Ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp 4 0 đến hoạt động quản lí nhà nước đối với thị trường tài chính

Do đó, thông qua tiểu luận “Ảnh hưởng của cách mạng công nghệ 4.0 đến hoạt động quản lý Nhà nước đối với thị trường tài chính”, nhóm sẽ trình bày tổng quan nghiên cứu vấn đề này trong nư

LỜI MỞ ĐẦU

Cho đến bây giờ, chúng ta đã trải qua ba cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lớn.Thứ nhất, cách mạng công nghiệp 1.0 (1784) là sự xuất hiện của động cơ hơi nước.Động cơ hơi nước tác động trực tiếp đến các ngành nghề như dệt may, chế tạo cơ khí,giao thông vận tải Động cơ hơi nước được đưa vào ôtô, tàu hỏa, tàu thủy, mở ra một

kỷ nguyên mới trong lịch sử nhân loại Thứ hai, cách mạng công nghiệp 2.0 (1870) làkhi động cơ điện ra đời, mang lại cuộc sống văn minh, năng suất tăng nhiều lần sovới động cơ hơi nước Thứ ba, cách mạng công nghiệp 3.0 (1969) là khi bóng bándẫn, điện tử, kết nối thế giới liên lạc được với nhau Vệ tinh, máy bay, máy tính, điệnthoại, Internet… là những công nghệ mà hiện nay chúng ta đang thụ hưởng

Hiện nay là thời đại của cách mạng công nghiệp 4.0, đó là sự kết hợp cao độgiữa hệ thống siêu kết nối vật lý và kỹ thuật số với tâm điểm là internet, vạn vật kếtnối (IoT) và trí tuệ nhân tạo Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư đang làm thay đổicăn bản nền sản xuất của thế giới, tác động đến các quốc gia trên nhiều phương diện,một cuộc cách mạng sản xuất gắn liền với những đột phá về công nghệ.Trọng tâm làviệc xây dựng một thế giới siêu kết nối dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất

cả công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất Từ đó giatăng sự đầu tư, năng suất và mức sống Theo nhiều chuyên gia, cuộc cách mạng 4.0

sẽ có tác động mạnh mẽ và mang đến thay đổi ở nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt làtrong lĩnh vực tài chính - ngân hàng Thị trường tài chính sẽ diễn ra nhiều thay đổicũng như có nhiều hơn cơ hội để phát triển Nhưng để thích ứng với sự thay đổi, bắtkịp xu thế, tận dụng thời cơ mà cách mạng 4.0 đem lại, Nhà nước cần có sự thay đổi

để quản lý hiệu quả hơn và đưa ra được những chính sách phù hợp

Do đó, thông qua tiểu luận “Ảnh hưởng của cách mạng công nghệ 4.0 đến hoạt động quản lý Nhà nước đối với thị trường tài chính”, nhóm sẽ trình bày tổng

quan nghiên cứu vấn đề này trong nước và thế giới, chỉ ra các cơ sở lý thuyết liênquan và đánh giá, phân tích những ảnh hưởng của cách mạng 4.0 đến hoạt động quản

lý nhà nước đối với thị trường tài chính để từ đó đề xuất chính sách

Tuy nhiên, vấn đề nghiên cứu mang tính vĩ mô, với trình độ hiểu biết cũngnhư trình độ lý luận có hạn nên bài tiểu luận này sẽ khó tránh khỏi những thiếu sót

Vì vậy, nhóm rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến để bài tiểu luận được hoànthiện hơn

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan nghiên cứu trong nước và ngoài nước

1.1.1 Nghiên cứu trong nước:

- Nghiên cứu của TS Nguyễn Thị Hiền, ThS Đỗ Thị Bích Hồng - Viện Chiếnlược Ngân hàng

Trong bài viết “Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tới lĩnh vực tàichính - ngân hang” được đăng trên tapchitaichinh.vn vào 25/06/2017, tác giả đã đưa

ra những thách thức của hệ thống quản lí nhà nước đối với thị trường tài chính phảiđối mặt trong thời kì cách mạng công nghiệp 4.0 Từ đó tác giả đã chỉ ra sự quantrọng trong việc quản lí của nhà nước và các chính quyền cấp cao, điều đó tác độngtrực tiếp đén thị trường tài chính nói chung khi công nghiệp, công nghệ thông tinngày một biến đổi nhanh chóng Đầu tiên là sự phát triển của hạ tầng viễn thôngtrong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 đặt ra những thách thức mới về bảo mật,

do đó an ninh mạng trở nên vô cùng quan trọng Với sự phát triển ngày càng tinh vicủa công nghệ số và xu hướng chuyển dần sang điện toán đám mây, những lỗ hổngbảo mật cũng vì thế mà tăng theo, kéo theo những lo ngại ngày càng nghiêm trọng vềrủi ro tấn công tin tặc Trong nhiều trường hợp, một số cá nhân tổ chức cá nhân cóthể thu thập thông tin cá nhân riêng tư của người khác và đăng tải trên mạng Điềunày đòi hỏi hệ thống quản lí tài chính, ngân hang của nhà phải có trách nhiệm xã hộinhiều hơn, quan tâm nhiều hơn đến tính an toàn và riêng tư trong thông tin của kháchhàng và có cách thức phòng thủ mới để bảo đảm an toàn bảo mật mạng Thêm vào

đó, thị trường lao động trong lĩnh vực tài chính cũng sẽ có sự thay đổi, do việc ứngdụng những thành tựu của cuộc cách mạng có thể khiến số lượng nhân viên của cácngân hàng, tổ chức tài chính, công ty chứng khoán sụt giảm một cách đáng kể (đặcbiệt là với các bộ phận kỹ sư tin học, giao dịch chi nhánh…) Mặc dù vậy, nhu cầu vềnguồn nhân lực chất lượng cao sẽ gia tăng (giỏi cả về chuyên môn nghiệp vụ tàichính, ngân hàng và công nghệ thông tin) Việc này đòi hỏi sự quản lí chặt chẽ vềnhân lực của các cơ quan chính quyền cần phải vô cùng sát sao Các cán bộ nghiệp

vụ của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước cần được đào tạo đảm bảo đủ khả năngứng dụng công nghệ thông tin, phương thức làm việc tiên tiến, có năng lực đề xuất,

tham mưu xây dựng chiến lược, định hướng, chính sách, chế độ, thực hiện quản lýnhà nước về hoạt động thị trường tài chính, tiền tệ, tín dụng, ngân hàng phù hợp vớinhững đòi hỏi của nền kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

- Tác giả Nguyễn Xuân Dũng và Bùi Kim Thanh trong bài viết “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu đặt ra với mô hình quản lý phát triển xã hội của Việt Nam hiện nay” đăng trên tạp chí Kinh tế và phát triển số 246, tháng 12 năm

2017, tr 16-22 đã tập trung nghiên cứu nội dung, tác động của cách mạng côngnghiệp lần thứ tư đến phát triển kinh tế − xã hội và những yêu cầu đặt ra đối với môhình quản lý phát triển xã hội của Việt Nam hiện nay

1.1.2 Nghiên cứu nước ngoài:

- Tác giả Authony Sauders trong “Financial Markets and Institutions” đã phân

tích những bộ phận của TTTC cũng như mối quan hệ giữa chúng với nhau Tác giảcũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của ngân hàng và các định chế tài chính trong sựphát triển của TTTC Bên cạnh đó, TTTC không thể thiếu sự tham gia của nhà đầu tư

và người tiết kiệm Đặc biệt, vai trò của Nhà nước cũng được ông nhấn mạnh nhưngkhông cụ thể những phương thức và tác động vào thị trường của Nhà nước

- Theo các chuyên gia Đức, khác với 3 cuộc cách mạng công nghiệp trước đây,Internet được cho là đại diện cách mạng công nghiệp 4.0, mà các đại diện chính phủ,các nhà nghiên cứu và hiệp hội các ngành công nghiệp của Đức mô tả cách thứcinternet cải thiện quy trình quản lý , các chu trình kỹ thuật, sản xuất, hậu cần của cácngành công nghiệp, thị trường tài chính, trong cuộc sống của thế kỷ 21 Cuộc cáchmạng này cung ứng những giải pháp mới trong tổ chức sản xuất công nghiệp: với hệthống máy móc; hệ thống kho và hang hóa được kết nối, chúng ta có thể tạo ra hệthống thông minh, về cơ bản kiểm soát lẫn nhau và tự điều phối mà không cần bất kỳ

sự can thiệp thủ công nào Điều này làm cho việc quản lý của nhà nước trở nên dễdàng và chính xác hơn

1.1.3 Khoảng trống nghiên cứu:

Từ trước đến nay, đã có rất nhiều nghiên cứu về quản lý nhà nước, vai trò nhànước đối với thị trường tài chính Hiện này cùng với sự phát triển của Cách mạng 4.0,trong nước cũng như nước ngoài cũng đã xuất hiện nhiều nghiên cứu liên quan đếnnhiều lĩnh vực khác nhau đặc biệt là lĩnh vực tài chính với nhiều khía cạnh khácnhau Nhưng chưa có nhiều nghiên cứu tìm hiểu về sự ảnh hưởng của Cách mạng 4.0đến quản lý của nhà nước đối với thị trường tài chính

1.2 Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

1.2.1 Khái niệm Cách mạng công nghiệp 4.0

Theo Gartner, Cách mạng Công nghiệp 4.0 (hay Cách mạng Công nghiệp lần

thứ Tư) xuất phát từ khái niệm "Industrie 4.0" trong một báo cáo của chính phủ Đứcnăm 2013 "Industrie 4.0" kết nối các hệ thống nhúng và cơ sở sản xuất thông minh

để tạo ra sự hội tụ kỹ thuật số giữa Công nghiệp, Kinh doanh, chức năng và quy trìnhbên trong

Klaus Schwab, người sáng lập và chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế thế giới

mang đến cái nhìn đơn giản hơn về cách mạng công nghiệp 4.0 như sau: cách mạngcông nghiệp đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất.Cuộc cách mạng lần thứ 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt.Cuộc cách mạng lần thứ 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sảnxuất.Giờ đây, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang nảy nở từ cuộc cách mạnglần 3, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ đi ranh giới giữa vật lí, kĩ thuật

số và sinh học Theo ông, tốc độ đột phá của cách mạng công nghiệp 4.0 hiện “không

có tiền lệ lịch sử” Khi so sánh với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây thìcuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang tiến triển theo một hàm số mũ chứ không phải

là tốc độ tuyến tính Hơn nữa, nó đang “phá vỡ” hầu hết ngành công nghiệp ở mọiquốc gia Chiều rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổicủa toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lí và quản trị Hay nói cách khác, cuộc cách

mạng công nghiệp 4.0 mô tả về một môi trường mà máy tính, tự động hóa và conngười nói chung sẽ cùng nhau làm việc theo một cách hoàn toàn mới Robot, máymóc sẽ được kết nối vào hệ thống máy tính Các hệ thống này sử dụng thuật toán

“machine learning” để học hỏi và điều khiển máy móc, cần rất ít hoặc thậm chí làkhông cần sự can thiệp nào từ con người Đây là lí do mà nhiều người gọi cuộc cáchmạng công nghiệp 4.0 như là một “nhà máy thông minh” Để có đủ dữ liệu phục vụcho cuộc cách mạng này, máy móc phải cung cấp dữ liệu ngược lại về hệ thống trungtâm cũng như thu thập dữ liệu từ các nguồn bên ngoài thì quyết định được máy đưa

ra một cách chính xác Như vậy, cách mạng công nghiệp lần thứ 4 mang đến cơ hội

và cũng đầy thách thức với nhân loại Cuộc cách mạng này có thể đưa đến tình trạngbất bình đẳng lớn, đặc biệt là nguy cơ phá vỡ thị trường lao động Quá trình tự độnghóa diễn ra sẽ dẫn đến thay thế con người trong tất cả lĩnh vực của nền kinh tế Nếungười lao động không thích ứng nhanh, đuổi hoặc bắt kịp với sự thay đổi của quátrình sản xuất thì sẽ dẫn tới hiện tượng bị dư thừa thừa lao động dẫn đến thất nghiệp.Điều đó làm trầm trọng hơn khoảng cách giữa lợi nhuận so với đồng vốn và lợinhuận so với sức lao động Trong khi sự đổi mới công nghệ thường dẫn đến năngsuất cao hơn và thịnh vượng hơn thì tốc độ thay đổi cũng sẽ tạo ra một áp lực lớn do

sự dịch chuyển của nguồn lực lao động Người lao động tại các nhà máy trong thời

kỳ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư sẽ có những việc làm mới với các yêu cầukhác và trong một môi trường làm việc hay cách tổ chức không còn giống như hiệnnay

Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) không chỉ là số hóa, internethóa các thiết bị mà còn là sự hội tụ, dung hợp nhiều công nghệ và tương tác củachúng trên nhiều lĩnh vực với quy mô rộng lớn như: Dữ liệu lớn; Trí thông minhnhân tạo; Vạn vật kết nối (IoT), tự động hoá, rô bốt hóa, phương tiện không ngườilái; Công nghệ in 3D, công nghệ thực tế ảo kết hợp với các công nghệ sinh học, côngnghệ nano…

Giống như 3 cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử trước đó, những côngnghệ mới của cách mạng công nghiệp 4.0 chắc chắn sẽ đem lại sự thay đổi lớn trongđời sống kinh tế - xã hội của thế giới Đối với quốc gia đang phát triển như ViệtNam, cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tác động đến nền kinh tế, trong đó có cả thịtrường tài chính mà có thể nhìn thấy trên phương diện cơ hội và thách thức

1.2.1 Khái niệm về thị trường tài chính:

Kinh tế ngày càng phát triển, dẫn đến sự phân công lao động trong xã hộingày càng sâu sắc Lúc này xuất hiện 2 nhóm người: Nhóm người thiếu vốn, cần tìmnguồn tài chính cho hoạt động kinh doanh sản xuất hoặc tiêu dùng và nhóm ngườitiết kiệm, dư thừa về vốn, muốn đầu tư để tìm kiếm lợi nhuận Lúc đầu thì người thừavốn sẽ gặp người thiếu vốn theo cách trực tiếp và tự phát Hai bên tự thỏa thuận vớinhau Một bên sẽ được sự dụng nguồn vốn của người kia với điều kiện là hoàn trảđúng hạn khoản vốn ban đều kèm theo một khoản tiền lãi tương xứng Theo cách nàythì nhu cầu 2 bên sẽ được thỏa mãn nhưng chi phí giao dịch sẽ rất cao

Nhược điểm này được khắc phục khi có một nhóm đứng giữa là trung gian

Họ giúp người cần vốn và người thiếu vốn gặp nhau dễ dàng hơn từ đó xuất hiện cáctrung gian tài chính Tuy nhiên, nhu cầu về vốn càng ngày càng cao và các trung giantài chính không thể chủ động đáp ứng được nhu cầu này Mặt khác, lựa chọn cho vaycủa bên cung vốn còn hạn hẹp cũng như người cần vốn không phải lúc nào cũng vayđược từ ngân hàng vì các phương án đầu tư có rủi ro cao

Để giải quyết những vấn đề này, những công cụ tài chính ra đời khi mà ngườicần vốn có thể gặp trực tiếp những người thừa vốn Đó là những giấy nợ hoặc giấychứng nhận quyền sở hữu Lúc đầu người sở hữu chưa nghĩ đến việc mua bán nhữnggiấy tờ này nhưng về sau khi kinh tế ngày càng phát triển, một thị trường diễn ra cáchoạt động trao đổi, mua bán những giấy tờ có giá hình thành Tóm lại, vậy thị trường

Hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về thị trường tài chính

Nhà kinh tế học FREDERIC S.MISKHIN cho rằng: ” Thị trường tài chính làthị trường trong đó vốn được chuyển từ những người hiện có dư thừa vốn sang những

Tuy nhiên từ các cách hiểu nào về thị trường tài chính, đề cập đến thị trườngtài chính phải đề cập đến phương thức giao dịch, công cụ tài chính trao đổi cũng nhưchủ thể tham gia cùng với cơ chế dám sát Thị trường tài chính là nơi phát hành, muabán, trao đổi và chuyển nhượng các công cụ tài chính theo những quy tắc, luật lệ đãđược quy định Vì vậy mà ta có thể hiểu:

Thị trường tài chính là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi mua bán quyền sử dụng các nguồn tài chính giữa các chủ thể kinh tế với nhau thông qua những phương thức giao dịch và công cụ tài chính nhất định.

1.2.2 Phân loại Thị trường tài chính

Dựa vào các tiêu thức khác nhau ta có thể phân loại thị trường tài chính như sau:

a) Dựa vào cách thức huy động vốn trên thị trường tài chính trên cơ sở sử dụng các công cụ tài chính ta có thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần

i Thị trường nợ

- Công cụ nợ ngắn hạn: là công cụ nợ có thời gian đáo hạn từ 1 năm trở xuống

- Công cụ nợ trung hạn: là công cụ nợ có thời gian đáo hạn từ 1 năm tới 10 năm

- Công cụ nợ dài hạn: là công cụ nợ có thời gian đáo hạn trên 10 năm

ii Thị trường vốn cổ phần

Là thị trường trong đó người cần vốn huy động vốn bằng cách phát hành các

cổ phiếu Các cổ phiếu này là quyền được chia phần trên lãi ròng và tài sản của cáccông ty phát hành cổ phiếu

b) Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn tài chính, dựa vào việc mua bán chứng khoán lần đầu chứng khoán mới và mua bán chứng khoán sau khi phát hành lần đầu người ta chia làm thị trường cấp 1 và thị trường cấp 2

i Thị trường cấp 1 thị trường sơ cấp: là thị trường tài chính trong đó những phát hànhmới của chứng khoán được tổ chức phát hành bán cho người mua đầu tiên

ii Thị trường cấp 2 thị trường thứ cấp: là thị trường tài chính nơi diễn ra các hoạtđộng mua bán lại các chứng khoán được phát hành trên thị trường cấp 1

Dựa vào phương thức giao dịch trên thị trường tài chính, thị trường cấp 2được chia làm 2 loại: Sở giao dịch và thị trường phi tập trung

c) Căn cứ vào bản chất, chức năng và phương thức hoạt động của các chủ thể tài chính và các công cụ tài chính giao dịch trên đó, hệ thống tài chính được phân làm 3 thị trường cơ bản: Thị trường tiền tệ, thị trường hối đoái và thị trường vốn

i Thị trường tiền tệ:

Thị trường tiền tệ ở nước ta bắt đầu được hình thành từ năm năm 1990 sau khi

hệ thống ngân hàng một cấp của Việt Nam chính thức chuyển sang mô hình hệ thống

ngân hàng 2 cấp Hiện nay, thị trường tiền tệ của nước ta được cấu thành các bộ phậnsau:

- Thị trường tín dụng ngắn hạn

- Thị trường nội tệ liên ngân hàng;

- Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng;

- Thị trường ngoại hối;

- Thị trường tín phiếu kho bạc;

- Thị trường mở

Cụ thể: Từ khi ra đời đến nay, thị trường tiền tệ Việt Nam không ngừng pháttriển, đáp ứng tốt nhu cầu vốn ngày càng cao của nền kinh tế Điều này thể hiện ởquy mô của thị trường không ngừng tăng lên; các bộ phận quan trọng của thị trườngdần dần được hình thành; thành viên tham gia thị trường, hàng hóa giao dịch trên thịtrường cũng như doanh số của thị trường từng bước được mở rộng, hoạt động của ,thị trường tiền tệ đã từng bước được hiện đại hóa, đáp ứng được yêu cầu hội nhập.Thể hiện cụ thể ở mức tăng trưởng huy động vốn và tăng trưởng tín dụng trongnhưng năm gần đây

ii Thị trường hối đoái:

Tương tự như thị trường tiền tệ, thị trường hối đoái là nơi giao dịch các công

cụ tài chính tương đối ngắn hạn, nhưng chúng được định giá bằng các loại đồng tiềnkhác nhau, và ở thị trường hối đoái cũng chỉ có các giao dịch giữa các đồng tiền khácnhau mới được thực hiện

iii Thị trường vốn:

Thị trường vốn là thị trường phát hành và mua bán lại các công cụ tài chính có

kỳ hạn trên 1 năm hay chính là nơi giải quyết quan hệ cung-cầu về vốn dài hạn

Ba loại thị trường trên hình thành hệ thống thị trường tài chính Hoạt động của mỗithị trường có ảnh hưởng, tác động tới các thị trường kia Thị trường tiền tệ và Thịtrường vốn muốn hoạt động có hiệu quả và phái triển thì phải có Thị trường hối đoái,ngược lại hai thị trường kia phát triển và mở rộng sẽ thúc đẩy thị trường hối đoái hoạtđộng sôi động hơn Ngoài ra, sự phái triển của Thị trường tiền tệ là cơ sở cho sự pháttriển của thị trường chứng khoán, cũng như một Thị trường chứng khoán phát triểntạo điều kiện cho Thị trường tiền tệ phát triển lên theo

Ngoài ra, ta có thể phân loại thị trường tài chính theo cách dưới đây:

1.2.3 Vai trò của nhà nước trong hoạt động quản lý thị trường tài chính

Nhà nước có chức năng quản lý và điều tiết mọi mặt hoạt động của nền kinh tếtrong đó thị trường tài chính là một bộ phận rất quan trọng Đồng thời, trong quátrình vận động, bản thân thị trường tài chính cũng đặt ra yêu cầu được sự quản lý vàgiám sát của nhà nước

a) Cơ sở lý luận về vai trò của nhà nước trong phát triển thị trường tài chính

Trong mỗi loại thị trường tài chính khác nhau, nhà nước thể hiện vai trò củamình bằng các biện pháp và công cụ khác nhau Là bộ phận quan trọng và nhạy cảmnhất của nền kinh tế thị trường, thị trường tài chính luôn ẩn chứa trong nó nhữngkhiếm khuyết mang tính cố hữu và rủi ro cao

(1) Ảnh hưởng của thông tin bất cân xứng: Hiện tượng thông tin bất cân xứng trên thịtrường tài chính sẽ gây ra hai hiệu ứng tiêu cực của nó là: (i) Lựa chọn đối nghịch; và(ii) Hiểm hoạ đạo đức Trong trường hợp này, nhà nước can thiệp để tăng cường tínhcông khai, minh bạch của thị trường

(2) Chi phí giao dịch cao làm ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của các nhà đầu tư nhỏ

lẻ Để khắc phục nhược điểm này, nhà nước thường có chính sách ưu đãi đối với cácnhà đầu tư nhỏ lẻ; đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường và thúc đẩy sự phát triểnnhanh của các hoạt động dịch vụ tài chính, tiền tệ nhằm tạo cơ hội thuận lợi cho côngchúng đầu tư tham gia thị trường tài chính

(3) Sự bất ổn định mang tính hệ thống: Chính sự vận hành phức tạp của thị trường tàichính lại mang trong lòng nó một căn bệnh trầm kha là sự bất ổn định mang tính hệthống mà hậu quả của nó dẫn tới những hoảng loạn, đổ vỡ của hệ thống tài chínhmang tính cục bộ, hoặc lan chuyền hệ thống Để hạn chế những rủi ro phát sinh trênthị trường tài chính, trong điều hành nền kinh tế nhà nước phải kết hợp chặt chẽ giữa

chính sách tiền tệ và chính sách tài khoá; Thắt chặt hơn nữa những biện pháp duy trì

an toàn của hệ thống ngân hàng thương mại , tập trung vào quản lý rủi ro liên quanđến thị trường chứng khoán đối với các ngân hang thương mại Xây dựng hệ thốngcảnh báo sớm và hệ thống thông tin quản lý để kịp thời chấn chỉnh hoạt động của các

tổ chức tín dụng cũng như hệ thống tài chính

(4) Các rủi ro liên quan đến tiến trình tự do hóa tài chính và khủng hoảng tài chính tiền tệ: tự do hóa tài chính là điều cần thiết đối với các nước đang phát triển và cácnước có nền kinh tế chuyển đổi Tuy nhiên đối với các nước này tự do hóa tài chính,nhất là tự do hóa tài khoản vốn đặc biệt nguy hiểm trong trường hợp kinh tế bất ổnđịnh do thiếu chính sách quản lý vĩ mô hiệu quả nên tiềm ẩn nhiều rủi do dẫn đến đổ

-vỡ hệ thống tài chính trong nước và bùng phát khủng hoảng Vì vậy, tự do hóa tàichính phải nằm trong sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của nhà nước bằng pháp luật,bằng các công cụ điều tiết về kinh tế, tiến hành theo lộ trình, bước đi chủ động, thậntrọng và hiệu quả, duy trì và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô

Nói chung, sự tác động của nhà nước vào thị trường tài chính thể hiện trên 3 mặt cơbản sau:

- Nhà nước tạo môi trường pháp lý cho sự hình thành và hoạt động của thị trường tàichính

- Nhà nước tạo ra môi trường kinh tế cho sự hình thành và phát triển của thị trườngtài chính

- Nhà nước giám sát các hoạt động của thị trường tài chính

i Vai trò của nhà nước đối với thị trường tiền tệ

(1) Vai trò của các cơ quan nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành) là:

- Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, thể chế đảm bảo nền kinh tế hàng hóaphát triển, tiền tệ ổn định với mức lạm phát có thể kiểm soát được

- Tổ chức quản lý, giám sát hoạt động của thị trường tiền tệ

- Hỗ trợ cho sự phát triển của thị trường tiền tệ

(2) Vai trò của ngân hàng trung ương :

- Điều tiết khối lượng tiền trong lưu thông

- Ổn định sức mua của đồng tiền quốc gia

- Chỉ huy đối với toàn bộ hệ thống ngân hàng

ii Vai trò của nhà nước đối với thị trường chứng khoán

Vai trò của nhà nước đối với thị trường chứng khoán là duy trì sự hoạt động ổn địnhcủa thị trường; tạo điều kiện để phát triển thị trường, làm cho thị trường có thể cạnhtranh và thích ứng với mọi thay đổi trong xã hội Điều này thể hiện:

(1) Vai trò của các cơ quan nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành) là:

- Tạo khuôn khổ pháp lý cho sự ra đời, hoạt động và thực hiện giám sát 7 đối vớihoạt động của thị trường chứng khoán

- Tạo môi trường kinh tế cho sự hình thành và phát triển của thị trường chứngkhoán

- Đào tạo nguồn nhân lực cung cấp cho thị trường chứng khoán

(2) Vai trò của Uỷ Ban Chứng khoán quốc gia:

- Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về chứng khoán & thị trường chứng khoán

- Trực tiếp quản lý, giám sát hoạt động chứng khoán & thị trường chứng khoán

- Quản lý các hoạt động dịch vụ công thuộc lĩnh vực chứng khoán & thị trườngchứng khoán theo quy định của pháp luật

b) Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước đối với thị trường tài chính

 Vai trò của Nhà nước thể hiện trên một số mặt sau:

- Đã hình thành một khuôn khổ pháp lý cần thiết cho hoạt động của thị trường tiền tệ,theo hướng hiện đại và hội nhập với thị trường tài chính khu vực và thế giới

- Đã tạo điều kiện để thị trường tiền tệ hình thành tương đối đầy đủ các bộ phận thịtrường

- Vai trò điều tiết của các cơ quan quản lý thị trường mà đặc biệt là ngân hàng nhànước có những bước biến chuyển đáng kể

- Đã từng bước hiện đại hóa hoạt động của thị trường tiền tệ - thị trường tiền tệ ViệtNam đã từng bước hội nhập kinh tế quốc tế

- Những mặt còn hạn chế đến vai trò của nhà nước trong phát triển thị trường tiền tệ,thể hiện trên một số mặt sau:

Vai trò điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng nhà nước chưa thực sự hiệuquả

 Thị trường tiền tệ Việt Nam vẫn còn phát triển ở mức độ thấp xét trên cả góc

độ quy mô, hiệu quả và tính cạnh tranh của thị trường

Môi trường và điều kiện chưa thật thuận lợi nên thành viên tham gia thị trườngcòn rất hạn chế cả về số lượng và trình độ

Hoạt động trên thị trường tiền tệ còn tiềm ẩn nhiều rủi ro

ngân hàng nhà nước chưa thực sự quan tâm phát triển các công cụ giao dịch vàloại nghiệp vụ thị trường

- Nguyên nhân của những mặt còn hạn chế đến vai trò của nhà nước trong phát triểnthị trường tiền tệ:

Nguyên nhân cơ bản và sâu xa nhất là nền kinh tế Việt Nam phát triển ở trình

độ thấp, tăng trưởng chưa bền vững, hơn nữa lại đang trong quá trình chuyển đổi nênluôn tiềm ẩn những rủi ro khó dự đoán

Sự “nở rộ” quá mức về số lượng các ngân hàng cũng như tổ chức tài chínhkhác trong một thị trường chật hẹp

Năng lực nội tại của các định chế tài chính trung gian còn yếu

Sự liên kết giữa các bộ phận thị trường tiền tệ và sự liên kết giữa thị trườngtiền tệ và thị trường vốn còn thiếu chặt chẽ, khiến cho những chính sách điều hànhkhi đưa vào thực hiện không đem lại hiệu quả

Khuôn khổ pháp lý liên quan đến hoạt động của thị trường tiền tệ còn chưađồng bộ

Thiếu hệ thống cảnh báo sớm và thu thập thông tin tin cậy

1.2.4 Tác động của hoạt động quản lý nhà nước đối với thị trường tài chính

Giữa nhà nước và thị trường luôn luôn có mối quan hệ biện chứng lẫn nhau.Tuy còn những tranh luận về thị trường, nhà nước can thiệp ít hay nhiều vào thịtrường, nhưng các nhà khoa học thế giới và trong nước đều công nhận vai trò điềutiết, chức năng quản lý kinh tế không thể thiếu được của nhà nước trong nền kinh tếthị trường và phát triển nền kinh tế thị trường là tất yếu khách quan của lịch sử nhânloại.

Cho đến nay, người ta vẫn thừa nhận nhà nước đóng vai trò quyết định đối vớiquá trình phát triển, thị trường không thể hoạt động trong một khoảng trống mà nóđòi hỏi có một khung khổ pháp lý và quy định mà chỉ có nhà nước mới tạo ra được

Và thị trường tài chính là sản phẩm tất yếu của nền kinh tế thị trường, sự xuất hiện vàtồn tại của thị trường này xuất phát từ yêu cầu khách quan của việc giải quyết mẫuthuận giữa nhu cầu và khả năng cung ứng vốn lớn trong nền kinh tế phát triển Khinền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì các hoạt động về phát hành và muabán lại các chứng khoán cũng phát triển, hình thành một thị trường riêng nhằm làm

cho cung cầu nguồn tài chính gặp nhau dễ dàng và thuận lợi hơn, đó là thị trường tài chính.

Có thể thấy, với xu hướng chung, không một xã hội nào phó mặc cho nhànước và thị trường điều hành đời sống kinh tế - xã hội, vấn đề không phải là liệu nhànước hay thị trường và xã hội đóng vai trò khống chế, mà là mỗi bên có vai trò riêng

Tuy vậy, trên thực tế đã có không ít trường hợp, vụ, việc cho thấy cả nhà nước

và thị trường đều thất bại và do đó đã xuất hiện “bàn tay thứ ba” - xã hội và các tổchức xã hội có vai trò không nhỏ trong việc bảo đảm sự cân bằng mối quan hệ giữaNhà nước và thị trường

Vai trò của các tổ chức xã hội theo tiến trình họ tham gia, có thể khái quát nhưsau: tham gia cung cấp các dịch vụ công, các dịch vụ cho người nghèo, những ngườiyếu thế trong xã hội; thực thi các chính sách của Nhà nước, vận động, đối thoại giámsát và phản biện xã hội…

Như vậy, xây dựng nền kinh tế thị trường, nâng cao vai trò của Nhà nước, pháthuy vai trò của xã hội là hoạt động diễn ra đồng thời, làm tiền đề cho nhau và quan

hệ chặt chẽ với nhau

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta luôn khẳng định, nền kinh tế thị trường mà

chúng ta xây dựng phải có sự quản lý của Nhà nước Vai trò của Nhà nước đối với

kinh tế thị trường không chỉ xuất phát từ yêu cầu phổ biến của quá trình phát triển

kinh tế thị trường, mà còn xuất phát từ tính đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Vì vậy, Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991) của Đảng đã xác định: “Phát triển nền kinh tế hàng hóa

nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường

có sự quản lý của Nhà nước” là một trong bảy phương hướng cơ bản trong quá trìnhthực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đồng thời, kiên

quyết “xóa bỏ triệt để cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, hình thành cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các

công cụ khác Xây dựng và phát triển đồng bộ các thị trường….” trên cơ sở nguyêntắc: “Nhà nước quản lý điều hành nền kinh tế bằng pháp luật, quy hoạch, kế hoạch vàcác công cụ điều tiết trên cơ sở tôn trọng các quy luật thị trường Tăng cường côngtác giám sát, nhất là giám sát thị trường tài chính, chủ động điều tiết, giảm các tácđộng tiêu cực của thị trường, không phó mặc cho thị trường hoặc can thiệp làm lệchlạc các quan hệ thị trường”

Kinh tế thị trường nói chung hay thị trường tài chính nói riêng là một kiểuquan hệ giữa người với người trong sản xuất, trao đổi và tiêu dùng, nên mang đậmdấu ấn của quan hệ xã hội, của thể Đặc biệt, nền kinh tế thị trường của nước ta là nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là hình thái kinh tế thị trườngvừa tuân theo những quy luật của thị trường, vừa dựa trên cơ sở và sự dẫn dắt, chiphối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội: khuyến khích làm giàu hợppháp đi đôi với xóa đói, giảm nghèo, tăng cường đồng thuận xã hội để thực hiện mụctiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; mọi thành phần kinh tế, cácchủ thể tham gia thị trường đều được coi trọng, cùng phát triển lâu dài, hợp tác, cạnhtranh bình đẳng, lành mạnh và văn minh, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo; phân phối kết quả làm ra chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồngthời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệthống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội; Nhà nước quản lý phát huy mặt tích cực, hạnchế, khắc phục mặt trái, tiêu cực của cơ chế thị trường; phát huy dân chủ, quyền làmchủ của nhân dân trong lĩnh vực kinh tế Vì vậy, sự định hướng, chỉ đạo của Nhànước là cần thiết Việc nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc định hướng sựphát triển của nền kinh tế thị trường ở nước ta không mâu thuẫn với vấn đề có tính

nguyên tắc: sự vận hành của nền kinh tế thị trường nào cũng trước hết và chủ yếu do các quy luật thị trường quyết định Song, quy luật kinh tế thị trường lại thuộc lĩnh

vực quy luật xã hội Tính khách quan của nó được thể hiện và thực hiện thông quahoạt động có ý thức của con người, mà cụ thể ở đây là của Nhà nước

Mô hình giám sát tài chính hiện hành của Việt Nam

Hiện nay mô hình giám sát tài chính Việt Nam theo mô hình phân tán dựa trên cơ sởthể chế Theo đó ngân hàng nhà nước thực hiện hoạt động thanh tra giám sát hoạtđộng các tổ chức tín dụng, Bộ Tài chính thực hiện giám sát hoạt động chứng khoán

và Bảo hiểm (chịu sự giám sát trực tiếp của Ủy Ban chứng khoán Nhà nước và CụcBảo hiểm)

Sơ đồ: Mô hình giám sát tài chính hiện nay của Việt Nam

1.3 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp kế thừa: Trong quá trình nghiên cứu nhóm sẽ khai thác số liệu từnhiều nguồn khác nhau để phục vụ cho việc nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Sử dụng trong quá trình nghiên cứu lí thuyết

và đánh giá ảnh hưởng của cách mạng 4.0 trong hệ thống quản lí nhà nước đối với thịtrường tài chính Từ đó, đề xuất phương hướng giải pháp giúp quản lí nhà nước trởnên hiệu quả, dễ dàng hơn trong thời gian tới

Chương 2 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

2.1 Kết quả nghiên cứu

Công ty kiểm toán Ernst & Young đã công bố trong báo cáo Fintech Adoption Index:

Áp dụng FinTech toàn cầu đạt 64%, FinTech rõ ràng đang trở thành xu hướngchủ đạo trong tất cả các thị trường được khảo sát (Hình 1) Khi so sánh với tỷ lệ chấpnhận qua các cuộc khảo sát trước đó vào năm 2015 và 2017, con số này thể hiệnđường cong tăng trưởng nhất quán trong năm năm qua Trong sáu thị trường đượckhảo sát trong giai đoạn này, tỷ lệ áp dụng đã tăng từ 16% vào năm 2015, lên 31%vào năm 2017, lên 60% vào năm 2019 - tăng gần 100% sau mỗi hai năm

-Fintech, hay công nghệ tài chính, đang phá vỡ hệ sinh thái dịch vụ tài chính củaViệt Nam Thị trường fintech đạt 4,4 tỷ USD giá trị giao dịch trong năm 2017 và ướctính sẽ tăng lên 7,8 tỷ USD vào năm 2020, được thúc đẩy bởi sự thâm nhập của ngânhàng Khi đất nước đặt mục tiêu hướng tới một xã hội không tiền mặt, chính phủ ViệtNam đặt mục tiêu giảm 10% giao dịch tiền mặt và tăng 70% tài khoản ngân hàngtrong dân số vào năm 2020

- Việt Nam hiện có 67 công ty fintech đang hoạt động So với các nước kháctrong khu vực con số này còn rất khiêm tốn, ví dụ như trong năm 2017, Singapore cókhoảng 490 công ty fintech, Indonesia là 262 công ty, Malaysia 196 công ty thuộclĩnh vực này