Luận văn sư phạm Nghiên cứu một số chỉ số về sinh lý sinh dục - sinh sản ở nữ sinh và phụ nữ trên địa bàn thị trấn Phố Ràng huyện Bảo Yên tỉnh Lào Cai

ở Việt Nam trong hai thập kỷ qua, đối tượng sử dụng các dịch vụ kế hoạch hoá gia đình chủ yếu là phụ nữ, do vậy nghiên cứu các chỉ số về sinh lý sinh dục - sinh sản ở nữ giới là rất cần

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới đã bước vào thế kỷ XXI với nhiều ước vọng tươi đẹp Nhưng không được quên mối lo âu về dân số ngày một gia tăng nhanh chóng “Sự bùng nổ dân số” Sự gia tăng dân số đã kéo theo hàng loạt các yếu tố như: lương thực, thực phẩm, nhà ở, trường học, bệnh viện, giao thông… Đặc biệt là nguồn tài nguyên bị cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng Mọi tiêu cực và tệ nạn xã hội ngày càng tăng Đây là mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam

Đứng trước thực trạng đó, Ban chấp hành trung ương Đảng khoá VII tháng 1/1993, ra nghị quyết về chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình

Đảng ta đã đề ra mục tiêu cụ thể: “Mỗi gia đình chỉ có 1 hoặc 2 con để tới năm 2015 bình quân toàn xã hội mỗi cặp vợ chồng chỉ có 2 con, tiến tới ổn

định quy mô dân số từ giữa thế kỷ XXI” [13]

Với sự nỗ lực của cả quốc gia, trong những năm qua mức sinh đẻ đã giảm xuống, nhưng dân số nước ta vẫn còn tăng với tốc độ nhanh Đặc biệt ở các tỉnh miền núi, nơi có nhiều thành phần dân tộc cùng sinh sống, do nhận thức của người dân còn nhiều hạn chế, đời sống thiếu thốn… Nên việc thực hiện các biện pháp dân số kế hoạch hoá gia đình gặp nhiều khó khăn, chưa thực hiện được một cách triệt để, vì thế tỷ lệ gia tăng dân số còn cao

Phố Ràng là một thị trấn miền núi thuộc huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, vấn đề dân số tăng nhanh cũng không phải là trường hợp ngoại lệ Năm 2006 trung bình số con/ mẹ là 3,12 Bên cạnh đó có khoảng 21% số gia đình chưa thực hiện các biện pháp dân số kế hoạch hoá gia đình, nên việc quản lý triệt

để, làm giảm tỷ lệ sinh đẻ còn nhiều khó khăn

Sự hiểu biết một cách có hệ thống về sinh lý sinh dục - sinh sản ở phụ nữ có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc thực hiện một cách có hiệu quả các biện pháp kế hoạch hoá gia đình ở Việt Nam trong hai thập kỷ qua, đối tượng

sử dụng các dịch vụ kế hoạch hoá gia đình chủ yếu là phụ nữ, do vậy nghiên cứu các chỉ số về sinh lý sinh dục - sinh sản ở nữ giới là rất cần thiết [9]

Xuất phát từ các vấn đề nêu trên, tôi tiến hành nghiên cứu "Một số chỉ

số về sinh lý sinh dục - sinh sản ở nữ sinh và phụ nữ trên địa bàn thị trấn Phố Ràng, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai"

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Nghiên cứu tuổi dậy thì ở các nữ sinh một số trường phổ thông ở thị trấn Phố Ràng, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai

- Nghiên cứu chiều cao đứng và cân nặng, chỉ số vòng ngực, vòng mông của nữ sinh thị trấn Phố Ràng (10 - 17 tuổi)

- So sánh chiều cao đứng và cân nặng, chỉ số vòng ngực, vòng mông của nữ sinh đã có kinh và nữ sinh chưa có kinh, của nữ sinh thị trấn Phố Ràng với giá trị sinh học người Việt Nam bình thường thập kỷ 90 - thế kỷ XX

- Nghiên cứu tuổi có kinh lần đầu theo từng thập kỷ ở phụ nữ thị trấn Phố Ràng

2.3 Nghiên cứu chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ thị trấn Phố Ràng

- Độ dài vòng kinh

- Số ngày hành kinh

2.4 Nghiên cứu tuổi mãn kinh ở phụ nữ thị trấn Phố Ràng, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai

Nội dung

chương 1 Tổng quan tài liệu

1.1 Các vấn đề chung về sinh lý sinh dục - sinh sản

1.1.1 Chu kỳ kinh nguyệt

Sự hoạt động của cơ quan sinh dục nữ có tính chất chu kỳ mà biểu hiện

điển hình là chu kỳ kinh nguyệt Chu kỳ kinh nguyệt ở nữ trung bình khoảng

28 ngày, chia thành 2 giai đoạn, hay còn gọi là 2 pha [1] [2]

- Đầu tiên là giai đoạn tăng sinh ở giai đoạn này, tuyến yên tăng tiết FSH và LH Dưới tác dụng của tuyến yên, nang trứng phát triển và tăng tiết estrogen Hàm lượng 3 loại hoócmôn này tăng dần và đạt trị số cao nhất trước khi rụng trứng 1, 2 ngày Lớp niêm mạc tử cung tăng sinh và có nhiều mạch máu để chuẩn bị cho trứng đã thụ tinh làm tổ và phát triển Đồng thời tế bào trứng phát triển, chín và rụng vào ngày thứ 14 tính từ ngày hành kinh đầu tiên của chu kỳ kinh nguyệt lần sau [1] [8]

- Giai đoạn thứ hai là giai đoạn hoàng thể tố Sau khi trứng rụng, trong nang trứng hình thành thể vàng và bắt đầu giai đoạn hoàng thể tố Tuyến yên

và bao noãn tiếp tục tiết ra các hoócmôn nói trên, nhưng hàm lượng giảm dần Thể vàng tiết ra hoócmôn progesteron Nếu trứng không được thụ tinh thì thể vàng sẽ thoái hoá, lượng hoócmôn progesteron dần giảm xuống, lớp tế bào mới của niêm mạc tử cung sẽ hỏng, bong ra gây chảy máu (hành kinh) Thời gian hành kinh xảy ra vào khoảng ngày thứ 12 - 14 sau khi trứng rụng Mỗi lần hành kinh kéo dài khoảng 3 - 5 ngày và mất từ 40 - 200ml máu Nếu trứng

được thụ tinh thì thể vàng tiếp tục được duy trì [1] [8]

Chu kỳ kinh nguyệt cũng có thể dài hơn hoặc ngắn hơn 28 ngày Sự thay đổi độ dài của chu kỳ kinh nguyệt ít ảnh hưởng đến độ dài của nửa sau

chu kỳ mà chủ yếu là thay đổi độ dài của nửa trước chu kỳ Chẳng hạn chu kỳ kinh nguyệt 28 ngày thì trứng rụng vào ngày thứ 14, còn chu kỳ kinh nguyệt

30 ngày thì trứng rụng vào ngày thứ 16 kể từ ngày bắt đầu hành kinh của chu

kỳ đó Nói cách khác chu kỳ kinh nguyệt dài hay ngắn thì trứng cũng rụng vào ngày thứ 14 trước ngày có kinh đầu của chu kỳ kinh nguyệt lần sau [8]

1.1.2 Những biến đổi chủ yếu của nam, nữ ở tuổi dậy thì

Tuổi dậy thì là mốc đánh dấu sự trưởng thành về mặt sinh học của cơ thể Dậy thì là một quá trình, thường kéo dài khoảng 3 - 4 năm và được chia thành 2 giai đoạn: giai đoạn tiền dậy thì và giai đoạn dậy thì hoàn toàn Tuổi bắt đầu dậy thì được đánh dấu bằng biểu hiện thể tích tinh hoàn tăng trên 4

cm3 ở nam và tuyến vú bắt đầu phát triển ở nữ Tuổi dậy thì hoàn toàn được

đánh dấu bằng lần xuất tinh đầu tiên ở nam và lần có kinh đầu tiên ở nữ Tuổi dậy thì hoàn toàn của các em gái ở nước ta khoảng 13 - 14 tuổi ở tuổi dậy thì, dưới tác dụng sinh lý của tuyến yên và tuyến sinh dục, cơ thể trẻ diễn ra hàng loạt những biến đổi về hình thể, về sinh lý và tâm lý [8]

- ở tuổi dậy thì, kích thước cơ thể tăng nhanh, trung bình mỗi năm chiều cao tăng từ 4 - 8 cm, khối lượng cơ thể tăng thêm 3 - 7 kg Sự tăng chiều cao ở lứa tuổi này chủ yếu là do xương ống dài ra nhanh làm cho tay chân dài nhanh Trong khi đó các xương sườn phát triển chậm hơn làm cho lồng ngực lép Hệ cơ tuy cũng phát triển nhưng tốc độ còn chậm hơn so với hệ xương nên trẻ em thường gầy, cao

- Da thay đổi, hệ mao mạch dưới da phát triển mạnh làm cho da trở nên hồng hào hơn, nhất là ở các em nữ, tuyến mồ hôi và tuyến nhờn cũng phát triển Có khi tuyến nhờn cũng không thải ra ngoài kịp, ứ đặc lại tạo thành trứng cá

- Ngoài một số đặc điểm chung kể trên ở cả nam và nữ, ở lứa tuổi dậy thì còn xuất hiện một số đặc điểm riêng theo giới tính như:

+ Đối với nữ, các dấu hiệu giới tính được thể hiện ở những đặc điểm sau:

* Sự phát triển nhanh của cơ quan sinh dục ngoài, tuyến vú phát triển Lông mọc ở mu và nách

* Khung xương chậu phát triển theo chiều rộng Mô mỡ dưới da phát triển và dày hơn ở nam

* Thanh quản phát triển ở nữ giới tạo nên giọng thanh và cao

+ Đối với nam, các dấu hiệu giới tính bên ngoài được thể hiện ở các đặc

+ Độ dài của chu kỳ kinh nguyệt không đều, khi thì ngắn, khi thì dài + Số ngày hành kinh không đều, khi thì nhiều, khi thì ít

+ Lượng máu hành kinh không đều, khi thì nhiều, khi thì ít

Hiện tượng không đều trong chu kỳ kinh nguyệt thường kéo dài khoảng

1 năm Tuổi dậy thì của trẻ em hiện nay có xu hướng ngày càng sớm hơn từ 1

đến 2 năm và tuổi mãn kinh của phụ nữ ngày càng muộn hơn từ 3 đến 5 năm Kết quả là làm tăng khoảng thời gian sinh đẻ của phụ nữ [8]

1.1.3 Mãn kinh

- Ở phụ nữ trong độ tuổi khoảng từ 40 đến 50, buồng trứng bắt đầu đỏp ứng kộm với cỏc hoúcmụn sinh dục của thựy trước tuyến yờn làm nồng độ

progesterone và estrogen giảm Do đú cỏc nang trứng khụng trải qua được quỏ trỡnh phỏt triển bỡnh thường dẫn đến giai đọan món kinh [10]

- Những thay đổi trong việc giải phúng GnRH và sự giảm đỏp ứng với GnRH của cỏc tế bào thựy trước tuyến yờn trong việc bài tiết LH cũng gúp phần gây biến đổi vào thời kỳ món kinh

- Một vài phụ nữ cú cảm giỏc phừng mặt, ra nhiều mồ hụi, nhức đầu, rụng túc, đau cơ, khụ õm đạo, mất ngủ, suy nhược, lờn cõn, tớnh khớ thất thường

- Sau khi món kinh, buồng trứng, vũi trứng, tử cung, õm đạo, cơ quan sinh dục ngoài và vỳ nhỏ lại Sự sụt giảm nồng độ estrogen trong thời kỳ này cũng kộo theo tỡnh trạng loóng xương Tuy nhiờn sự ham muốn tỡnh dục ở người nữ khụng giảm theo những biến đổi này do chịu ảnh hưởng của androgen của tuyến thượng thận

- Hoạt động sinh sản của người nữ chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định từ khi bắt đầu hành kinh cho đến khi món kinh Khả năng thụ tinh cũng giảm dần theo tuổi, cú lẽ là theo thời gian sự rụng trứng khụng cũn diễn ra đều đặn, khả năng phục vụ của vũi trứng, tử cung cho sự phỏt triển của phụi non cũng giảm [14]

1.1.4 Sức khoẻ sinh sản

1.1.4.1 Định nghĩa sức khoẻ sinh sản

Tại Hội nghị Quốc tế về Dân số và phát triển ở Cairo - Ai cập tháng 9/1994 đã tán thành và chấp nhận định nghĩa về sức khỏe sinh sản như sau:

“Sức khoẻ sinh sản là một trạng thái khoẻ mạnh hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội trong tất cả mọi thứ liên quan đến hệ thống sinh sản, các chức năng và quá trình của nó chứ không chỉ là bệnh tật hay ốm đau ” [7]

Như vậy, sức khoẻ sinh sản có nghĩa mọi người có thể có một cuộc

do quyết định có sinh con hay không sinh con, sinh khi nào và sinh bao nhiêu Ngầm hiểu trong điều cuối là quyền của người đàn ông và người đàn bà có

được thông tin, tư vấn và khả năng tiếp cận với những biện pháp kế hoạch hoá gia đình an toàn, có hiệu quả, có khả năng chi trả, có thể chấp nhận được và

có quyền được tiếp cận với dịch vụ chăm sóc sức khoẻ giúp cho người phụ nữ mang thai cũng như sinh đẻ an toàn Đồng thời giúp cho các cặp vợ chồng có

được khả năng tốt nhất sinh con khoẻ mạnh [7]

1.1.4.2 Nội dung của sức khoẻ sinh sản

- Sức khoẻ sinh sản nữ giới

- Sức khoẻ sinh sản nam giới

- Quyền sinh sản

- Trách nhiệm xã hội đối với sức khoẻ sinh sản

- Trách nhiệm vợ chồng đối với sức khoẻ sinh sản

Có thể tóm tắt nội hàm của sức khỏe sinh sản ở 4 điểm chính như sau:

- Thai nghén và sinh đẻ an toàn Con khoẻ và lành mạnh, có điều kiện nuôi con bằng sữa mẹ

- Đời sống tình dục an toàn và thoả mãn

- Được quyền quyết định liên quan đến thai nghén và sinh đẻ Nạo thai

1.1.5 ý nghĩa của sự hiểu biết về sinh lý sinh dục - sinh sản đối với

kế hoạch hoá gia đình

Kế hoạch hoá gia đình thường bao hàm các hành động tránh thai sinh con ngoài ý muốn, nhưng cũng bao hàm cả những cố gắng của các cặp vợ chồng vô sinh để có thể có con Theo quan điểm toàn diện, kế hoạch hoá gia

đình phải là sự chủ động sinh đẻ về số lượng con, cũng như khoảng cách giữa

2 lần đẻ, sao cho thích hợp với điều kiện sống của từng gia đình và yêu cầu chung của xã hội

Do vậy trong điều kiện nước ta hiện nay, trọng tâm của kế hoạch hoá gia đình là vận động phụ nữ đẻ thưa và đẻ ít (từ 1 đến 2 con) để hạ thấp tốc độ sinh đẻ hàng năm, nhằm hạn chế sự gia tăng dân số quá nhanh

Nhờ hiểu biết các khâu trong quá trình sinh sản, nắm được quy luật và cơ chế của nó như sự sản sinh tinh trùng, sản sinh noãn và phóng noãn, sự thụ tinh, sự di chuyển của trứng trong vòi trứng và tử cung, phát triển của trứng trong quá trình di chuyển, làm tổ và phát triển của phôi trong những ngày

đầu…Có thể áp dụng những biện pháp khác nhau để cản trở sự thụ tinh và làm

tổ (trong trường hợp muốn tránh thai), hoặc giúp cho nó diễn ra được dễ dàng (trong trường hợp chữa vô sinh)

Các phương pháp sử dụng trong kế hoạch hoá gia đình được dựa trên cơ

sở sinh lý sinh sản, có thể chia ra làm 4 nhóm như sau:

- ức chế sinh sản ra noãn (chín trứng) hay ức chế phóng noãn (rụng trứng) đối với nữ và ức chế sản sinh tinh trùng đối với nam

- Ngăn cản sự thụ tinh, cũng có nghĩa là tránh thai ngoài ý muốn hay ngoài kế hoạch

- Ngăn cản quá trình di chuyển trong vòi trứng và quá trình làm tổ trong

tử cung của trứng đã thụ tinh

- Phá thai sau khi trứng thụ tinh đã làm tổ trong tử cung

Hiện nay có một số hướng nghiên cứu về vấn đề này như làm ngưng kết hay kết tủa tinh trùng trong âm đạo, làm cho ống sinh tinh tạm thời không sản

sinh tinh trùng trong chất nhày của dạ con, ức chế phóng noãn bằng các thuốc không có tác dụng nội tiết, cản trở phát triển phôi trong những ngày đầu [9]

1.2 Lược sử nghiên cứu các chỉ tiêu về sinh lý sinh dục

Từ năm 1927 nhóm nghiên cứu của Aschheim và Zondek (Đức) và nhóm nghiên cứu của Smith và Engel (Mỹ) tuy độc lập nghiên cứu, nhưng đã cùng đồng thời tìm thấy trong nước tiểu có 2 chất tác dụng đến hoạt động của tuyến sinh dục, gọi là prolan A và prolan B, về sau được gọi là “kích nang tố” (FSH) và “kích hoàng thể tố” (LH) Ngay sau đó, các nhà khoa học lại tìm thấy 2 chất này ở tuyến yên Năm 1930, Moore và Price đã xác định được vai trò của tuyến yên trong việc chế tiết 2 chất nói trên Những kết quả nghiên cứu

đó đã góp phần khẳng định và giải thích cơ chế điều hoà của tuyến yên đối với chức năng sinh dục

Năm 1932, Junkmann chứng minh thêm rằng hệ thần kinh trung ương (đặc biệt là vùng dưới đồi - hypothalamus) có vai trò quan trọng trong sự điều hoà chức năng sinh sản, ông là người đầu tiên đưa ra khái niệm “điều hoà ngược” đối với hệ thống nội tiết

Sau đó nhiều công trình nghiên cứu về vai trò của hypothalamus đối với chức năng sinh dục Người ta tìm thấy trong hypothalamus có những chất tiếp nhận đặc hiệu đối với hoócmôn sinh dục Lúc đầu người ta chỉ thấy sự gắn đặc hiệu đối với hoócmôn sinh dục tại hypothalamus và tuyến yên Từ năm 1953 trở lại đây, người ta đã biết thêm được chức năng sinh dục của hệ limbic

Trước năm 1970, các nhà khoa học chỉ nói tới vai trò của các chất nội tiết trong điều hoà chức năng sinh sản Từ năm 1970 trở lại đây, người ta biết

rõ trong điều hoà chức năng sinh sản gồm có cơ chế thần kinh và nội tiết Theo cơ chế điều hoà thần kinh - nội tiết có thể phân biệt 2 vòng điều hoà trong cơ chế này, đó là vòng điều hoà “kín” (vòng điều hoà thần kinh - nội tiết) và vòng điều hoà “mở” (vòng điều hoà thần kinh bằng phản xạ)

Trong hệ thống điều hoà chức năng sinh dục - sinh sản tuyến yên đóng vai trò của bộ phận khuếch đại hay “phát động”, hypothalamus đóng vai trò

“điều khiển”, còn tuyến sinh dục là yếu tố “bị điều khiển hay cơ quan đích”

Trong vòng điều hoà ngược, hypothalamus trở thành yếu tố “bị điều khiển”, còn tuyến sinh dục trở thành yếu tố “điều khiển”

Như trên đã nói, hai kích dục tố của tuyến yên là FSH (Follicular stimulating Hormone) và LH có vai trò trong việc phát triển trứng, sinh tinh trùng và kích thích việc sản xuất các hoócmôn steroid của tuyến sinh dục Bản chất và tác dụng của các hoócmôn tuyến sinh dục nam và nữ cũng đã được nói

đến trong nhiều công trình nghiên cứu [9]

1.2.2 Lược sử nghiên cứu các chỉ tiêu về sinh lý sinh dục - sinh sản

ở Việt Nam

ở Việt Nam nghiên cứu về các chỉ tiêu sinh lý sinh dục - sinh sản được tiến hành sau thế giới một thời gian dài Tuy nhiên từ những năm 60 của thế

kỷ XX cho đến nay, nhiều tác giả Việt Nam đã nghiên cứu về tuổi có kinh lần

đầu, chu kỳ kinh nguyệt của công nhân, nông dân, học sinh nông thôn và thành thị Những kết quả nghiên cứu này đã được tập hợp trong cuốn “Hằng

số học sinh người Việt Nam” xuất bản năm 1975 và cuốn “Các giá trị sinh học người Việt Nam bình thường thập kỷ 90 - thế kỷ XX” xuất bản năm 2003 [4] [11]

1.2.2.1 Các công trình nghiên cứu về tuổi dậy thì

Tuổi dậy thì không phải là một thời điểm mà là một khoảng thời gian,

kể cả từ khi bắt đầu cho đến dậy thì hoàn toàn Khoảng thời gian này thường kéo dài từ 3 - 4 năm Tuổi bắt đầu dậy thì được đánh dấu bằng biểu hiện thể tích tinh hoàn tăng trên 4 cm3 ở nam và tuyến vú bắt đầu phát triển ở nữ Tuổi này dao động trong khoảng 9 - 12 tuổi ở cả nam và nữ [8]

Tuổi dậy thì hoàn toàn được đánh dấu bằng lần xuất tinh đầu tiên ở nam

và lần có kinh đầu tiên ở nữ Tuổi dậy thì hoàn toàn của các em gái ở nước ta khoảng 13 - 14 tuổi [7]

Từ năm 1976 đến 1980, Đinh Kỷ và Lương Bích Hồng, Cao Quốc Việt

và cộng sự nghiên cứu những biến đổi cơ thể ở lứa tuổi dậy thì trên 2780 học sinh nam nữ tuổi từ 8 đến 18 ở Hà Nội, các vùng nông thôn Thái Bình và ở Thành phố Hồ Chí Minh bằng phương pháp quan sát lâm sàng kết hợp với

điều tra bằng phiếu

Từ năm 1982 đến 1988, Nguyễn Thu Nhạn, Cao Quốc Việt và cộng sự

đã nghiên cứu tuổi dậy thì theo phương pháp cắt dọc, theo dõi từng em trong suốt 7 năm bằng phỏng vấn và khám lâm sàng trên 84 trẻ gái và 72 trẻ trai tại

2 trường PTCS Trung Tự (Hà Nội) và Bắc Lý (Hà Nam Ninh) [11]

Nghiên cứu sự biến động tuổi dậy thì ở các em gái Việt Nam qua các thập kỷ, có công trình nghiên cứu của Phạm Thị Minh Đức, Lê Thu Liên và cộng sự Các tác giả tiến hành nghiên cứu từ năm 1994 đến 1995 ở 3787 đối tượng là nữ sinh và phụ nữ, tuổi từ 9 đến 60 ở xã Liên Ninh (ngoại thành Hà Nội) và Thượng Đình (nội thành Hà Nội) theo phương pháp phỏng vấn trực

tiếp Tất cả các nhóm tác giả nói trên đều nhận định rằng các dấu hiệu về tuổi dậy thì ở nữ phát triển theo trình tự sau:

- Phát triển tuyến vú -> mọc lông mu -> mọc lông nách -> xuất hiện kinh nguyệt lần đầu

- Trẻ nông thôn thường bắt đầu tuổi dậy thì chậm hơn ở thành thị từ 1

đến 2 năm Các em ở Hà Nội thường có tuổi bắt đầu dậy thì sớm hơn ở các vùng khác

- ở các thập kỷ gần đây tuổi bắt đầu dậy thì của trẻ sớm hơn so với ở các thập kỷ trước [11]

Công trình thuộc dự án điều tra cơ bản nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh học người Việt Nam trong thập kỷ 90, nghiên cứu về các chỉ tiêu hình thái trẻ

em lứa tuổi 6 - 18 của Lê Nam Trà, Trần Đình Long và cộng sự (1976 - 1995) cũng có nói đến tuổi dậy thì ở các em nam và nữ Theo các giả trên thì từ 11

đến 13 tuổi nữ phát triển nhanh hơn nam, thời kỳ tiền dậy thì ở nữ xuất hiện sớm hơn so với nam [9]

1.2.2.2 Các công trình nghiên cứu về chu kỳ kinh nguyệt

Về độ dài chu kỳ kinh nguyệt

Từ 1984 đến 1987 Lê Kim Cúc đã nghiên cứu trên 140 phụ nữ đang lao

động ở Bungari tuổi từ 19 đến 40 để tìm hiểu sự khác biệt về độ dài vòng kinh

ở họ trong thời gian ở trong nước và khi sống ở nước ngoài Phạm Thị Minh

Đức, Lê Thu Liên và cộng sự năm 1986 cũng đã nghiên cứu 180 vòng kinh của phụ nữ ở Hà Nội tuổi từ 20 đến 40, không dùng dụng cụ tử cung Năm

1994 các tác giả đã tiếp tục nghiên cứu trên một số lượng lớn gồm 1525 phụ nữ tuổi từ 16 đến 60 ở xã Liên Ninh và Thượng Đình (Hà Nội) Kết quả cho thấy độ dài vòng kinh trung bình ở các phụ nữ được nghiên cứu là 30,0  2,54 ngày [9] [11]

Về lượng máu kinh nguyệt

Nguyễn Thị Hảo (1984 - 1985) đã nghiên cứu lượng máu kinh nguyệt trên 28 phụ nữ ở Hà Nội, tuổi từ 18 đến 25, có từ 2 con trở lên Phạm Thị Minh Đức và cộng sự nghiên cứu 810 phụ nữ tuổi từ 16 đến 60 ở Liên Ninh và Thượng Đình

Các tác giả trên cho biết lượng máu kinh nguyệt rất khác nhau giữa các cá thể Lượng máu kinh nguyệt của phụ nữ thành phố ít hơn so với phụ nữ nông thôn và có xu hướng ít dần nếu so giữa các thập kỷ trước với thập kỷ 90 [9] [11]

1.2.2.3 Các nghiên cứu về tuổi mãn kinh

Tuổi mãn kinh ở phụ nữ Việt Nam đã được ghi trong quyển “Hằng số sinh học người Việt Nam” xuất bản năm 1975 và cuốn “Các giá trị sinh học người Việt Nam bình thường thập kỷ 90 - thế kỷ XX” xuất bản năm 2003 Gần đây đề cập đến vấn đề này có Phạm Thị Minh Đức và cộng sự Công việc nghiên cứu của các tác giả này được tiến hành trên 280 phụ nữ ở 2 khu vực nội

và ngoại thành Hà Nội là xã Liên Ninh và Thượng Đình Kết quả cho thấy tuổi mãn kinh trung bình là 47,29 đến 47,90 năm Các tác giả nhận định rằng không có sự khác biệt về tuổi mãn kinh ở các đối tượng được nghiên cứu vào thời điểm này so với kết quả nghiên cứu năm 1975 và cuốn “Các giá trị sinh học người Việt Nam bình thường thập kỷ 90 - thế kỷ XX” xuất bản năm 2003 [4] [9]

Chương 2

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được tiến hành trên 255 nữ sinh và 90 phụ nữ, tuổi từ

10 đến 60 đang học tập và lao động bình thường Các đối tượng nghiên cứu

được chọn ngẫu nhiên từ các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và các vùng dân cư đại diện cho thị trấn Phố Ràng, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai theo phương pháp nghiên cứu tổng thể kết hợp với chọn ngẫu nhiên

Thành phần các đối tượng bao gồm: nữ học sinh, cán bộ công chức và các thành phần khác trong xã hội

2.2 Thời gian - địa điểm và phạm vi nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu được tiến hành liên tục trong vòng 8 tháng, từ 14/9/2007 đến 25/4/2008 tại thị trấn Phố Ràng, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai

- Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu trên các đối tượng nữ ở các địa

điểm sau:

+ Trường tiểu học số 1 thị trấn Phố Ràng: 32 học sinh nữ , lớp 5:

Lớp 5A: 15 học sinh Lớp 5B: 17 học sinh + Trường trung học cơ sở số 1, số 2 thị trấn Phố Ràng: 131 học sinh nữ,

từ lớp 6 đến lớp 9:

Lớp 6: 28 học sinh Lớp 7: 37 học sinh Lớp 8: 35 học sinh Lớp 9: 32 học sinh + Trường trung học phổ thông số 1 Bảo Yên: 92 học sinh nữ, từ lớp 10

đến lớp 12

Lớp 10: 33 học sinh Lớp 11: 29 học sinh Lớp 12: 29 học sinh + Phụ nữ trên địa bàn thị trấn Phố Ràng: 90 người

2.3 Phương pháp và các chỉ số nghiên cứu

2.3.1 Nghiên cứu chiều cao đứng

Sử dụng thước đo điện tử (chính xác đến 0,1 cm) Đo ở tư thế đứng thẳng trên nền phẳng, 2 gót chân sát nhau, gót chân, mông và xương bả vai chạm mặt phẳng đứng phía sau Chiều cao được tính theo đơn vị centimet (cm)

ảnh 2.1 Phương pháp đo chỉ số chiều cao đứng và cân nặng

2.3.3 Nghiên cứu chỉ số vòng ngực bình thường

Dùng thước dây dài 150 cm, không co giãn của Trung Quốc, chính xác

đến 0,1 cm

Đo ở tư thế thẳng đứng, vòng thước dây quanh ngực vuông góc với cột sống đi qua xương bả vai ở phía sau và mũi ức ở phía trước Đo ở trạng thái bình thường Đơn vị đo chỉ số vòng ngực là (cm)

ảnh 2.2 Phương pháp đo chỉ số vòng ngực bình thường

2.3.5 Tuổi có kinh lần đầu

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp, sau đó ghi vào phiếu điều tra

Các đối tượng nghiên cứu được phân thành nhóm tính theo tuổi có kinh lần đầu thuộc các thập kỷ từ 60 đến 90 của thế kỷ XX đến thập kỷ thứ nhất của thế kỷ XXI (tính theo thời điểm có kinh lần đầu rơi vào thập kỷ nào) So sánh theo chiều dọc thời gian để có nhận định về tuổi có kinh lần đầu của nữ ở các thập kỷ khác nhau

2.3.6 Chu kỳ kinh nguyệt

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp, sau đó ghi vào phiếu điều tra

để nghiên cứu về độ dài vòng kinh và số ngày chảy máu trong một chu kỳ kinh nguyệt Những đối tượng nghiên cứu là những người không sử dụng dụng

cụ tử cung Các đối tượng này cũng được phân nhóm dựa vào tuổi có kinh lần

đầu

2.3.7 Tuổi mãn kinh

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp, sau đó ghi vào phiếu điều tra Các đối tượng nghiên cứu được phân thành nhóm, tính theo tuổi mãn kinh thuộc các thập kỷ từ 80 đến 90 - thế kỷ XX đến thập kỷ thứ nhất - thế kỷ XXI

ảnh 2.3 Phương pháp phỏng vấn trực tiếp, ghi vào phiếu điều tra





Trong đó: Xi : Giá trị bất kỳ của đại lượng

N : Số cá thể trong mẫu nghiên cứu

Xi Xn

(Xi - X ) : Độ lệch của từng giá trị so với giá trị trung bình

- Sai số chuẩn: (SE)

SE = SD

nTrong đó: n : Số lần lặp lại

Chương 3

Kết quả nghiên cứu và biện luận

3.1 Tuổi dậy thì của các đối tượng nữ ở thị trấn Phố Ràng

3.1.1 Kết quả nghiên cứu chiều cao đứng và cân nặng của nữ sinh ở thị trấn Phố Ràng (10 - 17 tuổi)

3.1.1.1 Kết quả nghiên cứu về chỉ số chiều cao đứng (cm) của nữ sinh ở thị trấn Phố Ràng (10 - 17 tuổi)

Bảng 3.1 Kết quả nghiên cứu về chỉ số chiều cao đứng trung bình của nữ sinh thị trấn Phố Ràng ở các lứa tuổi khác nhau

Đơn vị: cm

Mức tăng chiều cao trung bình/năm

Hình 3.1 Đồ thị so sánh chỉ số chiều cao đứng của nữ sinh Thị trấn Phố

Ràng với GTSH người VN TK 90 - thế kỷ XX

Bảng 3.1 và hình 3.1 cho thấy:

Chiều cao đứng của nữ sinh thị trấn Phố Ràng tăng dần theo lứa tuổi, chiều cao tăng nhanh từ lứa tuổi 10 - 12 (tăng hàng năm từ 5,03 đến 6,64 cm), tăng mạnh nhất ở lứa tuổi 11 (mức tăng trung bình là 6,64cm) Chiều cao tiếp tục tăng nhưng với mức độ chậm hơn ở lứa tuổi 13 - 14 (tăng hàng năm từ 3,96 cm - 4,85 cm) Đến lứa tuổi 16, 17 chiều cao tăng chậm dần (tăng hàng năm từ 1,40 đến 1,28 cm) Nguyên nhân có sự tăng nhanh chiều cao ở độ tuổi

từ 11 - 15 là do các em nữ bước vào giai đoạn dậy thì nên cơ thể phát triển mạnh

Tuổi

Cm

Bảng 3.2 So sánh chỉ số chiều cao đứng của nữ sinh Thị trấn Phố Ràng với GTSH người VN bình thường TK 90 - thế kỷ XX

X  SD

Mức tăng trung bình/năm

So sánh chiều cao cơ thể nữ sinh thị trấn Phố Ràng với nữ sinh cùng độ tuổi trong TK 90 - thế kỷ XX thấy rằng các em nữ đều có chiều cao tăng dần theo lứa tuổi từ 10 - 17 tuổi Chiều cao của nữ sinh thị trấn Phố Ràng tăng mạnh ở giai đoạn từ 10 - 12 tuổi (tăng hàng năm từ 5,03 đến 6,64 cm), tăng mạnh nhất ở lứa tuổi 11 (6,64cm), trong khi đó các em nữ TK90 - thế kỷ XX

có chiều cao tăng mạnh ở giai đoạn từ 10 - 13 tuổi (tăng hàng năm từ 5,33 đến 5,61 cm), tăng mạnh nhất ở lứa tuổi 12 (5,61cm)

Các em nữ sinh thị trấn Phố Ràng trong TK thứ nhất - thế kỷ XXI có chiều cao tăng lên đáng kể so với các em nữ trong TK90 - thế kỷ XX, tăng từ 1,96 đến 4,15cm Nguyên nhân có sự tăng lên đáng kể này là khi điều kiện kinh tế xã hội ngày càng ổn định, chế độ dinh dưỡng của các em được đảm

bảo đầy đủ, các em nhận được sự quan tâm chăm sóc chu đáo về mọi mặt từ gia đình và xã hội

Bảng 3.3 So sánh chỉ số chiều cao đứng của nữ sinh thị trấn Phố Ràng

đã có kinh nguyệt với nữ sinh chưa có kinh nguyệt (11 - 15 tuổi)

Qua bảng 3.3 và hình 3.2 cho thấy:

Chiều cao của nữ sinh đã có kinh nguyệt và nữ sinh chưa có kinh nguyệt ở thị trấn Phố Ràng có sự khác biệt rõ rệt giữa 2 nhóm đối tượng có cùng lứa tuổi từ 11 đến 15 tuổi ở các lứa tuổi khác chúng tôi không so sánh vì từ 9 - 10 tuổi, chỉ có rất ít số đối tượng đã có kinh lần đầu và ở lứa tuổi 16 -

17, hầu hết các em đã có kinh nguyệt Nhóm nữ sinh đã có kinh có chiều cao vượt trội hơn hẳn các em chưa có kinh trong từng nhóm tuổi, chênh lệch từ 4,21 đến 5,82cm

Sự chênh lệch này giảm dần ở lứa tuổi 14 và 15 do số lượng các em chưa có kinh lần đầu ở các lứa tuổi này còn lại rất ít (04 em ở lứa tuổi 14 và 01

ở lứa tuổi 15)

Nhóm có kinh nguyệt có chiều cao hơn hẳn nhóm chưa có kinh, chứng

tỏ những nữ sinh đã dậy thì, dưới tác dụng của hoócmôn sinh dục, cơ thể đã phát triển mạnh về chiều cao

3.1.1.2 Kết quả nghiên cứu về chỉ số cân nặng của nữ sinh thị trấn Phố Ràng

Bảng 3.4 Kết quả nghiên cứu về chỉ số cân nặng trung bình của nữ sinh thị trấn Phố Ràng ở các lứa tuổi

Đơn vị: kg

Mức tăng cân nặng trung bình/năm

Hình 3.3 Đồ thị so sánh về chỉ số cân nặng của nữ sinh thị trấn Phố

Ràng với GTSH người VN TK 90 - thế kỷ XX Bảng 3.4 và hình 3.3 cho thấy cân nặng của nữ sinh thị trấn Phố Ràng cũng tăng dần theo lứa tuổi từ 10 đến 17 tuổi:

Chỉ số cân nặng tăng mạnh ở giai đoạn từ 10 - 13 tuổi (tăng hàng năm

từ 4,01 đến 5,94 kg), tăng mạnh nhất ở lứa tuổi 11 (5,94 kg) Cân nặng còn tiếp tục tăng nhưng với mức độ chậm hơn ở lứa tuổi 14 - 15 (tăng hàng năm từ 2,46 - 3,94 kg)

Đến lứa tuổi 16, 17 sự tăng cân chậm dần (chỉ tăng từ 1,15 - 1,23 kg)

Sự khác biệt về cân nặng giữa lứa tuổi 16 và 17 là không đáng kể Có lẽ do ở

độ tuổi 16 - 17 gần như 100% các em đã dậy thì hoàn toàn nên đã qua giai

đoạn tăng trưởng mạnh về cân nặng

Tuổi

kg

Bảng 3.5 So sánh chỉ số cân nặng của nữ sinh Thị trấn Phố Ràng với GTSH người VN bình thường TK 90 - thế kỷ XX

X  SD

Mức tăng trung bình/năm

Qua bảng 3.5 và hình 3.3 cho thấy:

So sánh chỉ số cân nặng của nữ sinh thị trấn Phố Ràng với nữ sinh cùng

độ tuổi trong TK 90 - thế kỷ XX thấy rằng các em nữ đều có cân nặng tăng dần theo lứa tuổi (từ 10 - 17 tuổi) Theo GTSH thì chỉ số cân nặng tăng mạnh

ở giai đoạn 12 - 15 tuổi (tăng hàng năm từ 3,32 - 3,85 kg) Còn ở thị trấn Phố Ràng trong TK thứ nhất - thế kỷ XXI thì chỉ số cân nặng tăng mạnh nhất ở giai đoạn 10 - 13 tuổi (tăng hàng năm từ 4,01 đến 5,94 kg)

Các em nữ sinh thị trấn Phố Ràng trong TK thứ nhất - thế kỷ XXI có cân nặng tăng lên đáng kể so với các em nữ cùng độ tuổi trong TK 90 - thế kỷ

XX, tăng từ 1,09 - 4,92 kg Nguyên nhân có sự tăng lên này là đời sống kinh

tế ngày càng được nâng cao, chế độ dinh dưỡng được đảm bảo đầy đủ, các em nhận được sự quan tâm chu đáo về mọi mặt

Bảng 3.6 So sánh chỉ số cân nặng của nữ sinh thị trấn Phố Ràng đã có kinh nguyệt với nữ sinh chưa có kinh nguyệt (11 - 15 tuổi)

Qua bảng 3.6 và hình 3.4, cho thấy:

Chỉ số cân nặng của nữ sinh đã có kinh nguyệt và nữ sinh chưa có kinh nguyệt ở thị trấn Phố Ràng có sự khác biệt rõ rệt giữa 2 nhóm đối tượng có cùng lứa tuổi từ 11 đến 15 tuổi Nhóm nữ sinh đã có kinh có cân nặng vượt trội hơn hẳn các em chưa có kinh trong từng nhóm tuổi, chênh lệch từ 4,03

đến 6,05 kg Sự chênh lệch về cân nặng giữa 2 nhóm đối tượng lớn nhất ở lứa tuổi 13 (chênh lệch 6,05 kg) và ít nhất ở lứa tuổi 11 (4,03 kg)

Nhóm có kinh nguyệt có cân nặng hơn hẳn nhóm chưa có kinh, chứng

tỏ những nữ sinh đã dậy thì, dưới tác dụng của hoócmôn sinh dục, cơ thể đã phát triển mạnh về trọng lượng

3.1.2 Kết quả nghiên cứu về chỉ số vòng ngực bình thường và vòng mông của nữ sinh thị trấn Phố Ràng tuổi từ 10 - 17 tuổi

3.1.2.1 Kết quả nghiên cứu về chỉ số vòng ngực bình thường của nữ sinh thị trấn Phố Ràng tuổi từ 10 - 17 tuổi

Bảng 3.7 Kết quả nghiên cứu về chỉ số vòng ngực bình thường của nữ sinh thị trấn Phố Ràng ở các lứa tuổi khác nhau

H×nh 3.5 §å thÞ so s¸nh vÒ chØ sè vßng ngùc cña n÷ sinh thÞ trÊn phè