Luận văn sư phạm Phát triển năng lực lập luận cho học sinh lớp 3 trong dạy học giải toán có lời văn

Xinăc mă năgiaăđìnhăvƠăcácăb năđưăđ ngăviên,ăchoătácăgi ănh ngăl iăgópă ý chân thành và t nătìnhăgiúpăđ ătácăgi ătrongăth iăgianăqua.. Tuyănhiênăvi căápăd ngăcácăph ngăpháp,ăhìnhăth căd

TR NGă I H CăS ăPH M HÀ N I 2

KHOA GIÁO D C TI U H C

======

PH M TH LOAN

PHÁT TRI NăN NGăL C L P LU N

CHO H C SINH L P 3 TRONG D Y H C

GI I TOÁN CÓ L IăV N

ChuyênăngƠnh:ăPh ngăpháp d y Toán Ti u h c

L IăC Mă N

Khóaălu nănƠyăđ căhoƠnăthi năt iătr ngă iăh căS ăph măHƠăN iă2ă

d iăs ăh ngăd năc aăth yăgiáo,ăTS.ăLêăNg căS n.ăTácăgi ăxinăbƠyăt ălòngăkínhătr ngăvƠăbi tă năsơuăs căt iăth y,ăth yăđưăt nătìnhăh ngăd n,ădìuăd tătácă

gi ătrongăsu tăth iăgian qua

Tácă gi ăxinătrơnă thƠnhă c mă nă Bană Giámă Hi u,ă Bană Ch ănhi mă khoaăGiáoăd căti uăh căđưăt oăm iăđi uăki năthu năl iăđ ătácăgi ăhoƠnăthi năkhóaă

lu năt tănghi pănƠy

Xinăc mă năBanăGiámăHi uătr ngăTi uăh căLêăNg căHơnăđưăgiúpăđ ăvƠăđóngăgópănh ngăỦăki năquỦăbáuăchoăđ ătƠi.ă căbi tăc mă năcôăTrìnhăTh ăThuă

H ngăvƠăt păth ăl pă3A7ăđưăt oăm iăđi uăki năchoătácăgi ăđ căti năhƠnhăth cănghi măs ăph mătrongăđ tăth căt p

Xinăc mă năgiaăđìnhăvƠăcácăb năđưăđ ngăviên,ăchoătácăgi ănh ngăl iăgópă

ý chân thành và t nătìnhăgiúpăđ ătácăgi ătrongăth iăgianăqua

Vìăth iăgianăvƠăki năth căcònăh năh p,ăm cădùătácăgi ăđưăc ăg ngăr tănhi uănh ngăkhóaălu năkhôngătránhăkh iăsaiăsót.ăTácăgi ăr tămongănh năđ că

s ăch ăb oăvƠăđóngăgópăỦăki năquỦăbáuăc aăquỦăth yăcôăvƠăcácăb năđ hoàn thi năv năđ ănghiênăc u

Hà N i, ngày 20 tháng 4 n m 2017

Tácăgi ăăăăăăăă

Ph măTh ăLoan

M CăL C

M U 1

Ch ng 1 C ăS LÍ LU NăVÀăC ăS TH C TI N C A VI C PHÁT TRI NăN NGă L C L P LU N CHO H C SINH L P 3 TRONG D Y H C GI I TOÁN CÓ L IăV N 6

1.1.ă căđi m phát tri n nh n th c c a h c sinh l p 3 6

1.1.1 Tri giác 6

1.1.2 Chú ý 7

1.1.3 Trí nh 7

1.1.4 Tu duy 9

1.1.5.ăT ngăt ng 10

1.2 M t s v năđ v n ngăl c l p lu n 10

1.2.1.ăN ngăl c là gì? 10

1.2.2 Phân lo iăn ngăl c 11

1.2.3.ăN ngăl c l p lu n 12

1.2.4.ăN ngăl c l p lu n toán h c 12

1.3 M t s v năđ v d y h c gi i toán có l iăv nă l p 3 12

1.3.1 M c tiêu 12

1.3.2 N i dung d y h c gi i toán có l iăv n 13

1.3.3.ă căđi m d y h c gi i toán có l iăv n 15

1.3.4.ăCácăb c d y h c gi i toán có l iăv n 17

1.4 Th c ti n d y h c gi i toán có l iăv nă l pă3ătheoăh ng phát tri năn ngă l c l p lu n 22

1.4.1 Th c ti năn ngăl c l p lu n c a h c sinh l p 3 22

1.4.2 Th c ti n vi c phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh l p 3 trong d y h c gi i toán có l iăv n 26

1.4.3 Nh ng nguyên nhân ch y u d năđ n nh ng thi u sót và sai l m trong vi c phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh l p 3 trong d y h c gi i toán có l iăv n 27

Ch ngă2 BI N PHÁP PHÁT TRI NăN NGăL C L P LU N CHO H C SINH L P 3 TRONG D Y H C GI I TOÁN CÓ L IăV N 29

2.1 Bi n pháp 1 Phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh trong ho tăđ ng tìm hi uăđ bài toán 29

2.2 Bi n pháp 2 Phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh trong ho tăđ ng tìm cách gi i bài toán 33

2.3 Bi n pháp 3 Phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh trong ho tăđ ng trình bày l i gi i bài toán 37

2.4 Bi n pháp 4 Phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh trong ho tăđ ng phát tri n và m r ng bài toán 40

Ch ngă3 TH C NGHI MăS ăPH M 43

3.1 M căđích vƠăđ iăt ng th c nghi m 43

3.2 N i dung th c nghi m 44

3.3 T ch c th c nghi m 45

3.4 K t qu th c nghi m 46

K T LU N 51

TÀI LI U THAM KH O 52

PH L C PL1

M ă U

1 Líădoăch năđ ătƠiă

1.1 Xu t phát t yêu c u ph i đ i m i ph ng pháp d y h c theo đ nh

h ng phát tri n n ng l c cho h c sinh

n căđ có th hòa nh p và phát tri n cùng các qu c gia trên th gi i v m i

m t, m iăl nhăv c Mu năđápă ngăđ c yêu c u công nghi p hóa - hi năđ i hóaătrongăđi u ki n kinh t th tr ngăđ nhăh ng xã h i và h i nh p qu c t thìăđi u t t y u ph iălƠmălƠăđ i m iăc năb n toàn di n gióa d căđ đƠoăt o ra

l c,ăbi t laoăđ ngăt ăch ,ăsángăt o i h i ng toàn qu c l n th XI đưănh n

đ nhăđ i m iăc n,ăb n toàn di n giáo d c,ăđƠoăt o, phát tri n ngu n nhân l c là

Lâu nay, n căta,ăcácătr ng ch y u trang b ki n th căchoăng i h c lƠăchínhămƠăch aăth c s chú tr ngăđ n vi c phát tri n ph m ch tăvƠăn ngăl c choăng i h c Do v y c n th c hi n gi iăpháp:ă“ i m i m nh m vƠăđ ng

theoăh ng coi tr ng phát tri năn ngăl c và ph m ch tăng i h c”

Tuyănhiênăvi căápăd ngăcácăph ngăpháp,ăhìnhăth căd yăh cătheoăđ nhă

h ngăphátătri năn ngăl căchoăng i h căđ căbi tălƠăphátătri năn ngăl căt ăduyăsángăt oăc aăh căsinhănóiăchungăvƠăh căsinhăti uăh cănóiăriêngăv năch aăđ căchúătr ng

1.2 Xu t phát t v trí, vai trò c a môn toán và d ng toán có l i v n

Cùngăv iăcácămônăh căkhác,ămônăToánălƠăm tămônăh căvôăcùngăquană

tr ngătrong tr ngăti uăh c Nóăgópăph năhìnhăthƠnhă ăng iăh cănh ngătriă

th c,ăph măch t,ăn ngăl căc năthi t,ăquanătr ngătrongăcu căs ng

Cácăki năth căvƠăk ăn ngăc aămônăToánăcóăr tănhi uă ngăd ngătrongăđ iă

s ng,ăchúngăc năthi tăchoăng iălaoăđ ngăvƠălƠăc ăs ăđ ăh căsinhăh căcácămônă

h căkhácă ăti uăh căđ ngăth iăt oăn năt ngăh căti pămônăToánă ăcácăc păh căsau Mônă Toánă ă ti uă h că giúpă h că sinhă nh nă bi tă cácă m iă quană h ă v ă s ă

l ngăvƠăhìnhăd ngăkhôngăgianăc aăth ăgi iăhi năth c.ăNh ăđóămƠăh căsinhăcóă

ph ngăphápănh năth căm tăs ăm tăc aăth ăgi iăxungăquanhăvƠănh ăđóăcácăemă

bi tăcáchăho tăđ ngăcóăhi uăqu ătrongăđ iăs ng

MônăToánă ăti uăh căgópăph năquanătr ngătrongăvi căphátătri năcácăn ngă

l cătríătu ,ărènăluy năph ngăphápăsuyăngh ,ăph ngăphápălu n,ăph ngăphápă

gi iăquy tăv năđ ,ăgópăph năđángăk ăvƠoăvi căhìnhăthƠnhăcácăph măch tăc năthi tăchoăng iălaoăđ ngănh :ătínhăc năcù,ăch uăkhó,ăỦăchíăv tăkhóăkh n,ălƠmă

vi căcóătácăphongăn ăn păvƠăcóăk ălu t

Trong toán ti u h c có nhi u m ng ki n th c quan tr ng nh : s h c, hình h c,ăđ iăl ngăvƠăđoăđ iăl ngầ.ăvƠăđ c bi t là gi i toán có l iăv n.ăD y

h c gi i toán có l iăv nălƠăm t trong nh ng n i dung quan tr ng trong d y

h c gi i toán ti u h c Quaăd yăh căgi iătoánăcóăl iăv n,ăh căsinhăđ căônăluyênăki năth c, rènăluy năk ăn ng,ăđ căt ăduyăm tăcáchătíchă c căvƠălinhă

ho t.ăGi iătoánăđ căcoiănh ăbi uăhi năn ngăđ ngănh tăc aăho tăđ ngătríătu ă

c aăh căsinhăti uăh c

H năn a vi c gi i toán có l iăv năcònăgópăph n không nh trong vi c hình thành nhân cách h c sinh v i các ph m ch tă nh :ă tínhă tíchă c c nh n

th c, tính sáng t o, tính c n th n, tinh th năv tăkhóầăChínhăvìăv y mà vi c

d y h c sinh gi iătoánălƠăđi u vô cùng quan tr ng và c năđ căquanătơmăh nă

n a

1.3 Xu t phát t t m quan tr ng c a n ng l c l p lu n trong d y h c gi i

toán có l i v n

gi iăđ c các bài toán có l iăv n,ăngoƠiăvi c h c sinh ph iăhuyăđ ng

ki n th c các n i dung, bi t cách tính toán, s d ngăn ngăl căt ăduyălogicầăthì không th khôngănóiăđ năn ngăl c l p lu n

N ngăl c l p lu n giúp h c sinh tìm hi u bài toán, bi tăđ căđơuălƠăcái

c n tìm, đơuălƠăcácăd ki n c a bài toán và t đóătìmăraăcáchăgi i bài toán nhanh và chính xác, giúp h c sinh trình bày l i gi i m t cách logic, h p lí Không ch nh ăv yăn ngăl c l p lu n còn giúp h c sinh có nh ng phát hi n

quan tr ng trong d y h c gi i toán có l iăv nănh ngănóăch aăth c s đ c chú

kh n,ăv ng m c mà các em r t hay m c ph i trong quá trình gi i các bài toán

có l iăv n

1.4 Xu t phát t th c tr ng vi c d y h c gi i toán có l i v n cho h c sinh

ti u h c

Trong th c t d y h c Toán, vi c gi i toán có l iăv năc a các em có có

không bi t cách gi i bài toán có l iăv n,ăkhôngăbi t trình bày l i gi i,ầăvƠă

đ c bi t là các em có th gi iăđ c bài toán b ng phép tính r iănh ngăkhôngă

bi t cách l p lu n sao cho th t h p lý, logic, khoa h c

Th ng thì giáo viên ch chú tr ng d y h c sinh cách gi iăbƠiătoánănh ngă

ch aăchúăỦăđ n ho c nh n m nh vi c d y h c sinh bi t cách l p lu n bài toán sao cho th t logic, h p lí

Xu t phát t nh ngălíădoătrênătôiăđưătìmăhi u và nghiên c uăđ tƠi:ă“Phát

tri n n ng l c l p lu n cho h c sinh l p 3 trong d y h c gi i toán có l i v n ”

2.ăM cătiêuănghiênăc u

xu t bi năphápăđ phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh l p 3 trong d y h c gi i toán có l iăv n,ăgópăph n nâng cao ch tăl ng d y h c gi i toán nói riêng và ch tăl ng d y h c Toán l p 3 nói chung

3.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

3.1 i t ng nghiên c u

N ngăl c l p lu n c a h c sinh l p 3

3.2 Ph m vi nghiên c u

Gi i h n trong vi c d y và h c các bài toán có l iăv nă l p 3

4.ăPh ngăphápănghiênăc uă

4.1 Ph ng pháp nghiên c u lý lu n

c, phân tích, t ng h p, khái quát các tài li u, sách báo các thông tin có liênăquanăđ ch n l căđ c nh ng khái ni măvƠăt ăt ngăliênăquanăđ n vi c phát tri năn ngăl c lu n lu n c a h c sinh l p 3 trong d y h c gi iătoánăđ lƠmăc ăs lí lu năchoăđ tài Thông qua vi c tìm hi u các tài li u có liên quan, chúng ta có th có d đoánăv đ iăt ng nghiên c u và xây d ngăđ c các

4.2 Ph ng pháp nghiên c u th c ti n

i u tra, quan sát quá trình d y và h c gi i toán nói chung và toán có l i

v nănóiăriêngătaăcóăth ch raăđ c th c tr ng v n ngăl c l p lu n c a h c sinh l p 3 và vi c phát tri năn ngăl c l p lu n cho các em

Th c nghi măs ăph m: T ch c th c hi n m t s gi iăphápăđưăđ xu t

4.3 Ph ng pháp x lí s li u

X lí, phân tích các s li u thu th păđ cătrongăquáătrìnhăđi u tra và th c

5.ăC uătrúcăkhóaălu nă

NgoƠiăph năm ăđ u,ăk tălu n,ătƠiăli uăthamăkh oăvƠăph ăl c,ăn iă dung khóaălu năg mă3ăch ng:

Ch ngă1.ăC ăs ălíălu năvƠăc ăs ăth căti năc aăvi căphátătri năn ngăl că

l pălu năchoăh căsinhăl pă3ătrongăd yăh căgi iătoánăcóăl iăv n

Ch ngă2.ăBi năphápăphátătri năn ngăl căl păchoăh căsinhăl pă3ătrongă

d yăh căgi iătoánăcóăl iăv n

Ch ngă3 Th cănghi măs ăph m

Ch ngă1 C ăS ăLệăLU NăVÀăC ăS ăTH CăTI NăC AăVI CăPHỄTă TRI NăN NGăL CăL PăLU NăCHOăH CăSINHăL Pă3ăTRONG

D YăH CăGI IăTOỄNăCịăL IăV N 1.1.ă căđi măphátătri nănh năth căc aăh căsinhăl pă3

Gi i toán là kh n ngăriêngăbi t c a trí tu conăng i N m v ngăđ c

đi m tâm lý c a h c sinh giáo viên m i có th t ch căvƠăgiúpăđ vi c h c t p

c a h c sinh có hi u qu đ c Hi u rõ s phát tri năn ngăl c trí tu c a h c sinh thì giáo viên m i có th đ ra các bi năphápăđ b iăd ngănó.ăDoăđóăvi c

n m v ngăđ căđ căđi m tâm lý, nh n th c c a h c sinh là m tăđi u vô cùng

quan tr ng

L a tu i h c sinh ti u h c là l a tu iăđangădi n ra s phát tri n toàn di n

v m i m t,ătrongăđóăcóăquáătrìnhănh n th c L a tu iănƠyăđ c chia thành hai

giaiăđo n:ăgiaiăđo năđ u ti u h c (l pă1,2,ă3)ăvƠăgiaiăđo n cu i ti u h c (l p 4, 5)

H c sinh l pă3ăđ t m căđ phát tri n cao nh t v nh n th c c aăgiaiăđo n

đ uăvƠăb căđ u chuy n sang m c nh n th c giaiăđo n ti p theo

1.1.1 Tri giác

Tri giác là quá trình nh n th c c a h c sinh phân tích tr n v n các thu c tính c a s v t, hi năt ngăkhiăđangătr c ti pătácăđ ng vào giác quan c a h c sinh Tri giác c a h c sinh ti u h că mangă tínhă đ i th ,ă ítă điă vƠoăchiăti t và mang tính không năđinh: l a tu i h c sinh ti u h c,ătriăgiácăth ng g n v i hƠnhăđ ng tr căquan.ă n cu iăn măh c l p 3, tri giác b tăđ u mang tính c m xúc: tr thích quan sát các s v t, hi năt ng có màu s c s c s , h p d n Tri giác c a tr mang tính m căđích,ăcóăph ngăpháp rõ ràng, xu t hi n tri giác có

bài t p t d đ n khó)

1.1.2 Chú ý

đ u l a tu i ti u h c, chú ý có ch đ nh c a tr còn y u, kh n ngă

đ nh chi mă uăth h năchúăỦăcóăch đ nh Tr lúc này ch quanătơmăchúăỦăđ n

nh ng môn h c, gi h căcóăđ dùng tr căquanăsinhăđ ng, h p d n, có nh ng tranh nh,ătròăch iầăS t p trung chú ý c a tr còn y u và thi u tính b n

Lên l p 3, tr b tăđ u hình thành k n ngăt ch c,ăđi u ch nh chú ý c a mình Chú ý có ch đ nh phát tri n d n và s chi mă uăth trongăgiaiăđo n th hai tr b tăđ u có s n l c v ý chí trong ho tăđ ng h c t pănh ăh c thu c

kho ng th iăgianăchoăphépăđ làm m t vi cănƠoăđóăvƠăc g ng hoàn thành công vi c trong kho ng th iăgianăquyăđ nh

hay bài t păđòiăh i s chú ý c a tr và nên gi i h n th i gian Chú ý áp d ng linhăđ ng theo t ngăđ tu iăđ u hay cu i ti u h căvƠăchúăỦăđ n tính cá th c a

c a tr

1.1.3 Trí nh

Lo i trí nh tr că quană hìnhă t ng chi mă uă th h nă tríă nh t ng - logic.ăGiaiăđo n l p 1, l p 2 ghi nh máy móc phát tri năt ngăđ i t t và

vi c ghi nh cóăỦăngh a,ăch aăbi t d aăvƠoăcácăđi m t aăđ ghi nh ,ăch aăbi t cách khái quát hóa hay xây d ngădƠnăbƠiăđ ghi nh tài li u

h c sinh l p 3, ghi nh cóăỦănh aăvƠăghiănh t ng b tăđ uăđ căt ngă

c ng Ghi nh có ch đ nhăđóngăvaiătròăquanătr ngăvƠăchúngăđangăb tăđ u

phát tri nănh ngăghiănh không ch đ nh v n là ch y uăđ i v i không ít h c sinh các em trí nh tr căquanăhìnhăt ng phát tri n m nhăh nătríănh t ng logic Các em nh nhanh, nh lâu các hình nh, hi năt ng c th h nă“cácă

Hi u qu c a vi c ghi nh có ch đ nh ph thu c vào nhi u y u t nh ă

li u, y u t tâm lí, tình c m hay h ng thú c a các em

quátăhóaăvƠăđ năgi n hóa m i v năđ ,ăgiúpăcácăemăxácăđ nhăđơuălƠăn i dung quan tr ng c n ghi nh , các t ng dùngăđ di năđ t c n ghi nh ph iăđ nă

gi n, d hi u, d n m b t, d thu căvƠăđ c bi t ph i hình thành các em tâm lí

h ng thú và vui v khi ghi nh ki n th c S phát tri n trí nh c a h c sinh có liên quan m t thi t v i s phát tri n các quá trình nh n th căkhácănh ătriăgiác,ă

t ăduy,ăt ngăt ng,ầ Vì v y c n rèn luy n trí nh c a h c sinh trong d y

h c gi i toán, có th :

ghi nh đ c ký hi u ho c chuy n thành k n ng,ăk x o trong làm toán

- M i l n gi i xong bài toán có th yêu c u h c sinh nói l i bi n pháp tính hay bài gi i b ng l i l c a mình, t tái hi n trình t cácăphépătínhăđưă

th c hi n

Khiăcóăđ c tri th c m iăđó,ătìmăđ c l i gi i c aăbƠiătoán,ăcácăemăđưăhi u và

cách t nhiên và d dàng Có ghi nh đ c m i có th v n d ngăđ c, t gi i

đ c nhi u bài t p các em tr thành có k n ng,ăthƠnhănh ngăn ngăl c m i

mà các em s không quên

1.1.4 Tu duy

T ăduyălƠăgiaiăđo n cao c a quá trình nh n th c,ăđiăsơuăvƠoăb n ch t và phát hi n ra tính quy lu t c a s v t b ng nh ng hình th cănh ăbi uăt ng, khái ni măphánăđoánăvƠăsuyălí

T ăduyălƠăquáătrìnhătơmălíăph n ánh nh ng thu c tính b n ch t, các m i liên h và các quan h b n ch t c a các s v t hi năt ng khách quan

chuy n d n t t ăduyăc th sangăt ăduyătr uăt ng Trong quá trình h c t p,

t ăduyăc a h căsinhăthayăđ i r t nhi u N u tri giác phát tri n khá m nh m u giáo thì lên l a tu i ti u h c,ăt ăduy phát tri n m nh m h n.ă đơy,ăvaiătròăthúcăđ y các n iădungăvƠăph ngăphápăd y h c, vai trò c a giáo viên v iăt ăcáchălƠăng i t ch căh ng d n các ho tăđ ng có tính quy tăđ nhăđ n phát

nh ng bi n pháp d y h c phù h p và hi u qu

H c sinh l pă3ăđưăcóăkh n ngătr uăt ng hóa, khái quát hóa, c th bi u

hi n vi c s d ngăđ căs ăđ , hình v đ gi iătoán.ăCácăemăđưăbi t thi t l p các tính ch t c a các phép tính b ng quy n p, có kh n ngănh n th c s s p

đ t logic c a các m i quan h s l ng

Tuy nhiên các em ki uăt ăduyătr căquanăhƠnhăđ ng v n còn, có hi n

t ng h c sinh l p 3 khi c ngădùngăđ t tay; vi c h c thu c các b ng nhân chia là m tăviêcăkhó.ă i v i các em vi c gi i bài t p tính toán d h năgi i các bài toán có l iăv năb iăkhóăkh nămƠăcácăemăg p ph i là vi c hi u, di năđ t ngôn ng thôngăth ng sang ngôn ng , ký hi u thu n túy toán h c Các em khó nh n th căđ c m i quan h gi aăcácăđ iăt ng, th c hi n các thao tác t ăduy trong gi i toán còn nhi u lúng túng

Trìnhăđ phánăđoán,ăsuyălu n ch ng minh còn th p, có th gi iăđ c bài toánănƠyănh ngăl i không gi iăđ c bài toán khác có có cùng c u trúc toán

h c, khác v l iăv năvƠăn i dung th c t H căsinhăcònăkhóăkh nătrong suy

lu n suy n p hay di n dch,ălƠmăđúngănhi u bài t pănh ngăkhôngăth rút ra

ph ngăphápăchung,ăbi tăđ c quy t căchungănh ngăl i không bi t v n d ng vào bài t p c th ; không gi iăthíchăđ c cách làm c a mình Các em suy lu n còn thi uăc năc , k t h p d ki n m t cách lúng túng

1.1.5 T ng t ng

đ u ti u h c,ăt ngăt ngăcònăđ năgi n,ăch aăb n v ng d thayăđ i

T ngăt ng c a h c sinh l pă3ăđưăphátătri năphongăphúăh năsoăv i h c sinh

l p 1, l p 2 nh có b não phát tri n và v n kinh nghi m ngày càng d y d n

1.2.ăM tăs ăv năđ ăv ăn ngăl căl pălu n

1.2.1 N ng l c là gì?

Theo các nhà tâm lí h c:ăN ngăl c là t h p các thu cătínhăđ căđáoăc a

cá nhân phù h p v i yêu c u c a m t ho tăđ ng nh tăđ nh,ăđ m b o ho tăđ ng đóănhanhăchóngăđ t k t qu

Theo John Erpenbeck - 1998:ăN ngăl c là kh n ngăv n d ngăđ ng b các ki n th c,ăk ăn ng,ătháiăđ , ph m ch tăđưătíchăl yăđ căđ ng x , x lí tình hu ng hay gi i quy t v năđ m t cách có hi u qu

Theo DeSeCo - 2002:ăN ngăl c là s k t h p c aăt ăduy,ăk n ngăvƠ thái

đ có s n ho c d ng ti măn ngăcóăth h c h iăđ c c a m t t ch c ho c cá nhơnăđóăth c hi n thành công nhi m v

Theo OECD - 2002:ăN ngăl c là kh n ngăcáănhơnăđápă ng yêu c u ph c

h p và th c hi n thành công nhi m v c a m t b i c nh c th

Theo Québec - MinistereădeăI’ăEducationă- 2004:ăN ngăl c là kh n ngă

v n d ng nh ng ki n th c, kinh nghi m,ăk ăn ng,ătháiăđ và s đamămêăđ

cu c s ng

Theo Tr năKhánhă c,ătrongă“Nghiên c u nhu c u xây d ng mô hình đƠoăt oătheoăn ngăl cătrongăl nhăv c giáo d c”ăđưănêuărõ:ăN ngăl c là kh

n ngăti p nh n và v n d ng t ng h p, có hi u qu ti măn ngăc aăconăng i (tri th c,ăk ăn ng,ătháiăđ , th l c, ni mătin,ầ)ăđ th c hi n thành công nhi m

v ho căđ i phó v i m t tình hu ng, tr ngătháiănƠoăđóătrongăcu c s ng lao

đ ng và ngh nghi p

khái quát r ng:ăN ngăl c là m t thu c tính tâm lí ph c h p,ălƠăđi m t a c a nhi u y u t tri th c,ăk ăn ng,ăk ăx o, kinh nghi m, s s n sàng ho tăđ ng và trách nhi m

Nh ăv yăchoădùăkhóăđ nhăngh aăn ngăl c m t cách chính xác nh tănh ngăcác nhà khoa h c c a Vi t Nam và trên th gi iăđưăcóăcáchăhi uăt ngăt nhau

v khái nhi m này Có th nói khái quát r ng:ăN ngăl căđ c coi là s k t h p

nhi m v đóăhi u qu

Cácăn ngăl căhìnhăthƠnhătrênăc ăs cácăt ăch t t nhiên c a cá nhân nên đóngă vaiă tròă quană tr ng,ă n ngă l c c aă conă ng i không ph i hoàn toàn t nhiên mà có, ph n l n do công tác, do luy n t pămƠăcóăđ c

1.2.2 Phân lo i n ng l c

Tâm lí h căchiaăn ngăl c thành các d ngăkhácănhauănh ăn ngăl c chung vƠăn ngăl c chuyên môn

nh ă n ngă l că phánă xétă t ă duyă laoă đ ng,ă n ngă l că kháiă quátă hóa,ă n ngă l c

t ngăt ng

- N ngăl căchuyênămônălƠăn ngăl căđ cătr ngătrongăl nhăv cănh tăđ nh

c a xã h iănh ăn ngăl c t ch c,ăn ngăl c âm nh c,ăn ngăl c th thao, h i

h a, toán h c,ầ

nhau,ăn ngăl c h uăchungălƠăc ăs c aăn ngăl c chuyên môn, n u chúng càng phát tri n thì càng d thƠnhăđ tăđ căn ngăl căchuyênămôn.ăNg c l i s phát tri n c aăn ngăl c chuyên môn trong nh ngăđi u kiên nh tăđ nh l i có nh

h ngăđ i v i s phát tri n c aăn ngăl c chung

qua các môn h c, ho tăđ ng giáo d c;ăn ngăl c chuyên môn v a là m c tiêu

phát tri năn ngăl c chung

1.2.3 N ng l c l p lu n

N ngăl c l p lu nălƠăn ngăl c s d ng lí l nh m d n d tăng iăngheăđi

đ n m t k t lu n hay ch p nh n m t k t lu nănƠoăđóămƠăng i nói mu năđ t t i

N ngă l c l p lu n là m t trong nh ng thành t c ă b n trong c u trúc

n ngăl c giao ti p, m tăn ngăl c quan tr ng c n hình thành ng i h c

1.2.4 N ng l c l p lu n toán h c

N ng l c l p lu n toán h c là kh n ngăh c sinh s d ng nh ng d ki n bài toán, s d ng ngôn ng c aămìnhăđ đ aăraăcáchăgi i, l i gi i đúngăvƠăhayă

l p lu nătoán:ă“Chúngătaăbi t gì, chúng ta c năthuăđ căgì?”,ă“cácătínhăch t nào là c t y u?”,ă“cácăđ iăt ng liên k t v iănhauănh ăth nƠo?”

1.3 M t s v năđ v d y h c gi i toán có l iăv nă l p 3

1.3.1 M c tiêu

D y h c gi i toán có l iăv nănh m giúp h c sinh:

- Bi t gi i các bài toánă đ nă liênă quană đ n phép c ng, phép tr , phép nhân, phép chia

- Nh n bi tăđ căb căđ u v bài toán t ng h p gi i b ng hai phép tính, bƠiătoánăliênăquanăđ n rút v đ năv và m t s d ng bài toán có n i dung hình h c

- Bi t gi i và trình bày bài toán h pă(bƠiătoánăcóăhaiăphépătính)ătrongăđóă

có bài toán rút v đ năv và m t s d ng bài toán có s d ng các ki n th c v quan h gi aăhaiăđ iăl ng (so sánh hai s h năkémănhauăm t s đ năv , so sánh s l n g p m y l n s bé, s bé b ng m y l n s l n, tìm m t trong các

ph n b ng nhau c a m tăđ năv ho c bài toán có n i dung hình h c)

- Phát tri năn ngăl căt ăduy,ăn ngăl c l p lu năthôngăquaăph ngăphápă

gi i bài toán (phân tích, tóm t t bài toán, tìm cách gi i quy t cho bài toán)

cách trình bày l i gi i bài toán (nêu ho c vi t câu l i gi i, phép tính gi i,ăđápă

s ,ầ)

- Hình thành và b iăd ng m t s ph m ch tăđ oăđ c: tính kiên trì, c n

th n, làm vi c có k ho ch, có ki mătra,ăđánhăgiá,ầ

1.3.2 N i dung d y h c gi i toán có l i v n

* N i dung ki n th c v bài toán có l iăv nă l p 3

- Các bài toán v nhi uăh n, ítăh nă- so sánh hai s h năkémănhauăbaoănhiêuăđ năv

- Các bài toán v tích c a hai s - chia thành các ph n b ng nhau - chia thành các nhóm - chiaăcóăd

- Các bài toán v quan h gi a thành ph n và k t qu c a phép tính

- Các bài toán v g p m t s lên nhi u l n - gi măđiăm t s l n - so sánh

s l n g p m y l n s bé

- Các bài toán tìm m t ph n m y c a m t s

- Các bài toán liên quanăđ n rút v đ năv

- Các bài toán hình h c

- Các bài toán v đ iăl ngăvƠăđoăđ iăl ng

* N i dung d y h c gi i toán có l i v n:

Theo các tác gi trongă “Ph ngă phápă d y h c toán ti u h c”ă (V ăă

Qu c Chung (ch biên)),ăcácăbƠiătoánăđ c phân lo i d vàoăb c tính trong

l i gi i c aăbƠiătoánăđó.ăM iăb c tính g m câu l i gi iăvƠăphépătínhăt ngăng.ăTheoăđó:

+ăBƠiătoánăđ c gi i b ng m tăb cătínhălƠăbƠiătoánăđ n

+ăBƠiătoánăđ c gi i b ngăhaiăb c tính tr lênăđ c g i là bài toán h p

D a vào cách phân lo i trên ta th y n i dung d y h c gi i toán có l iăv nă Toán 3 bao g m:

*ăCácăbƠiătoánăđ năđ c chia thành các nhóm:

- Nhóm 1: Các bài toán th hi n ý ngh a c th c a phép tính s h c

ch y u là bài toán v thêm, b tăđiăm t s đ năv

+ Các bài toán gi i b ng m t phép tính nhân ho c m t phép tính chia

+ Tìm s b chia, khi bi tăth ngăvƠăs chia

+ Tìm s chia, khi bi tăth ngăvƠăs b chia

+ G p m t s lên nhi u l n

* Các bài toán h p chia hai nhóm:

l n, gi m m t s điăm t s l n, tìm m t ph n m y c a m t s , so sánh hai s

h năkémănhauăbaoănhiêuăđ năv ,ầ).ăKhiăcácăvòngăs đ c m r ng d năđ n đơu,ăcácăđ năv đoăđ iăl ngăđ c h căđ năđ năv nào thì các s li u trong n i dung bài toán có l iăv năđ c s d ngăc ngăphùăh p v i s vƠăcácăđ năv đoă

đ iăl ngăđó

- Các bài toán trong sách giáo khoa Toán 3ă đaă d ng,ă phongă phúă h nă

tr c, có tính c p nh t,ăđ c păđ n th c ti năđ i s ng xung quanh các em

Ch ng h n, ngoài nh ng bài toán có tính ch tă“truy n th ng”ătrongăsáchăgiáoăkhoa Toán 3 còn có nh ng bài t p tr c nghi m khách quan, bài toán l p b ng liênăquanăđ n s li u th ng kê Các bài toán v th iăgian,ăđ dài, kh iăl ng,

ti n Vi tăNam,ầăph n l n có n i dung là các ho tăđ ngălaoăđ ng, sinh ho t trong cu c s ng h ngăngƠyă(sáng,ătr a,ăchi u,t i,ầ)ăv i các k n ngăth ng

khoa Toán 3 là m t tình hu ngăcácăemăth ng g p và c n gi i quy t trong

cu c s ng h ng ngày

- N i dung gi i bài toán có l iăv nă l p 3 k th a và phát tri năh năsoă

v i n i dung gi i toán có l păv nă l p 1, 2 C th :

+ l p 1, l p 2 h c sinh ch đ c h c gi iăcácăbƠiătoánăđ nă(bƠiătoánăcóă

toánăcóăhaiăb c tính), c hai d ngăbƠiătoánăkhôngăđi n hình và bài toán

đi năhìnhă(bƠiătoánăliênăquanăđ n rút v đ năv )

+ l p 2, h căsinhăđ c h c gi i bài toán v quan h nhi u h n,ăítăh n.ă

Ch ng h n bài toán: Tìm s l năh nă(ho c s béăh n)ăkhiăbi t s bé (ho c s

hoàn ch nh v bài toán v quan h “nhi uăh n,ăítăh n”.ăC th lƠăbƠiătoánă“Soăsánh hai s kém nhau m t s đ năv ”.ăBi t s l năh năvƠăs béăh nătìmăph n

- N i dung d y h c gi i toán có l iăv nă l pă3ălƠăc ăs , n n t ng phát tri n n i dung d y h c gi i toán có l iăv n l p 4, l p 5

+ Lên l p 4 h c sinh ti p t c gi i các bài toán b ng m t phép tính liên quanăđ năỦăngh aăc a các phép tính (c ng, tr , nhân, chia) v i các s t nhiên

có nhi u ch s ho c các phân s Các em ti p t c gi i bài toán không quá ba

b c tính vƠăđ c ti p xúc v iăcácăbƠiătoánăđaăd ng, ph c t păđòiăh i ph iăt ăduy logic, có cách gi i quy t linh ho t sáng t oăh n.

h th ng các bài toán l pă3ăcóăcácăbƠiătoánăđ năphongăphúăh nănhi u.ăH nă

th n aălƠăcácăemăđ c h c thêm cách gi i các d ngăbƠiătoánăm iănh :ăgi i bài toánăcóăđ năhaiăb c tính v i các m i quan h tr c ti păvƠăđ năgi n, gi i các bài toán d ngătoánăđi n hình - rút v đ năv và các bài toán có n i dung hình

h c H u h t các bài toán có l iăv nă l p 3 là các tình hu ng có v năđ c a

th c ti n nên n i dung c a bài toán g năg iăv iăđ i s ng c a các em Chính vì

v y mà t o cho các em s h ng thú, g năg iăvƠăgiúpăcácăemăs d dàng liên

t ngăđ gi iăcácăbƠiătoánăđó

i u ch y u c a vi c d y toán là giúp h c sinh t mình tìm hi uăđ c

m i quan h gi aăcáiăđưăchoăvƠăcáiăc nătìmătrongăđi u ki n c a bài toán t đóăthi t l păđ c các phép tính s h căt ngă ng, phù h p

giúp cácăemălƠmăđ căđi uănƠyăthìăcácănhƠălƠmătoánăc ngănh ăcácănhƠăs ăph măđưăbƠnăđ năvƠăđ aăraăm t s cáchănh ăsau:

đ c păđ nă6ăb c gi i toán l p 3, l p 4 (h c păIăc )ănh ăsau:

B c 1: Ph i nghiên c u k đ toán.ăCh aăhi uăđ bƠiăthìăch aăv i tính toán

B c 2: Tóm t tăđ bài L p các m i quan h gi aăcácăđ iăl ngătrongăđ bài, n u có th thìădùngăs ăđ , hình v đ minh h aăcácăđi u ki nătrongăđ bài

B c 3: Gi iătr căcácăb c trung gian (n uăcó)ăđ đ năgi n hóa các bài toán ph c t păđưăcho

B c 4: Phânătíchăđ tìm cách gi i

B c 5: D a vào k t qu phơnătíchăđ tìm cách gi i

B c 6: Làm phép tính theo trình t nóiătrênăđ tìmăđápăs

V c ăb n,ăph ngăphápăgi iătoánătheoă6ăb c trên là phù h p vói n i dung và yêu c u gi i toán c a l pă3ăc ăTrongăch ngătrìnhămônătoánă l p 3

c i cách giáo d c, các bài toán h p ch đ n 2 ho că3ăphépătínhădoăđóăkhôngă

c n thi t gi iăcácăb cătrungăgian.ăB c ki mătraăđánhăgiáăk t qu giúp h c sinh bi t nh n ra thi u sót c a mình, duy t l iăsuyăngh ăc a mình có tác d ng

t t trong vi c rèn luy n nhi u ph m ch tăt ăduyăl iăkhôngăđ c păđ n

phù h p v i yêu c u h c t p c aă cácă emă c ngă nh ă phùă h p v i

ch ngătrìnhăgiáoăd c hi n hành thì các nhà toán h c, nhà s ăph măđưăđ aăraă4ăb căh ng d n gi i bài toán trong cu nă“Ph ngăphápăd y h cămônăToán”ă

nh ăsau:

* B c 1: Tìm hi u n i dung bài toán

Vi c tìm hi u n iădungăbƠiătoánă(đ toán)ăth ng thông qua vi căđ c bài toánă(dùăbƠiătoánăchoăd iăđ ng l iăv năhoƠnăch nh ho c b ng d ngăs ăđ , tóm t t) H c sinh c n ph iăđ c k , hi uărõăđ toán cho bi t gì, cho bi tăđi u

ki n gì, bài toán h iăgì?ăKhiăđ c bài toán ph i hi u th t k m t s t , thu t

ng quan tr ng ch rõ tình hu ng toán h că đ c di nă đ t theo ngôn ng

th ng, ch ng h nă“bayăđi”,ă“th ngă2ăbútăchì”,ă“b v haiăchai”ăv.vầăN u trong bài toán có thu t ng nào mà h că sinhă ch aă hi u rõ, giáo viên c n

h ng d năđ h c sinh hi uăđ c n iădungăvƠăỦăngh aăc a t đóă trong bài toánăđangălƠm,ăch ng h n t “ti t ki m”, “n ngăsu t”,ă“s năl ng”,ầăSauăđóă

h c sinh thu t l i v n t t bài toán mà không c n ph iăđ c l iănguyênăv năbƠiăđó

* B c 2: Tìm tòi cách gi i bài toán

vƠătìmăđ c các phép tính s h c thích h p Ho tăđ ng này th ng di n ra

nh ăsau:

- Minh h a bài toán b ng tóm t tăđ toán,ădùngăs ăđ ho c dùng m u v t, tranh v ầ

- L p k ho ch gi i toán nh măxácăđ nh trình t gi i quy t, th c hi n các phép tính s h c Có hai hình th c th hi n:ăđiăt câu h i c aăbƠiătoánăđ n các

s li uă (đ ng l i phân tích) ho că điă t s li uă đ n câu h i c a bài toán (đ ng l i t ng h p)

8 bao nh , m i bao có 10 cu n và m t s bao l n Tính xem có bao nhiêu bao

l n, bi t r ng m i bao l n có 20 cu n sách

Cách 1: H ng d n “Xu t phát t câu h i c a bài toán đ n d ki n” ( ng l i phân tích)

+ Bài toán h i gì? (có m y bao l n)

+ Có bi tăngayăch a?ă(ch a).ăVìăsao?ă(vìăch aăbi t s cu n sách các bao l n)

+ Có th bi t s cu n sách bao l năngayăch a?ă(ch a).ăVìăsao?ă(vìăch aă

l i t ng h p)

+ T 8 bao nh m i bao có 10 cu n sách giáo khoa ta có th bi tăđ c cái gì? (bi tăđ c t ng s cu n sách trong các bao nh ) B ng cách nào? (10 nhân v i 8)

+ T t ng s sách là 180 cu n và n u bi t s cu n sách trong bao nh ta

có th bi tăđ căđi u gì? (bi tăđ c s sách trong các bao l n) B ng cách nào? (l y 180 tr điăk t qu c aăphépătínhăđ u tiên)

+ă ưăbi t m i bao l n có 20 cu n và n u bi tăđ c s sách trong các bao

l n thì có th lƠmăđ c đi u gì? (bi tăđ c s bao l n) B ng cách nào? (l y

k t qu t phép tính th hai chia cho 20)

+ K t qu cu i cùng có ph iălƠăđápăs c aăbƠiătoánăkhông?ă(đúng)

ho ch gi i bài toán và trình bày l i gi i

d i d ng bi u th c g m nhi uăphépătính.ăC ngătheoăh ng d n th c hi n

ch ngătrìnhătoánăhi n hành thì mô hình trình bày bài gi i t ng l păđ c th

+ l p 1, ch c n trình bày phép tính, không c n có câu l i gi iăvƠăđápă

s Ch ng h n:

3 4 = 7 (bông) + l p 2, trình bày phép tính, không có l i gi i,ăcóăghiăđápăs Ch ng h n:

5 7 = 12 (bó)

12 6 = 6 (bó)

ápăs : 6 bó + l p 3, l p 4, l p 5 M i phép tính, m i bi u th căđ u ph i kèm theo

m t câu tr l i,ăcóăghiăđápăs Ch ng h n:

Trong m t gi ng iăđóăđiăđ c là:

16 ÷ 4 = 4 (km) Trong ba gi ng iăđóăđiăđ c là:

4 × 3 = 12 (km)

ápăs : 12 km

Tìmăđ căđápăs c aăbƠiătoánăch aăph i là k t thúc quá trình gi i toán,

h c sinh còn ph i ti n hành ho tăđ ng ki m tra, đánh giá và m r ng bài toán

Vi c giúp cho h c sinh có thói quen t ki m tra l i k t qu bƠiătoánăđưătìm ra là m t vi c r t quan tr ng vì nó giáo d căcácăemăđ c tính c n th n, chu đáo,ăỦăth c trách nhi m v i công vi c mình làm

nƠoăđ ch a,ăsauăđóănêuăcáchăgi iăchoăđúngăthìăghiăđápăs Có các hình th c

+ Cách 3: Gi i bài toán b ng cách khác

+ Cách 4: Xét tính h p lí c aăđápăs

Qua vi cătìmăvƠăđ c các tài li u liên quan v cácăb c d y h c gi i toán

nó không ch phù h p v i yêu c u c aăch ngătrìnhăgiáoăd c hi n hành mà

nó còn phù h p v iăđ căđi m nh n th c c a h căsinh.ăNóăt ngă ng v i các

b cătrongăt ăduyăvƠăb năb c gi i quy t v năđ : gi i thích, quy tăđ nh, v n đáp,ăđ xu t B năb c gi i toán có l iăv nătrênăđ c áp d ng r t r ng rãi, nó

có th xemănh ălƠăm tăconăđ ng d năng i h căđiăt iăđíchă(tìmăraăcáchăgi i cho bài toán)

1.4.ăTh căti năd yăh căgi iătoánăcóăl iăv nă ăl pă3ătheoăh ngăphátătri nă

n ngăl căl pălu n

1.4.1 Th c ti n n ng l c l p lu n c a h c sinh l p 3

Vi c gi i toán có l iăv nă ti u h căđ c xem nh ă“hònăđáăvƠng”ăc a

d y h c Toán Trong d y hoc Toán h c sinh ph iăt ăduyăm t cách tích c c, linh ho tă huyă đ ng thích h p các ki n th c, kh n ngă đưă cóă vƠoă cácă tìnhă

hu ng khác nhau Trong nhi uătr ng h p ph i bi t phát hi n nh ng d ki n hayăđi u ki n ch aăđ c nêu ra m tăcáchăt ng minh trong ch ng m c nào đóăph i bi tăsuyăngh ăn ngăđ ng, sáng t o vì v y gi i toán là m t trong nh ng

bi u hi năn ngăđ ng nh t trong ho tăđ ng trí tu c a h c sinh

Thông qua quá trình quan sát các em h c t p chúng tôi nh n th y các em

h c sinh l p 3 còn g p nhi uăkhóăkh nătrongăho tăđ ng gi i các bài toán có

v nănh ăcácăemăch aăn m ch c quy trình gi i m tăbƠiătoánăcóăv n,ăch aăbi t cách suy lu năđ tìmăraăđ căphépătínhăđúngăchoăbƠiătoán,ầăđ c bi tălƠăn ngă

l c l p lu n c a h căsinh.ăCácăemăth ng m c vào nh ng sai l măsauăđơy:

toán h căcònănghèoănƠnăvƠăch aăbi t cách s d ngăn ngăl c tr t ng hóa

c ngănh ăn ngăl c c th hóa còn y u, cho nên không bi t cách tóm t tăđ toán nh t là vi c tóm t t b ngăs ăđ , hình v ăCácăemăch aăbi t phân bi tăđ c cái b ngoài v i cái b n ch t toán h c trong các câu, các ý c aăđ toán và do đóăthi t l p m i quan h máy móc gi a m t s t nƠoăđoăv i phép tính s h c

Ví d khi gi iăbƠiătoán:ă“Cóă240ăquy n sách x păđ u vào 2 t , m i t có 4ăng n.ăH i m iăng năcóăbaoănhiêuăquy n sách, bi t r ng m iăng năcóăs sách

nh ănhau?”ă(BƠiătoánă3,ăToánă3,ătr.82).ă ơyălƠăbƠiătoánăh p c a hai phép tính (240 ÷ 2 = 120 và 120 ÷ 4ă=ă30)ănh ngăcácăemăth ng nh m l n r ngăđơyălƠăbài toán m t phép tính và ch th c hi n phép tính 240 ÷ 4 = 60 b i các em

th ngăkhôngăđ c k đ bài toán, không chú ý t i vi c s sáchăđ căchiaăđ u vào hai t và trong hai t đóăm i t có b năng n.ăDoăđóăcácăemăth ng có

h ngăđiăkhôngăđúngăd n t i vi căkhôngătìmăraăđ căđápăs đúngăc a bài toán

Tìm hi u, tóm t tăđ là m t khâu quan tr ngănh ngăđơyăc ngălƠăm t khâu

y u nh t c a h c sinh hi n nay khi gi i toán nh t là vi c s d ngăs ăđ và hình v đ tóm t tăbƠiătoán.ăNh ngăgiáoăviênăthìăth ng coi nh , không d y

k mà ch yêu c u h căsinhă“đ căđ ”ăch không giúp h căsinhătìmăraăcáiăđưăcho, cái c n tìm, m i quan h gi aăchúngăc ngănh ăkhôngăh ng d n h c sinh cách tóm t t bài toán Mà chính nh ng y u t nƠyălƠăc ăs c a vi c l p lu n

+ L p lu năđ th yăđ c r ng 16 cái bàn ch ng iăđ că32ăng i (16 × 2

= 32) Mà l p có t t c 36ăng iădoăđóăv n còn m tăng iăch aăcóăch ng i nên ta c n thêm m t cái bàn n a

+ V y c n ít nh t 17 cái bàn h c cho l p h c

Nh ngăth ng thì các em không bi t cách phân tích m i quan h gi a s

ng i c a m t bàn v i t ng s h c sinh c a l pădoăđóăcácăemăth ng l p lu n vƠăđ aăraăl i gi iănh ăsau:

+ M i bàn có th ng iăđ că2ăng i ng iădoăđóă33ăh c sinh ch c n 16 cái b nălƠăđ mà các em quên m t r ng v n còn m t ng iăch aăcóăch ng i +ăCóătr ng h p các em th c hi năphépătínhăđúng:ă33ă÷ 2ă=ă16ă(d ă1)ă

nh ngăkhiănhìnăth y k t qu cóăd ăthìătr nên lúng túng và không bi t cách

l p lu nănh ăth nƠoănênăđưătr l i r ng: S bàn c n cho l p h c là 12 cái và đưăb điăph n d ki n là s d ăc a phép tính trên d năđ n vi c các em không

đ aăraăđ c l i gi i chính xác cho các bài toán

XétăchoăcùngăđơyălƠăbi u hi n c aăn ngăl c l p lu n, phân tích, t ng h p còn h n ch

- Vi c trình bày l i gi i c a h căsinhăkhôngăđúngălogic,ăkhông chính xác vƠăcóăkhiăđúngăr iănh ngăl iăv năcònăl ng c ngăh năth n a cách trình bày

th ngăđ t l n x n,ăđi u này xu t phát t vi c suy lu n, l p lu n c a các em khôngăđ c logic d năđ n khi trình bày các em lúng túng không bi t nên trình bƠyăcáiăgìătr c, cáiăgìăsau.ăCácăemăch aăbi t s d ng lí l , ngôn ng c a mình sao cho th t logic và có s c thuy t ph c

Ví d : Quay tr l iăbƠiătoánă2ătrangă71ăđưănêuă trên,ăcáchătrìnhăbƠyăđúngă

ph i là:

nh ngăsauăđóăthìăkhôngăbi t ph i l p lu n, trình bày l i gi i nh ăth nào

Doăđóăvi c d y h c sinh cách trình bày, l p lu năkhiăđ aăra l i gi i bài toán là m tăđi u vô cùng c n thi t

- Trong gi i toán h căsinhăth ngăkhóăkh nătrongăvi c nh năraăđ c cái chung trong các bài toán có n i dung b ngoƠiăkhácănhauănh ngăthu c cùng

m t lo i Các em có th gi iă đ că bƠiă toán:ă “M tă đ i công nhân ph i s a quưngăđ ngădƠiă1215m,ăđ iăđưăs aăđ c

3

đóă cònă ph i s aă baoă nhiêuă métă đ ng n a?”ă (BƠiă toánă 2,ă Toánă 3,ă tr.119)ă

nh ngăl i không gi iăđ căbƠiătoán:ă“M t c a hàng có 2024 kg g o, c a hàng đưăbánă

4

1

s g oăđó.ăH i c a hàng còn l i bao nhiêu ki-lô-gam g o?”ă(BƠiătoánă3,ăToán 3, tr.120)

1.4.2 Th c ti n vi c phát tri n n ng l c l p lu n cho h c sinh l p 3 trong

d y h c gi i toán có l i v n

Qua th c ti n quan sát chúng tôi nh n th y vi c phát tri năn ngăl c l p

lu n cho h c sinh nói chung và h c sinh l pă3ănóiăriêngăch aăđ c chú tr ng

C th là:

- K ho ch bài so n c aăgiáoăviênăcònăquaăloa,ăs ăsƠiănh tălƠăkhơuăh ng

d n gi i,ăh ng d n h c sinh cách l p lu n h uănh ălƠăr t ít mà giáo viên ch chú tr ngăđ n vi c truy n th ki n th c s n có cho h c sinh

- Ngay chính b năthơnăng iăgiáoăviênăc ngălúngătúngăkhiăđ t câu h iăđ

h ng d n h c sinh gi i, l p lu n cho th tălogicăvƠăc ngăcóăth là cách truy n

đ t c aăgiáoăviênăkhiăh ng d năkhôngăđ c rõ ràng, khó hi u nên các em khó có th ri păthuăđ c

l p lu n mà c làm bài b nătheoăs ăph m c a môn Toán d năđ n m t s h c sinh trung bình, y u kém không th ti păthuăđ c cách gi i, cách l p lu n ra sao

- Th c t , trong m t ti t d y trên l p ch có 35 phút th i gian d y ki n

th c m i m t nhi u, ph n bài t p h u h t cu i bài nên th iăgianăđ cho h c sinh luy nănêuăđ , luy n nêu câu tr l i, nêu cách l p lu n là r t ít mà h c sinh

ch thành th o vi căđ căđ toán

đ c bi t là b c 1 (tìm hi u k đ uăbƠi)ăb c 2 (l p k ho ch gi i).ă ơyălƠă

đ c h căđ c rèn luy n cách suy lu n, l p lu n sao cho th t logic, th t h p lí

và chính xác nh tăđ i v iăbƠiătoánăđ cănêuăra.ăB c m t có v trí vô cùng quan tr ng,ănóăđ căvíănh ăchi căchìaăkhóaăđ m ra cách gi i, b i l có làm

1.4.3 Nh ng nguyên nhân ch y u d n đ n nh ng thi u sót và sai l m

trong vi c phát tri n n ng l c l p lu n cho h c sinh l p 3 trong d y h c

gi i toán có l i v n

toán có l iăv n,ăvi c phát tri năcácăn ngăl c trong gi iătoánăđ c bi tălƠăn ngă

l c l p lu n c a h c sinh trong quá trình d y h cătoán.ăDoăđóămƠătrongăquáătrình d yăgiáoăviênăkhôngăđ c păđ n vi c phát tri năn ngăl c l p lu n cho h c sinh chính vì v yămƠăcácăemăítăđ c th c hành, luy n t p nhi uăđ có th phát

- M t s giáo viên hi u bi t v đ căđi m tâm lí h c, s phát tri n trí tu

c a h căsinhăcònăít,ădoăđóăvi c t ch c gi h c còn kém hi u qu ăCh aăbi t cách k t h p gi a cái c th và cái tr uăt ng trong vi c d y h c gi i toán có

d ng các b c trong d y gi i toán có l iăv n.ăCácăph ngăphápăsuyălu năch aă

đ c chú tr ng và v n d ng trong quá trình gi ng d y Ph n l n giáo viên ch quanătơmăđ n vi c tìm ra k t qu c aăbƠiătoán,ăítăchúăỦăđ n vi c rèn cho h c sinhăph ngăphápăsuyăngh ăvƠăn ngăl c l p c a h c sinh

- V phía h c sinh, ki n th căc ăb n c a các em không v ng vàng, vi c

v n d ng các khái ni m, các quy t c toán h c vào gi i toán còn nhi u lúng túng.ăCácăthaoătácăc ăb nănh ăt ăduy,ăphơnătích,ăt ng h p,ăph ngăphápăsuyă

lu n, l p lu n khôngăđ c rèn luy năth ng xuyên V n s ng c a h c sinh còn ít i, v n ngôn ng nghèo nàn, v n t c a các em còn h pădoăđóăd n t i

vi c hi uăchínhăxácăđ bƠiătoán,ăđ aăraăđ c l i l p lu n còn r t h n ch

- Trong m t ti t h cătoánăth ng thì nh ng bài toán s đ c d y cu i cùngădoăđóăth i gian giành cho vi c gi i toán có l iăv nălƠăkhôngănhi u và khi đóă cácă emă th ng m t m i, kh n ngăt p trung không cao d n t i k t qu

ch aăđ c t t H c sinh r t ng i gi i các bài toán có l iăv n,ăth ng thì các

em ch thích nh ng bài t p ch c n tính toán thôi không c n t i l p lu n, trình bày nhi u cho nên các k n ngăgi iătoán,ăn ngăl c l p lu năkhôngăđ c phát tri n

K tălu năCh ngă1

Trongăch ngănƠy,ăchúngătôiăđưătrìnhăbƠyăv ăn ngăl cănóiăchungăvƠăn ngă

l căl pălu nănóiăriêng;ăbi tăăm cătiêu,ăn iădung,ăcácăb cătrongăquáătìnhăd yă

h căgi iătoánăcóăl iăv n.ă ơyăchínhălƠăc ăs ăb căđ uăgiúpăchúngătôiăđ ăxu tăraăcácăbi năphápăđ ăphátătri năn ngăl căl pălu năc aăh căsinhăl pă3ătrongăd yă

h căgi iătoánăcóăl iăv n

Tìmăhi uăth căti năn ngăl căl pălu năc aăh căsinhătrongăd yăh căgi iătoánăcóăl iăv năchúngătôiănh năth y:ăn ngăl căl pălu năc aăh căsinhăl pă3ăcònăh nă

ch ăvƠăvi căphátătri năn ngăl căl pălu năchoăcácăemăch aăđ căchúătr ng.ăVìă

v y,ăch ngă2ăchúngătôiăđưăđ ăxu tăcácăbi năphápăđ ăphátătri năn ngăl căl pă

lu năchoăh căsinhăl pă3ătrongăd yăh căgi iătoánăcóăl iăv n