Luận văn sư phạm Phân tích nội dung, xây dựng tư liệu tham khảo, thiết kế bài học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm nhằm nâng cao chất lượng dạy và học phần A

T G3P có th hình thành ch t béo, protein, phân gi i axit piruvic.. T G3P có th hình thành ribolozodiphophat.

L I C M N

Em xin chân thành c m n các th y cô trong khoa, các th y cô trong t b môn ph ng pháp gi ng d y - khoa Sinh - KTNN, tr ng i h c s ph m Hà

N i 2 đã t o đi u ki n giúp đ em hoàn thành đ tài nghiên c u c a mình

Em xin c m n cô giáo - Th.S Tr n Th H ng đã h ng d n ch b o

t n tình trong su t quá trình nghiên c u khóa lu n t t nghi p

Em xin c m n các th y cô Tr ng THPT Nam Sách - H i D ng, Tu

T nh - H i D ng, C m Giàng 2 - H i D ng ã nhi t tình ng h , giúp đ

em trong su t quá trình đi u tra, th m dò cùng các b n sinh viên đã đóng góp

nh ng ý ki n quý báu

L n đ u tiên làm quen v i công tác nghiên c u khoa h c, không tránh

kh i nh ng thi u sót, r t mong s ch b o, đóng góp ý ki n c a th y cô và các

b n sinh viên đ đ tài đ c hoàn thi n

Hà N i, tháng 04 n m 2009

Sinh viên

Nguy n Th Hiên

L I CAM OAN

Khóa lu n t t nghi p này đ c hoàn thành d i s h ng d n c a cô giáo – Th.S Tr n Th H ng Tôi xin cam đoan r ng:

ây là k t qu nghiên c u c a riêng tôi

tài này không trùng v i b t c đ tài nào đã t ng công b

N u sai tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m

Hà N i, tháng 04 n m 2009

Sinh viên

Nguy n Th Hiên

M C L C

Trang

L i c m n……… 1

L i cam đoan……… 2

Danh m c các kí hi u, ch vi t t t……….3

M c l c……… 4

Ph n 1: M đ u……… 5

1.1 Lí do ch n đ tài……… 5

1.2 M c tiêu và nhi m v c a đ tài……… 5

1.3 i t ng, ph m vi nghiên c u……… 6

1.4 Ph ng pháp nghiên c u……….6

1.5.Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n……….7

Ph n 2: T ng quan các v n đ nghiên c u……….8

2.1 L ch s nghiên c u……… 8

2.2 C s lí lu n……….……… 9

Ph n 3: K t qu nghiên c u……… 13

Ch ng I Phân tích n i dung và t li u tham kh o bài gi ng……… 13

Ch ng II So n m t s giáo án theo h ng l y h c sinh làm trung tâm… 39

K t lu n và ki n ngh ……… 72

Tài li u tham kh o……… 73

PH N 1: M U 1.1 Lí do ch n đ tài

M c tiêu giáo d c n c ta hi n nay, c ng nh các n c khác trên th

gi i không ch d ng l i vi c truy n th cho HS nh ng ki n th c, k n ng loài ng i đã tích l y tr c đó mà còn đ c bi t quan tâm đ n vi c b i d ng cho HS n ng l c sáng t o có th đ t đ c m c tiêu đó, trong quá trình DH

ng i GV luôn luôn chú ý, t o đi u ki n cho HS tích c c, t l c ti p thu ki n th c

Cùng v i vi c đ i m i ch ng trình SGK, t ng c ng ph ng ti n, thi t b d y h c… Vi c đ i m i PPDH trong tr ng THPT hi n nay là m t nhu c u r t thi t th c

Th c ti n, SGK sinh h c 11 c ng nh SGK sinh h c 10, 12 m i THPT đã đ c t p hu n b i d ng cho GV đ gi ng d y SGK theo tinh th n

đ i m i c a b GD – T, song th i gian t p hu n có h n, SGK có nhi u đi m

m i và khó T th c ti n đó, đ t ra câu h i: Làm th nào đ thi t k bài gi ng theo h ng t ch c các ho t đ ng h c t p c a h c sinh v a đ m b o n i dung

ki n th c v a phát huy vai trò ch đ ng c a ng i h c?

Thi t ngh , n u GV có đ tài li u tham kh o, k n ng phân tích n i dung bài gi ng, xác đ nh thành ph n ki n th c, tr ng tâm ki n th c, logic thành ph n ki n th c s thu n l i h n trong vi c gi ng d y theo h ng l y

h c sinh làm trung tâm

Chính vì lí do trên, tôi đã ch n đ tài: “Phân tích n i dung, xây d ng t

li u tham kh o, thi t k bài h c theo h ng l y h c sinh làm trung tâm nh m nâng cao ch t l ng d y và h c ph n A ch ng I – chuy n hóa v t ch t và

Thi t k m t s giáo án theo h ng HSTT

1.2.2 Nhi m v nghiên c u

Phân tích n i dung bài h c

- Logic bài h c: v trí bài trong ch ng, logic n i dung bài h c

- N i dung bài h c: ki n th c c b n, ki n th c c n b sung, ki n th c

c các tài li u có liên quan đ n đ tài làm c s lí thuy t cho đ tài: Lí

lu n d y h c sinh h c – inh Quang Báo, Tài li u liên quan t i v n d ng các PPDH tích c c

Nghiên c u n i dung, ch ng trình SGK sinh h c 11 ban c b n, tài

li u v “Chuy n hóa v t ch t và n ng l ng th c v t”, SGK, SGV sinh h c

11 ban c b n làm c s cho vi c xây d ng tài li u tham kh o, thi t k bài

T n m 1945 tr đi, Pháp hình thành các l p h c thí đi m ti u h c các l p này, ho t đ ng h c tùy thu c vào h ng thú và sáng ki n c a HS B giáo d c Pháp khuy n khích áp d ng ph ng pháp d y h c tích c c

N m 1970, M các tr ng áp d ng ph ng pháp d y h c tích c c, t

ch c ho t đ ng đ c l p c a HS b ng phi u h c t p

các n c XHCN c nh Liên Xô ngay t nh ng n m 50 c a th k

XX đã chú ý đ n vi c tích c c hóa ho t đ ng h c t p c a HS Liên Xô lúc này, nghiêm c m vi c GV đ c nh ng khái ni m, đ nh ngh a cho HS ghi

2.1.2 trong n c

V n đ phát huy tính tích c c, ch đ ng c a HS nh m t o ra nh ng con

ng i lao đ ng n ng đ ng, sáng t o, đã đ t ra t nh ng n m 1960, ngành Giáo d c đã có kh u hi u: “Bi n quá trình đào t o thành quá trình t đào t o”

N m 1970, giáo s Tr n Bá Hoành có nghiên c u đ u tiên v ph ng pháp d y h c tích c u, phát huy trí thông minh c a HS

N m 1980 tr đi, có nhi u nhà lí lu n d y h c quan tâm đ n v n đ này GS: inh Quang Báo (1981) GS: Lê ình Trung (1985)

TS V c Bình (1985) GS: V c L u (1995)

c bi t n m 1995 có nhi u h i th o l n v đ i m i ph ng pháp d y

h c tích c c theo h ng ho t đ ng hoá c a ng i h c

T n m 2000 đ n nay, đ i m i PPDH đã đ c tri n khai h u h t các

tr ng ph thông, tr thành m t phong trào r ng l n

Cho đ n nay, vi c nghiên c u, v n d ng ph ng pháp d y h c phát huy tính tích c c c a HS đã có nh ng b c đ u rõ nét, t o nh ng b c chuy n

s ph m th hi n s c g ng cao v nhi u m t trong ho t đ ng h c t p”

Theo GS Tr n Bá Hoành: “Tính tích c c h c t p là tr ng thái h c t p

c a HS đ c tr ng khát v ng h c t p v i s c g ng trí tu và ngh l c cao trong quá trình n m v ng ki n th c”

Ông cho r ng: tính tích c c h c t p c a HS c ng có s t ng đ ng v i tính tích c c nh n th c vì h c t p là m t tr ng h p đ c bi t c a nh n th c

2.2.1.2 Bi u hi n c a tính tích c c h c t p HS

Theo GS Tr n Bá Hoành có 3 m c đ bi u hi n c a tính tích c c h c t p:

Bi u hi n b ng hành đ ng

- HS có các hành đ ng, thao tác t nguy n tr l i câu h i c a GV ho c

b sung câu tr l i c a b n, thích phát bi u ý ki n c a mình v v n đ nêu ra

- HS ng c nhiên tr c hi n t ng, thông tin m i l

- HS b n kho n, day d t tr c nh ng bài t p khó, câu h i khó

- Hoài nghi tr c nh ng câu h i c a th y và b n đ a ra

Bi u hi n ý trí

- T p trung, ch m chú vào n i dung bài h c, chú ý nghe gi ng

- Không n n chí tr c nh ng khó kh n, kiên trì làm b ng đ c nh ng bài toán khó, nh ng thí nghi m ph c t p

2.2.1.3 Các c p đ c a tính tích c c h c t p

Tính tích c c đ t c p đ t th p lên cao nh :

C p đ sao chép, b t ch c: HS ch m chú, quan sát và kiên trì làm theo các đ ng tác c a GV

C p đ tìm tòi, th c hi n: HS không b t ch c và làm theo ph ng

h ng, cách gi i quy t v n đ c a th y cô mà t tìm tòi cách gi i h p lí h n,

ng n g n h n Chúng luôn đ t câu h i: Có cách nào t t h n không? Làm cách nào đ nhanh h n?

C p đ sáng t o: HS đ xu t các ý t ng m i, cách gi i quy t m i đ c

l p, h u hi u; có th t nêu ra đ c nh ng tình hu ng m i, nh ng bài t p có tính sáng t o; có th t thay đ i các y u t thí nghi m, đ xu t các thí nghi m

m i đ ch ng minh n i dung bài h c Tuy nhiên m c đ sáng t o c a HS là

h n nh ng đó là m m m ng đ phát tri n trí sáng t o sau này

2.2.2 Ph ng pháp d y h c l y HS làm trung tâm (HSTT)

Quá trình d y h c bao g m 2 m t h u c : Ho t đ ng d y c a GV và

ho t đ ng h c c a HS Trong lí lu n d y h c có nh ng quan ni m khác nhau

v vai trò c a GV và vai trò c a HS Nh ng t u chung có 2 h ng: ho c t p trung vào vai trò và ho t đ ng c a GV (GV làm trung tâm – GV TT) ho c t p trung vào vai trò và ho t đ ng c a HS (HSTT)

Vi c chuy n d y h c t GVTT sang d y h c HSTT là xu h ng t t y u

có lí do c a l ch s Trong d y h c HSTT ng i h c v a là đ i t ng v a là

ch th , nh n m nh vai trò tích c c ch đ ng c a ng i h c, xem ng i h c

là ch th có t li u

làm rõ đ c đi m c a ph ng pháp d y h c HSTT chúng ta so sánh

v i ph ng pháp d y h c GVTT

2.2.2.1 M c tiêu d y h c

c đi m khác nhau c b n nh t là v m c tiêu

- Trong GVTT, ch ng trình h c t p đ c thi t k ch y u theo logic n i dung khoa h c c a các môn h c, chú tr ng đ n h th ng ki n th c lí thuy t

- Trong HSTT, cho r ng h th ng ki n th c lí thuy t ch a đ đ đáp

ng m c tiêu chu n b cho cu c s ng C n chú tr ng các k n ng th c hành,

hi u bi t và kinh nghi m c a mình HS ti p thu th đ ng, c hi u và nh

nh ng gì GV đã gi ng gi i, tr l i nh ng câu h i GV nêu ra, nh ng v n đ đã d y

- Trong HSTT, ng i ta coi tr ng vi c t ch c cho HS ho t đ ng đ c

l p theo nhóm (th o lu n, làm thí nghi m, quan sát m u v t, phân tích s

li u…) thông qua đó HS v a t l c n m tri th c, k n ng m i ng th i rèn luy n v ph ng pháp t h c, đ c t p d t v ph ng pháp nghiên c u khoa h c GV quan tâm v n d ng v n hi u bi t và kinh nghi m c a t ng cá nhân và c a t p th HS đ xây d ng bài h c

2.2.2.4 Hình th c t ch c d y và h c

- Trong GVTT, t ch c trong phòng h c mà bàn GV và b ng đen là

đi m thu hút s chú ý c a m i HS

- Trong HSTT, th ng b trí thay đ i linh ho t cho phù h p v i ho t

đ ng c a ti t h c, th m chí cho t ng ph n h c Nhi u bài ti n hành trong phòng thí nghi m, ngoài tr i, vi n b o tàng…

2.2.2.5 ánh giá

- Trong GVTT, GV là ngu i đ c quy n đánh giá k t qu h c t p c a

HS, chú ý đ n kh n ng ghi nh và tái hi n các thông tin GV đã cung c p

Trong HSTT, ng i ta coi tr ng vi c t ch c cho HS ho t đ ng đ c

l p, ch đ ng tích c c chi m l nh tri th c, hình thành k n ng, rèn luy n

Th c hi n HSTT không h th p vai trò c a GV mà trái l i đòi h i GV

ph i có trình đ cao h n nhi u v ph m ch t, n ng l c ngh nghi p S.Rassekl (1987) vi t: “V i s tham gia tích c c c a ng i h c thì s khó mà duy trì

m i quan h đ c đoán gi a th y và trò Quy n l c c a GV không còn d a trên

s th đ ng và d t nát c a HS mà d a vào n ng l c c a GV góp ph n vào s phát tri n t t đ nh c a HS thông qua s tích c c c a các em…”

Chính vì nh ng lí do đó đòi h i giáo viên không ng ng m r ng, nâng cao ki n th c, luôn luôn m r ng t m hi u bi t trên l nh v c chuyên ngành

PH N 3: K T QU NGHIÊN C U

CH NG I: PHÂN TÍCH N I DUNG VÀ XÂY D NG T LI U

THAM KH O PH N A - CH NG I

“CHUY N HÓA V T CH T VÀ N NG L NG ” Bài 1: S h p th n c và mu i khoáng r

1 Logic c a bài h c

- ây là bài đ u tiên c a ch ng I: “Chuy n hóa v t ch t và n ng

l ng” Bài này r t quan tr ng vì nó góp ph n giúp h c sinh hình thành khái

ni m chuy n hóa v t ch t và n ng l ng gi a c th TV và môi tr ng t

đó phân bi t đ c v i quá trình chuy n hóa v t ch t gi a V và môi tr ng

s đ c h c ph n B ch ng I và so sánh v i quá trình này c p đ t bào

- Các khái ni m: Lông hút, đai Caspari, th n c, c quan h p th n c

- Phân bi t hai con đ ng xâm nh p c a n c và ion khoáng t môi

tr ng bên ngoài vào đ n m ch d n trung tâm r

- nh h ng c a môi tr ng đ n quá trình h p th n c và mu i khoáng r

2.2 Thành ph n ki n th c ch y u

2.2.1 R cây là c quan h p th n c

a Hình thái c a h r

b R cây phát tri n nhanh b m t h p th

- R đâm sâu, lan r ng và sinh tr ng liên t c hình thành nên s l ng

kh ng l lông hút làm t ng di n tích b m t h p th n c và mu i khoáng

- TB lông hút có thành t bào m ng, không th m cutin, có áp su t th m

th u l n

2.2.2 C ch h p th n c và mu i khoáng r cây

a H p th n c và các ion khoáng t đ t vào TB lông hút

- N c đ c h p th t đ t vào TB lông hút theo c ch th m th u

- Ion khoáng đ c h p th ch n l c vào r cây nh c ch th đ ng và

- Nhi t đ , ánh sáng, oxy, PH đ t, đ c đi m lí hóa c a đ t,…

2.3 Ki n th c b sung

Theo sách Sinh lí Th c v t - V V n V ph n IV 1c - trang 69

S h p th n c cây

- Do gradien n ng đ ch t tan: khi có s chênh l ch v n ng đ các

ch t hòa tan trong t bào r và dung d ch đ t thì n c s đ c h p th vào r theo c ch khu ch tán th m th u, t c là n c s v n chuy n t n i có n ng

đ ch t tan th p t i n i có n ng đ ch t tan cao Trong tr ng h p này, n c

s vào cây m t cách th đ ng khi mà hàm l ng các ch t tan trong r cao và trong môi tr ng đ t ch a đ y đ đ t Còn khi g p đi u ki n thi u n c thì

n c vào r cây theo c ch b m đ c bi t t o đi u ki n nâng n ng đ các ch t trong r lên cao, t o ra grdien n ng đ cao trong r và do đó n c s đ c v n chuy n vào r m t cách tích c c

- Do gradien th n ng: khi có s chênh l ch v th n ng n c thì n c

s v n chuy n t n i có th n ng cao đ n n i có th n ng th p Khi dung d ch

đ t có th n ng n c l n h n th n ng n c trong mô r thì n c s đ c v n chuy n vào r Th n ng n c c a r th ng nh h n th n ng n c c a dung

d ch đ t do t r n c luôn đ c v n chuy n lên cây đ th c hi n các quá trình trao đ i và do s thoát h i n c c a lá

BÀI 2: V N CHUY N CÁC CH T TRONG CÂY

1 Logic bài h c

Bài này k ti p bài 1: “S h p th n c và mu i khoáng r ” HS s

ti p t c tìm hi u quá trình trao đ i n c c a TV v i môi tr ng bài này,

HS s tìm hi u n c và mu i khoáng sau khi đ c h p th qua r s đ c v n chuy n nh th nào trong cây, đ c v n chuy n nh lo i m ch gì? ng l c

v n chuy n các ch t nh nh ng y u t nào?

2 N i dung bài h c

2.1 Ki n th c tr ng tâm

- Các khái ni m: m ch g (xilem), m ch rây (ploem), áp su t r …

- Mô t và phân bi t đ c c u t o c a c quan v n chuy n v n chuy n

v t ch t t r lên lá và các c quan khác trên m t đ t

- Mô t đ c c u t o c a c quan v n chuy n s n ph m đ ng hóa c a quang h p t lá (c quan cho) đ n c quan nh n (n i d tr và s d ng: r ,

h t, qu ,…)

- Mô t đ c dòng v n chuy n ngang l u thông gi a dòng m ch g và dòng m ch rây

- Phân bi t đ c c u t o, thành ph n d ch v n chuy n và đ ng l c c a dòng m ch g v i dòng m ch rây

2.2 Thành ph n ki n th c ch y u

2.2.1 Dòng m ch g (dòng đi lên)

Khái ni m: Dòng m ch g là dòng v n chuy n n c và ion khoáng t

đ t đ n m ch g c a thân và đi kh p c th

2.3 Ki n th c b sung

Theo sách thi t k bài gi ng - Tr n Khánh Ph ng – trang 17

* ng l c c a v n chuy n n c trong cây

N c v n chuy n trong cây nh các l c sau:

- L c đ y c a r : do quá trình trao đ i ch t r , đ c bi t là quá trình hô

h p c a r s phát sinh m t áp l c đ y n c đi lên cao, đó là áp su t r

- S c kéo c a thoát h i n c lá: s chênh l ch v s c hút n c khá

l n gi a không khí và b m t lá làm cho quá trình thoát h i n c x y ra

m nh Các t bào c a lá thi u đ bão hòa n c và hút n c t bào d i C

nh v y mà phát sinh m t l c hút t b m t lá do bay h i n c S c kéo c a thoát h i n c là liên t c ây là đ ng l c ch y u có th đ a c t n c lên r t cao trên cây

- ng l c khác: các mao qu n n c trong m ch d n t o nên các s i

n c r t m ng manh, các s i n c này có đ u trên b kéo m t l c r t c ng do thoát h i n c nh ng s i n c m ng này không h b đ t đo n t o nên b t khí làm t c ngh n m ch Có đ c đi u này là nh hai l c b tr :

L c liên k t gi a các phân t n c L c bám gi a phân t n c v i thành m ch d n

N c đi trong h th ng m ch d n c a cây góp ph n quan tr ng vào s

tu n hoàn n c c a h sinh thái đ t – cây – không khí

Theo sách Sinh lí Th c V t - V V n V ph n IV2 – trang 73

* Con đ ng v n chuy n n c g m ba giai đo n:

Giai đo n 1: t b m t lông hút c a r đ n m ch d n o n này ng n kho ng 0,2 mm N c đi qua c t bào s ng và t bào không s ng

Giai đo n 2: qua h m ch d n c a thân o n này dài g p nhi u l n giai đo n 1 Giai đo n 3: t gân lá đ n t bào th t lá, gian bào, khí kh ng ra không khí N c qua các t bào s ng và qua các ng mao d n c a thành t bào th t lá

r i ra ngoài không khí qua khí kh ng Còn trong thân, n c v n chuy n t r lên lá theo h m ch g Các ch t hòa tan đ c r hút vào c ng t o thành trong quang h p và trao đ i ch t v n chuy n xu ng d i theo m ch rây

1 Logic bài h c

Bài này k ti p bài hai: “V n chuy n các ch t trong cây” Qua bài này,

HS s bi t đ c n c đ c v n chuy n vào cây s ch y u tham gia vào quá trình nào

S s p x p h p lí, h p logic c a bài 1, bài 2, bài 3 cho HS th y rõ quá trình trao đ i n c c a TV v i môi tr ng g m 3 quá trình: quá trình h p th

n c, quá trình v n chuy n n c trong cây và quá trình thoát h i n c

Qua bài 3, HS s tìm hi u vai trò c a thoát h i n c, con đ ng thoát

h i n c và c s khoa h c c a t i tiêu h p lí đ ng d ng trong ch m sóc cây tr ng

2 N i dung bài h c

2.1 Ki n th c tr ng tâm

- Các khái ni m: Thoát h i n c, t bào khí kh ng, l p cutin, cân b ng n c

- Vai trò thoát h i n c đ i v i đ i s ng cây

- C u t o thích nghi c a lá đ i v i s thoát h i n c và đ ng th i h n

ch s m t n c ra kh i c th

- C ch đi u ti t đ m c a khí kh ng và các tác nhân nh h ng đ n quá trình thoát h i n c

2.2 Thành ph n ki n th c ch y u

2.2.1 Vai trò c a thoát h i n c

- T o l c hút đ u trên cho dòng m ch g

- Giúp khí kh ng m ra cho CO2 vào lá d dàng

- i u hòa nhi t đ cây

2.2.3 Các tác nhân nh h ng đ n quá trình thoát h i n c

N c, ánh sáng, nhi t đ , gió, ion khoáng,…

+ nh ng cây còn non, cây a bóng dâm thì l p cutin c a phi n lá

m ng nên c ng đ thoát h i n c g n t ng đ ng v i c ng đ thoát h i

n c qua khí kh ng

+ nh ng cây tr ng thành có khí kh ng phát tri n thì quá trình thoát

h i n c h i n c qua cutin y u, kém 10 – 20 l n qua khí kh ng

+ nh ng cây h n sinh, n c h u nh không thoát qua b m t bi u bì

V y thoát h i n c qua khí kh ng là hình th c ch y u cây tr ng thành S thoát h i n c qua khí kh ng di n ra qua ba giai đo n:

Giai đo n 1: n c b c h i t b m t TB nhu mô lá vào gian bào

Giai đo n 2: h i n c khu ch tán qua khe khí kh ng

Giai đo n 2: h i n c khu ch tán t ng b m t lá ra không khí xung quanh Giai đo n 1 và giai đo n 3 là quá trình có tính v t lí rõ r t, đó là quá trình bay h i n c Giai đo n 2 là quá trình có tính ch t sinh lí, ph thu c vào

s l ng và s đóng m khí kh ng

BÀI 4 VAI TRÒ C A CÁC NGUYÊN T KHOÁNG

1 Logic bài h c

các bài tr c, HS đã đ c tìm hi u quá trình trao đ i mu i khoáng

c a TV v i môi tr ng thông qua: c ch h p th mu i khoáng, con đ ng

v n chuy n… bài này, HS s th y rõ vai trò các nguyên t khoáng đ i v i

TV, cách bón phân h p lí t đó ng d ng trong th c ti n ch m sóc cây tr ng

2 N i dung bài h c

2.1 Ki n th c tr ng tâm

- Các khái ni m: Nguyên t dinh d ng khoáng thi t y u, nguyên t đ i

l ng, nguyên t vi l ng

- Vai trò đ t tr ng nh t c a các nguyên t dinh d ng thi t y u

- Ngu n cung c p dinh d ng cho cây và d ng phân bón cây h p thu đ c

- Li u l ng phân bón h p lí và ý ngh a c a nó đ i v i cây tr ng, môi

tr ng và s c kh e con ng i

2.2 Thành ph n ki n th c ch y u

2.2.1 Nguyên t dinh d ng thi t y u trong cây

- Nguyên t dinh d ng thi t y u là:

+ Nguyên t mà thi u nó cây không hoàn thành chu trình s ng

+ Không th thay th b i b t kì nguyên t nào khác

+ Ph i tr c ti p tham gia vào quá trình chuy n hóa v t ch t trong c th

- Nguyên t dinh d ng thi t y u g m:

+ Nguyên t đ i l ng: là nguyên t chi m > 100mg/1kg ch t khô VD:

2.2.3 Ngu n cung c p các nguyên t khoáng cho cây

a t tr ng là ngu n cung c p các nguyên t khoáng dinh d ng khoáng cho cây

Trong đ t, các nguyên t khoáng t n t i 2 d ng: không tan và hòa tan Cây ch h p th đ c d ng hòa tan

b Phân bón

Tùy vào lo i phân bón, gi ng cây mà s d ng li u l ng cho phù h p

2.3 Ki n th c b sung

Theo sách Sinh lí Th c V t - V V n V ph n VI – trang 174

Theo các nhà sinh lí th c v t thì phân bón đã góp ph n t ng n ng su t

đ n 50% Mu n bón phân h p lí ph i d a trên 3 c s sau:

- Nhu c u dinh d ng c a cây tr ng nói chung và trong các th i kì dinh

d ng nói riêng

- Kh n ng cung c p các ch t dinh d ng c a đ t

- S bi n đ i phân bón trong đ t và h s s d ng

Nhu c u dinh d ng là l ng ch t dinh d ng mà cây c n đ t o thành

m t đ n v n ng su t Nhu c u dinh d ng g m hai m t:

Bài này k ti p bài 4 “Vai trò c a các nguyên t khoáng” Qua bài 4 HS

đã bi t vai trò chung c a nguyên t khoáng c ng nh nguyên t nit đ i v i cây bài này, HS s th y đ c vai trò quan tr ng c a nit v i s s ng c a cây: “Không có nit s không có s s ng” ng th i tìm hi u nguyên t nit sau khi đ c h p th s tham gia quá trình đ ng hóa mô TV nh th nào

2.2.1 Vai trò sinh lí c a nguyên t nit

- Vai trò chung: nit là nguyên t dinh d ng thi t y u

- Vai trò c u trúc: nit là thành ph n c u trúc c a protein, axit nucleic,

di p l c, ATP,…

2.2.2 Quá trình đ ng hóa nit th c v t

Bao g m hai quá trình:

Theo sách thi t k Sinh h c 11- Tr n Khánh Ph ng – Trang 50

Vai trò c a nit đ i v i cây

- Nit là nguyên t đ c thù c a protein, mà protein có vai trò quan

tr ng đ i v i cây

- Nit là thành ph n quan tr ng c a di p l c M i phân t di p l c có 4 nguyên t Nit Di p l c có vai trò quan tr ng trong quang h p, t ng h p ch t

h u c cho s s ng trên Trái t

- Nit là thành ph n c a m t s phitohoocmon: auxin, xitokinin ây là hai hoocmon quan tr ng nh t trong quá trình sinh tr ng c a t bào và c a cây

- Nit tham gia vào thành ph n c a h p ch t phitocrom có nhi m v

đi u ch nh quá trình sinh tr ng, phát tri n c a cây liên quan t i ánh sáng… Giúp cây t ng c ng trao đ i ch t và n ng l ng T đó t ng n ng su t cây tr ng

- Thi u nit nh h ng đ n s phát tri n c a cây, nh h ng đ n n ng

su t cây tr ng do di p l c không hình thành, lá vàng, gi m sút ho t đ ng quang h p và tích l y

- Th a nit s nh h ng đ n sinh tr ng, phát tri n và hình thành

n ng su t c a cây tr ng Cây sinh tr ng quá m nh, thân cây t ng tr ng nhanh mà mô c gi i kém hình thành nên cây r t y u, gây hi n t ng l p đ ,

gi m n ng su t ho c không có thu ho ch

1 Lôgic bài h c

bài này, HS ti p t c tìm hi u v nguyên t dinh d ng khoáng thi t

y u Nit : Tìm hi u ngu n cung c p nit trong t nhiên cho cây, quá trình chuy n hóa nit trong đ t, quá trình c đ nh nit và c s khoa h c c a các

ph ng pháp bón phân

HS s khái quát hóa quá trình trao đ i khoáng và nit th c v t v i môi

tr ng

2 N i dung bài h c

2.1 Ki n th c tr ng tâm

- Các khái ni m: ph n nitrat hóa, c đ nh nit ,bón phân h p lí

- Các con đ ng c đ nh nit phân t , vai trò c a các con đ ng này

đ i v i TV và ng d ng ki n th c này trong ngành tr ng tr t

- M i quan h gi a li u l ng phân bón v i n ng su t, ph m ch t nông

ph m và môi tr ng

2.2 Thành ph n ki n th c ch y u

2.2.1 Ngu n cung c p nit trong t nhiên cho cây

a Nit trong không khí

- N2 (cây không đ ng hóa đ c) ⎯⎯⎯VSV→NH3 (cây đ ng hóa đ c)

b Nit trong đ t

T n t i 2 d ng:

Nit vô c : mu i khoáng → cây h p th đ c tr c ti p

Nit h u c (cây không h p th đ c) ⎯⎯⎯VSV→ NH4, NO

3

− (cây h p th đ c)

2.2.2 Quá trình chuy n hóa nit trong đ t và c đ nh nit

a Quá trình chuy n hóa nit trong đ t

- Quá trình amon hóa: Nit (h u c ) ⎯⎯⎯→VSVdat NH4+

- Quá trình nitrat hóa: NH4+ ⎯⎯⎯→VKnitrat NO3−

- Quá trình ph n nitrat: NO3− → N2

b Quá trình c đ nh nit phân t

- Quá trình c đ nh nit là quá trình liên k t N2 và H2 t o NH3

- Con đ ng sinh h c: N2 + H2 ⎯⎯⎯VSV→NH3

VSV c đ nh nit g m 2 nhóm

- Nhóm VSV s ng t do: vi khu n Lam (Cyanobacteria)

- Nhóm VSV s ng c ng sinh TV : vi khu n thu c chi Rhizobium

2.2.3 Phân bón v i n ng su t cây tr ng

a Bón phân h p lí và n ng su t cây tr ng

b Các ph ng pháp bón phân

- Bón phân qua r : c s khoa h c là d a vào h p th ion khoáng t đ t c a r

- Bón phân qua lá: c s khoa h c là d a vào s h p th ion khoáng qua khí kh ng

c Ki n th c b sung

Theo sách Sinh lí Th c V t - V V n V ph n V – trang 167

* Các d ng nit cung c p cho TV thông qua đ t đ c b sung th ng xuyên t 5 ngu n sau:

- Quá trình t ng h p hóa h c: ch y u là do s phóng đi n trong các

c n giông qua các giai đo n sau:

- Quá trình c đ nh c đ nh nit c a các vi khu n, vi khu n lam s ng t

do Ngu n này có th cung c p cho cây m t l ng nit khá l n: 10 – 15kg/ha

- Quá trình c đ nh nit c a các vi khu n, t o c ng sinh (cây h đ u, bèo hoa dâu…) Ngu n này quan tr ng vì nó cung c p cho cây m t l ng nit

l n 150 – 200 kg/ ha

- Ngu n nit h u c t xác V, TV và VSV đ c phân gi i

- Ngu n nit do con ng i tr l i cho đ t đ chuy n hóa thành d ng phân bón h u c , vô c ch a nit

* Quá trình c đ nh nit khí quy n

- Cây không th h p th tr c ti p d ng nit phân t (N2) trong khí quy n mà nh VSV c đ nh nit trong đ t đ chuy n hóa thành d ng NH , NO4

+

3

−

- Hai nhóm VSV c đ nh nit là:

+ Nhóm s ng t do: ch y u là Clostridium và Azobacter, ngoài

ra có vi khu n lam và m t s vi khu n khác n a

+ Nhóm s ng c ng sinh: có vai trò quan tr ng, ch y u trong

vi c c đ nh nit

Vi khu n n t s n thu c cây h u

Vi khu n Lam s ng trong khoang lá cây m t loài D ng x (bèo hoa dâu Azolla)

C ch hóa sinh c a các quá trình c đ nh Nit còn nhi u gi thuy t khác nhau

BÀI 8 QUANG H P TH C V T

1 Logic bài h c

- Bài này k ti p bài th c hành ây là bài đ u tiên c a ch ng giúp HS tìm hi u v quá trình quang h p cây xanh

- Qua bài này, HS s tìm hi u quang h p là gì? Vai trò c a quang h p?

c quan và bào quan th c hi n quang h p? HS hi u rõ b n ch t quá trình quang h p và so sánh v i ki n th c quang h p đã h c l p 6

- Khái ni m: Quang h p cây xanh là quá trình trong đó n ng l ng ánh sáng m t tr i đ c di p l c h p th đ t o ra cacbohidrat và ôxi t khí cacbonic và n c

- Ph ng trình: 6 CO2 + 12 H2O asmtê

di pluc

⎯⎯⎯→ C6H12O6 + 6CO2 + 6H2O

b Vai trò

- Cung c p th c n cho m i sinh v t

- Cung c p n ng l ng cho m i ho t đ ng s ng c a sinh gi i

- i u hòa khí h u

2.2.2 Lá là c quan quang h p

a, Hình thái, gi i ph u c a lá thích nghi v i ch c n ng quang h p

- Hình thái: Di n tích b m t lá, khí kh ng

- Gi i ph u: H gân v n chuy n các ch t, lá ch a bào quan l c l p

b, L c l p là bào quan quang h p

+ V gi i ph u:

- L p mô gi u dày ch a nhi u l c l p – c u trúc quang h p Các TB mô

gi u x p xít nhau theo t ng l p nh m h p th đ c nhi u ánh sáng

- L p mô x p: có kho ng tr ng gian bào l n - n i ch a CO2 cung c p cho quá trình quang h p

- M ng l i m ch d n dày đ c làm nhi m v d n n c và mu i khoáng cho quá trình quang h p và s n ph m quang h p đ n các c quan khác

- H th ng dày đ c các khí kh ng m t trên và m t d i lá giúp CO2,

O2, H2O đi vào và đi ra kh i lá m t cách d dàng

* Theo sách sinh lí TV - V V n V , trang 102

L c l p – bào quan th c hi n ch c n ng quang h p

+ Bên trong là ch t n n stroma l ng nh y, không màu ó là protein hòa tan có ch a nhi u lo i enzim tham gia quá trình kh CO2 khi quang h p

Th n n bao quanh các h t grana M i grana g m t 5 - 6 đ n vài ch c túi Tilacoit Tilacoit g m: các s c t , protein, lipoit, trung tâm ph n ng và các

ch t truy n đi n t

- L c l p g m hai lo i:

+ L c l p c a TB mô gi u phát tri n đ y đ

+ L c l p c a TB bao bó m ch có grana phát tri n không đ y đ , trong

- Phân bi t ph n ng pha sáng và ph n ng pha t i

- Phân bi t các con đ ng c đ nh CO2 trong quang h p TV: C3, C4 và CAM

- Gi i thích đ c s thích nghi hình thái, gi i ph u t ng ng, thích nghi sinh lý c a nhóm th c v t C4,CAM v i môi tr ng s ng

- Khái ni m: Pha t i c a quang h p là pha c đ nh CO2 t c là các phân

2.2.2 Th c v t C 4

a c đi m sinh lí

- Thích nghi v i c ng đ quang h p cao

- i m bù CO2 th p h n, đi m bão hòa ánh sáng cao h n

- Quá trình quang h p: g m 2 quá trình

+ Quá trình c đ nh CO2 (chu trình C4): th i gian th c hi n, ch t nh n

CO2đ u tiên, s n ph m n đ nh đ u tiên

+ Quá trình kh CO3 (chu trình C3): th i gian th c hi n, s n ph m cu i cùng

t có th đi theo 2 con đ ng khác nhau:

+ dòng đi n t không quay vòng:

TB dùng n ng l ng ánh sáng đ quang li n c, cung c p đi n t đ chuy n t i di p l c và nâng lên m c n ng l ng cao h n, ph c h enzim l n

- u tiên, liên k t các phân t CO2 thành phân t đ ng 5C là ribuloz – diphotphat K t qu hình thành ch t 6C và l p t c tách thành 2 phân t 3C

h p ch t này bi n đ i thành glyxeraldehit 3 photphat (G3P)

T G3P có th t ng h p glucoz theo con đ ng ng c v i chu i đ ng phân glucoz trong hô h p

T G3P có th hình thành ch t béo, protein, phân gi i axit piruvic

T G3P có th hình thành ribolozodiphophat ây là s n ph m quan

tr ng nh t giúp TB có kh n ng h p thu nhi u CO2 h n Ph n ng này k t thúc 1 chu kì g m các s ki n g i là “chu trình canvin”

N QUANG H P

1 Logic bài h c

Bài này k ti p bài 9 “Quang h p nhóm TV C3, C4, CAM” Bài này HS

s tìm hi u các nhân t ngo i c nh nh h ng t i quang h p nh th nào: ánh sáng, n ng đ CO2, n c, nhi t đ , nguyên t khoáng T đó có các bi n pháp thúc đ y quá trình quang h p c a cây tr ng góp ph n t ng n ng su t cây

tr ng

2 N i dung bài h c

2.1 Ki n th c tr ng tâm

- Các khái ni m: nhân t gi i h n, đi m bù ánh sáng, đi m no ánh sáng

- Mô t đ c s ph thu c c a quang h p vào các nhân t ngo i c nh: ánh sáng, n ng đ CO2, nhi t đ , nguyên t khoáng

- i m bão hòa là tr s ánh sáng mà t i đó c ng đ hô h p đ t c c đ i

- d i đi m bão hòa ánh sáng, n ng đ CO2 t ng, mà c ng đ ánh sáng

t ng thì c ng đ quang h p t ng

b Quang ph ánh sáng

Quang h p ch x y ra mi n ánh sáng xanh tím và đ Quang ph nh

h ng t i c ng đ quang h p và ph m ch t s n ph m quang h p

2.2.2 N ng đ CO 2

- D i đi m bão hòa CO2, n ng đ CO2 t ng thì c ng đ quang h p t ng

- i m bão hòa: n ng đ CO2 trong không khí t ng ng v i c ng đ quang h p đ t c c đ i

+ D a vào đi m bù ánh sáng, ng i ta chia TV thành:

Cây a sáng: có đi m bù ánh sáng là 1 – 3 klux Cây a bóng: có đi m bù ánh sáng th p là 0,2 – 0,5 klux

- Trong k thu t canh tác đa t ng thì cây t ng trên luôn có đi m bù cao h n cây t ng d i Khi ánh sáng xuyên qua các t ng lá trên thì t ng lá

d i nh n đ c ánh sáng trên đi m bù và v n có th tích l y trong qu n th

- Trong qu n th có di n tích lá quá cao thì t ng lá trên che khu t ánh sáng các t ng lá d i nên có th chúng nh n đ c c ng đ ánh sáng d i

Sau đi m bão hòa ánh sáng, n u c ng đ ánh sáng ti p t c t ng thì

c ng đ quang h p v n đ t đi m bão hòa 1 gi i h n n a Khi c ng đ ánh sáng quá m nh thì quang h p b c ch do ánh sáng quá m nh làm c u trúc b máy quang h p b t n th ng, h s c t b phá h y…

BÀI 11 QUANG H P VÀ N NG SU T CÂY TR NG

1 Logic bài h c

bài 10 “ nh h ng c a các nhân t ngo i c nh đ n quang h p” HS

bi t đ c nh h ng các nhân t ngo i c nh t i quang h p và t đó có các

bi n pháp k thu t đ thúc đ y quá trình quang h p cây bài này, HS s

th y rõ m i quan h gi a quang h p và t ng n ng su t cây tr ng

2.2 Thành ph n ki n th c ch y u

2.2.1 Quang h p quy t đ nh n ng su t cây tr ng

- Quang h p quy t đ nh 90 - 95% n ng su t cây tr ng

N ng su t sinh h c là t ng l ng ch t khô tích l y đ c m i ngày trên

1 ha gieo tr ng trong su t th i gian sinh tr ng

N ng su t kinh t là m t ph n n ng su t sinh h c đ c tích l y trong các c quan ch a các s n ph m có giá tr kinh t đ i v i con ng i c a t ng loài cây

2.2.2 T ng n ng su t cây tr ng thông qua s đi u khi n quang h p

a T ng di n tích lá

- C s khoa h c: Lá là c quan quang h p T ng di n tích lá s t ng

di n tích quang h p nên t ng tích l y ch t h u c trong cây Vì v y t ng n ng

Theo sách thi t k bài gi ng – Tr n Khánh Ph ng – trang 116

N ng su t cây tr ng g m n ng su t sinh h c và n ng su t kinh t :

BÀI 12 HÔ H P TH C V T

1 Logic bài h c

ây là bài đ u tiên c a ch ng tìm hi u v quá trình hô h p TV H c xong bài này, HS s t ng quát đ c ph n A ch ng I : Chuy n hóa v t ch t

và n ng l ng TV g m 4 quá trình: quá trình trao đ i n c, trao đ i khoáng

gi a TV v i môi tr ng, quá trình quang h p, quá trình hô h p T đó s so sánh đ c v i quá trình chuy n hóa v t ch t và n ng l ng V đ c h c

ph n sau

Qua bài này, HS bi t hô h p là gì? Vai trò hô h p? Các con đ ng phân

gi i k khí? Hô h p sáng? Hi u đ c m i quan h gi a hô h p v i quang h p