa đổi, bổ sungthông tư số 219/2013/TT-BTC ngày 31/12/2013 của Bộ tài chính (đã được sửađổi, bổ sung theo thông tư số 119/2014/TT-BTC ngày 25/8/2014, thông tư

số 151/2014/TT-BTC ngày 10/10/2014, thông tư SỐ 26/2015/TT-BTC ngày27/02/2015 của Bộ tài chính) có quy định về hoạt động thanh toán qua ngânhàng là việc chuyển tiền từ tài khoản của một bên sang tài khoản bên kia mở tạicác tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán theo các hình thức thanh toán phù hợpvới quy định hiện hành của pháp luật Các hình thức thanh toán qua ngân hàng

có thể kể đến như Séc, uỷ nhiệm chi hoặc lệnh chi, uỷ nhiệm thu, chuyển nhậntiền qua thẻ ngân hàng, thanh toán trực tuyến, thẻ tín dụng, chuyển nhận tiềntrực tiếp trên điện thoại (thông qua ví điện tử, internet banking, E-banking,Home banking, Phone banking)…

Trong đó, Séc thanh toán là 1 lệnh thể hiện dưới dạng chứng từ của ngườichủ tài khoản, ra lệnh cho Ngân hàng trích từ tài khoản của mình để trả chongười có tên trong séc hoặc trả theo lênh của người ấy hoặc trả cho người cầmséc một số tiền nhất định bằng tiền mặt hay chuyển khoản; Uỷ nhiệm chi là lệnh

của người trả tiền cho ngân hàng về việc trích chuyển tiền từ tài khoản của mìnhsang tài khoản chủ nợ Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán khôngdùng tiền mặt mà người chủ thẻ có thể sử dụng để rút tiền mặt hoặc thanh toántiền mua hàng hoá, dịch vụ tại các điểm chấp nhận thanh toán bằng thẻ,…

3 Quy định pháp luật về việc thanh toán không dùng tiền mặt trong quá trình phòng, chống tham nhũng của cơ quan, tổ chức, đơn vị

Thanh toán không dùng tiền mặt và phòng chống tham nhũng tưởngchừng như không liên quan đến nhau tuy nhiên trên thực tế, việc thanh toánbằng tiền mặt đã có những tác động không nhỏ với tư cách là công cụ để hoạtđộng tham nhũng được diễn ra một cách tinh vi, do đó thanh toán không dùngtiền mặt, hoạt động đối ngược với thanh toán bằng tiền mặt đã được đưa vào quyđịnh của pháp luật tại Việt Nam nói riêng để tăng cường hiệu quả phòng chốngtham nhũng

Đã có một thời trước đây, chúng ta khan hiếm tiền mặt, phải đưa cả ngânphiếu vào lưu thông Sau đó, Quốc hội đã đồng ý cho Ngân hàng đưa tiền vàotheo cơ chế “ thiếu thì đưa” Thế nhưng, đó chỉ là những sự điều chỉnh mangtính giai đoạn, đến bây giờ thì rõ ràng là chúng ta lại lạm dụng quá mức việcdùng tiền mặt, đến mức nảy sinh tiêu cực vì hình thức thanh toán bằng tiền mặtthường không để lại dấu vết nên rất khó quản lý, nếu để tình trạng đó diễn raquá lâu sẽ dẫn đến không minh bạch trong các quan hệ kinh tế Do đó, nhà nước

đã ban hành Nghị định số 161/2006/NĐ-CP quy định về thanh toán bằng tiềnmặt, gần đây được thay thế bằng Nghị định 222/2013/NĐ-CP với nội dung quyđịnh về các hoạt động bắt buộc không được thanh toán tiền mặt, được phépthanh toán bằng tiền mặt của tổ chức sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước và tổchức sử dụng vốn nhà nước, trong Giao dịch chứng khoán, giao dịch tài chínhcủa doanh nghiệp hay buộc phải sử dụng tiền mặt khi giải ngân vốn cho vay.Hoạt động của doanh nghiệp cũng được cụ thể hóa trong thông tư số09/2015/TT - BTC ngày 29/01/2015 hướng dẫn về các giao dịch tài chính củadoanh nghiệp, trong đó nêu rõ doanh nghiệp không thanh toán bằng tiền mặttrong các giao dịch góp vốn, mua bán, chuyển nhượng phần vốn góp vào doanh

nghiệp khác; các doanh nghiệp không phải tổ chức tín dụng không sử dụng tiềnmặt khi thực hiện các giao dịch vay, cho vay và trả nợ vay lẫn nhau.

Vấn đề trả lương qua tài khoản cho các đối tượng hưởng lương từ ngânsách nhà nước cũng đã được đề cập từ sớm trong Chỉ thị 20/2007/CT-TTg vềviệc trả lương qua tài khoản cho các đối tượng hưởng lương từ ngân sách nhànước, qua đó giúp dễ dàng quản lý nguồn chi cho lương của cán bộ, công nhânviên, vốn có nhiều trường hợp khai khống để tham ô như vụ án Vũ Thị HồngYến, Trưởng phòng Tài vụ kiêm Kế toán trưởng Trường CĐ nghề Du lịch CầnThơ kê khống sau khi trình lãnh đạo ký lương, phụ cấp ưu đãi để bòn rút ngânsách 7,12 tỉ đồng

Bên cạnh các quy định trực tiếp, Thông tư 26/2015/TT-BTC hướng dẫn

về thuế giá trị gia tăng và quản lý thuế tại nghị định số và sửa đổi, bổ sung một

số điều của thông tư số 39/2014/TT-BTC ngày 31/3/2014 của Bộ tài chính vềhóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ cũng có quy định điều kiện để khấu trừthuế giá trị gia tăng đầu vào là phải có có chứng từ thanh toán không dùng tiềnmặt Trong đó thanh toán không dùng tiền mặt có thể là qua ngân hàng hoặcthanh toán bù trừ giữa giá trị hàng hóa, dịch vụ mua vào với giá trị hàng hóa,dịch vụ bán ra, vay mượn; thanh toán bù trừ công nợ như vay, mượn tiền; cấntrừ công nợ qua người thứ ba; thanh toán uỷ quyền qua bên thứ ba thanh toánqua ngân hàng,…, tức là miễn sao giữa các bên vẫn giải quyết đảm bảo nghĩa vụ

về tài sản nhưng không có sự giao dịch tiền mặt

Cũng theo Quyết định số 2545/2016/QÐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đãphê duyệt Ðề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giaiđoạn 2016-2020 với nhiều mục tiêu cụ thể, trong đó đáng chú ý có mục tiêugiảm tỷ trọng tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán ở mức thấp hơn 10%vào cuối năm 2020 Gần đây nhất trong năm 2019, Nghị quyết 02/ NQ-CP vềtiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinhdoanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2019 và định hướng đến năm

2021 được ban hành, trong phần Giải pháp và nhiệm vụ đã dành ra một mục đểquy định về đẩy mạnh thanh toán điện tử: trong đó chỉ đạo rõ Bộ trưởng, Thủ

trưởng cơ quan ngang bộ cho phép người dân, doanh nghiệp thanh toán khôngdùng tiền mặt bằng nhiều phương tiện khác nhau; Ngân hàng Nhà nước ViệtNam cho người dân phép nạp tiền mặt vào ví điện tử; Chủ tịch Ủy ban nhân dâncấp tỉnh yêu cầu 100% trường học, bệnh viện, công ty điện, công ty cấp, thoátnước, công ty vệ sinh môi trường, các công ty viễn thông, bưu chính trên địa bàn

đô thị phối hợp với các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ thu học phí, việnphí, tiền điện bằng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, ưu tiên giảipháp thanh toán trên thiết bị di động, thanh toán qua thiết bị chấp nhận thẻ

Một điểm nhấn đáng chú ý trong Luật phòng chống tham nhũng 2018 cóhiệu lực từ 01 tháng 7 năm 2019 tới đây cũng đã bổ sung quy định về thanh toán

không dùng tiền mặt tại Điều 29: “1 Cơ quan, tổ chức, đơn vị phải thực hiện việc thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản thu, chi sau đây:a) Các khoản thu, chi có giá trị lớn tại địa bàn đáp ứng điều kiện về cơ sở hạ tầng để thực hiện việc thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của Chính phủ; b) Các khoản chi lương, thưởng và chi khác có tính chất thường xuyên.”

Hai khoản thu chi đề cập ở trên là hai khoản thường có sự thiếu minhbạch nhất Các khoản thu, chi lớn có thể đề cập đến như tiền hỗ trợ chính sách,tiền xây dựng công trình công cộng như đường, xá, cầu cống, tiền trùng tu ditích lịch sử,…Khoản tiền còn lại như tiền chi lương, thưởng và chi khác khôngphụ thuộc vào có giá trị lớn hay không nhưng khi mang tính chất thường xuyênthì trên thực tế thường xảy ra tình trạng “tham nhũng vặt” cũng như dễ thamnhũng, do nó chỉ diễn ra trong nội bộ từng cơ quan, tổ chức, rất khó để kiểm sáttừng chút một, dần dần tham nhũng vặt lại đưa đến hậu quả lớn

II Ý NGHĨA CỦA HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TRONG CÔNG TÁC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG CỦA NƯỚC TA

1 Minh bạch hóa các giao dịch, nguồn tiền để ngăn chặn các giao dịch, nguồn tiền bất hợp pháp có liên quan đến tội phạm tham nhũng

Trong 12 loại hành vi tham nhũng được quy định trong Luật PCTN 2018,

có 4 loại hành vi, bao gồm: tham ô tài sản; nhận hối lộ; lạm dụng chức vụ,

quyền hạn chiếm đoạt tài sản; Đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết côngviệc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi luôn có tiến hànhcác hoạt động giao dịch bằng tiền hay có được số tiền một cách bất hợp pháp( các hành vi khác như lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ,công vụ vì vụ lợi; lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi cóthể đem lại nguồn lợi vật chất hoặc phi vật chất) Chẳng hạn như: Trần ThanhHậu, SN 1974, nguyên Kế toán trưởng Công ty Xổ số kiến thiết (XSKT) BạcLiêu đã dùng hai sổ tiết kiệm của Công ty XSKT Bạc Liêu làm tài sản thế chấp,ngoài ra tùy tiện trích 50 tỷ đồng của Công ty XSKT Bạc Liêu để mở hợp đồngtiền gửi có kỳ hạn, hưởng lợi bất chính gần hai tỷ đồng hay việc nguyên Phóchánh án TAND huyện Ea Kar Trương Thị Hoa nhiều lần đòi ông Thụt – bị canđưa cho số tiền 80 triệu đồng để xét xử cho người này được hưởng án treo Đây

là hành vi cấu thành tội phạm được quy định trong BLHS 2015, tuy nhiên trênthực tế lại khó phát hiện vì các hành vi mang tính nhanh gọn, nội bộ, không có

cơ chế kiểm soát và không thể kiểm soát từng hành vi một của những người cóchức vụ, quyền hạn

Tuy nhiên, nhìn nhận vào bản chất vấn đề, chúng ta thấy hành vi kháchquan trong cấu thành tội phạm tham nhũng như đã đề cập ở trên là việc nhậntiền từ người khác hoặc lấy tiền từ một nguồn tiền khác và các hoạt động trong

số các vụ án được đưa ra đều trao đổi bằng tiền mặt vì rõ ràng tiền mặt làphương tiện trao đổi nhanh chóng, không dấu vết và nhất là trong những hoạtđộng trái pháp luật như thế này thì giao dịch bằng tiền là cách tốt nhất Trao đổitiền xong thì của ai là của người nấy, rất khó để xác minh một người có baonhiêu tiền, số tiền đó là của ai, nhất là khi ở Việt Nam không quản lý việc hìnhthành các nguồn tiền, hoàn toàn người ta có thể nói dối là của bố mẹ cho, củabán hàng kiếm được Điều này khiến cho tội phạm tham nhũng xảy ra ngày càngtăng hơn về số lượng và chất lượng

Hình thành ở đâu thì ngăn chặn ở đó, việc chúng ta đẩy mạnh thanh toánkhông dùng tiền mặt, tức là bất kể hoạt động gì cũng sử dụng qua các giao dịchngân hàng sẽ giúp công khai, minh bạch hóa các giao dịch, các nguồn tiền có

được vì các hoạt động chuyển tiền, nhận tiền đều sẽ được lưu lại trong lịch sửgiao dịch của tài khoản trong dữ liệu của ngân hàng Nếu như trong hai vụ ánnói trên, vụ án thứ nhất, sổ tiết kiệm của công ty được thể hiện dưới dạng thẻ,tiền tiết kiệm, tiền lãi có được hay rút tiền đều sẽ lưu lại trong giao dịch thì bất

kỳ ai cũng có thể kiểm soát số tiền đó ; vụ án thứ hai, với khoản tiền 80 triệu,người đưa hối lộ muốn chuyển cho người nhận hối lộ phải qua hình thức chuyểnkhoản thì khi cơ quan điều tra xác minh, xác nhận số tiền 80 triệu và mối quan

hệ giữa hai người đã có thể chứng minh được hành vi đưa và nhận hối lộ, và bảnthân người phạm tội sẽ dè chừng và không thể thực hiện hành vi của mình

Việc công khai, minh bạch góp phần để những người "có chức quyền"

hiểu rằng mọi hành vi vi phạm, phiền hà, sách nhiễu hay lợi dụng chức trách để

vụ lợi, trục lợi đều có thể bị phát hiện và xử lý.Theo đó, cần công khai, minhbạch về kinh tế, tài chính, về cơ chế, chính sách, các dự án đầu tư, xây dựng cơbản, mua sắm từ ngân sách nhà nước, huy động đóng góp của nhân dân, quản lý

và sử dụng đất đai, tài sản công, công tác tiếp nhận, bổ nhiệm cán bộ, công khaitài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức theo quy định,v.v đó là

“những chìa khóa then chốt” để bảo đảm đấu tranh PCTN hiệu quả, thành công

Tóm lại, sự minh bạch, công khai trong giao dịch như vậy, khiến nhữnghành vi giao dịch trái pháp luật không có cơ hội được thực hiện, đánh vào tiêuchí: “ muốn làm cũng không được” trong 4 tiêu chí để phòng chống tham nhũng

ở nước ta, từ đó hạn chế dần các hành vi tham nhũng, đặc biệt là các hành vi cótính chất chiếm đoạt tài sản

2 Hạn chế tiếp xúc giữa người dân và công chức nhà nước có liên quan

để thực hiện các dịch vụ hành chính công, ngăn chặn công chức hành chính

có liên quan cố tình gây phiền hà, sách nhiễu để tư lợi và tham nhũng vặt

Một nguyên nhân khách quan được xem là tạo cơ hội để những người cóchức vụ quyền hạn lợi dụng được chức vụ, quyền hạn của mình, đó chính là hạnchế trong cải cách hành chính Đến nay, mặc dù đã có các hoạt động cải cáchhành chính tích cực, tuy nhiên các thủ tục ở nước ta vẫn còn rườm rà, chồngchéo, phải qua nhiều thủ tục, nhiều “ cửa” mới có thể hoàn thành xong các thủ

tục, tạo cơ hội để cơ quan chức năng sách nhiễu Chẳng hạn như việc điều hành,quản lý nền kinh tế còn nhiều bất cập, lỏng lẻo, nhất là cơ chế xét cấp phát vốnđầu tư, thủ tục vay vốn, đăng ký kinh doanh, muốn làm nhanh là phải đưa thêmtiền, Với thực tế đó, việc áp dụng thanh toán điện tử sẽ hạn chế tối đa cơ hội,khả năng tiếp xúc giữa người dân và công chức nhà nước có liên quan để thựchiện các dịch vụ hành chính công, qua đó thu hẹp tối đa dư địa mà công chứchành chính có liên quan cố tình gây phiền hà, sách nhiễu, tạo ra khó khăn khôngđáng có để tư lợi và tham nhũng vặt, ngoài ra, người dân có thể nhận biết đượccác quyền và nghĩa vụ của mình để chủ động thực hiện theo các quy định củapháp luật cũng như đòi hỏi các cơ quan nhà nước và các cán bộ, công chức nhànước thực hiện các quy định đó Việc phát triển thanh toán điện tử đối với cácthủ tục hành chính hiện nay được kết hợp cùng với công nghệ hóa các thủ tụchành chính đang từng bước được triển khai, tức là các giấy tờ, hồ sơ sẽ đượcngười dân nhập và gửi đến trang điện tử của cơ quan nhà nước, nếu được chấpnhận thì lệ phí, phí cũng sẽ được chuyển qua tài khoản ngân hàng, làm vậynhanh gọn vừa buộc người có chức vụ, quyền hạn hoàn thành đúng hạn vì ngàynhận hồ sơ, hạn giải quyết hồ sơ đều được lưu trữ qua máy tính, đồng thời vìkhông gặp mặt, lại càng không thể sách nhiễu qua các phương tiện có thể lưutrữ, công khai khác như điện thoại, facebook,… chúng ta rõ ràng có thể giảm bớt

đi một lĩnh vực có thể xảy ra tham nhũng nếu làm việc thanh toán không dùngtiền mặt trong khía cạnh hành chính công

3 Thuận lợi trong quản lý hoạt động của người có chức vụ quyền hạn, kiểm soát được thu nhập, kiểm soát được dòng tiền trên địa bàn cả nước và

xử lý tội phạm tham nhũng

Trong hoạt động quản lý, việc thanh toán không dùng tiền mặt giúp kiểmsoát tốt thu nhập của những người có chức vụ, quyền hạn, một phần của nguồntiền của mỗi người, đồng thời việc khai khống tiền lương cũng không thể thựchiện được Đặc biệt, Luật PCNT 2018 đã có những quy định hoàn thiện hơn vềkiểm soát tài sản, thu nhập, trong đó: đổi mới hình thức kê khai, phương thức kêkhai tài sản để bảo đảm tính hiệu quả cao hơn Có nhóm đối tượng sẽ bị kiểm

soát chặt chẽ hơn, như: Nhóm giữ chức vụ từ giám đốc sở và tương đương trởlên sẽ buộc phải kê khai hằng năm Những nhóm đối tượng tuy không giữ chức

vụ cao nhưng công tác ở những vị trí dễ phát sinh tiêu cực, tham nhũng cũng sẽphải kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập một cách ngặt nghèo hơn Việc thanhtoán không dùng tiền mặt, tức các khoản tiền giao dịch hay lưu trữ đều trong tàikhoản ngân hàng, sẽ giúp hoạt động kê khai tài sản dễ dàng, hiệu quả, tránh tìnhtrạng không kiểm soát được nguồn tiền do người bị kê khai cố tính khai gian,giấu đi

Trong hoạt động xử lý, Tội phạm tham nhũng đã gây thất thoát cho ngânsách nhà nước hàng chục, hàng trăm, thậm chí là hàng nghìn tỷ đồng thế nhưngvấn đề thu hồi lại số tiền chiếm đoạt bất hợp pháp lại còn nhiều sở hở và chưađược đúng trọng đúng mức Tại hội trường Quốc hội về công tác tư pháp, phòngchống tham nhũng năm 2017, Ông Dương Ngọc Hải - P Đại biểu Nguyễn VănHiển (đoàn Lâm Đồng) cho rằng thu hồi có tích cực nhưng tỷ lệ còn thấp và dẫnbáo cáo của Chính phủ đưa ra số liệu án tham nhũng gây thiệt hại hơn 1.000 tỷđồng và 77.000 m3 đất, thu hồi chỉ được hơn 300 tỷ đồng và 3.700 m3 đất, trongkhi mục đích của phòng chống tham nhũng một phần là để chống thất thoát ngânsách nhà nước Vấn đề này nằm ở việc kê khai tài sản vẫn còn hình thức, kê khaimới chỉ dựa vào sự tự giác, trong khi cơ quan có thẩm quyền chưa chủ động xácminh bản kê khai Bên cạnh đó, hành vi phạm tội diễn ra trước thời gian điều tra

đã lâu, đối tượng phạm tội đã sử dụng hết số tiền bất chính, thủ đoạn che giấu tàisản tinh vi, nhờ người khác đứng tên tài sản do phạm tội mà có, chuyển tiềnhoặc tẩu tán ra nước ngoài, gây khó khăn cho việc xác định, thu hồi tài sản Việcthanh toán không dùng tiền mặt sẽ giúp cho chúng ta có thể thống kê số tiềnhiện còn của người phạm tội, số tiền chiếm được những đã thực hiện các giaodịch nào, chuyển đổi thành các tài sản nào hay chuyển đi vào tài khoản của ai,

để có thể thu về triệt để số tiền tham nhũng

4 Thể hiện nỗ lực của Đảng và nhà nước trong công cuộc gây dựng lại niềm tin của nhân dân

Tham nhũng đang là vấn nạn, có xu hướng gia tăng và gây thiệt hại nặng

nề về nhiều mặt, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của đất nước, làm giảmniềm tin của nhân dân vào các cơ quan công quyền và đội ngũ cán bộ, đảng viênđảm nhiệm các vị trí "có quyền" Thực tế cho thấy, các hành vi tham nhũng nêutrên đã và đang xảy ra không chỉ ở cấp Trung ương, ở những chương trình, dự

án lớn có giá trị hàng ngàn tỷ đồng (tham nhũng lớn) mà còn xuất hiện nhiều tạicác bệnh viện, các cơ quan công quyền ở cơ sở,v.v nơi hằng ngày trực tiếp giảiquyết những công việc liên quan lợi ích của nhân dân (tham nhũng vặt) Mấtlòng tin của nhân dân vào chính quyền, thì nhân dân không tin, không nghe,không thấy, hoạt động quản lý sẽ không được tiến hành hiệu quả, còn tạo cơ hội

để các thế lực thù địch thao túng lòng dân Do đó việc chúng ta đẩy mạnh, tuyêntruyền các hoạt động phòng, chống tham nhũng, trong đó có thanh toán khôngdùng tiền mặt đã thể hiện nỗ lực của Chính phủ trong việc ngăn chặn các cơ hội

để tham nhũng len lỏi và tiếp diễn, cho thấy chính quyền vẫn thực sự là của dân,

do dân, vì dân và sự tha hóa, suy thoái đạo đức của những người tham nhũng chỉ

là một phần nhỏ, nhân dân vẫn luôn phải cùng đồng hành và tin tưởng vào chínhquyền

III THỰC TIỄN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TRONG CÔNG TÁC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở NƯỚC TA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

1 Thực tiễn hiệu quả hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt trong công tác phòng, chống tham nhũng ở nước ta

Trong suốt nhiều thập niên qua, tại toàn bộ các nước châu Á, việc muabán phần lớn thường vẫn là bằng tiền mặt Phương tiện thanh toán thay thế là thẻtín dụng thì chỉ thật sự phổ biến tại những nước phát triển Nhưng nay với sựbùng nổ của công nghệ thông tin và của điện thoại di động, các nước châu Áđang đồng loạt chuyển mình tiến đến một xã hội không sử dụng tiền mặt ViệtNam cũng đang đi theo xu hướng đó Vấn đề là phải có những chính sách nhưthế nào để thực hiện được mục tiêu đề ra

1.1 Tích cực

a Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt nói chung

Theo ông Huỳnh Bửu Quang, tổng giám đốc ngân hàng Maritime Bank,trước đây, tiền mặt vẫn là phương thức thanh toán phổ biến tại Việt Nam Hoạtđộng thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam thấp hơn rất nhiều cho cácnước trong khu vực (chỉ chiếm 4,3%, trong khi ở Malaysia là 89%, Thái Lan là59,7%) Nhưng trong hai năm trở lại đây, công nghệ thanh toán không dùng tiềnmặt và thanh toán phi tiếp xúc đã được ứng dụng một cách mạnh mẽ tại ViệtNam Theo thông tin từ Ngân Hàng Nhà Nước, tỷ trọng tiền mặt/tổng phươngtiện thanh toán trong nền kinh tế có xu hướng giảm từ 19,02% của năm 2005xuống 14,02% năm 2010 và còn 11,45 % vào tháng 8/2017; giá trị giao dịch tàichính qua điện thoại di động năm 2017 (mobile banking, internet banking) tăng81%, giá trị giao dịch qua Internet cũng tăng 67% so với trước Các ngân hàngcũng liên tục đưa ra những hình thức thanh toán không tiền mặt mới, ví dụ nhưthanh toán bằng QR code hay Samsung Pay (dịch vụ thanh toán bằng các thiết bị

di động độc quyền) Hình thức thanh toán không dùng tiền mặt thông qua việcphổ cập hóa việc mở tài khoản ngân hàng, tạo các hành lang pháp lý để phổ biếncác hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng đa dạng Bêncạnh hình thức thanh toán bằng thẻ ngân hàng, việc thanh toán trực tuyến quaInternet banking, mobile banking, SMS banking, ví điện tử ngày càng phổ biến.Ngoài ra, theo lãnh đạo Vietcombank, các công nghệ thanh toán ngày càng hiệnđại, các sản phẩm thẻ ngân hàng không chỉ ở phương thức truyền thống là quẹthoặc đưa thẻ vào khe đọc mà hiện nay chỉ cần "chạm" để thanh toán(contactless), tiện lợi hơn Bên cạnh đó, các ngân hàng còn triển khai phươngthức thanh toán trên các ứng dụng di động như mã vạch hai chiều QR Pay, thanhtoán trên thiết bị di động ứng dụng công nghệ giao tiếp không dây tầm ngắnNFC hoặc MST

b Vấn đề thanh toán không dùng tiền mặt trong phòng chống tham nhũng