Luận văn sư phạm Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Nhà thờ đức bà Paris của V. Huygô

Huygụ cũng như sự nghiệp văn chương của ụng nhưng hầu hết cỏc cụng trỡnh này đều đi vào khai thỏc tỡm hiểu những khớa cạnh khỏc nhau về mặt nội dung của tỏc phẩm mà chưa đi sõu vào khai

Trang 1

Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội 2

do, bỡnh đẳng, bỏc ỏi, đề cập sõu sắc đến tư tưởng, tỡnh cảm, nỗi đau khổ của con người, đến vai trũ của quần chỳng trong đời sống chớnh trị – xó hội, đặc biệt với tầng lớp những người khốn khổ ễng đó bày tỏ một niềm cảm thụng vụ bờ, một lũng nhõn ỏi bao la Nguồn cảm hứng sõu xa gắn liền với xó hội và nhõn loại, đó làm cho sự nghiệp văn học của ụng cú ảnh hưởng rất lớn với thời đại ụng đang sống

V Huygụ xuất hiện như một ngụi sao mọc sớm và lặn muộn ở chõn trời của thế kỷ Mónh liệt và cường trỏng, thiờn tài ấy đó để lại cho lịch sử văn học Phỏp và thế giới một khối lượng tỏc phẩm đồ sộ: trờn 20 vở kịch, 10 tiểu thuyết lớn , 15 tập thơ và hàng trăm bài chớnh luận, lý luận văn chương… Ở thể loại nào V Huygụ cũng gặt hỏi được những thành cụng nhất định Nhưng thể loại đưa ụng tới đỉnh cao vinh quang chớnh là tiểu thuyết Và khi cuốn tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris (1931) ra đời, lập tức tài năng viết tiểu thuyết của V Huygụ được cụng nhận

Cho đến nay, trờn văn đàn thế giới cũng như Việt Nam, mặc dự số lượng cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu, cỏc bài viết về V Huygụ, về sự nghiệp sỏng tỏc của ụng rất nhiều song chỳng tụi nhận thấy rằng hầu hết cỏc tỏc giả chỉ chỳ ý đến nội dung mà chưa đi sõu vào tỡm hiểu nghệ thuật xõy dựng nhõn vật – một phương diện thuộc

về hỡnh thức tỏc phẩm Johmn Wolfgang (Đức) cho rằng: “chất liệu nghệ thuật thỡ

ai cũng thấy… cũn hỡnh thức vẫn là điều bớ ẩn với phần đụng”

Vậy “điều bớ ẩn với phần đụng” đấy là gỡ? Chớnh là khoảng trống để chỳng ta đào sõu, tỡm tũi, khỏm phỏ tỡm ra cỏi hay, cỏi độc đỏo của nhà văn này so với cỏc nhà văn khỏc Qua đú chỳng ta sẽ thấy được ngũi bỳt tài hoa của nhà văn Vỡ vậy, chỳng tụi thiết nghĩ rằng phải tỡm hiểu nhiều hơn nữa về mặt hỡnh thức của tỏc phẩm văn học núi chung và hỡnh thức trong tỏc phẩm của V Huygụ núi riờng

Trang 2

1.2 Lý do sư phạm

Là một sinh viờn Ngữ văn, là người dạy văn tương lai nờn việc tỡm hiểu thõn thế, sự nghiệp của cỏc nhà thơ, nhà văn lớn là việc làm thiết thực và cú ý nghĩa Đú vừa là nhiệm vụ học tập, vừa là nhu cầu tất yếu của chỳng tụi trờn con đường khỏm phỏ tri thức và qua đú gúp phần làm cho hiểu biết của mỡnh ngày càng phong phỳ hơn

Cần nhận thấy rằng, hiện nay trờn văn đàn thế giới tờn tuổi của V Huygụ vẫn đang tỏa sỏng rực rỡ Và ở Việt Nam cỏc tỏc phẩm của ụng được bạn đọc biết đến khỏ nhiều Trong đú cú một số tỏc phẩm được chọn hoặc trớch giảng trong chương trỡnh ở phổ thụng Tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris tuy khụng được giảng dạy trong chương trỡnh phổ thụng nhưng việc tỡm hiểu tỏc phẩm này sẽ giỳp chỳng tụi hiểu thờm về tỏc giả V Huygụ và nghệ thuật viết văn của ụng để hỗ trợ cho việc giảng dạy sau này

2 Lịch sử vấn đề

V Huygụ được đỏnh giỏ như “thiờn tài sỏng tạo huyền thoại” Thiờn tài của

V Huygụ là ở chỗ trờn lĩnh vực tư tưởng cũng như nghệ thuật, ụng đó vừa là hiện thõn của thời đại, vừa phản ứng lại thời đại Bước vào văn đàn từ khi cũn trẻ, với cuộc đời kộo dài trờn 80 năm từ 1802 – 1885, V Huygụ đó chứng kiến và trải qua mọi sự kiện chớnh trị – xó hội của thế kỉ XIX ở Phỏp Trong thế kỷ đầy biến động

ấy, V Huygụ đó cú mónh lực đặc biệt thu hỳt đụng đảo bạn đọc trờn nhiều lĩnh vực khỏc nhau với một cường độ sỏng tạo hiếm hoi trong lịch sử văn học xưa nay

Trước khi đưa ra những ý kiến đỏnh giỏ về nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong sỏng tỏc của V Huygụ, ta hóy xem những ý kiến đỏnh giỏ về tỏc giả và sự nghiệp văn chương của nhà văn này

Trang 3

La Thị Lê Lớp K32D – Khoa Ngữ văn -3-

2.1 Đỏnh giỏ chung về tỏc giả và sự nghiệp văn chương của Victo Huygụ

V Huygụ là một thiờn tài vĩ đại ễng đó thử sức mỡnh ở nhiều thể loại Dự ở thể loại nào V Huygụ đều đạt được thành cụng và cú những đúng gúp quan trọng Tỏc giả Đặng Anh Đào trong cuốn Văn học phương Tõy đỏnh giỏ rất cao vai trũ của V Huygụ, coi ụng là “nhà văn đó kết hợp được qua một sự nghiệp đồ sộ gồm thơ và văn xuụi những tỡnh cảm phổ biến nhất, những khỏt vọng bỡnh dị và sõu

xa nhất của con người” và được coi là “hiện thõn của chủ nghĩa lóng mạn”, “là tiếng vọng õm vang của thời đại” đồng thời là “nhà tiờn tri của hoà bỡnh thế giới” Cũng trong cuốn sỏch trờn cú núi tiểu thuyết là nơi mà ụng cú thể thể hiện được tối

đa “những điều khụng thể cú” Vỡ vậy hệ thống tiểu thuyết của ụng được đụng đảo bạn đọc yờu thớch

Đỗ Quang Lưu và Lờ Văn Khoa trong cuốn Victo Huygụ, NXB Giỏo dục,

1978 cũng khẳng định: “Victo Huygụ đó trở thành ngọn cờ đầu của trường phỏi lóng mạn tiến bộ”

Giỏo sư Hoàng Nhõn trong cuốn: Văn học Phỏp thế kỷ XIX, XX, NXB Trẻ thành phố Hồ Chớ Minh, 1977 đó đỏnh giỏ cao về Huygụ như sau: “Victo Huygụ là nhà văn lớn nhất thế kỷ XIX, là một nghệ sỹ toàn diện, ụng đó sỏng tỏc một khối lượng lớn cỏc tỏc phẩm đủ mọi thể loại V Huygụ là một nhà văn lóng mạn tiến bộ,

là một nhà văn chớnh trị dõn chủ đó hiến dõng trọn vẹn cuộc đời cho những lý tưởng nhõn đạo cao cả”

Lờ Hồng Sõm thỡ cho rằng: V Huygụ là nguyờn lóo nước Phỏp, đồng thời là một nghệ sĩ quốc hội, là người mang trong mỡnh dũng mỏu cú thể gọi là bỡnh dõn

Vỡ vậy mà V Huygụ đó “khuấy lờn bóo tố từ dưới đỏy lọ mực” [15, 122] Trong cuốn sỏch này, tỏc giả đó đỏnh giỏ V Huygụ ở nhiều mặt Và qua đú khẳng định,

V Huygụ là một tài năng và ụng chủ bỳt ở lĩnh vực nào thỡ lĩnh vực đú xuất hiện kiệt tỏc…

Trờn đõy chỉ là một số ý kiến tiờu biểu đỏnh giỏ về tỏc giả V Huygụ Trờn thực tế vẫn cũn nhiều ý kiến khỏc đỏnh giỏ cao con người, tài năng, sự nghiệp văn chương của ụng Đỳng như Jean Masin đó nhận định: “Huygụ là một nhà văn lớn,

Trang 4

ụng hơn ai hết bởi thiờn tài mờnh mụng hiển nhiờn của mỡnh đó khuất phục giới văn chương” (kể cả những nhà phờ bỡnh ỏc ý nhất) và đồng thời sỏnh mỡnh ngang tầm với hàng triệu con người bỡnh thường đó từng đến với tỏc phẩm của ụng dễ dàng để rồi trỏi tim và trớ tuệ họ sẽ khắc sõu hoài về ấn tượng đú” [15, 123]

2.2 Những ý kiến đỏnh giỏ về tiểu thuyết V Huygụ và Nhà thờ Đức bà Paris

Trước khi đến với tiểu thuyết và đạt được thành cụng rực rỡ ở thể loại này,

V Hugụ đó thử bỳt và nhanh chúng bước lờn đài vinh quang ở lĩnh vực thơ Năm

1831, cuốn tiểu thuyết lóng mạn đầu tay ra đời gõy nờn một sự kiện lớn, ngay lập tức nú được hoan nghờnh nhiệt liệt trong mọi tầng lớp độc giả Gần hai thế kỷ qua, loài người đún chào “Tũa nhà vĩ đại bằng thơ ca này” [8, 157] với một niềm say mờ lớn

Năm 1835, Tờụphin Gụchiờ, một đệ tự cuồng nhiệt của chủ nghĩa lóng mạn

đó núi về tỏc phẩm này như sau: “cuốn tiểu thuyết này là một thiờn anh hựng ca Iliat thực sự, ngay từ bõy giờ nú đó trở thành một tỏc phẩm kinh điển” [10, 6] theo đỳng nghĩa của nú

Cựng với ý kiến ấy Đỗ Đức Hiểu trong bài “Tầm vúc nhà thờ Paris” in trong Victo Huygụ với chỳng ta (NXB Tỏc phẩm – Hội Nhà văn Việt Nam – 1985) cho rằng: đú là bản anh hựng ca Chớnh bản anh hựng ca này đó ca ngợi tỡnh yờu và trỏi tim con người Đồng thời nú cũn là niềm tin sắt đỏ vào sức vươn lờn của dõn chỳng đến những đỉnh cao của lương tõm trong sỏng

Cũn Ơgien Xuy, tỏc giả Bớ mật thành Paris, viết cho V Huygụ:

“…Ngoài chất thơ cựng tất cả sự phong phỳ của tư tưởng và kịch tớnh, tụi xin núi thờm cuốn truyện của ụng cũn cú gỡ làm tụi vụ cựng xỳc động…” [10, 6] Cú nghĩa

là tỏc phẩm được coi là một bài thơ hựng trỏng và trữ tỡnh Đú là sự tổng hợp của thơ lịch sử, kịch, triết học… một sự tổng hợp bao la khiến cho người đọc ngạc nhiờn

và say mờ

Nhà sử học Giuyn Misơlờ nhận xột vào năm 1833: “Cạnh ngụi nhà thờ lớn

cổ kớnh, V Huygụ xõy dựng một tũa nhà thờ lớn bằng thi ca, cũng vững chắc như nền múng, cũng ngất cao dóy thỏp của tũa nhà nọ” [10, 6]

Trang 5

Đú là những ý kiến đỏnh giỏ đỳng đắn về tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris Bờn cạnh việc đồng tỡnh, ngợi ca thỡ cũng cú những ý kiến phủ định khi bàn về tỏc phẩm này Chẳng hạn, A Lamactin – nhà thơ lóng mạn thế kỷ XIX cú ý trỏch

V Huygụ rằng trong ngụi nhà thờ của ụng “cú tất cả nhưng chỉ thiếu một ớt tụn giỏo” bởi lẽ ở đú người ta khụng thấy thượng đế đõu cả

Với tỏc giả Đặng Thị Hạnh trong Tiểu thuyết V Huygụ thỡ lại cho rằng: Nhõn vật trong tiểu thuyết của V Huygụ chỉ mang “tõm lý một phiến”

Mặc dự cú những ý kiến trỏi ngược nhau khi bàn về tỏc phẩm nhưng nú vẫn được coi là tiểu thuyết lớn duy nhất của nhà văn trong nửa đầu thế kỷ XIX ễng xứng đỏng là “hiện thõn của chủ nghĩa lóng mạn” và “là tiếng vọng của thời đại”

Như vậy, cú thể thấy rằng cú rất nhiều cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu về tỏc giả

V Huygụ cũng như sự nghiệp văn chương của ụng nhưng hầu hết cỏc cụng trỡnh này đều đi vào khai thỏc tỡm hiểu những khớa cạnh khỏc nhau về mặt nội dung của tỏc phẩm mà chưa đi sõu vào khai thỏc, tỡm hiểu về hệ thống nhõn vật, đặc biệt là nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong tiểu thuyết này

Bằng kinh nghiệm cũn hạn chế cũng như vốn hiểu biết cũn hạn hẹp, chỳng tụi xin tiếp cận đề tài “Nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris ” Qua đú thấy được sự đa dạng trong hệ thống nhõn vật, thấy được hoàn cảnh sống cũng như tỡnh cảm của từng nhõn vật, đặc biệt là nghệ thuật của tỏc giả khi xõy dựng lờn hệ thống những nhõn vật này

2.3 Những ý kiến đỏnh giỏ về nghệ thuật và nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong sỏng tỏc của Huygụ

Tỏc giả Đặng Anh Đào trong cuốn Văn học Phương Tõy, NXB Giỏo dục,

2003, đó đưa ra những nhận xột đỏnh giỏ nghệ thuật của Nhà thờ Đức bà Paris như việc sử dụng mụtip đỏm đụng, việc xõy dựng hỡnh tượng nhõn vật gắn với nguyờn mẫu của văn học dõn gian Từ đú tỏc giả khẳng định thế giới nhõn vật trong cuốn tiểu thuyết khụng hoàn toàn chết cứng, trừu tượng mà đó cú sự sống tức là cỏc nhõn vật đó được nhà văn thổi hồn vào đú để mỗi nhõn vật “cú một tinh lực riờng, một sức sống riờng” [3, 496 - 497]

Trang 6

Cũn Đỗ Đức Hiểu trong Victo Huygụ với chỳng ta với bài “Tầm vúc nhà thờ Đức bà Paris”, NXB Tỏc phẩm – Hội Nhà văn Việt Nam, 1985 đó đưa ra ý kiến đỏnh giỏ về cỏc nhõn vật chớnh, ụng cho rằng Cadimụđụ - Exmờranđa là “nhõn vật huyền thoại” cũn Pie Gringoa là “nhõn vật Carnaval” [8, 160 - 161]

Đặng Thị Hạnh trong Tiểu thuyết V Huygụ, NXB ĐH và THCN, 1987, với bài “Nhà thờ Đức bà Paris”: Thể nghiệm đầu tiờn của một cuốn tiểu thuyết viết về đỏm đụng, đó đưa ra những nhận xột khỏi quỏt về mối quan hệ của ba yếu tố nghệ thuật: Kể chuyện, miờu tả và ngoại đề tham gia vào truyện kể Khi phõn tớch cỏc yếu

tố nghệ thuật đú, tỏc giả đưa ra cỏc số liệu thống kờ chứng minh khỏ rừ cho luận điểm của mỡnh, nhằm giỳp bạn đọc nhận ra rằng thành cụng của Nhà thờ Đức bà Paris là kết quả của sự vận dụng và kết hợp tài tỡnh cỏc yếu tố nghệ thuật núi trờn

Cũn theo Nguyễn Ngọc Thi trong Chõn dung cỏc nhà văn thế giới thỡ “

V Huygụ lựa chọn sự kết hợp giữa cỏi trỏc tuyệt và cỏi thụ kệch Nhõn vật của

V Huygụ cú cỏi phi thường, cỏi “quỏ kớch cỡ” Những hỡnh thỏi tu từ trong nghệ thuật miờu tả của V Huygụ như ẩn dụ, ngoa dụ, tương phản tạo nờn những bức chõn dung mang tớnh lóng mạn”

Túm lại, nghiờn cứu phần lịch sử vấn đề chung, chỳng tụi thấy hầu hết cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu đều đi vào khảo sỏt những đề tài rộng lớn mang tầm bao quỏt như: hệ thống nhõn vật, kết cấu truyện cũng cú đi vào nghiờn cứu nghệ thuật xõy dựng nhõn vật nhưng khụng đi vào cụ thể Vỡ vậy chỳng tụi sẽ đi sõu khảo sỏt đề tài

“Nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris” để thấy được bỳt phỏp nghệ thuật tiờu biểu của nhà văn trong việc xõy dựng lờn hệ thống những nhõn vật này

3 Mục đớch nghiờn cứu

Gúp phần nghiờn cứu một cỏch chuyờn sõu và cú hệ thống về thế giới nhõn vật và nghệ thuật xõy dựng trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris Qua đú, hiểu rừ hơn phong cỏch nghệ thuật của tỏc giả

Gúp phần bổ sung, hỗ trợ kiến thức cho việc giảng dạy và học tập tỏc phẩm, tỏc giả V Huygụ trong nhà trường

Trang 7

Người viết tập tỡm hiểu, nghiờn cứu khoa học

4 Nhiệm vụ nghiờn cứu

Chỳng tụi đi vào tỡm hiểu làm rừ về nghệ thuật xõy dựng nhõn vật cũng như những nột độc đỏo của nghệ thuật này trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris

5 Đối tượng, phạm vi nghiờn cứu

V Huygụ là nhà văn tiờu biểu của trào lưu văn học lóng mạn thế kỷ XIX Cuộc đời và sự nghiệp sỏng tỏc của ụng là một kho vụ tận nguồn cảm hứng, đề tài nghiờn cứu cho những ai muốn khỏm phỏ về con người thiờn tài này Hiện cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu về V Huygụ cũng như sự nghiệp sỏng tỏc của ụng vụ cựng phong phỳ Tuy nhiờn, trong phạm vi một khúa luận tốt nghiệp và do trỡnh độ ngoại ngữ cú hạn, chỳng tụi chỉ nghiờn cứu về: “Nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris ” trờn cơ sở xử lý cỏc văn bản, tài liệu bằng tiếng Việt Cụ thể: V Huygụ (2008), Nhà thờ Đức bà Paris, Nhị Ca dịch, NXB Văn học

6 Phương phỏp nghiờn cứu

Trong quỏ trỡnh thực hiện đề tài, chỳng tụi sử dụng cỏc phương phỏp chớnh sau :

- Phương phỏp thống kờ, phõn loại

- Phương phỏp phõn tớch, tổng hợp

- Phương phỏp so sỏnh, đối chiếu

Để khúa luận đạt kết quả cao nhất, chỳng tụi chủ trương sử dụng kết hợp linh hoạt cỏc phương phỏp núi trờn

7 Đúng gúp của khúa luận

Về mặt lý luận với khúa luận này, người viết sẽ nghiờn cứu một cỏch chuyờn sõu và cú hệ thống về thế giới nhõn vật và nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris của V Huygụ Đồng thời khúa luận sẽ khẳng định thờm sự đỳng đắn tin cậy của con đường nghiờn cứu văn học hiện nay

Về mặt thực tiễn, nghiờn cứu đề tài này, chỳng tụi muốn tỡm hiểu nhà văn

V Huygụ để hiểu sõu hơn về phong cỏch văn chương cũng như tỏc phẩm của ụng Thụng qua đú gúp phần khẳng định tài năng và vị trớ của V Huygụ trong nền văn

Trang 8

học Phỏp thế kỷ XIX Đồng thời sẽ giỳp người đọc cú những kiến giải sõu sắc về nhà văn này

8 Bố cục của khúa luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, khúa luận được khai triển theo 2 chương như sau:

Chương 1: Thế giới nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris của

V Huygụ

Chương 2: Nghệ thuật xõy dựng nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris của V Huygụ

Trang 9

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT NHÀ THỜ ĐỨC BÀ PARIS CỦA V HUYGễ

1.1 Khỏi niệm

1.1.1 Nhõn vật văn học

Với nhà văn sỏng tỏc nhõn vật là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu Đõy là phương diện chớnh yếu thể hiện khả năng chiếm lĩnh thế giới một cỏch nghệ thuật

và tư tưởng thẩm mĩ của nhà văn trong tỏc phẩm văn học

Theo 150 thuật ngữ văn học thỡ “Nhõn vật văn học là đơn vị nghệ thuật, nú mang tớnh ước lệ, khụng thể bị đồng nhất với con người thật, ngay cả khi tỏc giả xõy dựng nhõn vật với những nột gần gũi như nguyờn mẫu Nhõn vật văn học là sự thể hiện quan niệm nghệ thuật của nhà văn về con người Nú cú thể được xõy dựng chỉ dựa trờn cơ sở quan niệm ấy í nghĩa của nhõn vật văn học chỉ cú được trong

hệ thống một tỏc phẩm cụ thể” [1, 242] Cú thể thấy nhõn vật văn học là khỏi niệm dựng để chỉ hỡnh tượng cỏc cỏ thể con người – cỏi đó được nhà văn nhận thức, tỏi tạo và thể hiện bằng cỏc phương diện riờng của văn học nghệ thuật ngụn từ

Trong Từ điển văn học, (1984), NXB Khoa học xó hội, Hà Nội trang 168:

“Nhõn vật là yếu tố cơ bản nhất trong tỏc phẩm văn học, là tiờu điểm để bộc lộ chủ

đề, tư tưởng và đến lượt mỡnh nú lại được cỏc yếu tố cú tớnh hỡnh thức của tỏc phẩm tập trung khắc họa Nhõn vật do đú là nơi tập trung giỏ trị tư tưởng nghệ thuật của tỏc phẩm văn học”

Theo Từ điển thuật ngữ văn học thỡ “nhõn vật văn học là con người cụ thể được miờu tả trong tỏc phẩm văn học Nhõn vật văn học cú thể là tờn riờng (Tấm, Cỏm, chị Dậu, anh Pha…) Khỏi niệm nhõn vật văn học cú khi được sử dụng như một ẩn dụ, khụng chỉ một con người cụ thể nào cả mà chỉ một hiện tượng nổi bật nào đú trong tỏc phẩm… Nhõn vật văn học là một đơn vị nghệ thuật mang tớnh ước

lệ, khụng thể đồng nhất nú với với con người cú thật trong đời sống” [6, 235]

Trang 10

Như vậy, với cỏch hiểu này, khỏi niệm nhõn vật khụng bị bú hẹp trong phạm

vi “con người” mà được mở rộng thành “đối tượng” với những đặc tớnh hết sức phong phỳ và đa dạng của nú Ở đõy, đối tượng được miờu tả cú thể là con người nhưng cũng cú thể là đồ vật, loài vật, thiờn nhiờn, thần thỏnh hoặc cũng cú khi một hiện tượng nổi bật nào đú của đời sống… nhưng tất cả chỳng đều được đặt trong mối quan hệ với con người

Một điều đỏng lưu ý là, khỏi niệm nhõn vật văn học đụi khi bị dựng lẫn lộn,

bị đồng nhất với cỏc khỏi niệm như “vai” hay “tớnh cỏch” Thực ra “vai” cú nội hàm hẹp hơn nhõn vật vỡ thường dựng để chỉ loại “nhõn vật hoạt động” hay “nhõn vật suy tư trờn sõn khấu” Cũn việc đồng nhất nhõn vật với “tớnh cỏch” xuất phỏt từ một nhận thức đỳng đắn là tỏc phẩm văn học nhỡn chung cú chức năng thể hiện tớnh cỏch

xó hội thụng qua tớnh cỏch nhõn vật Tuy nhiờn việc đồng nhất hai khỏi niệm này sẽ làm chỳng ta khụng thấy được mức độ thể hiện nhõn vật xuất hiện khỏc nhau của nhà văn trong tỏc phẩm

Trong tỏc phẩm văn học số lượng nhõn vật là khụng giới hạn Nú cú thể cú một vài, hàng chục nhõn vật trong truyện ngắn, truyện vừa đến hàng trăm nhõn vật trong cỏc tiểu thuyết

Nhõn vật văn học là một hiện tượng hết sức đa dạng, cỏc nhõn vật thành cụng thường là những sỏng tạo độc đỏo, khụng lặp lại Tuy nhiờn trong cỏc nhõn vật, xột

về nội dung, cấu trỳc, chức năng cú thể thấy nhiều hiện tượng lặp lại tạo thành cỏc loại nhõn vật

Căn cứ vào nội dung tư tưởng cú thể chia nhõn vật thành hai loại: Nhõn vật phản diện (nhõn vật tiờu cực) và nhõn vật chớnh diện (nhõn vật tớch cực)

Trang 11

Nhõn vật gúp phần quan trọng vào sự thành cụng của tỏc phẩm Văn học phản ỏnh đời sống bằng hỡnh tượng, bằng những nhõn vật cụ thể Do đú chức năng đầu tiờn, trọng yếu nhất của nhõn vật thể hiện ở chỗ nú chớnh là phương tiện để nhà văn khỏi quỏt hiện thực Tỏc phẩm văn học khụng thể thiếu được nhõn vật Bởi chỉ thụng qua nú, nhà văn mới thể hiện được nhận thức của mỡnh về xó hội, con người với những đặc điểm về số phận và tớnh cỏch của nú, mới cú thể khỏi quỏt được những vấn đề cú tớnh quy luật của đời sống

Nhõn vật cũn là phương tiện tất yếu và quan trọng nhất để thể hiện tư tưởng của tỏc phẩm Nú cú nhiệm vụ cụ thể húa sự thực hiện của chủ đề tư tưởng tỏc phẩm, tức thụng qua sự hoạt động và mối liờn hệ giữa cỏc tớnh cỏch, người đọc sẽ đi đến một sự khỏi quỏt húa về một nhận thức, tư tưởng

Đối với hỡnh thức của tỏc phẩm văn học, nhõn vật là yếu tố quyết định phần lớn đến kết cấu cốt truyện, ngụn ngữ nghệ thuật, sự lựa chọn cỏc chi tiết nghệ thuật… trong tỏc phẩm

Túm lại, nhõn vật là hỡnh thức của văn học để phản ỏnh hiện thực Hỡnh thức

ấy rất đa dạng, thể hiện cỏc khớa cạnh vụ cựng phong phỳ của đời sống Việc nhận thức cỏc đặc điểm, vai trũ và chức năng của nhõn vật là rất cần thiết nhằm đi sõu tỡm tũi những nội dung phong phỳ đú trong di sản văn học nhõn loại

1.1.2 Thế giới nhõn vật

Khỏi niệm “thế giới nhõn vật” là một phạm trự rất rộng “Thế giới nhõn vật”

là một tổng thể những hệ thống nhõn vật được xõy dựng theo quan niệm của nhà văn và chịu sự chi phối của tư tưởng tỏc giả Thế giới ấy cũng mang tớnh chỉnh thể

Trang 12

La Thị Lê -12- Lớp K32D – Khoa Ngữ văn

trong sỏng tỏc nghệ thuật của nhà văn, cú tổ chức và sự sống riờng, phụ thuộc vào ý thức sỏng tạo của nhà văn và chỉ xuất hiện trong tỏc phẩm văn học, trong sỏng tỏc nghệ thuật Đú là một mụ hỡnh nghệ thuật, cú cấu trỳc riờng, cú quy luật riờng thể hiện ở đặc điểm con người, tõm lý, khụng gian, thời gian xó hội… gắn liền với một quan niệm nhất định của chỳng về tỏc giả “Thế giới nhõn vật” là cảm nhận một cỏch trọn vẹn, toàn diện và sõu sắc của chủ thể sỏng tạo về toàn bộ nhõn vật trong

xó hội, trong tỏc phẩm, mối quan hệ, mụi trường, hoạt động của họ, ý nghĩa, tư tưởng, tỡnh cảm của họ trong cỏch đối nhõn xử thế, trong giao lưu xó hội, với gia đỡnh… “Thế giới nhõn vật” vỡ thế bao quỏt sõu rộng hơn hỡnh tượng nhõn vật Con người trong văn học chẳng những khụng giống với con người thực tại về tõm lý, hoạt động mà cũn cú ý nghĩa khỏi quỏt, tượng trưng

Trong “Thế giới nhõn vật” người ta cú thể chia thành cỏc kiểu loại nhõn vật nhỏ hơn (nhúm nhõn vật) dựa vào những căn cứ tiờu chớ nhất định Nhiệm vụ của người tiếp nhận văn học là phải tỡm ra chỡa khoỏ để bước qua cỏnh cửa và bước vào khỏm phỏ thế giới nhõn vật đú Trong lịch sử văn học, cú thể núi, mỗi tỏc giả lớn đều cú thế giới nhõn vật riờng Mỗi thể loại văn học cũng cú “thế giới nhõn vật” với quy luật riờng của nú

1.2 Thế giới nhõn vật trong tiểu thuyết Nhà thờ đức bà Paris của

V Huygụ

Trong Nhà thờ Đức bà Paris người đọc bắt gặp những nhõn vật khỏc nhau

về hỡnh thức, nội tõm về số phận Người đọc cũng bắt gặp ở đú thế giới nhõn vật với

sự phong phỳ về số lượng và đa dạng về giới tớnh, lứa tuổi và tầng lớp (người già, thanh niờn, trẻ em, vua, quan, tu sĩ, ăn mày…)

Với ngũi bỳt tài hoa của mỡnh V Huygụ đó cố gắng đem đến cho bạn đọc một bức tranh toàn diện về cuộc sống sinh hoạt của nhõn dõn Paris thế kỷ XV trong một giai đoạn lịch sử cũn ấu trĩ Tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris là bức tranh về cuộc sống và con người của Paris thời Trung Cổ Trờn nền bức tranh ấy lại xuất hiện những số phận tiờu biểu, cụ thể mang ước mơ, tư tưởng của nhà văn Để làm được điều đú nhà văn phải quan sỏt và đưa vào tỏc phẩm với một số lượng nhõn vật

Trang 13

đụng đảo thuộc cỏc tầng lớp khỏc nhau Điều này sẽ được cụ thể húa qua bảng thống kờ

1.2.1.Bảng thống kờ phõn loại

STT Nhõn vật Quyển/ trang tờn Cú Khụng tờn

Tầng lớp

Phỏp quyền quyền Thần

Bỡnh dõn và những người khốn khổ

1 Giụan Phrụlụ đờ Mụlăngđinụ

(em trai Clụđơ Phrụlụ)

3 Một bà già trong đỏm đụng ở

gian đại sảnh

4 Thầy Gin Lơbơconuy

(lỏi bào lụng thỳ của đức vua)

Trang 14

14 Thầy Giắc Cụppơnụlơ (lỏi quần

chẽn, ở hiệu Ba dõy chuyền, tại

16 Rơnụn Satụ, quan chấp ấn của

toà Satơlờ ở Paris

17 Bà thứ nhất Nhận xột về

Cadimụđụ khi anh ta xuất hiện

Trang 15

32 Đại uý Phờbuýt đờ Satụpe 2/100 x x

33 Một hiến binh trong đỏm ngự

42 Một mụ già ở Cung điện thần kỳ 2/115 x x

43 Belơvinhơ đờ Lờtoan Ba tờn

trong đỏm ăn mày

Ba mụ ăn mày trong đỏm đụng

xem Pie Gringoa

2/123

49 Một người trong đỏm đụng khi

Exmờranđa xuất hiện

Trang 16

50 Anhe La Hecmơ Bốn bà

tu dũng

ở nhà nguyện Echiờn Hụđri

56 Thầy Rụbe Mixtricon

(đệ nhất bớ thư của nhà vua )

57 Bà Ghiơmet La Marột (vợ Rụbe) 4/177 x x

60 Quan ngự y Giắc Cụchiờ

(bạn của Clụđơ Phrụlụ)

Trang 17

69 Misen Noarờ, viờn thổi kốn

tuyờn thệ của hoàng thượng

70 Pie Joúctơruy, đao phủ tuyờn thệ

của toà ỏn Satalờ

Trang 18

90 Thầy Philớp Lơliờ, tham tụng đặc

biệt hoàng gia

91 Piera Toocrơruy, khảo đả viờn

tuyờn thệ

92 Viờn lục sự ở phũng tra khảo 8/371 x x

93 Luật sư của Exmờranđa 8/375 x x

94 Một đứa bộ trai đi qua ngang căn

buồng của bà tu kớn 8/395

95 Một người trong đỏm đụng xem

Exmờranđa tạ tội trước Chỳa 8/404

104 Tờn ăn mày cú bộ mặt Do Thỏi 10/474 x x

Trang 19

106 Hai gó trong đỏm ăn mày đến

giải cứu Exmờranđa

111 Một gó tinh quỏi túc hoa rõm

(trong đỏm ăn mày)

112 Một mụ ăn mày trong đỏm đụng

giải cứu Exmờranđa

124 Một người trong nhúm người tũ

mũ đứng trước quảng trường

Sự phõn chia như trờn chỉ là tương đối Bởi vỡ dựa vào bảng thống kờ chỳng tụi nhận thấy rằng nhõn vật trong Nhà thờ Đức bà Paris cú thể thuộc cỏc tầng lớp

Trang 20

khỏc nhau trong xó hội từ những người cú chức, cú quyền đến những con người khốn khổ Từ trẻ thơ, phụ nữ đến những người đàn ụng… nghĩa là ta bắt gặp trong tỏc phẩm này đủ mọi lứa tuổi khỏc nhau Cũng nhỡn vào bảng thống kờ cú thể nhận thấy khụng cú sự chờnh lệch nhiều về tỉ lệ giữa cỏc nhõn vật cú tờn và khụng tờn Nhưng do trong tỏc phẩm này nhõn vật đỏm đụng xuất hiện khỏ nhiều nờn rất khú trong việc xỏc định nhõn vật cũng như khú xỏc định nhõn vật thuộc tầng lớp nào Nhõn vật trong tiểu thuyết của V Huygụ hầu hết là những người thuộc tầng lớp khốn khổ Vỡ thế mà loại nhõn vật thuộc tầng lớp này chiếm một tỷ lệ khỏ lớn Tất

cả họ đó tạo nờn một thế giới nhõn vật phong phỳ, đa dạng trong tiểu thuyết của

V Huygụ

1.2.2 Cỏc loại nhõn vật tiờu biểu

Những nhõn vật trong Nhà thờ Đức bà Paris ớt nhiều đều mang cỏc nột đặc biệt, xuất chỳng, đều tiờu biểu cho một phẩm chất vĩnh cửu Mỗi nhõn vật lại mang một tớnh cỏch, số phận, ngoại hỡnh khỏc nhau Vỡ thế người viết khỏi quỏt cỏc nhõn vật trong tỏc phẩm thành ba loại tiờu biểu đại diện cho ba tầng lớp trong xó hội lỳc bấy giờ: thần quyền, phỏp quyền, bỡnh dõn và những con người khốn khổ Tuy nhiờn, nhõn vật khụng chỉ là cỏc cỏ thể người mà nhõn vật cũn cú thể là cỏc đồ vật Cho nờn, ngụi nhà thờ trong truyện cú thể xem là một loại nhõn vật sống động trong tiểu thuyết Bởi lẽ đõy là một nhõn vật bao trựm lờn tất cả, cỏc nhõn vật chớnh phụ của cốt truyện Nhõn vật là tiếng núi của nhà văn, thể hiện tư tưởng của người nghệ

sĩ nờn mỗi nhõn vật sẽ chứa ý đồ nghệ thuật riờng của nhà văn mà chỳng ta cần khỏm phỏ và tỡm hiểu

1.2.2.1 Thần quyền

Bối cảnh, bức tranh của truyện được vẽ lờn hay kể lại bằng nột cụ thể với những sự kiện biến cố cú thực của lịch sử đó tạo nờn cả một khụng khớ của thời đại: một đụ thành Paris cuối Trung Cổ và sắp chuyển qua Phục Hưng Nổi bật trờn đú những nhõn vật của trớ tưởng tượng bay lượn trong một cõu chuyện kỳ lạ, bi thương, hài hước, khủng khiếp Sự xen kẽ giữa cỏc nhõn vật lịch sử (vua Luy XI…) và cỏc nhõn vật hư cấu, trong đú nhõn vật hư cấu nổi lờn bỡnh diện đầu càng làm nổi rừ

Trang 21

Tụn giỏo thế kỷ XV cú vị trớ độc tụn chi phối cỏc lĩnh vực khỏc, đặc biệt nú giống như lực lượng vụ hỡnh kỡm hóm con người Trong Nhà thờ Đức bà Paris – người đại diện cho quyền lực chớnh trị, quyền lực tụn giỏo chớnh là Clụđơ Phrụlụ Đõy là nhõn vật tiờu biểu cho loại nhõn vật thần quyền

Thõu túm trong tay rất nhiều tri thức đương thời, Phrụlụ quả cú một trớ tuệ phi thường Tuổi trẻ của ụng qua đi trong say mờ học tập, nghiờn cứu, tin tưởng rồi thất vọng, đau khổ rồi sướng vui, trờn suốt dọc đường chiếm lĩnh cỏc bộ mụn khoa học Dự khụng tự giỏc, trong chừng mực nào đú, chớnh vị phú chủ giỏo đó dày cụng nghiờn cứu giỏo lý, lại tự huỷ hoại, gặm mũn lũng tin vào Chỳa, vào lực lượng thỏnh thần, bằng chớnh kiến thức khỏch quan của cỏc mụn khoa học Do quen cụ đơn từ nhỏ, thiếu thốn tỡnh thương gia đỡnh, Phrụlụ đó trở thành một thầy tu chuyờn sống ộp xỏc, khụ khan, lạnh lựng Nhưng tỡnh yờu với Exmờranđa đó biến Phrụlụ từ một con người của Chỳa thành một con người trần tục với tất cả nột nghĩa của nú Đõy chớnh là nghiệp chướng của cuộc đời một vị linh mục - người cha linh hồn trở thành nạn nhõn của chớnh mỡnh, một tội nhõn

Phrụlụ là người nắm quyền lực về tụn giỏo cú lũng tin vào Chỳa vào lực lượng thần thỏnh nhưng tớnh vị kỉ đó biến vị thầy tu này thành con quỷ dữ Y quằn quại vỡ những ham muốn trần thế và trở nờn điờn loạn Y tự phỏ phỏch và trở thành tờn giết người Vỡ quỏ yờu Exmờanđa, Phrụlụ đó trở nờn tàn ỏc và mất hết tớnh người Chớnh Phrụlụ đó đẩy Giăng - đứa em trai yờu quý của mỡnh đến cỏi chết thảm thương; cũng chớnh Phrụlụ đưa Exmờranđa tới giỏ treo cổ để bất cứ ai cũng khụng cú được nàng

Trang 22

Phrụlụ như một lực lượng vụ hỡnh bỏm riết cuộc đời Exmờranđa ễng luụn ngắm nhỡn cụ từ xa, lỳc thỡ nhỡn cụ đang nhảy mỳa ở quảng trường Grevơ “giữa hàng nghỡn khuụn mặt nhuộm ỏnh lửa đỏ hồng, cú một khuụn mặt hỡnh như cũn ngắm cụ vũ nữ say mờ hơn cả mọi người… Đụi mắt khụng rời cụ Bụhờmiờng” [10, 86 - 87], lỳc thỡ nhỡn cụ từ căn phũng nhỏ – gian phũng bớ mật của Phrụlụ trong nhà thờ để “nhỡn xuống quảng trường sõn nhà thờ; trước tất cả đỏm đụng này, ụng chỉ thấy một khuụn mặt: cụ Bụhờmiờng” [10, 298] Cú thể núi rằng ỏnh mắt của Phrụlụ luụn dừi theo Exmờanđa mọi lỳc mọi nơi và chớnh Phrụlụ như một thứ Định mệnh quyết định cuộc đời cụ: “Em cú bằng lũng yờu ta khụng? Ta vẫn cú thể cứu được em? [10, 410]; “Ta sẽ chiếm đoạt em… Ta sẽ là chủ nhõn của em Ta chiếm đoạt em, Ta cú nơi ẩn nỏu… Em sẽ theo ta nhất định phải theo ta, nếu khụng ta sẽ nộp em cho chỳng! Hỡi người đẹp, hoặc chết, hoặc thuộc về ta! Thuộc về linh mục! Thuộc về kẻ bội giỏo! Thuộc về sỏt nhõn!” [10, 554]

Như vậy, một phú chủ giỏo – kẻ đại diện cho quyền lực (người của tụn giỏo

cú vị trớ cao) đó khụng chiến thắng được khổ hạnh mà kiếp tu hành cần cú để rồi cuối cựng dẫn đến cỏi chết bi thảm là chết dưới bàn tay của con người từng tụn thờ mỡnh

Cũng giống như Phrụlụ, nhõn vật bà tu kớn dũng Tỳi Guyđuylơ là nhõn vật đại diện cho thứ lực lượng vụ hỡnh – loại nhõn vật thần quyền Nhưng điều đú chỉ được thể hiện ở quóng đời sau của nhõn vật này Bởi lẽ, trước kia bà vốn là một cụ gỏi xinh đẹp, thớch sống nhàn hạ Một người dịu dàng luụn vui vẻ ca hỏt Bà cú một đứa con gỏi và hết lũng yờu quý nú Nhưng bất hạnh đó đến với người mẹ tội nghiệp, những người Ai Cập đó đỏnh trỏo đứa con xinh đẹp của bà bằng một đứa trẻ

dị dạng Nỗi đau mất con đó hỡnh thành trong bà với những người dõn Ai Cập và Exmờranđa là nạn nhõn của lũng hận thự đú Bà như một cỏi búng, một nỗi ỏm ảnh theo đuổi cụ Những lỳc Exmờranđa nhảy mỳa thỡ bà luụn xuất hiện chỉ trớch, quỏt thỏo với những tiếng thột rựng rợn khiến cụ gỏi phải khiếp sợ “Con cào cào Ai Cập kia, mày cú cỳt đi khụng?” [10, 89], “Con ve sầu õm phủ kia, mày cú cõm mồm ngay đi khụng” [10, 91] Thậm chớ khi biết tin cụ bị treo cổ bà sung sướng cười

Trang 23

sằng sặc: “Ha! Ha! Ha!” [10, 555] Do hoàn cảnh xụ đẩy mà bà đó biến thành một

kẻ hung dữ với thõn hỡnh tiều tuỵ trụng đến khiếp đảm

Với loại nhõn vật thần quyền, V Huygụ đó cho chỳng ta thấy những mảnh đời, những số phận khỏc nhau: đú là số phận của những con người ộp xỏc ở chốn tu hành đến những con người khốn khổ trong xó hội mà Phrụlụ và Guyđuylơ là hai nhõn vật tiờu biểu Tuy nhiờn họ đều giống nhau ở chỗ: đều phải chịu đau đớn, đày đoạ giày vũ trong những ý nghĩ của riờng mỡnh Qua đõy, ta thấy nhà văn khụng chỉ thương cảm mà cũn lờn ỏn qua hỡnh tượng Phrụlụ

Thời Trung Cổ, quyền lực nằm trong tay nhà vua, nờn số phận của người dõn đều do nhà vua quyết định Vua Luy đó tha cho Pie Gringoa được sống sau một bài diễn văn dài thay cho cỏi ỏn treo cổ Và chớnh vị vua này đó sai đội quõn đi tiờu diệt đỏm dõn ăn mày và lục soỏt khắp mọi nơi để tỡm bắt Exmờranđa dẫn đến cỏi chết bi thảm của nàng

Bờn cạnh vua Luy - đại diện cho quyền lực cao nhất cũn cú toà ỏn Toà ỏn trong bất kỳ chế độ xó hội nào cũng luụn là nơi thể hiện quyền uy và sự nghiờm minh của phỏp luật Thế nhưng, V Huygụ lại tỏi hiện nơi đú thành một bức tranh

Trang 24

hài hước và ẩn sau nú là ngụ ý phờ phỏn, chế giễu sõu cay về một nền phỏp chế đó bắt đầu mục ruỗng Cỏc vị quan toà xuất hiện trong Nhà thờ đức bà Paris được nhà văn tập trung miờu tả qua hai cảnh xột xử tiờu biểu là cảnh xột xử Cadimụđụ và cảnh xột xử Exmờranđa

1 - Cảnh xột xử Cadimụđụ: Nhà văn dành hơn chục trang để miờu tả quang cảnh và diễn biến buổi xột xử Cadimụđụ trong vụ tổ chức bắt cúc cụ gỏi Bụhờmiờng bất thành Vị quan toà ở đõy được V Huygụ miờu tả giống như một thằng hề Hội đồng xột xử được tổ chức cú vẻ rất quy củ với thẩm phỏn, lục sự và rất đụng cảnh

vệ để ỏp giải tội phạm, thế nhưng vị chủ toạ này vừa điếc, vừa dốt lại luụn tỏ ra oai nghiờm bằng đụi mắt lỳc nào cũng “lim dim” hỏi cung phạm nhõn mà thở “hổn hển”

mồ hụi “rỏ từng giọt lớn như nước mắt trờn trỏn làm ướt cả tập hồ sơ trước mặt” [10, 240] Tuy vừa điếc, vừa dốt nhưng vị quan toà này vẫn nắm giữ trong tay vận mệnh của Cadimụđụ Chẳng thế mà Cadimụđụ bị phạt tiền, bị bỏ tự, bị phạt roi ở quảng trường

Rừ ràng, cảnh xột xử của toà ỏn chẳng khỏc gỡ một gỏnh xiếc mà chủ trũ lại

là người đại diện cho phỏp luật, cho cụng lý

2 - Cảnh xột xử Exmờranđa: Toà ỏn lẽ ra phải là nơi tỏ rừ uy quyền của luật phỏp thỡ trong con mắt của nhõn vật Pie Gringoa những vị thẩm phỏn, quan toà chỉ

là đàn cừu, là con lợn lũi, là con cỏ sấu, mốo đen… Trong buổi xột xử Exmờranđa, quan toà ra sức buộc tội phạm nhõn và dựng nhục hỡnh để buộc cụ phải thừa nhận tội lỗi mà khụng do mỡnh gõy nờn Cảnh ộp cung Exmờranđa tại phũng tra khảo là lời tố cỏo đanh thộp đối với xó hội bất cụng Trong xó hội đú luật phỏp khụng phải

để bờnh vực quyền của con người mà là cụng cụ để bức tử họ

Như vậy, Qua hai cảnh xột xử tiờu biểu trờn nhà văn giỳp người đọc hiểu và cảm nhận được thõn phận nhỏ bộ của những người dõn nghốo, thấp cổ bộ họng trước phỏp luật

Cựng đại diện cho luật phỏp cũn cú Phờbuýt và đội ngự lõm quõn Trong đú Phờbuýt là nhõn vật tiờu biểu – người đại diện cho giới qỳy tộc xa hoa phúng tỳng

Là người bảo vệ cụng lý nhưng viờn đại uý cung thủ ngự lõm lại chơi bời trỏc tỏng,

Trang 25

một kẻ si tỡnh ban phỏt ỏi tỡnh khắp nơi… chớnh Phờbuýt đó lừa gạt tỡnh cảm của Exmờranđa Và chớnh Phờbuýt đó khiến Exmờranđa gặp bất hạnh vỡ một tội lỗi khụng phải do mỡnh gõy ra Rừ ràng người nắm luật phỏp lại khụng dựng nú để bảo

vệ con người mà lợi dụng nú để đạt được những mục đớch, dục vọng của mỡnh

Vậy là cả phỏp quyền lẫn thần quyền đều hợp sức tạo ra một nền phỏp chế thụ sơ mà dó man, tự tố cỏo thúi tàn bạo đờm dài Trung Cổ Vỡ thế, đõy là một nền phỏp chế cú nhiều điều cần lờn ỏn

1.2.2.3 Bỡnh dõn và những con người khốn khổ

Hỡnh tượng những con người khốn khổ là loại nhõn vật xuất hiện khỏ nhiều trong sỏng tỏc của V Huygụ Đặc biệt là trong Những người khốn khổ mà nhà văn viết sau này thỡ loại nhõn vật này xuất hiện càng nhiều Trong Nhà thờ Đức bà Paris những con người khốn khổ là: Cadimụđụ, Exmờranđa, Guyđuylơ, đỏm dõn ăn mày, Pie Gringoa, Giăng Phrụlụ Mỗi nhõn vật là một mảnh đời, một số phõn riờng: Cadimụđụ - nhõn vật khốn khổ vỡ tự nhiờn; Exmờranđa – nhõn vật khốn khổ vỡ thiờn kiến xó hội; Guyđuylơ - nhõn vật khốn khổ vỡ mất đứa con gỏi; Gringoa – hỡnh ảnh biếm hoạ một cỏ tớnh nhu nhược thớch sống bằng ảo mộng hóo huyền… Tất cả đó gúp phần tạo nờn sự đa dạng trong thế giới nhõn vật của V Huygụ

Nhõn vật Cadimụđụ là một trong những hỡnh tượng độc đỏo trong sỏng tạo nghệ thuật của thiờn tài V Huygụ Nhõn vật này được xem là “nhõn vật khởi đầu” cho một hệ thống hỡnh tượng nhõn vật trung tõm: “những con người khốn khổ”

Cadimụđụ trong toàn bộ tỏc phẩm là biểu tượng cho đỏm quần chỳng: dị dạng, cõm lặng khụng thể nào diễn đạt được ý nghĩ của mỡnh, đú là những người ăn mày

lở loột, quố quặt, là những người lưu manh, là cụ gỏi Bụhờmiờng lang thang, khụng tờn tuổi, đú là nhõn loại cũn ở “giai đoạn ấu trĩ”, đầy bản năng hung hón nhưng bỗng chốc cú thể hộ ra vẻ đẹp sỏng ngời dưới lớp vỏ xấu xớ của mỡnh

Cadimụđụ giống như một di chuyển ngẫu nhiờn của hỡnh tượng Trương Chi sang phương Tõy, hoặc ngược lại Trớ tưởng tượng phong phỳ và quan niệm về cỏi tầm thường tới mức cú thể thành xấu xớ trong phương phỏp lóng mạn, khiến

V Huygụ xõy dựng lờn thằng gự tập trung đủ mọi tật nguyền trong thõn thể đến độ

Trang 26

thành ra kỳ quặc, quỏi dị Thiờn nhiờn đó bạc đói cỏi vỏ ngoài của Cadimụđụ, cỏi dỏng đi nửa người nửa thỳ của Cadimụđụ là ấn tượng sõu đậm về hỡnh thức bờn ngoài mà tỏc giả vẽ ra cho độc giả của mỡnh Bao nhiờu người nhỡn thấy Cadimụđụ đều mỉa mai, chõm chọc thậm chớ ghờ sợ, hắt hủi Đõy chớnh là cỏi chưa đầy đủ của nhõn vật nờn ngay từ lỳc sinh ra nú đó khụng được thừa nhận là con người về phương diện hỡnh thức mà bị coi là “thằng nhúc quỏi vật”

Hỡnh thức bờn ngoài là cỏi khỏch quan mang lại, con người ta sinh ra khụng thể chọn cho mỡnh một hỡnh hài như mong muốn Và Cadimụđụ khụng phải là ngoại lệ Ngay từ khi sinh ra, Cadimụđụ đó khốn khổ với vẻ ngoài xấu xớ của mỡnh Anh bị hắt hủi, bị bỏ rơi được phú chủ giỏo Phrụlụ nhận nuụi Sau này khi gặp Exmờranđa, Cadimụđụ dành cho nàng một tỡnh yờu đặc biệt Nhưng Cadimụđụ chỉ

cú thể yờu đơn phương và chỉ cú thể nhỡn nàng từ xa Nỗi khổ ấy càng khiến anh đau đớn hơn mỗi khi đối diện với Exmờranđa “chưa bao giờ tụi thấy xấu xớ như bõy giờ Đem so sỏnh với cụ, tụi rất thương hại cho thõn tụi, tụi chỉ là con quỏi vật khốn khổ đỏng thương… Tụi là cỏi gỡ ghờ tởm, chẳng phải người, chẳng phải thỳ, một thứ gỡ đú cũn cứng rắn hơn, bị giày xộo dưới chõn và dị dạng hơn cả hũn sỏi!” [10, 434]

Cũn gỡ đau đớn hơn khi một người xấu nhận thức được sự xấu xớ của mỡnh Nhưng đú lại là nột đẹp trong tõm hồn – một tõm hồn cao quý và trong sỏng

Túm lại, Cadimụđụ hiện lờn là một nhõn vật xấu ma chờ quỷ hờn, điều này khiến ta liờn tưởng đến nhõn vật trong sỏng tỏc dõn gian Cụ thể, trong một số truyện cổ tớch ở Việt Nam người đọc bắt gặp nhiều cỏi tờn như nàng Cúc, chàng Hủi, Sọ Dừa… Với vỏ ngoài xấu xớ nhưng bờn trong rạng ngời phẩm chất Với Cadimụđụ, anh khụng phải là con người của thế giới cổ tớch nờn khụng cú cơ hội để

xộ bỏ vỏ ngoài dị dạng, chớnh điều này đó làm cho Cadimụđụ trở thành con người khốn khổ, bất hạnh, sống một cuộc đời cụ độc tỏch biệt với cộng đồng xó hội loài người Qua những bất hạnh tột cựng đú, ngũi bỳt tỏc giả đó dấy lờn tấm lũng xút thương con người

Trang 27

Nếu như nhõn vật Cadimụđụ khốn khổ vỡ tự nhiờn đú là vỏ bề ngoài của mỡnh thỡ Exmờranđa lại khốn khổ vỡ định kiến xó hội Bất hạnh đến với Exmờranđa khụng chỉ trong tỡnh yờu mà ngay từ khi cũn nhỏ cụ đó phải chịu bao đau khổ Cuộc đời cụ là một sự đỏnh trỏo hoỏn đổi Lẽ ra cụ cũng cú một mỏi ấm gia đỡnh, cú một người mẹ để vỗ về yờu thương nhưng trớ trờu thay cụ bị bắt cúc từ thủa cũn ấu thơ

và sống một cuộc sống “tự do như khớ trời, song gần như man dại cuộc đời Bụhờmiờng” nay đõy mai đú Trong hành trỡnh đi tỡm mẹ, bước chõn Exmờranđa trải qua nhiều vựng đất khỏc nhau với bao mối nguy hiểm luụn rỡnh rập, đe doạ cuộc sống của cụ Điển hỡnh nhất là sự xuất hiện của vị linh mục Phrụlụ “khuụn mặt quỷ dữ” ấy luụn ỏm ảnh cụ, theo sỏt cụ trờn mọi nẻo đường phố Paris và chớnh ụng ta là người đưa cụ tới giỏ treo cổ Rồi đến cả bà tu kớn dũng Tỳi Guyđuylơ - mẹ của cụ khi chưa nhận ra đứa con của mỡnh, người đàn bà ấy cũng là một nỗi ỏm ảnh, một cỏi búng luụn nguyền rủa, chỉ trớch cụ Thậm chớ bà ta cũn muốn cụ chết để trả thự cho đứa con gỏi của mỡnh Và chớnh bà là người đó mừng rỡ với điệu cuời rựng rợn khi nghe tin cụ bị treo cổ

“Định kiến xó hội” đủ khiến cho cụ gỏi trẻ trung, xinh đẹp, ngõy thơ, trong trắng phải gặp nhiều nỗi bất hạnh Và cú lẽ, bất hạnh lớn nhất và đau đớn nhất với

cụ là khi tỡm được và nhận ra bà tu kớn là mẹ của mỡnh cũng là lỳc cụ từ biệt sự sống để đến với cỏi chết

Exmờranđa được xõy dựng là nhõn vật biểu trưng cho cỏi đẹp cả về hỡnh thức lẫn tõm hồn Sự bất hạnh về số phận của cụ khiến ta liờn tưởng đến số phận của những cụ gỏi trong xó hội phong kiến ở cỏc nước phương Đụng: tài hoa nhưng bạc mệnh hay núi như Nguyễn Du: “chữ tài đi với chữ tai một phần”

Trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris bờn cạnh những nhõn vật trung tõm

mà chỳng ta vừa phõn tớch ở trờn, tiểu thuyết cũn cú một số nhõn vật khỏc là Pie Gringoa, bà tu kớn dũng Tỳi, những đỏm dõn ăn mày… Tuy họ xuất hiện trong tỏc phẩm khụng nhiều nhưng cũng để lại những ấn tượng khụng thể nào phai mờ

Với nhõn vật Guyđuylơ - bà tu kớn dũng Tỳi thỡ sự khốn khổ của bà chớnh là

để mất đứa con gỏi Cú thể núi cuộc đời của bà đó gắn bú với nhà mồ gần mười lăm

Trang 28

năm Dưới ngũi bỳt của nhà văn sự bất hạnh của nhõn vật này nhiều hơn vui sướng Mún kỷ vật duy nhất mà bà cũn lại là chiếc giày xinh xắn của đứa con Nhưng nú giờ chỉ cũn là một dụng cụ tra tấn vĩnh cửu, nghiền nỏt trỏi tim bà mẹ Nú nhắc nhở

bà về những điều đó qua cũn nỗi đau thỡ khụng bao giờ tan được Nỗi đau ấy tựa hồ cũn mónh liệt hơn theo từng ngày và người ta nghe thấy rờn rỉ một giọng núi to, đều đều, buồn đến nóo lũng

Đối với người mẹ khốn khổ ấy, chiếc giày là nỗi an ủi và cũng là nỗi thất vọng của bà từ bao năm “Nỗi đau đú khụng già đi Áo tang cứ việc cũ mũn, phai bạc: trỏi tim vẫn đen màu tang túc” [10, 394]

Tưởng rằng khi nhận ra đứa con của mỡnh thỡ nỗi khổ của bà sẽ chấm dứt Niềm hạnh phỳc trong chốc lỏt mà sao quỏ mong manh đối với một người mẹ đó gửi thõn ộp xỏc chốn tu hành suốt mười lăm năm trời Khú cú thể cú lời nào diễn tả nỗi vui mừng của người mẹ khi tỡm lại được đứa con: “Người mẹ khốn khổ dốc đầm đỡa lờn bàn tay yờu quý cả một giếng đen ngũm và sõu thẳm nước mắt cú sẵn trong người, mà từ mười lăm năm nay bao nhiờu đau khổ đó từng giọt từng giọt ngấm đọng lại” [10, 559] Đau đớn thay khi bà tỡm được đứa con của mỡnh cũng là lỳc hai

mẹ con phải lỡa xa mói mói, đú là một kết cục bi thảm: hai mẹ con cựng chết

Qua đõy ta thấy người mẹ do hoàn cảnh xụ đẩy mà biến thành một kẻ hung

dữ với thõn hỡnh tiều tuỵ trụng đến khiếp đảm Nhưng trờn hết ta thấy được tỡnh mẫu tử, lũng yờu thương và sự chở che của người mẹ Bởi vậy, với nhõn vật này

V Huygụ đó làm lay động lũng người…

Với nhõn vật Pie Gringoa, đõy là một hỡnh ảnh biếm họa một cỏ tớnh nhu nhược thớch sống bằng ảo mộng hóo huyền Chỉ cốt yờn thõn gặp đõu hay đú, chàng luụn lạc quan bất đắc dĩ như Canđiđơ của Vonte, chàng yờu người khụng bằng yờu

dờ, yờu dờ khụng bằng yờu tượng đỏ, yờu ai cũng khụng bằng yờu mỡnh Gringoa là người sống lơ lửng theo chủ nghĩa lóng mạn thuần tuý viển vụng khụng sỏt thực tế

và đó từng ngộ nhận mỡnh là người nổi tiếng với vai trũ là tỏc giả của vở thỏnh kịch được cụng diễn trong buổi lễ ở đại sảnh Toà phỏp đỡnh trong khi dõn tỡnh sẵn sàng

bỏ xem kịch để đi xem một thứ khỏc Nhưng chàng cũng đủ thụng minh để nhận ra,

Trang 29

cuối cựng, miếng cơm manh ỏo hàng ngày vẫn lụi chàng trở về thực tế, vẫn phải ban ngày dựng hàm răng cắn chồng ghế làm trũ để buổi tối cú cỏi cho vào hàm răng mà nhai

Nhà thờ đức bà Paris là “Thể nghiệm đầu tiờn của một cuốn tiểu thuyết viết

về đỏm đụng” [7, 25] Đỏm đụng trong truyện xuất hiện với số lượng lớn, ồn ào, lộn xộn khụng cú tổ chức và rất cuồng nhiệt… Trong đú đỏng chỳ ý là đỏm ăn mày (dõn tiếng lúng) Đứng đầu trong đỏm ăn mày là Clụpanh Truiơphu mang phự hiệu đức vua Trong xó hội lỳc bấy giờ đõy là tầng lớp khốn khổ nhất, nghốo đúi, rỏch rưới, khụng việc làm, ăn xin… Chọn đối tượng miờu tả là quần chỳng cặn bó của một trong những đụ thị lớn nhất Chõu Âu thế kỷ XV để biểu đạt “cỏi thế giới xa lạ,

kỳ quỏi, mộo mú, nhộn nhạo, hoang đường” ấy, V Huygụ đó mở rộng thế giới quan của mỡnh, ụng đó nhỡn vào tận đỏy của xó hội để mà viết mà phản ảnh những cuộc đời, số phận của những người ăn mày, lang thang, những trẻ em khụng nơi nương tựa Phải chăng qua đõy ta thấy được niềm thương cảm, tấm lũng nhõn đạo của nhà văn trước số phận con người nhỏ bộ

Túm lại, với những hỡnh tượng nhõn vật này, V Huygụ đó phản ỏnh chõn thực, sinh động cuộc sống của con người thời Trung Cổ ở mọi tầng lớp khỏc nhau

từ vua, quan, triều thần đến những con người khốn khổ Ở mọi độ tuổi, mọi giới từ người già đến thanh niờn, từ trẻ thơ, phụ nữ đến những người đàn ụng… Những hỡnh tượng này hiện lờn khụng chỉ đem lại cho ta tiếng cười húm hỉnh mà ẩn sõu trong đú là sự đau đớn xút xa, là sự cảm thụng, chia sẻ… là niềm tin, hy vọng vào tương lai

1.2.2.4 Nhà thờ Đức bà – một nhõn vật sống động trong tiểu thuyết

Khỏi niệm “nhõn vật văn học” khụng chỉ hiểu là những con người cú tờn hoặc khụng cú tờn mà cũn cú thể là những sự vật, hiện tượng nổi bật trong tỏc phẩm hay những loài vật khỏc ớt nhiều mang búng dỏng tớnh cỏch của con người Chẳng hạn “nhõn dõn” là nhõn vật chớnh của Chiến tranh và hoà bỡnh, “Dế mốn” là nhõn vật chớnh trong Dế mốn phiờu lưu ký… Nhõn vật cũng cú thể là đồ vật như: cỏi chổi,

Trang 30

cỏi bếp, nồi đồng trong Cỏi tết của mốo con… Cho nờn ta cú thể xỏc định nhà thờ Đức

bà trong truyện là một nhõn vật

Thực vậy, bao trựm lờn tất cả, cỏc nhõn vật chớnh phụ của cuốn truyện là toà nhà thờ Đức bà Mọi tỡnh tiết của cõu chuyện đều xoay quanh ngụi nhà thờ khiến cho nhiều nhà nghiờn cứu nhận xột rằng ngụi nhà thờ ấy mới là nhõn vật trung tõm thực sự cú một linh hồn trong tiểu thuyết

Ta thấy rằng, bối cảnh của cuốn truyện là Paris thời Trung Cổ được tỏi hiện qua sức mạnh của định mệnh đố nặng lờn cỏc nhõn vật, hiện hỡnh qua dũng chữ

“AN” NGKH (định mệnh) tạo thành một thế giới kỳ ảo Trung tõm của thế giới kỳ

ảo này là ngụi nhà thờ Đức bà nổi tiếng, tạo ra một ngó tư đường cho những cuộc gặp mặt đối đầu định mệnh Trong tỏc phẩm này, ngụi nhà thờ được soi rọi từ nhiều kiểu, lỳc thỡ là một toàn cảnh y nghi với khuụn mặt bằng đỏ cựng trăm ngàn điờu khắc dị kỳ, dựng lờn sừng sững, trầm mặc, lỳc thỡ là tia phản chiếu quỏi dị của ụng thần bếp ỏm ảnh và ngự trị khắp ngụi nhà, lỳc thỡ hoang đường dữ dội, dưới ỏnh lửa

mà Cadimụđụ đó đốt lờn để đun núng chỡ, bảo vệ Exmờranđa chống lại cuộc tấn cụng của những người du đóng Nhưng trước hết ta thấy toà nhà thờ Đức bà cú một mối quan hệ mật thiết với nhõn vật Cadimụđụ Đú là người anh em sinh đụi của Cadimụđụ “mà chỗ lồi lừm như khớp với thõn hỡnh nú” Sinh ra là một đứa trẻ vụ thừa nhận với hỡnh thự quỏi dị, Cadimụđụ được phú chủ giỏo nhận nuụi và cho làm cụng việc kộo chuụng trong nhà thờ Cụng việc ấy đó đem lại niềm vui, nguồn hạnh phỳc cho anh Những giàn chuụng chớnh là hậu cung của vua Cadimụđụ Anh thuộc tờn, đặc tớnh của từng giàn chuụng, mỗi lần tiếng chuụng vang lờn là tõm hồn Cadimụđụ lại ngõn nga xao động Ngụi nhà thờ đồ sộ dỏng vẻ bờn ngoài và bờn trong cực kỳ lạnh lẽo, hoang vắng Nú như sinh động và cú sức sống hẳn lờn nhờ bàn tay, bước chõn và hơi thở của Cadimụđụ Cú thể núi, Cadimụđụ trở thành phần hồn của cỏi xỏc từ lõu bất động và giỏ lạnh ấy Như vậy, V Huygụ đó “nhớch lại gần nhau cỏi xa cỏch”, cỏi tưởng chừng như loại trừ nhau thành một thể thống nhất

“đến độ mà cú ai đó từng biết cú Cadimụđụ đó sống ở đú, sẽ thấy nhà thờ Đức bà giờ đõy sao mà hoang vắng, thờ lương, chết chúc Như cú cỏi gỡ đú tiờu vong Thõn

Trang 31

xỏc đồ sộ này trống rỗng, chỉ cũn là bộ xương, linh hồn rời đi rồi, chỉ cũn lại vị trớ

cũ của nú, cú thế thụi Như chiếc sọ người trờn đú vẫn cũn hai lỗ của đụi mắt, nhưng đó mất vẻ nhỡn” [10, 205]

Vẻ sống động, linh thiờng của ngụi nhà thờ là do Cadimụđụ mang lại Lamactin từng núi: “Trong ngụi nhà thờ của anh cú tất cả, chỉ thiếu một ớt tụn giỏo Linh hồn của nhà thờ chớnh là Cadimụđụ, người đỏnh chuụng nghốo khổ” [2, 166] Khụng chỉ tạo ra mối quan hệ mật thiết với nhõn vật Cadimụđụ, ngụi nhà thờ với đặc tớnh vừa bao dung, chở che (Cadimụđụ, Exmờranđa) vừa là mồ chụn vựi (Phrụlụ)

Với Cadimụđụ, tựy theo mỗi tuổi anh lớn lờn và trưởng thành, nhà thờ Đức

bà lần lượt là “vỏ trứng, cỏi tổ, căn nhà, tổ quốc, vũ trụ” [10, 184] Toà nhà thờ giống như một thế giới riờng của anh Nú tỏch biệt anh với thế giới bờn ngoài, nhốn nhỏo, phức tạp Giờ đõy ngụi nhà thờ khụng cũn xa lạ gỡ nữa mà trở nờn thõn thiết

lạ kỳ Đú là “nơi trỳ ẩn”, “cỏi hang lỗ”, “cỏi vỏ” của anh Dường như giữa anh và

nú “cú một mối đồng cảm tự nhiờn rất sõu sắc” khiến anh “dớnh chặt vào nhà thờ như con rựa dớnh chặt vào mai” [10, 185] Cũng giống như Cadimụđụ, nhà thờ là nơi che chở cho Exmờranđa Tại đõy, cụ gỏi Bụhờmiờng đó được cứu thoỏt khỏi bàn tay của đao phủ

Cú thể nhận thấy rằng, hỡnh tượng nhõn vật nhà thờ Đức bà hiện lờn khụng chỉ là nơi cưu mang Cadimụđụ hay Exmờranđa mà cũn là mồ chụn của Phrụlụ Thực thế, tuổi trẻ của Phrụlụ bị chụn vựi, bị gũ ộp trong khuụn khổ của những cuốn sỏch lễ và bộ từ điển để rồi tỡnh yờu trở thành định mệnh dẫn đến cỏi chết bi thảm của Phrụlụ Như thế cú nghĩa là nhà thờ Đức bà vừa là nơi đưa Phrụlụ lờn đỉnh cao của vinh quang nhưng cũng lại là nơi tiờu diệt cuộc sống nơi trần thế của nhõn vật này

Vậy là, toà nhà thờ với khuụn mặt bằng đỏ cựng trăm ngàn điờu khắc dị kỳ, dựng lờn sừng sững uy nghiờm, trầm mặc như được chiếu rọi bằng ỏnh đuốc tranh tối tranh sỏng trong bức hoạ tuần đờm của Rămbrăng, như thấm đượm tõm tỡnh khắc khoải trong cỏc vở kịch của Sờcxpia, như õm vang của tiếng chuụng sớm kinh

Trang 32

chiều tung bay khắp khụng gian thành giàn đồng ca của Henđen Chõu tuần chung quanh nhà thờ lớn là Toà phỏp đỡnh, Quảng trường Grevơ, Cung điện thần kỳ, là toàn bộ Paris dưới tầm chim bay với tường thành, cổng ụ, phố xỏ, cầu cống, tu viện, trường học, nhà thương, trại hủi, giỏo đài, toà ỏn, cụng viờn, lõu đài, chợ bỳa, hàng quỏn… tất cả cụng trỡnh gỗ đỏ này, dưới ngũi bỳt tràn đầy sinh khớ sỏng tạo bằng nhõn quan thấu thị, liền hiển hiện như linh hồn sỏng

Như vậy, với cảm quan nghệ thuật riờng của mỡnh, cựng với tõm hồn của người nghệ sĩ chõn chớnh luụn trõn trọng và yờu cỏi đẹp, V Huygụ đó thả hồn vào

đú khiến ngụi nhà thờ Đức bà trở thành một nhõn vật sống động trong tiểu thuyết

Thế giới nhõn vật mà V Huygụ xõy dựng trong Nhà thờ Đức bà Paris khụng chỉ phản ỏnh được cuộc sống sinh hoạt của Paris thời Trung Cổ mà cũn phỏt hiện được những mặt phổ biến thuộc bản chất của nhõn vật biểu hiện trong những hoàn cảnh đặc biệt cụ thể Chớnh nhờ biết dựa vào bối cảnh Paris thế kỷ XV cựng với mong muốn phục hồi lại khụng khớ cổ xưa, nhà văn V Huygụ đó xõy dựng được những hỡnh tượng sống động hiện lờn giữa dũng chữ và trang giấy Vỡ thế, trong thế giới nhõn vật của V Huygụ chỳng ta dễ dàng xỏc định được nhõn vật đú đại diện cho tầng lớp nào thuộc bước đường lịch sử nào

Trang 33

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT NHÀ

THỜ ĐỨC BÀ PARIS CỦA V HUYGễ

2.1 Nghệ thuật kể trong quỏ trỡnh xõy dựng nhõn vật

Theo từ điển Tiếng Việt “Kể là núi cú đầu cú đuụi cho người khỏc biết” (Hoàng Phờ (chủ biờn) (2005), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr.485)

Kể là một phương diện cơ bản của phương thức tự sự Thuật ngữ “kể” cú khi cũn được dựng thay thế bởi cỏc thuật ngữ “trần thuật” hay “kể chuyện” tuỳ theo cỏc hoàn cảnh khỏc nhau

Thực chất kể là một hoạt động sỏng tạo của nhà văn, là việc giới thiệu khỏi quỏt, thuyết minh, miờu tả đối với nhõn vật, sự kiện, hoàn cảnh, sự vật theo cỏi nhỡn của nhà văn Qua biện phỏp kể, cỏc sự kiện biến cố xảy ra trong quỏ trỡnh phỏt triển của đối tượng trở thành một dũng chảy, quan hệ giữa cỏc nhõn vật được xõu chuỗi kết nối một cỏch lụ gớc nhau

Vậy nghệ thuật kể chuyện là gỡ?

Theo cuốn Vấn đề giảng dạy tỏc phẩm theo loại thể thỡ nghệ thuật kể chuyện được hiểu là sự biết chọn lọc và sắp xếp Người biết kể chuyện khộo thỡ biết dừng lại ở chỗ nào, biết cỏi gỡ là chớnh, cỏi gỡ là phụ, biết cỏi gỡ núi trước, cỏi gỡ núi sau sao cho cõu chuyện cú đầu cú cuối, lụi kộo được sự chỳ ý của người nghe và làm nổi rừ được ý nghĩa của sự việc

Như vậy, nghệ thuật kể chuyện chớnh là cỏch thức mà người kể đó lựa chọn, sắp xếp và diễn tả bằng cả tài năng của mỡnh từ đú tạo ra được sự hấp dẫn kỡ diệu và thu hỳt người khỏc vào cõu chuyện mỡnh kể, cũng như những ý nghĩa hàm ẩn mà mỡnh muốn diễn đạt và bộc lộ Điều đú chứng tỏ rằng, để cú thể kể được một cõu chuyện hấp dẫn, thu hỳt người khỏc đọc là cả một nghệ thuật Chớnh L.Tụnxtụi – nhà văn viết tiểu thuyết bậc thầy, từ kinh nghiệm của một người lao động nghiờm tỳc, miệt mài trong nhiều năm đó đỳc ra nhận xột dựng lời để diễn tả điều mỡnh hiểu sao cho người khỏc cũng hiểu như mỡnh là việc khú khăn

Trang 34

Hơn nữa, trong khi kể chuyện vai trũ của người kể chuyện là khụng thể thay đổi Người kể chuyện dự cú mặt dưới bất kỡ hỡnh thức nào vẫn luụn là thành tố quan trọng tạo nờn giỏ trị nghệ thuật của tỏc phẩm tự sự Việc xỏc định vai trũ của người

kể chuyện gắn chặt với việc tỡm tũi giọng điệu cơ bản của tỏc phẩm và điểm nhỡn của nhà văn

2.1.1 Lựa chọn điểm nhỡn để quan sỏt, phõn tớch, bỡnh luận và làm sỏng

tỏ mối quan hệ phức tạp giữa nhõn vật với nhõn vật, giữa nhõn vật với hoàn cảnh

Những cuộc dạo chơi lang thang qua cỏc con phố ở Paris cựng bố bạn “khi ỏnh mặt trời chiếu qua hàng rào kỡ lạ của cỏc mỏi nhà nhọn hoắt, những vọng lõu, những gỏc chuụng khụng thể nhớ hết đó bao lần V Huygụ ngước mắt đăm đăm nhỡn những toà vọng lõu cao vỳt của nhà thờ Đức Mẹ, mỏng manh như những đường ăng ten bằng đỏ in trờn nền trời”… đó trở thành nguồn cảm hứng để

V Huygụ viết nờn tỏc phẩm Nhà thờ Đức bà Paris

Cõu chuyện lấy bối cảnh là Paris vào thế kỷ XV, với những thúi tục kỡ quặc, những luật lệ man rợ, như hội hố ngày lễ thỏnh, nghi thức phong kiến và sinh hoạt dõn gian theo tập quỏn phúng tỳng đụi lỳc quỏ trớn, rồi hỡnh thức tu hành đạo giỏo…

Vậy là Nhà thờ Đức bà Paris đó phục hồi khụng khớ xa xưa một thời Trung

Cổ đen tối Trong đú cú cuộc sống sinh hoạt của người Paris thời Trung Cổ với đủ mặt vua chỳa, triều thần, quan chức, lớnh trỏng, học sinh, thầy tu, lỏi buụn, hỏt rong,

ăn mày, trộm cắp, gỏi đĩ… tất cả sống “nhung nhỳc” trong một thành phố mạng nhện chằng chịt phố xỏ, ngừ hẻm, làm đủ mọi nghề thủ cụng, nhan nhản phỏo đài, nhà thờ, dinh thự, cột treo cổ, giàn bờu tự… Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tất cả cỏc yếu tố đú cú mối quan hệ chặt chẽ với nhau tạo nờn một cõu chuyện, một bức tranh Paris thời Trung Cổ vừa thực, vừa hư thật sống động, hấp dẫn người đọc Điều

đú thỏch thức tài năng kể chuyện của V Huygụ và sau khi tiếp cận với tỏc phẩm chỳng ta nhận thấy rằng nhà văn đó thành cụng

Trang 35

Để cú điều kiện quan sỏt, phõn tớch bỡnh luận và làm sỏng tỏ mối quan hệ phức tạp giữa nhõn vật với nhõn vật, giữa nhõn vật với hoàn cảnh sống, tỏc giả phải lựa chọn cho mỡnh một điểm nhỡn mang tớnh chủ động xuyờn suốt tỏc phẩm, đú là điểm nhỡn tỏc giả (điểm nhỡn người trần thuật) Việc nhà văn cú thể tham gia một cỏch trực tiếp vào sự kiện, cốt truyện sẽ tạo nờn mối tương quan giữa cỏc nhõn vật với chủ thể trần thuật hay núi cỏch khỏc là điểm nhỡn của người trần thuật với những gỡ anh ta miờu tả Việc xỏc định điểm nhỡn để kể khụng chỉ đảm bảo tớnh hợp

lý trong nguyờn tắc trần thuật mà cũn thể hiện tài năng sỏng tạo độc đỏo và quan điểm của tỏc giả về con người, cuộc sống

Trong Nhà thờ Đức bà Paris tỏc giả đó chọn cho mỡnh là điểm nhỡn tỏc giả Với điểm nhỡn này, theo M Goorki, nú cú thể mỏch cho người đọc những ý nghĩa thầm kớn, những động cơ bớ ẩn phớa sau những hành động của cỏc nhõn vật được miờu tả, tụ đậm thờm tõm trạng của họ bằng những đoạn mụ tả thiờn nhiờn, trỡnh bày hoàn cảnh và núi chung là luụn giật dõy cho họ thực hiện mục đớch của mỡnh, điều khiển một cỏch tự do và nhiều khi rất khộo lộo và vừ đoỏn Sử dụng điểm nhỡn tỏc giả, V Huygụ cú quyền thả cho trớ tưởng tượng bay bổng của mỡnh hướng người đọc vui buồn cựng những trang viết, tạo cho cõu chuyện một chất thơ bàng bạc khắp khụng gian và thời gian Đồng thời thể hiện được tư tưởng phờ phỏn và bờnh vực của V Huygụ đối với cỏc nhõn vật trong tỏc phẩm của mỡnh Hơn nữa, với việc sử dụng điểm nhỡn này, tỏc giả cú thể lỏch vào những ngừ ngỏch sõu kớn trong tõm tư tỡnh cảm của nhõn vật Đú là những vi mạch huyền diệu trong nội tõm con người Mặt khỏc, sử dụng hỡnh thức tỏc giả kể chuyện sẽ giỳp nhà văn chủ động trong việc kết nối cỏc sự kiện, diễn biến tỡnh tiết của cõu chuyện làm cho nú cú một mối dõy ràng buộc và đặc biệt là làm rừ mối quan hệ phức tạp giữa cỏc nhõn vật với nhau, giữa nhõn vật với hoàn cảnh sống Chẳng hạn, người kể chuyện với cỏch dẫn dắt đan xen quỏ khứ – hiện tại đó làm sỏng tỏ mối quan hệ phức tạp giữa hai nhõn vật là Guyđuylơ và Exmờranđa Ấn tượng ban đầu mà nhõn vật Guyđuylơ đem lại cho độc giả là bà xuất hiện như một cỏi búng, một nỗi ỏm ảnh với Exmờranđa Nhưng khi người kể chuyện kể lại những kỷ niệm thõn thương giữa bà và đứa con gỏi bộ bỏng,

Trang 36

ta lại thấy đõy là một người mẹ giàu tỡnh thương Những kỷ niệm ấy là quóng thời gian hạnh phỳc mà bà cú được bờn đứa con thơ Đú là quỏ khứ Cũn hiện tại? Hiện tại đối với bà chỉ là sự õn hận, tiếc nuối, là nỗi đau khụng gỡ cú thể khỏa lấp Nỗi đau ấy như được tăng lờn theo thời gian Vỡ thế, bà căm ghột tất cả những người Ai Cập (vỡ họ đó đỏnh trỏo con bà) và Exmờranđa khụng phải là một ngoại lệ Lắng nghe người kể chuyện kể lại những dũng kỷ niệm ấy để rồi khộp lại cõu chuyện bằng cuộc hội ngộ ngắn ngủi Nhà văn đó làm lay động trỏi tim của bao bạn đọc bởi cõu chuyện đầy bi thương về tỡnh mẫu tử

Tuy nhiờn, nếu chỉ sử dụng thuần tuý một điểm nhỡn thỡ tỏc phẩm sẽ mất đi tớnh khỏch quan và hoàn toàn mang tớnh chủ quan của nhà văn Vỡ vậy, bờn cạnh điểm nhỡn là tỏc giả đúng vai trũ chủ đạo V Huygụ đó khộo lộo đan xen kết hợp với

hệ thống điểm nhỡn nhõn vật Khụng tham gia trực tiếp vào cõu chuyện nờn nhà văn

sẽ cú điều kiện để quan sỏt, dẫn dắt người đọc đi từ sự kiện này đến sự kiện khỏc; từ nhõn vật này đến nhõn vật khỏc; miờu tả nhõn vật ở những thời điểm khỏc nhau với những biến thỏi tinh vi trong đời sống nội tõm Với hệ thống điểm nhỡn nhõn vật, cuộc đời, số phận của cỏc nhõn vật sẽ lần lượt hiện ra

Đú là cuộc đời bà tu kớn dũng Tỳi hiện lờn cụ thể qua lời kể và sự đỏnh giỏ của nhõn vật Mahiột Trước kia bà vốn là một cụ gỏi xinh đẹp, thớch cuộc sống nhàn

hạ, phúng tỳng nờn đó ăn chơi sa đọa Ít lõu sau cụ trở nờn tiều tụy bị mọi người coi thường “Trải năm năm sa đọa, Săngtơphlơri đó trở thành con người khốn khổ Cụ

ta sống trơ trọi, trơ trọi giữa cuộc đời bị dố bỉu bờu riếu ngoài phố, bị cảnh binh đỏnh đập, trẻ con rỏch rưới chế giễu” [10, 254] Thậm chớ, chẳng cũn một ai thốm đoỏi hoài đến cụ, kể cả tờn ăn cắp cũng khinh rẻ cụ “Đối với loại gỏi giang hồ, chỉ

cú tỡnh nhõn hoặc đứa con mới lấp đầy trỏi tim họ” [10, 255] Cuối cựng cụ cũng cú một đứa con gỏi và hết lũng yờu quý nú Nhưng bất hạnh thay, đứa bộ ấy bị bọn người Ai Cập đỏnh trỏo thành một đứa trẻ dị dạng Và cụ phỏt điờn từ đú Trụng cụ rất thảm hại: Tay lỳc nào cũng ghỡ chặt lấy ngực, ngồi co quắp, mỡnh khoỏc bao tải nõu, túc tai bự xự Cảnh tượng đú trụng thật buồn thảm khiến cho cả ba nhõn vật là Mahiột, Uđỏcđơ, Giộcve phải “xỳc động”, “rớm lệ” Họ “rún rộn lại gần”, “im lỡm”,

Định dạng
Số trang	73
Dung lượng	670,06 KB