Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Câu 4: Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng?

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, mỗi xã hội, có những quan hệ hết sức đa dạng, phong phú, luôn vận động và biến đổi Song những quan hệ đó, tựu trung lại là những mối quan hệ vật chất cơ bản và những quan hệ tinh thần, tư tưởng của xã hội Những quan hệ đó thể hiện ở quan hệ của cơ sở hạ tần và kiến trúc thượng tầng, trong đó cơ sở hạ tầng giữ vai trò quyết định đối với kiến trúc thượng tầng

Khái niệm:

Cơ sở hạ tầng là khái niệm dùng để chỉ toàn bộ những quan hệ sản xuất trong

sự vận động hiện thực của chúng hợp thành cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất định Cơ sở hạ tầng của một xã hội cụ thể được đặc trưng trước hết bởi kiểu quan

hệ sản xuất thống trị tiêu biểu cho xã hội ấy Xét về kết cấu, cơ sở hạ tầng bao gồm nhiều quan hệ sản xuất nưng chủ yếu có 3 quan hệ sản xuất gồm: quan hệ sản xuất

cũ là quan hệ sản xuất của xã hội trước đó còn tồn tại trong thành phần kinh tế trong cơ sở hạ tầng; quan hệ sản xuất thống trị là quan hệ sản xuất giữ vai trò quyết định trong cơ sở hạ tầng; mầm mống của một quan hệ sản xuất mới có định hướng cho sự phát triển của cõ ở hạ tầng (Ở VN là quan hệ sản xuất cộng sản chủ nghĩa)

Kiến trúc thượng tầng là khái niệm dùng để chỉ toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật … cùng với những thiết chế xã hội tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội… được hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định

Vì vậy, xét về kết cấu, kiến trúc thượng tầng bao gồm nhiều hiện tượng khác nhau nhưng về cơ bản có tư tưởng xã hội và thiết chế xã hội cho nên kết cấu kiến trúc thượng tầng vừa phản ánh về mặt tinh thần, vừa phản ánh mặt vật chất của xã hội

Mỗi yếu tố của kiến trúc thượng tầng có đặc điểm, quy luật riêng, những liên

hệ tác động qua lại lẫn nhau, đều nảy sinh trên cơ sở hạ tầng, phản ánh cơ sở hạ tầng và có liên hệ khác nhau với cơ sở hạ tầng

Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng:

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng là hai mặt đối lập của đời sống, chúng thống nhất biện chứng với nhau Mối quan hệ của chúng thể hiện như sau:

_Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Mỗi cơ sở hạ tầng sẽ hình thành nên một kiến trúc thượng tầng tương ứng với

nó, tính chất của kiến trúc thượng tầng do cơ sở hạ tầng quy định Quan hệ sản xuất nào giữ địa vị thống trị sẽ tại ra kiến trúc thượng tầng tương ứng Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về mặt kinh tế thì cũng chiếm địa vị thống trị

về chính trị và toàn bộ đời sống kinh tế xã hội Nếu cơ sở hạ tầng thay đổi thì kiến trúc thượng tầng sớm muộn gì cũng thay đổi, quá trình đó diễn ra không chỉ trong giai đoạn thay đổi hình thái kinh tế - xã hội này sang hình thái kinh tế xã hội khác,

mà còn diễn ra ngay trong bản thân mỗi hình thái kinh tế xã hội Khi cơ sở hạ tầng mới ra đời thì kiến trúc thượng tầng mới phù hợp với nó cũng xuất hiện Sự thay đổi của cơ sở hạ tầng dẫn đến sự thay dổi của kiến trúc thượng tầng là quá trình diễn ra hết sức phức tạp

_Sự tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng:

Theo quan điểm của triết học Mác – Lênin, cơ sở hạ tầng có vai trò quyết định đối với toàn bộ kiến trúc thượng tầng nhưng kiến trúc thượng tầng cũng như các yếu tố cấu thành nó đều có tính độc lập tương đối trong quá trình vận động phát triển và tác động một cách mạnh mẽ đối với cơ sở hạ tầng

+ Kiến trúc thượng tầng sau khi ra đời có chức năng bảo vệ, duy trì, củng cố và phát triển cơ sở hạ tầng, trong các yếu tố cấu thành kiến trúc thượng tầng thì đảng,

hệ tư tưởng chính trị, nhà nước, pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng

+ Sự tác động của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng diễn ta theo hai chiều hướng, nếu kiến trúc thượng tầng phù hợp với quy luật kinh tế khách quan thì nó là động lực mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế phát triển, ngược lại nó sẽ kìm hãm

sự phát triển của kinh tế, kìm hãm sự phát triển xã hội

Ý nghĩa và thực tiễn:

- Đặc điểm hình thành, phát triển của cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng

XHCN: kiến trúc thượng tầng XHCN có một bộ phận lại xuất hiện trước cơ sở hạ tầng đặc biệt là nhà nước XHCN và sau đó nó phụ thuộc vào sự quyết định của cơ

sở hạ tầng XHCN bởi thành phần kinh tế XHCN không xuất hiện một cách tự phát trog xã hội trước đó vì bản chất của nó là sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất của giai cấp công nhân

- Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng XHCN: về cơ bản bao hàm sự thống nhất về kinh tế, chính trị bởi nó đều trên cơ

sở sở hữu công cộng về mặt tư liệu sản xuất, có khả năng bảo vệ lợi ích của đông đảo quần chúng nhân dân

- Cơ sở hạ tầng của Việt Nam trong thời kì quá độ hiện nay bao gồm sự đa dạng hóa các thành phần kinh tế: nhà nước, hợp tác, tư bản nhà nước, tiểu chủ, tư bản tư nhân) Đó là các kiểu quan hệ sản xuất gắn liền với các hình thức sở hữu khác nhau, thậm chí đối lập nhau, cùng tồn tại trong một cơ cấu kinh tế quốc dân thông nhất Đó là nền kinh tế nhiều thành phần vận hành trong cơ chế thị trường, theo định hướng xã hội chủ nghĩa thông qua sự quản lí của nhà nước và dưới sự lãnh đạo của Đảng CS Việt Nam

Do có sự không đồng nhất về bản chất kinh tế, nên có nhiều quy luật kinh tế cùng tác động Đó là hệ thống quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa phát sinh trên cơ

sở quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, hệ thống quy luật sản xuất xã hội chủ nghĩa,

hệ thống quy luật kinh tế của nền sản xuất hàng hoa nhỏ và hệ thống quy luật kinh

tế xã hội chủ nghĩa

- Kiến trúc thượng tầng của Việt Nam hiện nay; trước hết là sự khẳng định vai trò của hệ tư tưởng Mác Lênin và tư tưởng HCM trong đời sống tinh thần của người

VN hiện nay, nó đóng vai trò chủ đạo và là kim chỉ nam cho hành động của Đảng

ta và cách mạng Việt Nam Điều đó thể hiện ở việc xây dựng hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa mang bản chất giai cấp công nhân do Đảng Cộng sản lãnh đạo, nhà nước quản lí; là nhà nước của dân, do dân, vì dân, quyền lực nhà nước thuộc về tay nhân dân; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền văn

hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Các thiết chế và các lực lượng xã hội tham gia vào hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa hoạt động vì mục tiêu chung, một lợi ích chung

- Sự thống nhất và mâu thuẫn:

- Nguyên nhân và định hướng giải pháp