Luận văn sư phạm Phân loại, biên soạn bài tập phần tính quy luật của hiện tượng di truyền sinh học 12

Thực trạng dạy học phần bài tập tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12.... Vai trò của bài toán Bài toán Sinh học có một vai trò quan trọng trong quá trình dạy học hiện nay

Trang 1

Trường ĐHSP Hμ Nội 2 Khoá luận tốt nghiệp

Trường đại học sư phạm hμ nội 2

Khoa sinh – ktnn

*****************

Phan thị kim thu phương

Phân loại, biên soạn bμi tập phần tính quy luật của

hiện tượng di truyền

sinh học 12

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

Người hướng dẫn khoa học:

ThS hoμng thị kim huyền

Hμ nội – 2009

Trang 2

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo ThS μ

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này Qua đây, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong tổ Phương pháp dạy học khoa Sinh - KTNN; các thầy, cô giáo trường THPT Gia Bình I – Bắc Ninh, trường THPT Lương Tài I – Bắc Ninh, các bạn sinh viên trong khoa

đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khoá luận này

Trong quá trình nghiên cứu vì thời gian có hạn nên không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn

Trang 3

Tr−êng §HSP Hμ Néi 2 Kho¸ luËn tèt nghiÖp

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan kho¸ luËn nµy lµ kÕt qu¶ nghiªn cøu t×m tßi cña riªng b¶n th©n t«i d−íi sù h−íng dÉn trùc tiÕp cña c« gi¸o μ

gi¶ng viªn khoa Sinh – KTNN §Ò tµi nµy ch−a ®−îc c«ng bè t¹i bÊt

kú mét c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc cña c¸c t¸c gi¶ kh¸c

NÕu sai t«i xin hoµn toµn chÞu tr¸ch nhiÖm

Sinh viªn

−

Trang 4

Mục lục Trang

Phần I mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tμi 1

1.1 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học 1

1.2 Vai trò của bài toán 1

1.3 Thực trạng dạy học phần bài tập tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12 2

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng vμ phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 ý nghĩa khoa học vμ thực tiễn của đề tμi 3

6 Phương pháp nghiên cứu 4

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết 4

6.2 Phương pháp điều tra, quan sát 4

6.3 Phương pháp chuyên gia 4

Phần II Nội dung vμ kết quả nghiên cứu 5

Chương 1 Cơ sơ lý luận và thực tiễn của đề tài 5

1.1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Trong nước 5

1.2 Cơ sở lý luận 5

1.2.1 Khái niệm bài tập, bài toán 5

1.2.2 Vai trò của bài toán 6

Trang 5

1.2.3 Yêu cầu của việc phân loại bài toán 7

1.2.4 Các bước giải bài toán 8

1.2.5 Yêu cầu sư phạm của bài toán 9

1.3 Cơ sở thực tiễn 9

Chương 2 Kết quả nghiên cứu 11

2.1 Tóm tắt lí thuyết về tính quy luật của hiện tượng di truyền 11

2.1.1 Các quy luật của Menđen 11

2.1.2 Tương tác gen và tác động đa hiệu của gen 13

2.1.3 Liên kết gen và hoán vị gen 14

2.1.4 Di truyền liên kết với giới tính và di truyền ngoài nhân 16

2.2 Phân loại vμ biên soạn các dạng bμi tập 17

2.2.1 Bài tập về các quy luật di truyền của Menđen 17

Dạng 1 Bài tập về lai một cặp tính trạng… 20

Dạng 2 Bài tập về lai hai cặp tính trạng… 27

Dạng 2.1 Biết kiểu gen của P hãy xác định tỉ lệ giao tử, số KG… 27

Dạng 2.2 Phương pháp xác định quy luật phân li độc lập 32

Dạng 2.3 Biết tỉ lệ KH chung cho các tính trạng xác định kiểu gen của bố, mẹ… 38

2.2.2 Bài tập về tương tác gen 42

Dạng 1 Bài tập về các kiểu tương tác gen 43

Dạng 2 Kết hợp tương tác gen và phân li độc lập 50

2.2.3 Bài tập về liên kết gen và hoán vị gen 53

Dạng 1 Xác định tỉ lệ giao tử, số loại KG, tỉ lệ KG 56

Dạng 2 Nhận đinh quy luật di truyền dựa vào phép lai phân tích 60

Dạng 3 Nhận đinh quy luật di truyền dựa vào phép lai không phải là phép lai phân tích 64 2.2.4 Bài tập về di truyền liên kết với giới tính và di truyền ngoài nhân 69

Trang 6

Dạng 1 Bài tập về di truyền liên kết với giới tính 69

Dạng 2 Bài tập về di truyền ngoài nhân 76

2.3 Đánh giá chất lượng của các bμi tập đã biên soạn 77

Phần III Kết luận vμ kiến nghị 78

1 Kết luận 78

2 Kiến nghị 78

Tμi liệu tham khảo 79

Phụ lục

Trang 7

Danh môc kÝ hiÖu viÕt t¾t

F1 Con lai ë thÕ hÖ thø nhÊt

F2 Con lai ë thÕ hÖ thø hai

Trang 8

1 Lí DO CHọn đề tμi

1.1 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Hiện nay khoa học kĩ thuật đang phát triển như vũ bão, c kho ng 4 - 5

n m kh i l ng tri th c l i t ng g p đôi Chính điều này đã đặt ra cho chúng

ta một câu hỏi phải làm gì để đuổi kịp với tiến bộ đó? Xã hội ngày càng đổi mới và con người cũng phải đổi mới theo sự tiên tiến của nền công nghiệp hoá toàn cầu Không còn cách nào khác là chúng ta phải đổi mới phương pháp giáo dục, đưa nền giáo dục đi lên gắn chặt với công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu bức thiết và mang tính sống còn của giáo dục nước ta hiện nay Đổi mới quá trình dạy học phải

được tiến hành đồng bộ và mang tính toàn diện ở tất cả các thành tố của nó Khi khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão thì Sinh học có gia tốc lớn nhất

S t ng v kh i l ng tri th c, s đ i m i v khoa h c Sinh h c t t y u đòi

h i s đ i m i v m c tiêu, n i dung, ph ng pháp, phương tiện d y h c theo

h ng tích c c (l y HS làm trung tâm của quá trình dạy học và giáo dục), thì hiện nay toàn b ki n th c Sinh h c ph thông c ng đ c c i chính, biên

so n nh m cung c p cho HS nh ng ki n th c c b n hi n đ i và phù h p v i trình đ phát tri n c a HS, trên c s đó kh i d y tính n ng đ ng, kh n ng t

h c t tìm tòi, phân tích t đó phát huy tính t duy, sáng t o c a HS qua đó giúp các em bi t v n d ng k t h p lý thuy t v i th c hành, bi t v n d ng đ

gi i các bài toán liên quan

1.2 Vai trò của bài toán

Bài toán Sinh học có một vai trò quan trọng trong quá trình dạy học hiện nay, không chỉ dùng trong khâu củng cố, hoàn thiện kiến thức, kiểm tra đánh giá trình độ của HS mà còn được sử dụng trong khâu nghiên cứu tài liệu mới Cho nên, vi c gi i bài toán Sinh h c không ch giúp HS c ng c , hoàn thiện lại

Trang 9

kiến thức mình đã học mà còn m r ng thêm ki n th c mới, đ ng th i cung

c p cho HS c ki n th c, c ph ng th c dành l y ki n th c Ngoài ra, giải bài toán giúp HS rèn luyện kĩ năng phân tích, xử lý thông tin, kĩ năng trình bài, kĩ năng lập luận lôgic, kĩ năng tính toán…qua đó phát huy tính tư duy sáng tạo của các em trong quá trình học tập

Vì lẽ đó, trong các đề thi HS giỏi, t t nghi p THPT, Cao đ ng - Đ i h c

đ u có các bài toán Sinh học

1.3 Thực trạng dạy học phần bài tập tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

Hi n nay, vi c v n d ng bài toán Sinh h c trong DHSH tr ng ph thông nói chung và chương trình Sinh học 12 nói riêng chưa mang lại hiệu quả như mong đợi Nhiều HS cho rằng bài tập Sinh học khó, dẫn đến tư tưởng ngại làm bài tập Chỉ có những HS theo khối B thì mới có kĩ năng làm toán tương

đối khá, còn kĩ năng này đối với HS bình thường thì chưa đảm bảo, cá biệt có những HS khi đứng trước một bài toán không biết bắt đầu từ đâu, vận dụng những công thức nào? cách giải ra sao? cũng như làm thế nào để trình bày thật

rõ ràng, do đó các em thường ái ngại, lúng túng đôi khi còn có cảm giác sợ hãi khi phải làm bài toán

Phân tích nguyên nhân của thực trạng cho thấy, m t s GV chỉ chú ý

đến việc cung cấp kiến thức lý thuyết mà chưa chú tr ng đến vi c ra đ và

h ng d n h c sinh cách gi i bài toán Sinh học Điều đó dẫn đến kĩ n ng gi i bài toán c a h c sinh ít được rèn luyện

Xu t phát t nh ng v n đ trên, chúng tôi ch n đ tài: “Phân lo i, biên

so n bài t p ph n tính quy lu t c a hi n t ng di truy n - Sinh h c 12”

Trang 10

2 mục đích nghiên cứu

Phân loại, nêu phương pháp giải các dạng bài tập phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12 góp phần nâng cao chất lượng dạy học phần bài tập tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

3 đối tượng vμ phạm vi nghiên cứu

có liên quan đến tính toán, định lượng – những bài toán Sinh học)

Ch ng trình Sinh h c 12 ch ng II: Tính quy lu t c a hi n t ng di truy n

4 Nhiệm Vụ nghiên Cứu

Để hoàn thành đề tài này tôi cần nghiên cứu các vấn đề sau:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn liên quan đến đề tài

- Hệ thống hoá kiến thức phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

- Phân loại các dạng bài tập phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

- Sưu tầm và biên soạn các dạng bài tập phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

- Đánh giá chất lượng các bài tập đã biên soạn

5 ý nghĩa khoa học vμ thực tiễn của đề tμi

- Hệ thống hoá kiến thức cơ bản phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

- Phân loại các dạng bài tập phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

Trang 11

- Sưu tầm và biên soạn các dạng bài tập phần tính quy luật của hiện tượng

di truyền Sinh học 12 Đây có thể là tư liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh trong dạy và học phần bài tập tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Để tìm hiểu cơ sở lí luận của đề tài (vai trò của bài tập, định hướng đổi mới phương pháp giáo dục…) chúng tôi đã nghiên cứu các tài liệu về:

+ Lí luận dạy học Sinh học

+ Sách giáo khoa, sách giáo viên Sinh học 12 – ban cơ bản

+ Sách giáo khoa, sách giáo viên Sinh học 12 – nâng cao

+ Phương pháp giải bài tập Sinh học 12

6.2 Phương pháp điều tra, quan sát

Chúng tôi trao đổi với GV, HS về tình hình dạy học phần tính quy luật của hiện tượng di truyền nói chung, phần bài tập tính quy luật của hiện tượng

di truyền nói riêng để tìm hiểu thực trạng dạy học ở trường phổ thông hiện nay

6.3 Phương pháp chuyên gia

Thông qua hệ thống các bài tập đã biên soạn và phiếu nhận xét, đánh giá Tôi xin ý kiến nhận xét, đánh giá của giáo viên dạy môn Sinh học tại trường THPT về chất lượng các bài tập đã biên soạn

Trang 12

PH N II N I DUNG Vμ kết quả nghiên cứu

Chương 1 cơ sở lý luận vμ thực tiễn của đề tμi 1.1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Trên thế giới

Bài toán phần tính quy luật của hiện tượng di truyền có một vai trò quan

trọng trong quá trình dạy học đã được nhiều tác giả trên thế giới nghiên cứu từ rất lâu Mặt khác, bài toán di truyền luôn luôn xuất hiện ở trong các kỳ thi olympic quốc tế Vì vậy, việc sử dụng bài toán trong DHSH cũng chiếm một phần kiến thức quan trọng dùng để đánh giá, phân loại trình độ HS giữa các quốc gia với nhau trong các cuộc thi quốc tế

1.1.2 Trong n ước

ở trong nước cũng có nhiều tác giả nghiên cứu về bài toán di truyền như:

TS Nguyễn Viết Nhân, Trịnh Nguyên Giao, Lê Đình Trung, Vũ Đức Lưu… Bài toán di truyền là một phần của đề kiểm tra, đề thi học sinh giỏi, thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng, thi tốt nghiệp THPT

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Khái niệm bài tập, bài toán

Theo Đại từ điển Tiếng việt, “Bài tập là bài ra cho học sinh để vận dụng

những điều đã học được”[14].Theo quan niệm này, bài tập chủ yếu dùng để hoàn thiện và củng cố kiến thức Ngày nay, người ta mở rộng khái niệm này như sau: Bài tập là một vấn đề gì đó để quy định, để thực hiện hay một nhiệm

vụ được giao Quan điểm này đã mở rộng phạm vi của bài tập là một quá trình giúp người học hoàn thiện kiến thức và dẫn đến kiến thức mới

Theo Nguyễn Ngọc Quang: Bài tập là một nhiệm vụ mà người giải cần thực hiện trong bài tập bao gồm các dữ kiện và yêu cầu [9]

Theo tác gi inh Quang Báo và Nguy n c Thành: Bài toán là m t h thông tin xác đ nh g m nh ng d ki n xu t phát (cái đã cho), và nh ng yêu

Trang 13

c u c n đ t t i (cái ph i tìm) Hai y u t d ki n và yêu c u c n đ t đ c tác

đ ng qua l i v i nhau, mâu thu n nhau, t o thành bài toán - đ i t ng c a

nh n th c [1]

Bài toán là bài ra cho HS làm để vận dụng những điều đã học nhằm hình thành kiến thức mới củng cố, hoàn thiện và nâng cao kiến thức đã học

Bài toán đ i v i HS là m t t n t i khách quan khi HS ch a tr thành ch

th (ng i gi i) Vì v y, b n ch t LLDH c a bài toán là m t h thông tin xác

đ nh, bao g m nh ng đi u ki n và nh ng yêu c u mà gi a chúng luôn luôn

t n t i s mâu thu n (mâu thu n khách quan) khi mâu thu n đó va ch m v i

ch th (ng i gi i) s tr thành mâu thu n ch quan, d n t i quá trình phân tích, bi n đ i nh ng m i quan h gi a cái đã cho v i cái ph i tìm đ tìm ra l i

gi i đó chính là quá trình gi i bài toán [1]

Bài tập có thể là: Một câu hỏi, một thí nghiệm, một bài toán nhận thức Như vậy bài toán là tập hợp các kiến thức xác định bao gồm những vấn đề đã biết và chưa biết nhưng luôn luôn mâu thuẫn nhau, dẫn tới phải biến đổi chúng để tìm lời giải

1.2.2 Vai trò c a bài toán

Trong LLDH ph m trù c a bài toán v a là m c đích, v a là n i dung,

v a là ph ng ti n, v a là ph ng pháp d y h c có hi u qu [1]

Bài toán cung c p cho HS c ki n th c, c ph ng th c giành l y ki n

th c Vì v y đ i v i HS, bài toán là ph ng ti n thu nh n ki n th c là ph ng

th c thu nh n b n thân ki n th c đó [1]

i v i GV, bài toán là ph ng ti n đ t ch c ho t đ ng nh n th c

c a HS Vi c s d ng bài toán trong DHSH có hi u qu đ n đâu không ch

ph thu c vào b n thân c u trúc bài toán mà còn ph thu c vào th i đi m GV

đ a ra bài toán, cách GV h ng d n và g i ý khi HS g p khó kh n trong cách

gi i và r t nhi u y u t khác Bài toán được thiết kế từ tài liệu sách giáo khoa

Trang 14

mà HS phải vận dụng những điều đã học để tìm tòi lời giải nhằm hình thành những kiến thức mới, bài toán cũng dùng trong khâu củng cố, hoàn thiện kiến thức thay kiểm tra đánh giá mức độ nhận thức của HS về những kiến thức đã học

1.2.3 Yêu c u c a vi c phân lo i bài toán

Vi c phân lo i các d ng bài toán Sinh học và đ a ra các ví d minh hoạ đòi

h i ng i GV không ch n m ch c n i dung ki n th c ch ng trình d y h c

mà n m đ c trình đ nh n th c c a HS Vì v y vi c phân lo i và đ a ra các

ví d minh ho cho t ng d ng bài toán Sinh h c 12 ph n tính quy lu t c a

hi n t ng di truy n ph i tho mãn yêu c u sau:

+ Bài toán đ c xây d ng ph i đ m b o tính k th a, c b n, mang tính khách quan chính xác, t i đ c nhi u tri th c nh t đ ng th i v a s c v i HS Bài toán có mức đ ph c t p d n, bài toán tr c làm c s cho bài toán sau, sao cho các bài toán đ c h th ng hoá thành m t h th ng tr n v n phù h p

v i n i dung ki n th c trong ch ng trình

+ Khi xây dựng bài toán Sinh h c ph i làm cho bài toán tr thành

ph ng ti n đ chuy n t i n i dung ki n th c giúp HS n m đ c b n ch t c a

v n đ ch không ph i là rèn luy n k n ng tính toán

+ Song hành v i vi c xây d ng các bài toán Sinh học thì ph i đ a ra các

ph ng pháp gi i phù h p v i t ng bài, t ng d ng, khi gi i bài toán ng i gi i

ph i bi t xâu chu i các gi thuy t, các d ki n theo m t tr t t trong bài, xem xét nh ng gì đã cho, nh ng gì ch a bi t c n ph i bi n đ i v cái đã bi t Tuỳ theo cách phân loại mà người ta có những dạng bài toán Sinh học khác nhau Ta có thể khái quát các dạng bài tập như sau [2]:

+ Dựa vào mục đích lí luận dạy học sinh học có:

- Bài toán Sinh học hình thành kiến thức mới

- Bài toán Sinh học củng cố hoàn thiện kiến thức mới

- Bài toán Sinh học dùng để kiểm tra đánh giá

Trang 15

+ Dựa vào mức độ khó của các mối quan hệ trong bài tập có:

- Bài toán cơ bản

- Bài toán tổng hợp

+ Dựa vào phương pháp hình thành kĩ năng giải bài tập có:

- Bài toán mẫu

- Bài toán tương tự

- Bài toán biến đổi

1.2.4 Các b c gi i bài toán

Quá trình gi i bài toán bao g m các b c chính sau:

B c 1: L nh h i n i dung bài toán

- Ng i gi i ti n hành phân tích các đi u ki n, các yêu c u thi t l p các m i quan h gi a đi u ki n và yêu c u, phát hi n ra các mâu thu n gi a chúng đ đ a ra cách gi i quy t các mâu thu n đó

B c 2: L p ch ng trình gi i

- Ng i gi i ph i bi t khai thác h t các đi u ki n, tìm ra các d li u b sung, phát bi u l i bài toán đ đ a ra nh ng gi đ nh cho ch ng trình gi i, trong b c này ng i gi i có th ph i liên ti p đ a ra các bài toán trung gian, thông qua bài toán trung gian có th d n ng i gi i đ n g n m c đích mà bài toán yêu c u

Trang 16

luy n đ c kh n ng phân tích t duy sáng t o, kĩ n ng tính toán… Vì v y bài toán Sinh h c có ý ngh a quan tr ng trong LLDH không ch giúp cho ng i

d y s d ng chúng nh m t ph ng ti n đ t ch c ho t đ ng nh n th c c a

HS, ngoài ra còn giúp cho HS có h ng thú v i môn h c h n

1.2.5 Yêu cầu s ư phạm của bài toán

Bài toán đưa ra phải hướng vào những kiến thức cơ bản, kiến thức trọng tâm của bài giảng cũng như trong chương trình

Bài toán đưa ra phải chính xác, rõ ràng, giúp cho HS nhanh chóng nắm

được và giải quyết một cách nhanh nhất

Bài toán không chỉ đòi hỏi tư duy tái hiện mà còn đòi hỏi thể hiện mức

độ nắm vững các tri thức nghĩa là biết huy động vốn kiến thức đã học để giải quyết một câu hỏi của thực tiễn, biết vận dụng tri thức vào một tình huống mới đòi hỏi tư duy so sánh nhờ đó mà kiến thức được khắc sâu Vì vậy bài toán phải có tính khái quát cao

Bài toán đưa ra phải phù hợp với trình độ của HS không nên đưa ra bài toán quá dễ mà cũng không quá khó (nặng về thuật toán)

Bài toán đưa ra phải phát huy tính tích cực của HS gây được hứng thú học tập, kích thích tính tích cực chủ động sáng tạo của HS

Trang 17

không biết bắt đầu từ đâu, vận dụng những công thức nào? cách giải ra sao? cũng như làm thế nào để trình bày thật rõ ràng, do đó các em thường ái ngại, lúng túng đôi khi còn có cảm giác sợ hãi khi phải làm bài toán Về phía GV,

m t s GV chỉ chú ý đến việc cung cấp kiến thức lý thuyết mà chưa chú tr ng

đến vi c ra đ và h ng d n h c sinh cách gi i bài toán Sinh học như thế nào?

để HS biết vận dụng lý thuyết vào thực hành Hoặc do thói quen dạy theo lối

áp đặt ở phần củng cố bài (GV nhắc lại các kiến thức trọng tâm), những hoạt

động dạy học tích cực ít được tiến hành, nếu có chỉ được tiến hành một cách hình thức (GV có đưa ra bài tập yêu cầu HS thực hiện thì bài chỉ ở mức yêu cầu HS nhắc lại kiến thức vừa học chưa phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo của HS) Hoặc do số tiết dành cho bài tập còn ít, do thời gian dành cho việc củng cố kiến thức còn ít… Do đó, kĩ n ng gi i bài toán c a h c sinh ít

được rèn luyện nên phần nào làm hạn chế chất lượng dạy học bộ môn

Trang 18

Chương 2 kết quả nghiên cứu 2.1 Tóm tắt lý thuyết về tính quy luật của hiện tượng di truyền

2.1.1 Các quy lu t c a Men đen

a) Quy lu t đ ng tính

Theo Menđen, trong một phép lai về một cặp tính trạng tương phản, chỉ một tính trạng được biểu hiện ở F1 gọi là tính trạng trội, tính trạng kia không

được biểu hiện gọi là tính trạng lặn

Ví d : đ u Hà Lan, lai gi ng cây thu n ch ng hoa đỏ và hoa trắng với nhau đều được F1 thu đ c toàn cây hoa đỏ Suy ra tuân theo quy lu t đồng tính do đó h t vàng là tr i hoàn toàn so v i h t xanh

phân li: “M i tính tr ng đ u do m t c p alen quy đ nh, m t có ngu n g c t b ,

m t có ngu n g c t m và các alen t n t i trong t bào c a c th m t cách riêng

r không pha tr n vào nhau, khi hình thành giao t các alen cùng c p phân li

đ ng đ u v các giao t , 50% giao t ch a alen này, 50% giao t ch a alen kia”

Chú ý: + Trong tr ng h p tr i không hoàn toàn thì F1 bi u hi n tính tr ng trung gian gi a b và m F2 phân li theo t l : 1:2:1 (ví d cây D h ng lai

gi a hai gi ng hoa thu n ch ng hoa đ v i hoa tr ng đ c F1 toàn hoa h ng,

F1 t th ph n đ c F2 g m có: 1/4 hoa đ : 2/4 hoa h ng : 1/4 hoa tr ng Quy c: Hoa đ là AA; hoa h ng là Aa; hoa tr ng là aa)

+ Trong tr ng h p tr i không hoàn toàn, cơ th mang ki u hình tr i

đ ng h p AA ho c d h p Aa Mu n phân bi t, dùng

Trang 19

phép lai phân tích (lai v i cơ th mang tính tr ng l n thu c ki u gen đ ng h p

l n aa) N u k t qu lai không phân tính thì c th c n ki m tra ki u gen có

ki u gen là AA N u k t qu lai phân tính theo t l 1:1 thì c th c n ki m tra

ki u gen có ki u gen là d h p Aa

c) Quy lu t phân li đ c l p

Khi lai 2 cá thể bố, mẹ thuần chủng, khác nhau về hai hay nhiều cặp tính trạng tương phản, di truyền độc lập thì xác suất mỗi kiểu hình ở F2 bằng tích xác suất của các tính trạng hợp thành nó Từ những phân tích và giải thích kết quả thí nghiệm, Menđen đã đưa ra quy luật phân li độc lập với nội dung: “Các

c p nhân t di truy n quy đ nh các tính tr ng khác nhau phân li đ c l p trong quá trình hình thành giao t ” Và t l phân li ki u hình F2 là (3+1)n

Quy luật phân li độc lập có cơ sở tế bào học là sự phân li độc lập và tổ hợp

tự do của các cặp NST tương đồng trong phát sinh giao tử đưa đến sự phân li

độc lập và tổ hợp tự do của các cặp alen

Ví d : đ u Hà Lan, lai hai gi ng thuần chủng h t màu vàng, v tr n

v i gi ng h t màu xanh, v nh n thì thu đ c F1 toàn h t màu vàng, v tr n Cho F1 t th ph n ho c giao ph n v i nhau thì F2 phân li theo t l 9 h t vàng,

tr n : 3 h t vàng, nh n : 3 h t xanh, tr n : 1 h t xanh, nh n Các c p alen quy

t ng đ ng là AB, Ab, aB, ab

Trang 20

S k t h p m t c¸ch ng u nhiªn và đ y đ c a c¸c giao t kh¸c nhau

F1 trong qu¸ tr×nh th tinh t o nªn 4Q 4=16 ki u t h p F2 và t l ph©n li

ki u gen là: 1AABB: 2AaBB : 4AaBb : 1AAbb: 2Aabb : 2aaBb : 1aabb N u tÝnh tr ng tr i là tr i hoàn toàn th× t l ph©n li ki u h×nh F2 là (3:1)2

2.1.2 T ng t¸c gen và t¸c đ ng đa hi u c a gen

Theo quan ni m c a Menđen, m t gen quy đ nh m t tÝnh tr ng, c¸c c p gen PL§L và t¸c đ ng riªng r Tuy nhiªn đi u đã kh«ng ph i lu«n lu«n x y

ra mà cã tr ng h p c¸c c p gen kh¸c nhau tuy v n PL§L nh ng l i t ng t¸c

v i nhau đ x¸c đ nh cïng m t tÝnh tr ng Do s t¸c đ ng qua l i c a gen mà trong th h con lai xu t hi n nh ng tÝnh tr ng m i kh¸c v i b m Hi n

t ng này đ c g i là t ng t¸c gen Tu t¸c đ ng qua l i c a gen mà t l ph©n li là m t bi n d ng c a c«ng th c ph©n li Cã 3 ki u t ng t¸c:

- T ng t¸c b tr : C¸c gen kh«ng alen là c¸c gen kh«ng n m trªn cïng

m t v trÝ (l«cut) c a c p NST t ng đ ng ho t đ ng cïng nhau làm xu t hi n

m t tÝnh tr ng m i

- T¸c đ ng c ng g p: Là ki u t¸c đ ng c a nhi u gen trong đã m i gen

đãng gãp m t ph n nh nhau vào s ph¸t tri n c a cïng m t tÝnh tr ng

Trang 21

- Tác đ ng át ch : Là tr ng h p hai hay nhi u gen cùng quy đ nh m t

tính tr ng Trong đó s có m t c a gen này có vai trò át ch không cho gen khác bi u hi n T ng tác át ch bao g m át ch do gen tr i ho c gen l n này

l n át bi u hi n ki u hình c a gen tr i và gen l n không alen khác

Ě xác đ nh tác đ ng qua l i gi a các gen không alen, ta có th d a vào các đi u ki n: Phép lai m t c p tính tr ng; m t tính tr ng đ c quy đ nh b i hai hay nhi u c p gen Các c p gen n m trên các c p NST t ng đ ng khác nhau, tác đ ng qua l i ho c d a vào k t qu phân tích c a đ i con qua các phép lai đ đ a ra k t lu n

Ě Khi cho F1 Q F1 c F2 g m 16 ki u t h p phân li theo t l :

1 : 6 : 9

1 : 3 : 3 : 9

Tác động bổ trợ của 2 gen trội không alen

9 : 3 : 4} Tác động bổ trợ của 2 gen trội không alen và át chế của 1 cặp gen lặn

13 : 3} Tác động át chế của 1 cặp gen trội

12 : 3 : 1} Tác động át chế của 1 cặp gen trội và 1 cặp gen lặn

15 : 1} Tác động cộng gộp của các gen trội và gen lặn

Ě Khi F1 Q cá th khác c F2 g m 8 ki u t h p có th phân li theo t l : (3 : 3 : 1 : 1); (4 : 3 : 1); (5 : 3); (6 : 1 : 1); (7 : 1)

Ě Khi lai phân tích F1 c F2 g m 4 ki u t h p phân li theo t l :

(3 : 1); (1 : 2 : 1); (1 : 1 : 1 : 1)

2.1.3 Liên k t gen và hoán v gen

Quá trình liên k t gen và hoán v gen tuân theo các quy lu t liên k t gen và quy lu t hoán v gen c a Moocgan

a) Quy lu t liên k t gen (liên k t hoàn toàn)

Trang 22

M i NST g m m t phân t ADN, m i gen chi m m t v trí xác đ nh trên phân t ADN (lôcut) Do v y, các gen n m trên cùng m t NST thì phân li cùng nhau và làm thành m t nhóm gen liên k t đ c g i là liên k t gen S nhóm gen liên k t m i loài t ng ng v i s NST trong b đ n b i (n) c a loài đó S nhóm tính tr ng di truy n liên k t t ng ng v i s nhóm gen liên k t b) Quy lu t hoán v gen (liên k t không hoàn toàn)

- N i dung quy lu t nh sau: Trong quá trình gi m phân hình thành giao t

t i kì tr c I, hai gen t ng ng trên m t c p NST t ng đ ng có th đ i v trí cho nhau t o nên nhóm gen liên k t m i g i là hi n t ng hoán v gen (HVG)

- T n s HVG đ c tính b ng t l gi a s cơ th mang gen hoán v trên

t ng s cơ th đ c sinh ra cùng m t l a ho c t n s HVG đ c tính b ng t

l % s cơ th có tái t h p gen T n s HVG dao đ ng 0% - 50% T n s hoán v gen th hi n kho ng cách t ng đ i gi a hai gen trên cùng NST, kho ng cách càng l n thì t n s HVG càng l n

+ T n s HVG gi a hai gen không bao gi v t quá 50% cho dù gi a hai gen có x y ra bao nhiêu trao đ i chéo vì:

Ě Xu h ng các gen liên k t hoàn toàn là ch y u

Ě HVG thông th ng ch x y ra gi a 2 trong 4 cromatit khác ngu n

g c nên ch đ t giá tr t i đa là 50% nh ng th ng r t hi m

+ HVG có th x y ra trong quá trình phát sinh giao t đ c ho c giao t cái hay x y ra c hai gi i (ví dụ ở ruồi giấm HVG chỉ xảy ra ở con cái, ở tằm HVG chỉ xảy ra ở con đực…)

- Trong tr ng h p liên k t gen hoàn toàn và các gen n m trên cùng m t nhóm gen liên k t (trên m t c p NST) N u các c p gen đ ng h p t thì khi

gi m phân cho 1 lo i giao t N u có m t c p gen d h p t tr lên thì khi

Trang 23

gi m ph©n cho 2 lo i giao t cã t l t ng đ ng.VÝ dô:

khi gi¶m ph©n cho 2 giao tö AB= ab = 1/2

- Trong tr ng h p liªn k t gen hoàn toàn và c¸c gen n m trªn nhi u nhãm gen liªn k t (trªn hai c p NST tr lªn) và m i nhãm gen cã t i thi u m t c p gen d h p th×: S lo i giao t = 2n (v i n là s nhãm gen hay s c p NST) VÝ dô:

t ng đ ng trong qu¸ tr×nh gi m ph©n t o nªn c¸c giao t HVG N u cã hai

c p gen d h p th×: S giao t : 22 = 4 lo i giao t v i t l kh«ng b ng nhau

2.1.4 Di truy n liªn k t v i gi i tÝnh và di truy n ngoài nh©n

g i là s di truy n liªn k t v i gi i tÝnh (đã đ c Moocgan ph¸t hi n đ u tiªn trªn ru i gi m)

- Gen n m trªn NST gi i tÝnh X kh«ng cã alen trªn Y cã đ c đi m là:

+ TÝnh tr ng cã bi u hi n di truy n chÐo (tÝnh tr ng c a m truy n cho con đ c, cßn tÝnh tr ng c a b truy n cho con c¸i)

+ T l ph©n li ki u h×nh ph©n b kh«ng đ ng đ u ë hai gi i đ c và c¸i + K t qu phÐp lai thu n và lai ngh ch là kh¸c nhau

Trang 24

- N u k t qu c a phép lai thu n và ngh ch cho t l phân li ki u hình khác nhau hai gi i thì gen quy đ nh tính tr ng n m trên NST gi i tính X

b) Di truy n ngoài nhân

- N u k t qu của phép lai thu n và lai ngh ch là khác nhau, trong đó con lai th ng mang tính tr ng c a m thì gen quy đ nh tính tr ng đó n m ngoài nhân

- Các tính tr ng di truy n ngoài nhân không tuân theo các quy lu t di truy n NST, vì t bào ch t không đ c phân ph i đ u cho các t bào con nh

đ i v i NST

2.2 phân loại vμ biên soạn bμi tập

Trên cơ sơ phân tích kiến thức phần tính quy luật của hiện tượng di truyền, chúng tôi tiến hành phân loại và biên soạn các dạng bài tập phần tính quy luật của hiện tượng di truyền Mỗi dạng bài tập chúng tôi đều đưa ra phương pháp giải và những ví dụ minh hoạ

Những bài tập có kí hiệu dấu * là bài chúng tôi sưu tầm

2.2.1 Bài t p v các quy lu t di truy n c a Men đen

2.2.1.1 Ph ng pháp gi i chung cho các bài t p v các quy lu t di truy n

i v i t ng bài, t ng d ng l i có ph ng pháp gi i riêng

B c 1: Tìm hi u k các gi thuy t, d a vào các đ c tr ng d u hi u v : + Lai thu n ngh ch, lai phân tích, lai F1 v i F1

Trang 25

+ T l ph©n li ki u h×nh: ©y là d u hi u đ c tr ng v m i lo i quy lu t di truy n

+ V tÝnh tr i l n

+ V kh n ng ph©n b đ u nhau c¸c tÝnh tr ng tr i l n, đ u hay kh«ng đ u hai gi i đ c và c¸i

Trªn c s đã x©u chu i c¸c gi thuy t theo m t tr t t đ tr l i cho t ng c©u h i trong ph n yªu c u c a bài to¸n đ ra

B c 2: X¸c đ nh tÝnh tr i l n

+ D a vào c th lai F1 (n u đ u bài cho bi t khi lai hai c th b

m (P) thu n ch ng v i nhau) mà cã ki u h×nh c đ nh (kh«ng cã tÝnh tr ng trung gian) F1 xu t hi n m t trong hai tÝnh tr ng c a b ho c c a m th× F1

- i v i bài to¸n v nhãm m¸u: Cã 3 alen quy đ nh nhãm m¸u là

IA , IB , IO Trong đã IA là tr i so v i IO , quy đ nh nhãm m¸u A ; IB là tr i so

Trang 26

v i IO , quy đ nh nhóm máu B ; IA và IB t ng đ ng nhau (đ ng tr i), cùng quy đ nh nhóm máu AB

+ Ng i có nhóm máu A, ki u gen có th là IAIA hay IAIO

+ Ng i có nhám máu B, ki u gen có th là IBIB hay IBIO

+ Ng i có nhóm máu O, ki u gen ph i là IOIO

+ Ng i có nhóm máu AB, ki u gen ph i là IAIB

B c 4: Thông qua d ki n đ u bài bi n lu n đ xác đ nh ki u gen, ki u hình c a b m (xác đ nh quy lu t di truy n)

B c 5: Vi t s đ lai

Thông qua m t s bài toán t lu n, trên c s đó GV có thể b sung ph ng pháp b tr đ gi i nhanh các bài t p tr c nghi m Dưới đây là phương pháp giải bài t p tr c nghi m: Trong tr ng h p m t gen quy đ nh m t tính tr ng, tính tr i là tr i hoàn toàn và tuân theo quy lu t s l n N u:

+ F1 phân li ki u hình t l 3 : 1 $ P có ki u gen Aa Q Aa

+ F1 phân li ki u hình t l 1 : 1 $ P có ki u gen Aa Q aa

+ F1 đ ng tính tr i $ P có ki u gen AA Q AA ; AA Q Aa ; AA Q aa + F1 đ ng tính $ P có ki u gen AA Q AA ; AA Q Aa ; AAQ aa ; aaQ aa

Lưu ý: Bài tập trắc nghiệm nên đưa ra từ 3 đến 4 đáp án để mang tính khách

quan hơn

2.2.1.2 Phân lo i và biên soạn bài tập

Bài tập về các quy luật di truyền của Menđen chúng tôi đã phân loại được 5 dạng thường gặp:

D ng 1 Bài t p v lai m t c p tính tr ng (quy lu t đ ng tính, quy lu t phân li) do m t gen n m trên NST th ng quy đ nh

Dạng 2 Bài tập về lai hai hay nhiều cặp tính trạng (mỗi gen quy định một tính trạng và nằm trên NST thường) có 3 dạng:

Trang 27

+ Dạng 2.1 Biết kiểu gen của P hãy xác định tỉ lệ giao tử, số kiểu gen, tỉ

lệ kiểu gen, số kiểu hình, tỉ lệ kiểu hình ở thế hệ sau

+ Dạng 2.2 Phương pháp xác định quy luật phân li độc lập

+ Dạng 2.3 Biết tỉ lệ kiểu hình chung cho các tính trạng, hãy xác định

kiểu gen của bố, mẹ

Dưới đây là các dạng cụ thể:

D ng 1 Bài t p v lai m t c p tính tr ng (quy lu t đ ng tính, quy lu t phân li)

do m t gen n m trên NST th ng quy đ nh

d ng này chúng ta có th g p bài toán thu n, bài toán ngh ch

Bài toán thu n: Cho bi t ki u gen, ki u hình c a P và yêu c u xác đ nh k t

1

a

F2:

TLKH F2: 75% qu đ : 25% qu vàng

Trang 28

2

c) PhÐp lai 3: P: c©y cao Q c©y cao F1: 50,2% c©y cao : 49,8% c©y th p

Bi n lu n và x¸c đ nh ki u gen c a P trong c¸c phÐp lai trªn Bi t r ng chi u cao c a c©y do m t gen quy đ nh

C¸ch gi i K t qu XÐt t ng phÐp lai đ x¸c đ nh tÝnh tr i l n

a) PhÐp lai 1:

XÐt t l : Cao/Th p = 75/25 =3/1 $Tu©n theo quy lu t

ph©n li v y ki u h×nh c©y cao là tr i hoàn toàn so v i c©y

th p, m t kh¸c chi u cao c a c©y do m t gen quy đ nh

Quy c gen: C©y cao: A ; C©y th p: a V y ki u gen c a

Trang 29

1

a

F1:

2

1

c) PhÐp lai 3:

Trang 30

1

VÝ dô 3: ng i gen A quy đ nh tãc xo n tr i hoàn toàn so v i gen a quy

v y th× ng i con này nh n m t giao t a c a b và m t

giao t a c a m nªn trong ki u gen c a b , m ph i ch a

Trang 31

2

Aa : 4

1

aa TLKH F1: 3 tãc xo n : 1 tãc th ng

1

aa TLKH F1: 1con tãc xo n : 1con tãc th ng

Trang 32

GP: A

2

1

A , 2

1

Aa TLKH F1: 100% con tãc xo n

Bài t p v di truy n nhãm m¸u: d ng bài t p này chóng ta c ng g p bài

to¸n thu n (bi t nhãm m¸u c a P x¸c đ nh nhãm m¸u cã th cã c a con), bài to¸n ngh ch (bi t nhãm m¸u c a con x¸c đ nh ki u gen và nhãm m¸u cã th

cã c a P)

VÝ dô 4Þ: S di truy n c¸c nhãm m¸u đ c quy đ nh b i 3 alen: IA quy đ nh nhãm m¸u A; IB quy đ nh nhãm m¸u B cßn IO quy đ nh nhãm m¸u O Gen IA

và IB t ng đ ng và đ u tr i hoàn toàn so v i gen IO

a) Cho bi t ki u gen c a nhãm m¸u A, B, AB và O

b) N u b thu c nhãm m¸u O, m thu c nhãm m¸u B th× nhãm m¸u con là g×? [6]

C¸ch gi i K t qu a) Theo gi thi t I A và I B t ng đ ng và đ u tr i so v i I O

b) B thu c nhãm m¸u O cã ki u gen là: I O I O

M thu c nhãm m¸u B cã ki u gen là: I B I B ho c I B I O khi

n u m cã ki u gen là: I B I B ; con mang nhãm m¸u B và O

n u m cã ki u gen là: I B I O

Trang 33

VÝ dô 5Þ: Màu l«ng tr©u do m t gen quy đ nh Cho m t tr©u đ c tr ng (1) giao ph i v i m t tr©u c¸i đen (2) đ l n th nh t m t nghÐ tr ng (3), đ l n

th hai m t nghÐ đen (4) Con nghÐ đen l n lªn giao ph i v i m t tr©u đ c đen (5) sinh ra m t nghÐ tr ng (6) X¸c đ nh ki u gen c a 6 con tr©u nãi trªn [12]

¸p s : L«ng đen: A ; L«ng tr ng: a

VÝ dô 6Þ: Khi lai thu n và lai ngh ch hai dßng chu t thu n ch ng l«ng x¸m và l«ng tr ng v i nhau đ u đ c F1 toàn l«ng x¸m Cho chu t F1 ti p t c giao

ph n v i nhau đ c F2 cã 31 con l«ng x¸m và 10 con l«ng tr ng

a) H·y gi i thÝch và vi t s đ lai t P F2

b) Cho chu t F1 giao ph i v i chu t l«ng tr ng th× k t qu c a phÐp lai nh

th nào? Bi t màu l«ng do m t gen quy đ nh [12]

Trang 34

VÝ dô 7: X¸c đ nh ki u gen và nhãm m¸u c a b m Cho bi t con c a h cã nhãm m¸u A, AB và O

¸p s : Ki u gen c a b IAIO thu c nhãm m¸u A, m cã ki u gen

IBIO thu c nhãm m¸u B (ho c ng c l i)

VÝ d 8:

8.1 TÝnh tr ng h×nh d ng qu do m t gen quy đ nh em lai gi a c©y qu trßn v i c©y qu dài thu đ c F 1 đ ng lo t qu dài Ki u gen c a P là:

A AA Q aa ; B Aa Q aa ; C AA Q Aa ; D Aa Q Aa

A 1AA : 1aa ; B 1AA : 1Aa ; C 1Aa : 1aa ; D 1AA : 2 Aa : 1aa

VÝ d 9Þ: M t c p b m sinh ba ng i con cã nhãm m¸u l n l t là: Nhãm m¸u AB, nhãm m¸u B, nhãm m¸u O.[10]

Trang 35

Ě S lo i ki u gen trong phÐp lai = s lo i ki u gen c a c p 1 Q

s lo i ki u gen c a c p 2 Q… c p n

Ě S lo i ki u h×nh = s lo i ki u h×nh c a c p 1 Q s lo i ki u h×nh c a c p 2 Q… c p n

Ě T l % ki u h×nh c th = % ki u h×nh 1 Q % ki u h×nh 2Q …

% ki u h×nh n

Ě S t h p giao t = S ki u giao t đ c Q s ki u giao t c¸i

Nh ng bài to¸n d ng này ch y u đ c dïng trong ki m tra tr c nghi m

nh ng trªn c s HS đã n m đ c ph ng ph¸p gi i đ v n d ng linh ho t vào c¸c bài to¸n

VÝ dô 1 : XÐt hai c p gen n m trªn hai c p NST t ng đ ng kh¸c nhau (Aa, Bb) a) X¸c đinh t l giao t c¸c c¬ th cã ki u gen sau đ©y: AaBb ; Aabb ; AABB b) X¸c đ nh t l ki u h×nh A-B- ; aaB- , aabb khi cho c th AaBb lai v i c

th AaBb đ c F

Trang 36

Bài gi i a) C¬ th cã ki u gen AaBb (d h p hai c p gen) $ s cho 22 = 4 lo i giao

TLKH A-B- = 3/4 *3/4 = 9/16

TLKH aaB- = 3/4

TLKH aabb = 1/4 *1/4 =1/16

VÝ dô 2: cà chua gen A quy đ nh qu trßn, a quy đ nh qu dài; gen B quy

đ nh qu màu đ , gen b quy đ nh qu màu xanh C¸c gen n m trªn c¸c c p NST kh¸c nhau Kh«ng c n l p b ng h·y t×m s ki u gen, t l ki u gen, s

ki u h×nh, t l ki u h×nh đ i F1 c a phÐp lai sau: AaBb Q Aabb và x¸c đ nh t

l xu t hi n đ i F1 t ng ki u gen sau: aabb; AABb ; AaBb

Trang 37

+ T l xu t hi n đ i F1 ki u gen:

aabb = 1/4* 1/2 =1/8

AABb = 1/4 * 1/2 = 1/8

AaBb = 2/4 * 1/4 = 2/16

i v i bài to¸n cã 3 c p gen d h p tr lªn c¸ch làm t ng t

AaBbDdEe Q aaBbddEe

Çc c p gen quy đ nh çc tÝnh tr ng kh¸c nhau n m trªn çc c p NST

t ng đ ng kh¸c nhau H·y cho bi t:

a) T l đ i con cã ki u h×nh tr i v 4 tÝnh tr ng là bao nhiªu?

b) T l đ i con cã ki u h×nh gi ng m là bao nhiªu?

c) T l đ i con cã ki u gen gi ng b là bao nhiªu? [4]

¸p s : a) 9/64 ; b) 4/16 ; c) 4/64

VÝ dô 4: Cho c th d h p 3 c p gen AaBbDd m i c p n m trªn m t NST ,

m t gen quy đ nh m t tÝnh tr ng, gen tr i là tr i hoàn toàn

Trang 38

b) Cho c th cã ki u gen AaBbDd lai v i c th AaBbDd đ c F1 h·y x¸c đ nh: TLKG AaBBdd, aaBbDd ; TLKH A-bbD- , aaBBD- F1 Bi t b m

¸p s : a) T l giao t abD = 1/8 ; Abd = 1/8 b) TLKG AaBBdd = 2/64 ; aaBbDd = 4/64 TLKH A-bbD- = 9/16 ; aaBBD- = 3/16

VÝ dô 5Þ: Khi nghiªn c u 4 c p gen n m trªn 4 c p NST kh¸c nhau đ u Hà Lan, ng i ta nh n th y: C©y làm cha cã 3 c p gen d h p và 1 c p gen đ ng

a) Cho bi t s ki u t h p gi a çc lo i giao t đ c và çc lo¹i giao t çi b) N u 3 c p gen d h p c a c©y làm cha quy đ nh h t tr n, màu vàng, th©n cao và 3 tÝnh tr ng t ng ng c©y làm m là h t nh n, màu l c, th©n th p th× TLKG và TLKH F1 nh th nào? Bi t gen tr i là tr i hoàn toàn [6]

¸p s : a) S ki u t h p giao t : 16

Vi t s đ lai AaBbDd Q aabbdd suy ra TLKG và TLKH F1

VÝ dô 6: XÐt 3 c p alen Aa, Bb, Dd n m trªn 3 c p NST t ng đ ng kh¸c nhau

A AbD = Abd = abD = abd = 1/4

B ABD = Abd = AbD = Abd = 1/8

C aBD = abD = aBd = abd = 1/8

D AbD = Abd = abD = abd = 1/8

6.2 Cho c¬ th AabbDd lai v i c¬ th cã ki u gen aabbdd h·y cho bi t s

ki u gen xu t hi n F 1 :

A 3 B 4 C 1 D 6

VÝ dô 7: bÝ ng«, gen A quy đ nh qu trßn, a quy đ nh qu dài ; gen B quy

đ nh qu màu vàng, gen b quy đ nh qu¶ màu xanh C¸c gen n»m trªn c¸c NST

Trang 39

+ Vi t s đ lai t P $F

Ví dụ 1: Khi lai thu n và lai ngh ch 2 gi ng chu t thu n ch ng lông đen, dài

và lông tr ng, ng n v i nhau thu đ c F1 toàn lông đen ng n Cho chuột F1

giao ph i v i nhau sinh ra chu t F2 g m: 27 con lông đen, ng n : 10 con lông đen, dài : 9 con lông tr ng, ng n : 3 con lông tr ng, dài Bi n lu n và vi t s

đ lai t P $F2 Bi t m i gen quy đ nh m t tính tr ng và n m trên các NST khác nhau

Cách gi i K t qu

- F1 đ ng tính, có ki u hình lông đen, ng n và P thu n ch ng

ki u hình lông đen là tr i hoàn toàn so v i lông tr ng ; lông

ng n là tr i hoàn toàn so v i lông dài P khác nhau b i hai c p

tính tr ng t ng ph n do đó F 1 d h p t v 2 c p gen

Sơ đồ lai:

P: Đen, dài QTrắng, ngắn AAbb Q aaBB

Trang 40

Quy c gen: Lông đen: A ; Lông tr ng: a

10 27 +

+ = 1

3 $tuân theo định luật phân li của Menđen $ Aa Q Aa

Ngắn/dài =

3 10

9 27 +

+ = 1

3 $tuân theo định luật phân li của Menđen $ Bb Q Bb

+ Xét chung 2 cặp tính trạng: Nhân tỉ lệ vừa chia (3 :1)(3 :

1) = 9 : 3 :3 :1 giống với tỉ lệ đầu bài c 2 cặp tính trạng màu

sắc và kích thước lông di truyền theo quy luật phân li độc lập

1 aB, 4

1

ab 4

1 AB, 4

1 Ab, 4

1

aB, 4

16

1 AABb

16

1 AaBB

16

1 AaBb

16

1 AAbb

16

1 AaBb

16

1 Aabb

16

1 AaBb

16

1 aaBB

16

1 aaBb

TLKG ở F2: 1AABB : 2 AABb : 1 AAbb : 2 AaBB : 4 AaBb : 2Aabb :

1 aaBB : 2 aaBb : 1 aabb TLKH ở F2: 9 A-B- : 3 A-bb : 3 aaB- : 1aabb

9 đen, ngắn : 3 đen, dài : 3 trắng, ngắn : 1 trắng, dài

Định dạng
Số trang	86
Dung lượng	612,86 KB