Chuẩn bị cho trẻ một tâm thế vững vàng về toán học sơ đẳng thông qua quá trỡnh cho trẻ hỡnh thành biểu tượng kích thước, bắt buộc trẻ phát triển trí tuệ, phải nổ lực thực hiện các tư duy
Trang 1MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY TRẺ HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG KÍCH
THƯỚC
I ĐẶT VẤN ĐỀ:
“Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.”
Khi nói về mục tiêu giáo dục Bác đó nờu “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất cần thiết” Để làm việc này phải xác định từng mục tiêu của bậc học, từng lĩnh vực học Giáo dục mầm non là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân Trường mầm non là mónh đất thuận lợi nhất để tạo ra những tiền đề cho việc hỡnh thành nhõn cỏch con người mới, con người đáp ứng những đũi hỏi của đất nước và thời kỳ đổi mới “Trẻ emhoom nay, thế giới ngày mai” là niềm vui, hạnh phúc, là niềm tự hào của mỗi gia đỡnh, là thế tiếp tục xõy dựng và phỏt triển đất nước tầm cao của thế giới
Mục tiờu giỏo dục Mầm non đó cú sự thay đổi để giúp trẻ thích nghi với thời đại mới Ngày nay mục tiêu giáo dục không chỉ là tạo ra những đứa trẻ phát triển toàn diện về nhân cách mà cũn tạo ra những đứa trẻ thông minh ham hiểu biết, thích khám phá, tỡm tũi, cú một số kỹ năng cơ bản như phâng tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa, từu tượng hóa… Để giúp trẻ có một số kỹ năng cơ bản trên, chúng ta phải hỡnh thành cho trẻ một số thao tỏc tư duy, tư duy là ngọn nguồn của hoạt động trí tuệ, nó giúp cho con người nhận thức đầy đủ, sõu sắc về bản chất của mọi sự vật, hiện tượng thế giới Nhờ tư duy con người vạch ra mọi kế hoạch hoạt động của mỡnh, nhờ cú tư duy mà con người mới có thể học tập, lao động Không
Trang 2có tư duy thỡ con người hành động một cách không có ý thức, vỡ vậy việc cho trẻ vào lớp một là một việc làm rất quan trọng của trường Mầm non Chuẩn bị cho trẻ một tâm thế vững vàng về toán học sơ đẳng thông qua quá trỡnh cho trẻ hỡnh thành biểu tượng kích thước, bắt buộc trẻ phát triển trí tuệ, phải nổ lực thực hiện các tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, phân, loại… Từ đó hỡnh thành ở trẻ cỏc phẩm chất của hoạt động trí tuệ, nhanh trí, linh hoạt, óc quan sát, tính tích cực, độc lập Trẻ 5 - 6 tuổi là giai đoạn phát triển mạnh về tư duy trực quan hỡnh tượng
và bắt đầu hỡnh thành mầm móng của tư duy loogic, vỡ vậy dựa vào đặc điểm này của trẻ để phát triển cho trẻ biểu tượng kích thước, giúp trẻ học tập một cách tốt hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ vào học trường phổ thông, đồng thời nó cũng phát triển trí thông minh, sáng tạo của trẻ, giúp cho trẻ trở thành những con người đáp ứng được những đũi hỏi của thời đại mới, những con người có những phẩm chất linh hoạt, nhanh trí, óc quan sát tích cực, xử lý tỡnh huống nhanh nhẹn… Trờn thực tế cho thấy rằng, quỏ trỡnh làm cho trẻ quen với các biểu tượng toán Đặc biệt khi hỡnh thành biểu tượng kích thước cho trẻ 5 - 6 tuổi, giáo viên chưa chú ý đến nhiều việc hỡnh thành cỏc biểu tượng về kích thước cho trẻ, vỡ vậy ở mức độ hỡnh thành cỏc biểu tượng kích thước cho trẻ cũn thấp
Để nõng cao hiệu quả hỡnh thành biểu tượng kích thước cho trẻ Tôi chọn và nghiên cứu đề tài “ Một số biện pháp hỡnh thành biểu tượng kích thước cho trẻ 5
-6 tuổi” qua hoạt động chung tôi hy vọng qua nghiên cứu này sẽ có phần đóng góp nhỏ bé vào việc nâng cao hiệu quả của việc hỡnh thành biểu tượng toán sơ đẳng trong trường Mầm non hiện nay
* Khó khăn:
- Tài liệu kham khảo còn hạn chế
- Nhận thức của trẻ không đồng đều
Trang 3- Một số phụ huynh ít quan tâm đến hoạt động của trẻ trong việc phối hợp
rèn kỷ năng đối với trẻ ở gia đình
* Thuận lợi:
- Được sự quan tâm chỉ đạo hướng dẫn của các cấp lãnh đạo, của Ban giám hiệu nhà trường
- Giáo viên được quán triệt tiếp thu, bồi dưỡng nội dung kế hoạch chuyên đề một cách đầy đủ
- Đã thực hiện đồng bộ về chương trình đổi mới cho các độ tuổi
- Có sự kết hợp chặt chẻ và quan tâm của các bậc phụ huynh
II BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
Ngay từ khi cũn nhỏ, trẻ đó được tiếp xúc với nhiều sự vật, đồ chơi có kích thước khác nhau Trong quá trỡnh đứa trẻ thao tác với đồ chơi, đồ vật có kích thước khác nhau đó trẻ đó hỡnh thành và tớch lũy những kinh nghiệm tri giỏc và xỏc định kích thước của vật thể
Khi trẻ lên 1 tuổi sự tri giác kích thước của trẻ dần mang tính ổn định Trẻ càng lớn tính ổn định của sự tri giác kích thước cũng trở nên bền vững
VD: Cái ghế đặt ở vị trí nào, tư thế nào thỡ trẻ vẫn nhận ra đó là cái ghế Lên 2
tuổi tuy chưa nắm được ngôn ngữ tích cực nhưng trẻ đó cú nhưng phản ứng trước kích thước khác nhau của các vật mà cả mỗi liên hệ kích thước giữa chúng Dấu hiệu kích thước của trẻ được lĩnh hội gắn liền với những vật cụ thể Đó là một dấu hiệu mang tính tuyệt đối
VD: Trẻ luụn cho rằng quả búng của mỡnh to hơn quả bóng của bạn, mà trẻ
nhỏ không cần so sánh độ lớn của chúng
Trang 4VD: Khi con trẻ chơi, đưa cho 2 trẻ chiếc giường cái to cái nhỏ, 2 con búp bê, 1
to và 1 nhỏ và bảo trẻ đặt búp bê lên giường, nếu trẻ cầm búp bê nhỏ đặt vào giường to cũn bỳp bờ to trẻ cố gắng đặt vào giường nhỏ
Trẻ 3 tuổi biểu tượng kích thước vật thể cũng phát triển hơn Tuy nhiên cũng hạn chế ở một số từ ngữ để biểu đặt kích thước nhất định, trẻ đó thực hiện cỏc nhiệm vụ được giao như: “mang quả bóng to hay mang cái gậy dài” trong ngôn ngữ thụ động của trẻ đó xuất hiện những từ diễn đạt sự phân biệt các tham số kích thước khác nhau hoặc các mối quan hệ về kích thước
VD: Giỏo viờn núi: “Chỏu hóy tỡm cho cụ cỏi nơ có chiều dài như thế này” tránh tỡnh trạng giao nhiệm vụ cho trẻ 1 cỏch chung chung “chỏu hóy tỡm cỏi nơ giống như thế này”
Việc sử dụng tùy tiện lời nói là tiền để cho việc trẻ bắt chước, bởi trẻ mẫu giáo chưa hề đọc và viết được, trẻ cũng rất khó hiểu những từ giải thích trừu tượng hoặc rườm rà, nên trẻ thường lĩnh hội từ ngữ, lời nói của cô thông qua bắt trước và hiểu được thỡ cụ vừa núi vừa thao tỏc luụn với đồ vật Như vậy cách diển đạt thiếu chính xác của cô có ảnh hưởng rất lớn đến việc hiểu và diển đạt ở trẻ Mặt khác, lời nói cũn tham gia vào các thao tác nhân biết, nó có tác dụng thúc đẩy sự hỡnh thành những kỹ năng cần thiết Việc thực hiện nhiệm vụ của trẻ sẽ dừng lại ở mức độ dựa trên hệ thống tín hiệu thứ nhất, nếu không có sự tham gia của lời nói
Cú thể kết luận rằng, lời nói của cô giáo với trẻ là vô cùng quan trọng, bởi mọi kiến thức, kỹ năng trẻ học hỏi và tiếp thu được ở trường mầm non đều được thông qua điều giảng giải, trũ truyện của cụ giỏo Vỡ vậy yờu cầu đối với giáo viên mầm non là lời nói phải chớnh xỏc, rành mạch, diển đạt có khoa học
Một yếu tố khụng kộm phần quan trọng trong quỏ trỡnh hỡnh thành biểu tượng về kích thước cho trẻ đó là tính tương đối của khái niệm Các từ “Dài, ngắn,
Trang 5rộng, hẹp, cao, thấp” chỉ có ý nghĩa trờn cơ sở so sánh, đối chiếu kích thước của 2 vật Cho nên khi cho trẻ làm quen với các từ “Dài, ngắn” trước hết làm rừ ý nghĩa của cỏc khỏi niệm “Dài hơn, ngắn hơn”
VD: Để trẻ hiểu được từ “Dài, ngắn” ta đưa 2 băng giấy có chiều dài khác nhau Dùng phương pháp xếp cạnh hoặc xếp chồng và yêu cầu so sánh chiều dài 2 băng giấy Cũng tương tự như vậy, cho trẻ so sánh chiều rộng, chiều dài, chiều cao… tức
là bước đầu tư cho trẻ làm quen với khái niệm “Dài hơn, ngắn hơn, hẹp hơn ” và tiếp theo đó sẽ cho trẻ nhận biết và khảo sát chiều dài, chiều rộng, … của băng giấy hỡnh chữ nhật
Như vậy sự phân biệt các thông số kích thước khác nhau chỉ việc thực hiện trên cơ sở so sánh các thông số đó của các vật thể Ban đầu chỉ nên cho trẻ so sánh kích thước của 2 vật, sau đó là nhiều vật hơn và đầu tiên dạy cho trẻ so sánh từng thông số kích thước, sau đó so sánh 2 thông số kích thước Nhờ có việc dạy học mà
ở trẻ nhỏ bắt đầu biết xếp các vật theo thứ tự tăng dần hoặc giảm dần về kích thước
Kích thước của nhiều vật đặc trưng của 3 chiều đo: chiều dài, chiều rộng, chiều cao Để nắm được kích thước của vật cần có sự phân tích các chiều đo kích thước khác nhau của vật và thiết lập mối quan hệ kích thước giữa chúng
Sự so sánh bằng mắt kích thước của các vật được hỡnh thành trờn cơ sở các thao tác thực hành kích thước Thị giác như chứa đựng những khái quát, những biện pháp, thao tác thực hiện của trẻ Bởi sự so sánh bằng mắt kích thước của các vật thể khi trẻ thao tác với chúng bằng phương pháp khảo sát xếp chồng, xếp cạnh Chính vỡ vậy việc phỏt triển sự so sỏnh bằng mắt kính thước vật thể đóng vai trũ quan trọng và đồng thời tạo thành đối tượng dạy học cho trẻ
Trang 6Qua cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu ta thấy rằng khả năng đánh giá bằng mắt phát triển cùng với lứa tuổi của trẻ Trẻ càng lớn thỡ sự ước lượng bằng mắt của trẻ càng nhanh và chính xác Tuy nhiên việc dạy trẻ các thủ thuật và biện pháp ước lượng kích thước bằng mắt đóng vai trũ vị trớ, giỏo viờn cần chỳ ý dạy trẻ cỏc biện phỏp đó
VD: Khi yêu cầu trẻ so sánh kích thước của 3 vật mà kích thước của 1 vật trong
đó được sử dụng làm mẫu Để giải quyết nhiệm vụ này, giáo viên cần dạy trẻ nắm được các thao tác so sánh lần lượt các kích thước của từng vật với mẫu xem xét kích thước của từng vật có bằng mẫu hay không? “To hơn, bé hơn”
Như vậy đứa trẻ cần học cách sử dụng một vật mẫu như thước đo chuẩn trong quá trỡnh so sỏnh kớch thước của các vật khác nhau với vật Chỉ nên việc để cho đứa trẻ tri giác vật chuẩn như là một thước đo rất quan trọng, cần yêu cầu trẻ
tự tạo cho mỡnh một thước đo (vật mẫu) nó dẽ trở thành mắt xích trực tiếp của sự
so sánh Ban đầu trẻ có thể chưa tỡm được vật mẫu mà phải do giáo viên làm mẫu
và tự làm theo
VD: Tỡm bằng giấy dài, ngắn hơn băng giấy của cô trên cơ sở đó trẻ só sánh và lấy nó đặt làm vật mẫu
Các nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy rằng sự hiểu biết về phương pháp đó và kĩ năng đó ở trẻ trước tuổi đến trường có một ý nghĩa vụ cựng
to lớn Vỡ thụng qua đó trẻ kết hợp được việc đó tập hợp liên tục với đều các phần
tử rời rạc cho phép củng cố các kiến thức toán về số học Tuy nhiên để có thể học được phép đo lượng trẻ cần phải nắm được con số và phép đếm, Piagic đó nhấn mạnh Việc phỏt triển sự đếm các khái niệm con số phải đi trước việc đo lường
Chớnh vỡ vậy qua nghiờn cứu, người ta nhận thấy rằng chỉ trẻ ở tuổi mẫu giáo lớn mới có đủ điều kiện đảm bảo các yêu cầu để học phép đo lường đơn gian
Trang 7Nhờ sự tác động của giáo dục, trẻ 5-6 tuổi đó cú khả năng sử dụng thước đo để đánh giá kích thước của vật Đó là: Độ lớn của thước đo cùng nhỏ thỡ số đo kích thước của vật càng lớn và ngược lại Nhờ vậy việc xác định kích thước của vật trở nên chính xác hơn
Các biện pháp mà giáo viên thường sử dụng để dạy trẻ hỡnh thành biểu tượng kích thước như sau:
- Biện phỏp thực hành luyện tập (ụn luyện)
- Biện pháp sử dụng đề dùng trực quan
- Biện phỏp làm mẫu kết hợp
- Biện phỏp tớch hợp (một số mụn học)
- Biện Phỏp trũ chơi (học tập, vận động, đóng vai, dân gian)
* Đây là một số biện pháp mà giáo viên thường sử dụng khi dạy trẻ hỡnh thành biểu tượng kích thước Ngoài ra cũn cú một số biện pháp như sau:
- Biện pháp kết hợp với các hoạt động khác trong trường mầm non
- Biện pháp mở rộng đa dạng các loại trũ chơi
* Những biện phỏp này thỉnh thoảng giỏo viờn mới sử dụng, nếu cú sử dụng thỡ sử dụng theo mựa theo thời tiết theo từng chủ điểm
- Đặc biệt biện pháp cho trẻ thực hành trên máy (Kisdmat)
- Để thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ và mục đích nêu trên Tôi chọn các loại trũ chơi sử dụng trong tiết học hỡnh thành thành biểu tượng kích thước cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi và phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của trường mẫu giáo Hũa Thành Gồm cỏc trũ chơi sau:
* Trũ chơi học tập:
+ Cỏch sử sụng: Tụi sử dụng trũ chơi học tập này, nhằm cho trẻ thực hành
củng cố kiến thức ở trẻ rất phù hợp tâm sinh lý của trẻ, để trẻ có thể“học mà chơi,
Trang 8chơi mà học” Tạo cho trẻ môi trường thoáng mát dễ tiếp thu kiến thức, khi cô giáo
sử dụng biện pháp trũ chơi giúp trẻ trong quỏ trỡnh củng cố kiến thức khụng bị nhàm chỏn và trũ chơi được lặp đi lặp lại của thao tác kỷ năng so sánh để phát triển trí nhớ của trẻ, chơi là sự vui thích cảm hứng trong khi chơi Bởi vậy biện pháp trũ chơi củng cố trên tiết học
Tờn trũ chơi:“ Tỡm bạn”
+ Chuẩn bị: Mỗi trẻ 1 đồ dùng có kích thước dài không bằng nhau
+ Luật chơi: - Trẻ tỡm bạn cú đồ dùng giống và dài bằng của mỡnh
+ Cách chơi: - Mỗi trẻ cầm 1 sợi dây và đi dạo xung quanh lớp, vừa đi vừa hát khi nghe cô nói “Tỡm bạn” Thỡ mỗi trẻ quan sỏt và nhanh chúng tỡm ra cho minh một người bạn có đồ dùng dài bằng của mỡnh, rồi cầm tay nhau thành một đôi và giơ đồ dùng lên cao Ai tỡm nhanh và trựng là đôi bạn đó thắng cuộc
+ Mục đích: Nhằm củng cố lại kiến thức đó học, khả năng so sánh dài hơn -ngắn hơn, kích thích trẻ nới được trẻ kết bạn có đồ dùng dài - -ngắn giống mỡnh và phỏt triển sự nhạy cảm của thị giỏc
Sử dụng hệ thống cỏc cõu hỏi mang tớnh gợi mở, kớch thớch trẻ quan sỏt suy nghĩ.
* Trũ chơi:“ Đây là cái gỡ làm bằng gỡ? ”
+ Chuẩn bị: Một số đồ dùng đồ chơi làm bằng nhựa, nhôm vv
+ Luật chơi: Trẻ nói được tên nguyên liệu làm ra đồ dùng đồ chơi, tên kích thước, công dụng của chúng
+ Cách chơi: “ cầm đồ chơi và hỏi trẻ” Đây là cái gỡ? Làm bằng gỡ? Cú kớch thước như thế nào? Ai nói đúng thỡ nhận được nhiều đồ vật là bạn đó thắng cuộc
Trang 9Vớ dụ 1: Cô đặt 2 cái giường lên bàn 1 cái rộng 1 cái hẹp, cô hỏi trẻ cái
giường màu xanh như thế nào? Cái giường màu vàng như thế nào? (giường xanh rộng, giường vàng hẹp) giường được làm bàng gỡ? Dựng để làm gỡ?
Vớ dụ 2: Cô đặt cây thước và cây viết (cây thước dài cây viết ngắn) cô hỏi
thước và cây viết cây nào dài hơn cây nào ngắn hơn? Cây thước và cây viết được làm bằng gỡ? Dựng để làm gỡ?
- Khi trẻ đó chơi thành thạo, cô cho tất cả các đồ vật vào 1 cỏi tỳi, cụ giỏo yờu cầu trẻ tỡm cỏc đồ vật theo từng chất liệu, có các cặp kích thước, công dụng,
ai nói đúng và lấy đúng tiếp tục được chơi, ai làm sai bị mất lượt chơi
+ Mục đích: Nhằm củng cố lại kiến thức các cặp kích thước đó học như to
-nhỏ, dài - ngắn, rộng - hẹp, cao - thấp cũng như nguyên vật liệu làm ra và công dụng của chúng, sự phát triển nhạy cảm của xúc giác và thị giác ở trẻ được nhanh nhẹn hơn
+ Cỏch sử dụng: tụi sử dụng trũ chơi“ Đậy là cái gỡ? Làm bằng gỡ? ”
Nhằm củng cố trũ chơi ở hoạt động chung có lồng ghép“Môn tỡm hiểu mụi trường xung quanh” tỉm hiểu về nguyện liệu và công dụng của chúng Đậy là trũ chơi mang tính tập thể, trẻ biết trả lời câu hỏi của cô với tinh thần tự nguyện tự giác của từng trẻ
Tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động gắn với chủ đề theo hướng tích hợp.
* Trũ chơi: “ Bắt chuồn ”
+ Chuẩn bị: 1 con chuồn to cắt bằng bỡa buộc vào sợi dõy dài 50 cm đầu
kia buộc vào cái que dài 80m
+ Luật chơi: Chỉ cần chạm tay vào con chuồn chuồn, coi như bắt được con
chuồn chuồn
Trang 10+ Cách chơi: Cho trẻ đứng xung quanh cô Cô giáo cầm cái cần có con
chuồn chuồn và nói: các con xem này, con chuồn chuồn đang bay cao các con hóy nhảy lờn cao để băt được chuồn chuồn, cô giơ cao rồi hạ xuống thấp pử nhiều chỗ khác, cho trẻ vừa nhảy lên cao vừa cúi xuống thấp để bắt được chuồn chuồn, được
cô giáo khen, sau mỗi lần chơi cô có thể cho trẻ vừa đi vừa đi vừa hát một số bài hát chủ điểm thế giới động vật như bài: “ Con chuồn chuồn” hoặc ca dao “ chuồn bay thấp thi mưa, bay cao thỡ nắng, bay vừa thỡ rõm”
+ Mục đích: Nhằm củng cố sự phân biệt về cao - thấp cũng như một số con
côn trùng, rèn luyện sự khéo léo nhanh nhẹn của bản thân trẻ
+ Cỏch sử dụng: Tụi sử dụng trũ chơi này phù hợp với điều kiện cơ sở vật
chất ở trường tôi, những trẻ hiếu động cũng như những trẻ nhút nhát đều được tham gia trong trũ chơi để cùng vận động phản xạ của trẻ củng cố trên tiết học, tạo
sự khéo léo nhanh nhẹn hứng thú khi chơi Qua trũ chơi này tôi thích hợp được môn âm nhạc, thể dục, tạo hỡnh, để gây hứng thú cho trẻ trong giờ chơi và phát triển về trí nhớ và khéo léo của đôi bàn tay cho trẻ
Sử dụng các loại đồ chơi phù hợp với chủ đề.
* Trũ chơi: “Hóy tỡm đồ vật có dạng kích thước này”
+ Chuẩn bị: Một số đồ dùng đồ chơi có kích thước to nhỏ, dài ngắn Cao
-thấp, rộng - hẹp khỏc nhau xếp ở xung quanh lớp
- Mỗi trẻ có một đồ dùng đồ chơi có kích thước như trên
+ Luật chơi: Trẻ có đồ dùng đồ chơi có kích thước tương ứng do cô giáo
phát trẻ cầm trên tay sau mỗi bài hát hoặc bài thơ trẻ tỡm xung quang lớp cú những
đồ dùng đồ chơi nào giống đồ của trẻ, thỡ trẻ cầm đem về cho mỡnh, ai đem về được nhiều đồ thỡ bạn đó thắng