Luận văn sư phạm Xây dựng bảng trò chơi ô chữ tạo hứng thú học tập và hoàn thiện kiến thức chương I và chương IV sinh học 11 (cơ bản) cho học sinh

Trường đại học sư phạm hμ nội 2 sinh học 11 cơ bản cho học sinh khóa luận tốt nghiệp đại học Chuyên ngành: Ph ương pháp dạy học Sinh học Người hướng dẫn khoa học Th.S... Trong quá

Trường đại học sư phạm hμ nội 2

sinh học 11 (cơ bản) cho học sinh

khóa luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: Ph ương pháp dạy học Sinh học

Người hướng dẫn khoa học Th.S hoμng thị kim huyền

Hà Nội - 2009

Trong quá trình nghiên cứu đề tài này em đã nhận được sự chỉ bảo tận

tình của cô giáo Thạc sĩ Hoàng Thị Kim Huyền và các thầy cô giáo trong tổ

phương pháp giảng dạy khoa Sinh – KTNN trường Đại học sư phạm Hà Nội 2,

em xin chân thành cảm ơn các thầy cô Em cũng xin chân thành cảm ơn các

thầy cô giáo trường THPT Hà Lang - Tuyên Quang, THPT Bến Tre thị xã

Phúc Yên - Vĩnh Phúc, các bạn sinh viên trong khoa đã tạo điều kiện giúp đỡ,

đóng góp ý kiến giúp em hoàn thành đề tài này

Qua đây em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Thạc sĩ

Hoàng Thị Kim Huyền người đã định hướng và dẫn dắt em trên bước đường

nghiên cứu khoa học, giúp em có kết quả thiết thực để hoàn thành đề tài này

Hà Nội, Tháng 5 năm 2009 Sinh viên

Tôi xin cam đoan khoá luận này là kết quả nghiên cứu của riêng bản

thân tôi dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo thạc sĩ Hoàng Thị Kim Huyền

giảng viên khoa Sinh – KTNN Mọi kết quả nghiên cứu trong đề tài đều trung

thực, không trùng với kết quả của tác giả nào, đề tài chưa từng được công bố

tại bất kỳ một công trình nghiên cứu khoa học nào hoặc của ai khác

Sinh viên M C L C Trang

PH N I M U……… 5

PH N II N I DUNG 8

Ch ng 1 C s lý lu n và th c ti n c a đ tài……… 8

1.1.T ng quan cỏc v n đ liờn quan đ n đ tài nghiờn c u 8

1.1.1.Tỡnh hỡnh nghiờn c u c s lý lu n c a 8

1.1.2.Tỡnh hỡnh xõy d ng b ng trũ ch i ụ ch hoàn thi n ki n th c 8

1.2.C s lớ lu n ……… 8

1.2.1 Khỏi ni m hoàn thi n ki n th c……… 8

1.2.2.Vai trũ c a khõu hoàn thi n ki n th c……… 8

1.2.3 Nh ng ph ng pháp s d ng……… 9

1 2.3.1.Nhóm ph ng pháp dùng l i……… 9

1.2.3.2.Nhóm ph ng pháp tr c quan……… 12

1.2.3.3.Nhóm ph ng pháp th c hành……… ……… 14

1.2.4 M t s v n đ v trò ch i ô ch ……… 14

1.2.4.1 Khái ni m trò ch i ô ch ……… 14

1.2.4.2 Vai trò c a trò ch i ô ch ……… ….……… 14

1.2.4.3 Các b c xây d ng b ng trò ch i ô ch ……….………… 15

1.2.4.4 Yêu c u s ph m c a trò ch i ô ch hoàn thi n ki n th c … 15

1.3 C s th c ti n.……… 16

1.3.1.Th c tr ng vi c s d ng trò ch i ô ch ……… 16

1.3.2 Xu h ng đ i m i ph ng pháp d y h c hi n nay.……… 16

Ch ng 2 H th ng b ng trò ch i ô ch ……… 17

2.1 H th ng b ng trò ch i ô ch ……… 17

2.2 Cách s d ng trò ch i ô ch ……… 56

2.3 áng giá ch t l ng b ng trò ch i ô ch đã xây d ng……… 59

PH N III K T LU N VÀ NGH ……… 61

TÀI LI U THAM KH O……… 62

1 LÝ DO CH N TÀI

1.1 T m quan tr ng c a khâu hoàn thi n ki n th c

Quá trình d y h c g m 3 khâu c b n đó là: Khâu nghiên c u tài li u

m i, khâu hoàn thi n ki n th c, khâu ki m tra và đánh giá k t qu h c t p

Trong đó, khâu quan tr ng và có ý ngh a quy t đ nh đ i v i ch t l ng

l nh h i các ki n th c là khâu nghiên c u tài li u m i, nh ng ki n th c đó có

tr nên v ng ch c, sâu s c hay không còn ph thu c vào khâu hoàn thi n ki n

th c Hoàn thi n ki n th c là ôn t p, c ng c và v n d ng ki n th c vào

nh ng tình hu ng m i làm cho ki n th c đ c m r ng, đào sâu thêm, đ ng

1.2 Th c tr ng c a khâu hoàn thi n ki n th c tr ng THPT

Khâu hoàn thi n ki n th c là m t khâu h t s c quan tr ng trong quá

trình d y h c Tuy nhiên, trong th c ti n hi n nay đây là khâu ch a đ c

quan tâm và coi tr ng m t cách đ y đ M t s giáo viên th ng b qua ho c

ng và nhà n c ta đã đ a ra r t nhi u đi u lu t và ngh quy t v đ i

m i ph ng pháp d y h c nh ngh quy t trung ng 4 khoá VII đã đ ra

th k XX nhà tâm lí h c Th y S Jpiaget đã nói: “thông qua ho t

đ ng vui ch i đ ti n hành h c t p” Ho t đ ng vui ch i trong h c t p th ng

th y l a tu i ti u h c, nh ng l a tu i THPT c ng nên ti n hành ho t đ ng

trò ch i trong gi gi ng, vì theo chúng tôi đ c bi t nguyên nhân khách quan

c a ph n đông h c sinh b stress đó là do ph ng pháp d y h c c a giáo viên

Trong th i gian dài m t m i, c ng th ng khâu nghiên c u tài li u m i, đ n

khâu c ng c các em s đ m t m i h n và hào h ng h n n u nh hình th c

c ng c c a giáo viên th c s h p d n

T nh ng v n đ trên, v i mong mu n góp m t ph n nh bé vào vi c

nâng cao ch t l ng d y và h c môn Sinh h c, chúng tôi đã ch n đ tài: “Xây

d ng b ng trò ch i ô ch t o h ng thú h c t p và hoàn thi n ki n th c

ch ng I và IV Sinh h c 11 (c b n) cho h c sinh”

2 M C ÍCH NGHIÊN C U

Nghiên c u vi c thi t k các trò ch i ô ch nh m m c đích t o h ng

thú h c t p, hoàn thi n ki n th c ch ng I và IV Sinh h c 11 (c b n) cho

h c sinh, góp ph n nâng cao ch t l ng d y h c ch ng I và IV Sinh h c 11

c b n

3 NHI M V NGHIÊN C U

- Tìm hi u t ng quan các v n đ liên quan đ n đ tài nghiên c u

- Xây d ng c s lí lu n c a vi c xây d ng trò ch i ô ch hoàn thi n

ki n th c

- Tìm hi u th c tr ng khâu hoàn thi n ki n th c và vi c s d ng trò

ch i ô ch đ hoàn thi n ki n th c trong d y h c Sinh h c tr ng THPT

Nghiên c u các tài li u v vi c thi t k và s d ng b ng trò ch i ô ch dùng

trong khâu hoàn thi n ki n th c

5 2 Ph ng pháp đi u tra, quan sát

c b n

5.3 Ph ng pháp chuyên gia

6.1 H th ng hoá và b sung c s lí lu n c a khâu hoàn thi n ki n th c, t o h ng

thú h c t p trong d y h c Sinh h c

6.2 B sung thêm m t s t li u v th c tr ng d y h c khâu hoàn thi n ki n th c

PH N II N I DUNG

Ch ng 1 C S LÝ LU N VÀ TH C TI N C A TÀI

1.1.1 Tình hình nghiên c u c s lý lu n c a khâu hoàn thi n ki n th c

Hoàn thi n ki n th c là m t khâu quan tr ng trong quá trình d y h c

nên nh ng c s lý lu n c a hoàn thi n ki n th c đã đ c nghiên c u t r t

lâu và đ c r t nhi u nhà khoa h c quan tâm i n hình là công trình nghiên

c u c a tác gi : Nguy n Ng c Quang [7], Nguy n Quang Vinh, Tr n Doãn

Bách, Tr n Bá Hoành [10], inh Quang Báo, Nguy n c Thành [1]… trong

các công trình nghiên c u đó, các tác gi đ c p t i khái ni m, vai trò c a

khâu hoàn thi n ki n th c và các ph ng pháp d y h c trong khâu hoàn thi n

ki n th c

1.1.2 Tình hình xây d ng b ng ô ch hoàn thi n ki n th c Sinh h c

Vi c xây d ng b ng ô ch đ hoàn thi n ki n th c đ n nay ch a m y ai

quan tâm, đã có m t s tác gi biên so n có tác d ng h tr cho h c sinh trong

quá trình h c nh quy n c a Nguy n V n Sang, Nguy n Th Vân (Gi i bài

t p Sinh h c 10,11), tuy nhiên các câu h i trong đó ph i “gia công” m i s

d ng đ c Chính vì v y, vi c xây d ng trò ch i ô ch hoàn thi n ki n th c

nói chung và ph n ch ng I và IV Sinh h c 11 - c b n nói riêng là v n đ

c n đ c quan tâm nghiên c u nh m t o h ng thú h c t p cho h c sinh, nâng

cao ch t l ng d y h c

1.2 C S LÍ LU N

1.2.1 Khái ni m hoàn thi n ki n th c

Hoàn thi n ki n th c là ôn t p, c ng c và v n d ng ki n th c vào tình

hu ng m i làm cho ki n th c đ c m r ng, đào sâu thêm, đ ng th i phát

tri n đ c k n ng, k x o c a h c sinh

1.2.2 Vai trò c a khâu hoàn thi n ki n th c

Trong quá trình d y h c khâu nghiên c u tài li u m i là khâu quan

tr ng nh t và đ c giáo viên chú tr ng nh t, tuy nhiên ki n th c v a đ c

h c khâu nghiên c u tài li u m i có tr nên v ng ch c và sâu s c hay không

còn ph thu c vào khâu hoàn thi n ki n th c, vì khâu hoàn thi n ki n th c

bao g m: Ôn t p, c ng c và v n d ng Ôn t p, c ng c và v n d ng ki n

th c có m i quan h ch t ch v i nhau, ôn t p là đ c ng c giúp h c sinh

nh l i ki n th c m t cách sâu s c, đ y đ , chính xác đ ng th i giúp h c sinh

v n d ng ki n th c vào th c ti n, còn c ng c thì các ki n th c đ c ôn luy n

l p đi l p l i làm cho h c sinh n m v ng ki n th c h n

Nh v y, rõ ràng vi c c ng c ki n th c không ch đ n thu n là vi c

c a bài gi ng ho c cu i m i ch ng, cu i k mà ph i là m t vi c làm th ng

xuyên có h th ng, v i s v n d ng ph i h p nhi u ph ng pháp khác nhau

Do đó khâu hoàn thi n ki n th c có vai trò quan tr ng và ý ngh a trong toàn

b quá trình d y h c

1.2.3 Nh ng ph ng pháp s d ng trong khâu hoàn thi n ki n th c

1 2.3.1 Nhóm ph ng pháp dùng l i

ây là nhóm ph ng pháp c đi n đ c s d ng khá ph bi n trong

quá trình giáo d c, cho phép giáo viên cung c p đ c l ng thông tin l n

trong kho ng th i gian nh t đ nh, cho phép trình bày ch t ch có h th ng

nh ng v n đ lí thuy t tr u t ng, n u giáo viên trình bày m t cách có logic,

l p lu n ch t ch , gi ng nói truy n c m s làm cho h c sinh h ng thú h c t p

Trong nhóm ph ng pháp dùng l i thì l i nói và ch vi t là ph ng

ti n truy n đ t ch y u các tri th c ho c h c sinh d a vào đó mà khai thác các

tri th c m i m t cách hoàn toàn t l c, đ c bi t c a ph ng pháp này là tính

ch t thông báo trong l i gi ng d y c a th y còn h c sinh ti p nh n thông tin

đó mà không c n tác đ ng tr c ti p gì đ n đ i t ng nghiên c u, h ch nghe

nhìn, theo l i gi ng d y c a th y, hi u, ghi chép và ghi nh , h c sinh th đ ng

ti p nh n ki n th c đã đ c “chu n b s n”, ph ng pháp này ch cho phép

h c sinh đ t t i trình đ tái hi n c a s l nh h i ch ch a n m đ c các ki n

th c c b n trong bài h c

a Ph ng pháp đàm tho i

Th c ch t đây là ph ng pháp mà trong đó th y, cô đ t ra m t h th ng

câu h i đ trò l n l t tr l i, đ ng th i có th trao đ i qua l i, qua h th ng

h i đáp, trò l nh h i đ c n i dung bài h c, đây là ngu n ki n th c ch y u,

ph ng pháp này trò không ti p thu bài h c m t cách th đ ng mà m t m c

đ tích c c, sáng t o nh t đ nh và tìm ra ki n th c m i, khi h c sinh tr l i

câu h i h c sinh ph i nh l i nh ng ki n th c đã h c, có s d ng nh ng thao

tác logic, phân tích t ng h p, khái quát hoá…đ gia công tài li u, tìm l i gi i

đáp đúng nh t, b i vì đàm tho i th ng đ c dùng đ c ng c trong b c k t

thúc bài gi i khi truy n th ki n th c m i

Ngoài m c đích c ng c và ôn t p, qua đàm tho i còn giúp th y, cô xác

đ nh đ c tình tr ng ki n th c c a h c sinh v bài gi ng ho c n i dung

ch ng trình th y rõ nh ng thi u sót đ k p th i s a ch a, b sung, v phía

th y cô c ng qua m i liên h ng c này mà có th rút kinh nghi m cho công

tác c a b n thân

b Ph ng pháp di n gi ng

Di n gi ng nét n i b t trong ho t đ ng d y h c là thông báo trong l i

gi ng c a th y, cô, giáo viên chu n b n i dung ki n th c ch đ ng truy n đ t

thông tin cho h c sinh, b ng cách dùng l i nói, mô t ho c gi i thích, ch ng

minh giáo viên trình bày con đ ng quanh co, ph c t p, d n t i chân lí khoa

h c mà nhà bác h c đã tr i qua, khi trình bày n i dung giáo viên nêu v n đ

v ch ra mâu thu n nh n th c, r i đ ra gi thi t, trình bày cách gi i quy t, r i

rút ra k t lu n, còn h c sinh nghe, ghi chép và ghi nh nh ng l i gi ng c a

th y, cô, h c sinh ph i ti p thu nh ng ki n th c đã có s n do th y cô cung c p

d n t i mang tính th đ ng Ph ng pháp này ch y u là l i nói và ch vi t,

chính vì v y h c sinh ch đ t đ c trình đ tái hi n đ c ki n th c mà không

trình đ h c sinh, m c đ l nh h i, các tri th c c a các em, v n đ nào ch a

n m ch c, ch a hi u rõ c n ôn t p, đ chu n b t t bài di n gi ng, có th k t

h p tr n thu t trong di n gi ng ôn t p và t ng k t khi c n thông báo các ki n

th c b sung đ c ng c hoàn thi n các ki n th c c b n c a ch ng trình

Sách giáo khoa là ngu n tri th c quan tr ng cho h c sinh, là ph ng

ti n h tr đ c l c cho th y, cô khi d y trên l p, có tác d ng t t trong vi c

c ng c và hoàn thi n ki n th c ngoài ra nó còn có tác d ng chính xác hoá

các ki n th c đã đ c trình bày, đ ng th i giúp các em có đi u ki n ôn t p,

c ng c và h th ng hoá các ki n th c Giáo viên c n h ng d n các em s

d ng và khai thác các hình v , s đ trình bày trong sách giáo khoa, các câu

h i và bài t p đ ra cu i bài, cu i ch ng, vì t t c nh ng gì trình bày trong

sách đ u h ng t i m c đích cu i cùng là làm cho h c sinh n m v ng các tri

th c, các câu h i h ng d n ôn t p trong sách giáo khoa c ng ch xem là giúp

h c sinh chu n b các ch t li u tham gia vào ti t ôn t p, t ng k t v i nh ng

câu h i có tính ch t t ng quát h n do th y cô đ ra, h c sinh đ c sách giáo

khoa và tài li u có liên quan l p đ c ng tr l i Sách giáo khoa không ch là

ngu n tri th c ph c v tr c ti p cho vi c hoàn thành nhi m v trí d c quy

đ nh trong ch ng trình, mà còn có tác d ng nâng cao giáo d c, s hi u bi t

c a h c sinh khi còn tr ng ph thông c ng nh sau khi vào đ i D y cho

h c sinh ti p nh n tri th c t sách là hu n luy n cho h c sinh ph ng pháp

đ c sách, k n ng k x o đ c sách, tra c u sách, thu nh p tri th c t các lo i

sách giáo khoa, sách tham kh o tr ng c ng nh nhà V i t cách là

ph ng ti n h tr đ c l c khi d y trên l p, sách giáo khoa là ngu n thông

báo, b sung, là công c đ giáo viên t ch c gi i quy t nh ng v n đ có tính

khái quát cao, m i m đ i v i h c sinh Nh ng gì in trong sách giáo khoa ch

là c t lõi, c b n c n đ c s gia công theo đ nh h ng c a th y Nh sách

giáo khoa mà giáo viên có th t p trung vào vi c thi t k câu h i h p lí nh m

t ch c ho t đ ng tìm tòi đ c l p c a h c sinh, có sách giáo viên m i có th i

gian đ phân tích nh ng n i dung khó ngay trên l p, còn nh ng n i dung đ n

gi n h c sinh t đ c sách nhà

Nh v y sách gíáo khoa không ch là công c c a trò mà còn là c a

th y, cô giáo, c ng nh không ch s d ng nhà mà còn s d ng đ c l c trên

l p, không ch đ ôn ki n th c đã h c mà đ ti p thu tri th c m i Tuy nhiên

t tr c t i nay sách giáo khoa ch m i đ c dùng nh là m t h th ng t li u

giúp h c sinh h c thu c khi ôn bài nhà, r t ít giáo viên dùng sách đ t ch c

công tác đ c l p nghiên c u c a h c sinh, l y đó làm c s cung c p ngu n tri

th c m i cho các em

Ph ng pháp h c và ôn theo sách giáo khoa có tác d ng rèn luy n k

n ng đ c sách, tr l i các câu h i, l p dàn ý tóm t t các n i dung đã h c H c

sinh có k n ng tách ra n i dung b n ch t c a tài li u đã h c, h c sinh có th

dùng sách khái quát hoá ki n th c t ng ph n, t ng ch ng, h th ng theo ch

đ , quan đi m nào đó

d Báo cáo t ng k t c a h c sinh

H c sinh sau khi ôn t p, làm báo cáo có tính ch t t ng k t theo yêu c u

c a th y, cô giáo đ ra v m t v n đ tr ng tâm c a ch ng trình theo s hi u

bi t c a b n thân thu đ c t nhi u ngu n khác nhau (l i th y, cô giáo, sách

giáo khoa, sách tham kh o,…) đ chu n b báo cáo và trao đ i tr c l p trong

t ng gi ôn t p t ng k t

1.2.3.2 Nhóm ph ng pháp tr c quan

Là nh ng đ i t ng nghiên c u đ c tri giác tr c ti p b ng các giác

quan đ t đó l nh h i ki n th c, ph ng pháp tr c quan có ý ngh a quan

tr ng trong d y h c sinh h c không ch vì nó có ý ngh a to l n trong quá trình

nh n th c, mà còn vì nó có nhi u đi u ki n thu n l i đ th c hi n: Xung

quanh h c sinh là c m t th gi i sinh v t phong phú, đa d ng mà h c sinh có

th quan sát, ti p xúc tr c ti p v i chúng Vì v y giáo viên có th s d ng

nh ng v t s ng phong phú là ngu n phát thông tin d y h c cho h c sinh S

d ng nhóm ph ng pháp tr c quan trong d y h c sinh h c nh m cung c p

cho h c sinh nh ng hình nh sinh đ ng, chính xác v đ i t ng nghiên c u,

thu hút đ c s chú ý c a h c sinh, gây h ng thú h c t p giúp h c sinh ti p

n ng quan sát và phát tri n các thao tác t duy nh so sánh, phân tích, t ng

h p

Trong khâu c ng c - ôn t p - v n d ng ki n th c c ng có th s d ng

ph ng ti n tr c quan đ truy n đ t và l nh h i n i dung trí d c

a Bi u di n v t t nhiên, v t t ng hình

Ph ng pháp bi u di n v t t nhiên, v t t ng hình th ng đ c s

d ng đ d y các ki n th c có tính ch t mô t v m i quan h ch c n ng, đ ng

th i c ng đ d y các khái ni m b ng con đ ng quy n p, thông qua phân tích,

so sánh m t s d u hi u chung Vì l đó nên khi c ng c ki n th c th y, cô có

th dùng các ph ng ti n (mô hình, tranh v , v t th t ho c s đ c ng c ),

hình v trên b ng c a th y, cô c ng là m t hình th c tr c quan, c ng có giá tr

trong d y h c cao vì nó cho phép h c sinh theo dõi d dàng bài gi ng Hình

th c này r t ph bi n trong d y h c, giáo viên v a gi ng v a v d n c u trúc

m t s đ , các m i quan h , c ch sinh lí, sinh hoá, các quá trình sinh h c

b Bi u di n thí nghi m thông báo tái hi n

Trong d y h c sinh h c thí nghi m là ph ng pháp quan tr ng đ t

ch c h c sinh nghiên c u các hi n t ng sinh h c

Thí nghi m là mô hình đ i di n cho hi n th c khách quan, là c s xu t

phát cho quá trình nh n th c c a h c sinh

Thí nghi m là c u n i gi a lí thuy t và th c ti n Vì v y nó là ph ng

ti n duy nh t giúp hình thành h c sinh k n ng, k x o, th c hành và t duy

k thu t, giúp h c sinh đi sâu tìm hi u b n ch t c a các hi n t ng, các quá

trình sinh h c Thí nghi m do giáo viên bi u di n ph i là m u m c v thao tác

đ h c sinh qua đó h c t p, b t ch c d n d n, khi h c sinh ti n hành đ c thí

nghi m t rút ra nh n xét, k t lu n t đó h c sinh l nh h i đ c tri th c

Thí nghi m có th s d ng đ t ch c ho t đ ng nh n th c c a h c sinh

v i các m c đ tích c c, t l c, sáng t o khác nhau: thông báo, tái hi n (b t

ch c), tìm tòi b ph n, nghiên c u

Quan sát thí nghi m là ho t đ ng t l c c a h c sinh, đây vai trò c a

th y, cô ch là s theo dõi u n n n, h c sinh gi i thích hi n t ng m t cách

đúng đ n, vi c rút ra k t lu n, các m i quan h nhân qu là giai đo n thu

ho ch cu i cùng quan tr ng nh t c a ph ng pháp bi u di n thí nghi m,

chúng chính là tri th c m i mà h c sinh rút ra đ c t s gia công các tài li u,

qua s quan sát bi u di n các thí nghi m Ho t đ ng nh n th c c a h c sinh

đ rút ra các tri th c m i chính là s tìm tòi câu tr l i nh ng câu h i do giáo

viên đ t ra tr c, trong ho c sau khi bi u di n thí nghi m Ph ng pháp này

đòi h i h c sinh kh n ng tr u t ng hoá, tích c c sáng t o c a h c sinh

càng l n n u h c sinh đ c th o lu n v m c đích thí nghi m, nêu đ c các

gi thi t khoa h c và d đoán đ c k t qu có th x y ra

Ngoài các ph ng ti n nêu trên còn có th s d ng phim, đèn chi u,

nh ch p trong lúc c ng c hoàn thi n ki n th c

Tóm l i: thí nghi m đ c s d ng đ h c bài m i, c ng c , hoàn thi n

ki n th c, ki m tra, đánh giá ki n th c Thí nghi m có th do giáo viên bi u

di n ho c h c sinh t ti n hành thí nghi m, có th ti n hành trên l p, trong

phòng thí nghi m, ngoài v n ru ng ho c t i nhà

1.2.3.3 Nhóm ph ng pháp th c hành

Th c hành là h c sinh t mình tr c ti p ti n hành quan sát, ti n hành

các thí nghi m, t p tri n khai các quy trình k thu t ch n nuôi tr ng tr t Vai

trò c a th y, c a cô ch là ng i t ch c, h ng d n c v n giúp h c sinh

quan sát ho c ti n hành làm thí nghi m, phát huy tính cao đ , tính đ c l p t

giác c a h c sinh, giúp h c sinh n m v ng ki n th c, rèn luy n ph m ch t c a

ng i nghiên c u khoa h c, rèn cho h c sinh m t cách toàn di n, đáp ng

đ c nhi m v trí d c, đ c d c m t cách t t nh t

Qua th c hành h c sinh có đi u ki n tìm hi u m i quan h gi a c u

trúc và ch c n ng, gi a b n ch t và s v t - hi n t ng, gi a nguyên nhân và

s c h n Th c hành có liên quan đ n nh ng giác quan, do đó các em n m

v ng tri th c và thi t l p đ c lòng tin sâu s c, bu c h c sinh ph i suy ngh

đ ng não, tìm tòi nhi u h n nên t duy sáng t o có đi u ki n phát tri n h n

Th c hành là ph ng pháp có u th nh t đ rèn luy n các k n ng, k

x o, ng d ng tri th c vào đ i s ng, ph n l n các ti t th c hành đ c qui

đ nh trong ch ng trình hi n hành c a các b môn sinh h c là nh m hoàn

thi n c ng c h th ng hoá ki n th c cho h c sinh, th ng đ c ti n hành vào

n i dung tr ng tâm, m u ch t c a bài, ch ng ghép lên các ô vuông k s n

Sau khi h c sinh tr l i đ c câu h i thì các ô ch đ c m ra

1.2.4.2 Vai trò c a trò ch i ô ch

- Trò ch i ô ch giúp phát tri n th ch t và trí tu , hình thành các quá

trình tri giác, chú ý, ghi nh , t duy, t ng t ng, sáng t o

- Kích thích h c sinh bi u hi n tính sáng t o và tính đ c l p

- Giúp gi h c tr nên sinh đ ng, t o h ng thú h c t p cho h c sinh Vì

v y hi u qu h c t p c a h c sinh t ng lên

1.2.4.3 Các b c xây d ng b ng trò ch i ô ch

- Trong m t b ng trò ch i ô ch có nhi u hàng ngang và có th có m t

hàng d c M t hàng ngang có ch a m t ho c vài ch cái c a t / c m t trong

hàng d c (ho c t / c m t trung tâm) N i dung c a t / c m t trong hàng

d c (ho c t / c m t trung tâm) th ng là nh ng n i dung tr ng tâm, mang

tính khái quát cao và có m i liên quan nh t đ nh v i t / c m t trong hàng

ngang

- B ng trò ch i ô ch đ c xây d ng theo các b c sau:

B c 1: Xác đ nh m c tiêu c a bài, ch ng, ph n

B c 2: Xác đ nh n i dung tr ng tâm đ t đó tìm t / c m t hàng d c

(trung tâm), hàng ngang

B c 3: Vi t các câu h i cho các t / c m t hàng ngang, hàng d c

1.2.4.4 Yêu c u s ph m c a trò ch i ô ch hoàn thi n ki n th c

- Các câu h i, câu tr l i s d ng trong trò ch i ô ch ph i h ng vào

h c đ gi i quy t câu h i c a th c ti n, bi t v n d ng tri th c vào m t tình

hu ng m i đòi h i t duy so sánh nh đó mà ki n th c đ c kh c sâu Vì v y

các câu h i đ a ra ph i có tính khái quát cao

- Câu h i đ a ra ph i phù h p v i trình đ h c sinh không nên đ a ra

câu h i quá d mà c ng không khó quá

- Ô ch đ a ra ph i phát huy đ c tính tích c c c a h c sinh, gây đ c

h ng thú h c t p, kích thích tính tích c c ch đ ng, sáng t o c a h c sinh

1.3 C S TH C TI N

1.3.1 Th c tr ng vi c s d ng trò ch i ô ch hoàn thi n ki n th c

ch ng I và IV Sinh h c 11 - c b n

Bao g m c ôn t p, c ng c , h ng d n h c sinh v n d ng, khâu hoàn

thi n ki n th c có vai trò h t s c quan tr ng trong quá trình d y h c Tuy

nhiên qua quan sát các gi d y Sinh h c các tr ng THPT và qua tìm hi u,

cho th y m t b ph n không nh giáo viên ch a th c s quan tâm t i khâu

hoàn thi n ki n th c, h th ng c ng c bài b ng cách nh c l i các ki n th c

tr ng tâm c a bài, nh ng ho t đ ng d y h c tích c c ít đ c ti n hành Tuy

nhiên, đã có m t s giáo viên s d ng câu h i v n d ng th c t , tr c nghi m

khách quan, trò ch i ô ch trong các gi gi ng m u, các bu i ngo i khoá

Nh v y vi c s d ng trò ch i ô ch trong d y h c đã đ c s d ng nh ng

r t ít

1.3.2 Xu h ng đ i m i ph ng pháp d y h c hi n nay

i u 24 lu t giáo d c yêu c u n i dung, ph ng pháp giáo d c ph

thông nêu rõ: “Ph ng pháp giáo d c ph thông ph i phát huy tính tích c c,

t giác, ch đ ng, sáng t o c a h c sinh; phù h p v i đ c đi m c a t ng l p

h c, môn h c; b i d ng ph ng pháp t h c, đem l i ni m vui, t o h ng thú

h c t p cho h c sinh” [11] T đó cho th y xu h ng đ i m i ph ng pháp

hi n nay chính là phát huy tính tích c c, t giác, ch đ ng, sáng t o c a h c

Chúng tôi đã xây d ng đ c 20 b ng trò ch i ô ch xây d ng đ c

trò ch i ô ch chúng tôi ti n hành nh sau: Xác đ nh m c tiêu bài h c, n i

dung tr ng tâm c a bài, trên c s đó xây d ng trò ch i ô ch D i đây là h

th ng b ng trò ch i ô ch đã xây d ng

Bài 1: S H P TH N C VÀ MU I KHOÁNG

A M c tiêu bài h c

H c xong bài này, h c sinh ph i:

- Trình bày đ c đ c đi m hình thái c a h r cây trên c n thích nghi

v i ch c n ng h p th n c và mu i khoáng

- Phân bi t đ c c ch h p th n c và ion khoáng r cây

- Trình bày đ c m i t ng tác gi a môi tr ng và r trong quá trình

h p th n c và ion khoáng

B N i dung tr ng tâm c a bài

S thích nghi hình thái c a r v i h p th n c và ion khoáng, c ch

h p th n c và ion khoáng

C Trò ch i ô ch

Câu h i hàng ngang

1 Có 3 ch cái - là h m t lá m m, cây l ng th c chính c a Vi t Nam

2 Có 5 ch cái - ho t đ ng này c a r t o ra n ng l ng cung c p cho

5 Có 10 ch cái - m t trong các ch c n ng c a r cây

6 Có 11 ch cái - r cây trên c n h p th n c và mu i khoáng qua n i

này

7 Có 7 ch cái - đây là c ch h p th ion khoáng t n i có n ng đ ion

cao vào n i có n ng đ ion th p h n

Câu h i hàng d c

Có 7 ch cái - c u trúc này phát tri n t các t bào n m l p bên ngoài

c a r làm nhi m v hút n c và khoáng

H c xong bài này, h c sinh ph i:

Mô t đ c các dòng v n chuy n v t ch t trong cây bao g m:

Con đ ng v n chuy n v t ch t trong cây g m dòng m ch g và dòng

10 Có 9 ch cái - m ch g đ u đ c c u t o t các t bào này

11.Có 6 ch cái - s thoát h i n c c a lá đã t o nên y u t này tác d ng

Có 13 ch cái - nh quá trình này mà n c và ion khoáng đ c chuy n

t r đ n các c quan khác trong cây

Bài 3: THOÁT H I N C

A M c tiêu bài h c

H c xong bài này, h c sinh ph i:

- Nêu đ c vai trò c a quá trình thoát h i n c đ i v i đ i s ng c a th c

v t

- Mô t đ c c u t o c a lá thích nghi v i ch c n ng thoát h i n c

- Trình bày đ c c ch đi u ti t đ m c a khí kh ng và các tác nhân

nh h ng đ n quá trình thoát h i n c

B N i dung tr ng tâm c a bài

C u t o c a lá thích nghi v i s thoát h i n c và s đi u ti t h i n c

c a cây qua đi u ti t đ m khí kh ng

C Trò ch i ô ch

Câu h i hàng ngang

1 Có 6 ch cái - các ch t đ c r cây hút t đ t cùng v i n c có vai trò

tham gia xây d ng các thành ph n t bào

2 Có 12 ch cái - là đ ng l c trên c a dòng m ch g t o cho tán lá có m t

l c hút

3 Có 11 ch cái - khi lá thoát h i n c, khí kh ng m ra t o đi u ki n cho

khí nào khu ch tán vào lá

4 Có 9 ch cái - các khe h phân b mép lá, n i n c thành gi t

5 Có 14 ch cái - là ch tiêu sinh lí đ chu n đoán nhu c u v n c c a cây

6 Có 4 ch cái - ng i hô h p b ng b ph n này

7 Có 7 ch cái - là tác nhân nh h ng đ n s m c a khí kh ng

8 Có 4 ch cái - tên nhà bác h c đã thi t k ra d ng c đ đo l ng h i

n c thoát ra qua hai m t lá

Câu h i hàng d c

Có 8 ch cái - c u trúc này làm nhi m v thoát h i n c ch y u c a

H c xong bài này, h c sinh ph i:

- Nêu đ c khái ni m: Nguyên t dinh d ng khoáng thi t y u, các

nguyên t dinh d ng đ i l ng và vi l ng

- Mô t đ c m t s d u hi u đi n hình khi thi u m t s nguyên t dinh

d ng khoáng và nêu đ c vai trò đ c tr ng nh t c a các nguyên t

dinh d ng khoáng thi t y u

- Li t kê đ c các ngu n cung c p dinh d ng khoáng cho cây, d ng

phân bón (mu i khoáng) cây h p th đ c

- Trình bày đ c ý ngh a c a li u l ng phân bón h p lí đ i v i cây

tr ng, môi tr ng và s c kho con ng i

B N i dung tr ng tâm c a bài

Các nguyên t dinh d ng khoáng thi t y u và vai trò c a chúng đ i

v i đ i s ng c a cây

C Trò ch i ô ch

Câu h i hàng ngang

1 Có 13 ch cái - ch tiêu quan tr ng đ đánh giá đ s ch hoá h c c a

nông ph m trong mô th c v t

2 Có 5 ch cái - nguyên t đ i l ng là thành ph n c a ch t di p l c, ho t

hoá enzim

3 Có 5 ch cái - nguyên t đ i l ng, là thành ph n c a thành t bào và

màng t bào, ho t hoá enzim

4 Có 7 ch cái - nông dân th ng s d ng h n h p hoá h c này bón cho

9 Có 7 ch cái - là ngu n ch a n ng l ng r t c n thi t cho ho t đ ng

quang h p c a cây xanh

10 Có 4 ch cái - nguyên t đ i l ng, n u b thi u cây s còi c c, lá có

màu vàng

11 Có 7 ch cái - nguyên t đ i l ng, thành ph n c a axit nuclêic, ATP,

photpholipit, coenzim

12 Có 7 ch cái - khi cho ch t tan vào n c x y ra hi n t ng này

13 Có 7 ch cái - là ngu n ch a n ng l ng r t c n thi t cho ho t đ ng

quang h p c a cây xanh

14 Có 8 ch cái - nguyên t vi l ng, c n cho s trao đ i nit

H c xong bài này, h c sinh ph i:

- Nêu đ c vai trò sinh lí c a nguyên t nit

- Trình bày đ c các quá trình đ ng hoá nit trong mô th c v t

B N i dung tr ng tâm c a bài

Vai trò c a nit và con đ ng đ ng hoá nit mô th c v t (kh nitrat

và đ ng hoá amôn)

4 Có 10 ch cái - d ng t n t i c a nit trong đ t

5 Có 6 ch cái - d ng nit trong khí quy n

6 Có 9 ch cái - lo i vi khu n s ng c ng sinh v i r c a cây b đ u

7 Có 4 ch cái - là n i th c hi n quá trình kh nitrat

8 Có 7 ch cái - là h n h p hoá h c mà nông dân th ng dùng đ cung

c p khoáng và nit cho cây

9 Có 6 ch cái - tên g i c a h p ch t nit d ng ôxi hoá

10 Có 6 ch cái - tên g i ch ph ng lên c a r cây b u trong đó có vi

khu n Rhizobium c ng sinh

11 Có 11 ch cái - d ng h p ch t nit tham gia các h p ch t h u c c u

t o c th

Câu h i hàng d c

Có 11 ch cái - trong mô th c v t quá trình này g m 2 quá trình: kh

nitrat và đ ng hoá amôni

H c xong bài này, h c sinh ph i:

- Nêu đ c khái ni m quang h p

- Nêu đ c vai trò c a quang h p th c v t

- Trình bày đ c c u t o (đ c đi m v hình thái, gi i ph u) c a lá thích

nghi v i ch c n ng quang h p

- Li t kê đ c các s c t quang h p, n i phân b trong lá và nêu ch c

n ng ch y u c a các s c t quang h p

B N i dung tr ng tâm c a bài

Vai trò c a quang h p, đ c đi m hình thái và gi i ph u c a lá thích

nghi v i ch c n ng quang h p

C Trò ch i ô ch

Câu h i hàng ngang

1 Có 6 ch cái - là c quan mà quá trình quang h p di n ra ch y u

cây

2 Có 7 ch cái - nhóm s c t chính trong h s c t quang h p

3 Có 10 ch cái - có nhi u trong c cà r t, g c đ t o nên màu s c

H c xong bài này, h c sinh ph i:

- Phân bi t đ c pha sáng và pha t i các n i dung sau: S n ph m,

nguyên li u, n i x y ra

- Phân bi t đ c các con đ ng c đ nh CO2 trong pha t i nh ng nhóm

B N i dung tr ng tâm c a bài

2 pha c a quang h p, phân bi t đ c s khác bi t c a các con đ ng

2 Có 7 ch cái - n ng l ng c n cho quá trình quang h p

3 Có 11 ch cái - là quá trình x y ra các phân t n c trong pha sáng

và khí oxi đ c gi i phóng t quá trình này

4 Có 6 ch cái - là giai đo n c a quang h p di n ra không c n có ánh

sáng

5 Có 5 ch cái - c u trúc có d ng h t n m trong l c l p, do nhi u túi d p

tilacôit ch ng lên nhau t o thành

6 Có 10 ch cái - th c v t C4 và th c v t CAM tr c chu trình Canvin

là chu trình này

7 Có 5 ch cái - s n ph m t o ra t pha sáng c a quang h p

8 Có 14 ch cái - đây là giai đo n đ u tiên trong 3 giai đo n c a pha t i

quang h p

9 Có 6 ch cái - thành ph n c a l c l p, n i x y ra pha t i

10 Có 7 ch cái - là giai đo n c a quang h p x y ra trên tilacôit, c n có

ánh sáng

11 Có 7 ch cái - con đ ng C4 di n ra vào th i gian nào

12.Có 8 ch cái - nhóm th c v t mà đ i di n là lúa, đ u, khoai, cam,

chanh…

13.Có 3 ch cái - là lo i th c v t thu c nhóm C4 s ng vùng nhi t đ i và

c n nhi t đ i

14.Có 9 ch cái - là loài cây đi n hình m ng n c s ng vùng hoang m c

- Nêu đ c vai trò c a n c đ i v i quang h p

- Trình bày đ c nh h ng c a nhi t đ đ n c ng đ quang h p

- L y ví d v vai trò c a các ion khoáng đ i v i quang h p

B N i dung tr ng tâm c a bài

N i dung tr ng tâm c a bài là nh h ng c a nhân t môi tr ng (ch

5 Có 3 ch cái - đây là ngu n cung c p CO2 cho không khí

6 Có 6 ch cái - là m t giai đo n c a quang h p x y ra không c n có ánh