Trong tiến trình phát triển của loài người,ngôn ngữ là phương tiện để con người hiểu được nhau và hoạt động cùng nhau.Nhờ có ngôn ngữ mà con người có thể truyền đạt, tiếp thu những kinh
Trang 1
A MỞ ĐẦU
V.I Lê Nin từng cho rằng “Con người muốn tồn tại thì phải gắn bó với cộngđồng Giao tiếp là một đặc trưng quan trọng nhất của con người Ngôn ngữ làphương tiện giao tiếp quan trọng nhất” Trong tiến trình phát triển của loài người,ngôn ngữ là phương tiện để con người hiểu được nhau và hoạt động cùng nhau.Nhờ có ngôn ngữ mà con người có thể truyền đạt, tiếp thu những kinh nghiệm xãhội từ đời này sang đời khác Nhờ ngôn ngữ mà các thao tác muôn màu muôn vẽcủa tư duy mới thực hiện được “Ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và
là kho tàng của mọi kiến thức Tất cả mọi sự hiểu biết đều bằng ngôn ngữ, thôngqua ngôn ngữ và trở lại cũng bằng ngôn ngữ” (Usinxki)
Đối với trẻ em, ngôn ngữ là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện.Theo Galperin: Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định tâm lí trẻ em Nó giúp trẻ mauchóng trở thành một thành viên của xã hội loài người Ngôn ngữ là công cụ hữuhiệu để trẻ mở rộng giao tiếp với thế giới phong phú, đa dạng xung quanh Thôngqua đó, trẻ biết được tên gọi, đặc điểm, màu sắc, công dụng… của chúng, biết đượccái hay - dở, tốt - xấu… để phản ứng cho phù hợp Đồng thời nhờ ngôn ngữ, trẻ cóthể bày tỏ nguyện vọng của mình từ khi còn rất nhỏ để người lớn có thể chăm sóc,
Trang 2là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng của giáo viên mầm non.
Ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ Sự phát triểnchậm trễ về mặt ngôn ngữ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ.Trường mầm non là trường học đầu tiên của trẻ Ở đây trẻ có điều kiện và cơ hộinhiều hơn để phát triển ngôn ngữ
Tuổi mẫu giáo trẻ đang trong quá trình học nói, việc cung cấp vốn ngôn ngữcho trẻ là nhiệm vụ cần thiết để thực hiện nội dung chương trình chăm sóc giáo dụcmầm non mới nhất là Tiếng Việt và đặc biệt là đối với trẻ dân tộc thiểu số Bởi vìphần đa các cháu dân tộc thiểu số đều dùng tiếng mẹ đẻ trong tất cả các quá trìnhgiao tiếp, chỉ khi được đến trường các cháu mới dùng Tiếng Việt do đó việc tiếpthu lời giảng của cô bằng ngôn ngữ Tiếng Việt là vấn đề vô cùng khó khăn đối các
Trang 3
cháu mầm non Chính vì thế, việc phát triển ngôn ngữ Tiếng Việt cho trẻ dân tộcthiểu số là vấn đề được Đảng và Nhà nước vô cùng quan tâm nhằm hình thành vàphát triển những kĩ năng cần thiết cho trẻ trong việc học Tiếng Việt không những ởtrong nhà trường phổ thông mà ngay cả trong nhà trường mầm non
Tuy nhiên, trong thực tiễn công tác chăm sóc giáo dục trẻ cho thấy, mặc dùtrường mầm non đã chú ý việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các hoạt độngnhưng nhiệm vụ này vẫn chưa được quan tâm đúng mức, chưa tương xứng với tầmquan trọng của nó Nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ vai trò của công tác nàynên hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ chưa đạt hiệu quả cao
II CƠ SỞ THỰC TIỄN
Năm học 2009-2010, tôi được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo lớnđổi mới kể từ tháng 10 năm 2009 với tổng số cháu là 15 Hầu hết các cháu chưa có
ý thức ham học, không chịu đến lớp để học, bản thân tôi trực tiếp đến từng gia đìnhtrẻ để huy động cháu ra lớp
Đến lớp, đa số trẻ không tích cực tham gia vào các hoạt động, khả năng chú
ý của trẻ chưa cao, cô và trẻ có sự bất đồng về ngôn ngữ Đồ dùng học tập đối vớitrẻ còn nhiều xa lạ
Nhiệm vụ, nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ chưa được đưa ra một cáchđộc lập và chưa được quan tâm đúng mức Mặc dù hoạt động này được lồng ghép
Trang 4ấy, bản thân tôi đã tìm tòi, mạnh dạn thực hiện một số biện pháp nhằm giúp trẻ hamthích được đến lớp, ham thích học tập và nhất là ham học hỏi Tiếng Việt để trẻ họctốt tất cả các môn học và tạo đà cho các cấp học sau.
1 Thuận lợi
- Bộ GD&ĐT đã xác định rõ việc dạy Tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu
số là một nhiệm vụ quan trọng; Sở GD&ĐT đã đưa nội dung này vào kếhoạch nhiệm vụ năm học 2009-2010
- Giáo dục mầm non ngày càng được sự quan tâm của lãnh đạo các cấp, cácngành để nâng cao chất lượng và hiệu quả chăm sóc, giáo dục trẻ Trường mầm nonKim Thủy được đầu tư xây dựng cơ sở vật chất khá đầy đủ, phòng học rộng, thoángmát, bàn ghế đẹp, đúng quy cách
- Được sự quan tâm của Phòng giáo dục trang bị cho lớp một máy vi tínhnhằm thuận lợi cho việc giảng dạy của giáo viên
Trang 5
- Trẻ trong một lớp ở cùng độ tuổi nên dễ tổ chức hoạt động Đây là một tiền
đề thuận lợi cho việc tổ chức phát triển hoạt động ngôn ngữ cho trẻ
- Bản thân là giáo viên đã đạt chuẩn nên có khả năng tiếp thu và theo kịpchương trình
- Chương trình giáo dục hiện hành có những thay đổi, thuận lợi cho bản thântôi linh hoạt lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức hoạt động cho trẻ phù hợp vớitình hình thực tế của địa phương sao cho trẻ có thể phát triển ngôn ngữ ở mọi lúc,mọi nơi
- Bản thân tôi nhiều năm liền phụ trách lớp mẫu giáo lớn, là thành viên hộiđồng thanh tra, hội đồng chuyên môn của Phòng giáo dục, tham gia tích cực vàocác đợt thao giảng, sinh hoạt chuyên môn do Phòng giáo dục, cụm, Nhà trường tổchức Từ đó, bản thân tôi đúc rút được nhiều kinh nghiệm
- Một số phụ huynh quan tâm đến việc học của con, họ nhận thức được tầmquan trọng của việc phát triển ngôn ngữ Tiếng Việt cho trẻ như thế nào
2 Khó khăn
- Cháu thường dùng tiếng dân tộc, ít hiểu Tiếng Việt nên việc tiếp thu lờigiảng của cô hiệu quả không cao
- Khả năng nhận thức của trẻ không đồng đều, nhiều trẻ còn hạn chế về một
số kỹ năng: kỹ năng phát âm, kỹ năng nhận biết mặt chữ,…
Trang 6
- Phụ huynh các cháu hầu hết đều không biết chữ, ít quan tâm đến việc họchành của con cái nên công tác phối kết hợp với giáo viên để dạy trẻ theo mộtphương pháp nhất định còn gặp nhiều khó khăn
- Tài liệu phục vụ công tác phát triển ngôn ngữ cho trẻ chưa phong phú nêngiáo viên chưa có điều kiện để nắm các nhiệm vụ của hoạt động này
- Đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị phục vụ dạy học còn nhiều thiếu thốn
3 Điều tra thực tiễn
Nội dung SL Tốt % SL Khá % Đạt yêu cầu SL %
Trang 7
1 Dạy trẻ nhận biết và luyện phát âm đúng 29 chữ cái Tiếng Việt
Nội dung phát triển ngôn ngữ Tiếng Việt cho trẻ không chỉ là dạy trẻ phát
âm, dạy trẻ tập tô chữ cái mà còn dạy trẻ đọc đúng các từ, hiểu được nội dung của
từ và biết dùng từ để diễn đạt thành câu Muốn được như vậy, trước hết ta phải giúptrẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái trong Tiếng Việt
Chúng ta biết trẻ nhỏ thường phát âm không chính xác (chẳng hạn: chữ "s"(sờ) phát âm thành “xờ”, Chữ "l" (lờ) phát âm thành “nờ”, những chữ cái có cấu tạokhó "e", “r”, “g”…trẻ khó phát âm) Việc phát âm của trẻ không đúng chủ yếu là
do cơ quan phát âm của trẻ chưa linh hoạt, chưa nhạy cảm và chưa chính xác Trẻchưa biết cách điều chỉnh hơi thở ngôn ngữ và giọng nói cho phù hợp với nội dungnói nên việc phát âm các chữ cái là rất khó Mặt khác, đặc điểm tâm lý của trẻ mầmnon là “dễ nhớ dễ quên” Vì vậy, các kiến thức mới cung cấp cho trẻ nếu khôngthường xuyên ôn luyện trẻ sẽ nhanh chóng quên ngay khi lĩnh hội kiến thức khác
Vì vậy, để trẻ phát âm đúng và ghi nhớ chữ cái được lâu cần phải được luyệntập thường xuyên, mọi lúc mọi nơi và thời gian lâu dài Trước khi cho trẻ làm quenmột chữ cái mới, tôi chú ý phát âm mẫu rõ ràng, chính xác và sau đó tập cho trẻphát âm nhiều lần Trẻ làm quen không chỉ đơn thuần là chữ cái mà gắn liền vớicác từ ngữ có ý nghĩa kèm theo hình ảnh hay đồ dùng trực quan, sinh động gâyhứng thú cho trẻ
Trang 8ý luyện tập cho trẻ nói đúng, sữa sai kịp thời nhất là đối với trẻ yếu.
Bên cạnh đó, tôi cũng chú ý giúp cho trẻ nhận biết và phát âm chữ cái dễdàng thông qua các trò chơi đơn giản nhưng khá hứng thú đối với trẻ Trẻ ở lứa tuổinày các hoạt động thường được tổ chức dưới hình thức học mà chơi, chơi mà học.Trẻ rất ham thích được học qua hình ảnh trực quan, tổ chức hoạt động thông quacác trò chơi Nắm bắt được đặc điểm này, tôi đã không ngừng sưu tầm những tròchơi hay, mới lạ trên sách báo, tạp chí để đưa vào dạy trẻ phù hợp theo nội dungtừng chủ điểm
Ví dụ : Trò chơi luyện phát âm chữ cái “m”
Khi học chữ cái “m” tôi cho trẻ đọc các bài thơ có vần điệu dễ đọc:
Trang 9
Ngoài ra, tôi còn cho trẻ nhận biết và phát âm chữ cái qua nhiều trò chơikhác như: “Xếp chữ cái bằng hột hạt”, “Nối chữ cái với từ có chứa chữ cái đó”,
“Chọn chữ cái theo yêu cầu của cô” gắn trên đồ dùng đồ chơi, “Xếp các nét cơ bảntạo thành chữ cái”, “Tìm và gạch chân các chữ cái có trong từ, câu, bài thơ, đồngdao…” Bên cạnh đó, tôi luôn tranh thủ thời gian tự làm thêm một số đồ dùng đồchơi cho trẻ được thực hành trải nghiệm Tôi thiết nghĩ trẻ được thực hành trảinghiệm nhiều với đồ dùng đồ chơi sẽ giúp trẻ ghi nhớ chữ cái một cách sâu sắchơn Từ đó cũng góp phần không nhỏ vào việc cung cấp vốn Tiếng Việt cho trẻ.Qua một thời gian thực hiện, lớp tôi tiến bộ rõ rệt Cháu hứng thú trong học tập,nhiều cháu thuộc chữ cái và phát âm đúng chữ cái do tôi cung cấp
2 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua một số hoạt động ( HĐC, HĐG, Sinh hoạt chiều, đón trẻ, trả trẻ…)
Đa số tất cả các hoạt động ( HĐC, HĐG, Sinh hoạt chiều, mọi lúc mọinơi…) đều có thể phát triển ngôn ngữ cho trẻ nếu chúng ta biết tìm tòi, khám phá,lựa chọn nội dung phù hợp để truyền tải đến trẻ Trong đó phải kể đến một số hoạtđộng ưu thế (văn học, môi trường xung quanh, hoạt động góc, mọi lúc mọi nơi…)
Hoạt động làm quen với văn học là tiết học chiếm ưu thế nhất so với các tiếthọc khác khi thực hiện nhiệm vụ giáo dục ngôn ngữ, đặc biệt là hình thành và pháttriển vốn từ, phát triển lời nói mạch lạc và phát triển ngôn ngữ nghệ thuật Tôi luôn
Trang 10Làm quen với môi trường xung quanh cũng là một trong những hoạt độngtạo cơ hội cho trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua việc cung cấp cho trẻ những biểutượng về thế giới xung quanh Qua đó trẻ biết được những từ chỉ tên gọi, đặc điểm,tính chất, công dụng, cách sử dụng chúng Từ đó vốn từ của trẻ được mở rộng vàphong phú hơn Tôi luôn chú ý sử dụng các nhóm phương pháp trực quan, dùng lời,thực hành, trò chơi để trẻ dễ dàng tiếp thu kiến thức, tham gia vào hoạt động tíchcực hơn.
Ví dụ: Đối với một số tiết học theo chủ điểm gần gũi với trẻ, chẳng hạn “ Thếgiới thực vật” tôi đã sử dụng các loại hoa quả thật cho trẻ được tri giác, nếm, ngửikích thích sự hứng thú của trẻ khi tham gia hoạt động Tôi sử dụng phương phápdùng lời, cho trẻ được phát biểu ý kiến riêng của mỗi trẻ Tôi chú ý sữa lỗi ngữpháp cho trẻ bằng cách nhắc lại những câu trẻ nói sai giúp trẻ sữa lại cho
Trang 11Giờ chơi tự do tôi hay dẫn trẻ đến các góc trò chuỵện và phát âm, đọc các từ
có trong tranh, từ ở mỗi góc, tôi cho trẻ chỉ vào chữ và phát âm nhiều lần Quanhiều lần trẻ lớp tôi phát âm chuẩn hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp với cô, vớibạn, bạn biết chỉ cho bạn chưa biết, hoặc mạnh dạn đến hỏi cô, trẻ lớp tôi khôngcòn rụt rè nữa Ngoài ra trong giờ hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ ôn kiến thức đãhọc qua trò chuyện, đọc thơ, kể chuyện, chơi các trò chơi dân gian, cho trẻ đọcđồng dao, ca dao trong hoạt động này giúp trẻ phát âm, đọc thành thạo hơn, lưu loáthơn
Hay vào các giờ hoạt động góc, chủ yếu ở các góc phân vai, tôi chú ý hướngdẫn gợi mở cho trẻ được giao lưu trao đổi mua bán trò chuyện với nhau Từ đó
Trang 123 Phát triển vốn từ, ngôn ngữ mạch lạc thông qua việc tạo môi trường chữ trong và ngoài lớp, các đồ dùng đồ chơi, các góc
Đối với trẻ mầm non, lớp học chính là mái nhà thứ hai của trẻ Cảm giác đầutiên khi trẻ bước vào cửa lớp đó là sự gần gũi, thân thiện giống nhà của mình.Trong ngôi nhà ấy phải có sự tươi mới, hấp dẫn của những bức tranh, bức ảnh trangtrí phù hợp theo chủ điểm, phù hợp với lứa tuổi của trẻ
Vì vậy để trẻ hứng thú khi đến lớp tôi đã chú ý trang trí tranh ảnh, môitrường chữ viết ở các góc, các mảng trong lớp đầy đủ Ví dụ như các bài thơ câuchuyện trong và ngoài chương trình được tôi nắn nót viết trên khổ giấy rô ky trangtrí ở góc học tập cho trẻ được tập đọc, tri giác các dòng chữ Tôi thường lựa chọncác cỡ chữ cho phù hợp với góc, dán chữ ở độ cao vừa tầm nhìn của trẻ để trẻ dễnhìn thấy đặc biệt kiểu chữ phải chuẩn, hầu hết các kiểu chữ này tôi thường để ởdạng chữ in thường với màu sắc đẹp phù hợp với mảng hoạt động và hình ảnh minhhọa của góc Vào những lúc đón trẻ hoặc trả trẻ tôi thường cùng trẻ trò chuyện đàm
Trang 13
thoại về các nội dung trong bức tranh, cho trẻ đọc các bài thơ, câu chuyện, cácdòng chữ chú thích bức tranh nhiều lần, cho trẻ hiểu nội dung bức tranh là gì Từ
đó trẻ sẽ dần dần tri giác, ghi nhớ được các từ một cách chính xác
Ngay từ khi nhận lớp và ổn định danh sách lớp, tôi tạo cơ hội để trẻ tiếp xúcvới chữ, với từ, tên của mình bằng cách: Viết các danh sách của ba tổ có kèm theo
kí hiệu để trẻ biết tên mình ở chổ nào, có những bạn nào trong tổ của mình Chữcủa trẻ tôi thường viết ở dạng chữ in thường và chữ viết hoa (vì đây là tên riêng)kèm theo kí hiệu Trẻ được khắc sâu hình ảnh tên của mình và được làm quen vớicác kiểu chữ Vì thế mà trẻ dễ dàng nhận biết các đồ dùng cá nhân như khăn mặt,
ca, cốc, vở tập tô, vở toán, vở tạo hình…khi trẻ hoạt động Hàng ngày trẻ sử dụng
đồ dùng, biết tên, kí hiệu của mình, của bạn, biết tên của mình có chữ gì, biết thứ tựcủa từng chữ từ trái sang phải của các chữ như thế nào
Thực tế cho thấy, trẻ đến trường ngoài hoạt động có chủ đích, hoạt động ăn,ngủ, còn các thời gian khác trẻ hoạt động với môi trường bên ngoài như: mảngtuyên truyền, khu vực để đồ dùng cá nhân của trẻ Đây là nơi trẻ thường xuyên hoạtđộng nên có tác dụng ôn tập cũng cố chữ cái và từ rất tốt Ví dụ như nơi để đồ dùng
cá nhân giày, dép, mũ, túi xách của trẻ tôi đều quy định vị trí của mỗi trẻ cụ thể vàkèm theo ký hiệu tên riêng của mỗi trẻ Từ đó mỗi khi trẻ hoạt động không nhữngrèn khả năng tự phục vụ cho trẻ mà còn bổ trợ rất hiệu quả trong việc phát triểnngôn ngữ, vốn từ cho trẻ
Trang 14
Mỗi một môi trường hoạt động của trẻ, tôi đều chủ động tạo môi trường đểtrẻ có cơ hội được luyện phát âm, ôn luyện chữ đã biết, làm quen chữ mới và làmquen từ Đây là một trong những hình thức phát triển vốn từ cho trẻ một cách rất tựnhiên, thoải mái, không gò bó áp đặt trẻ và trẻ cũng rất thích thú khi tham gia
4 Cung cấp Tiếng Việt thông qua việc cho trẻ tập tô
Nghe, nói, đọc, viết là những nội dung cơ bản của phát triển ngôn ngữ Giữanhững nội dung đó có sự gắn bó mật thiết, bổ trợ cho nhau Hoạt động tập tô là tiền
đề của hoạt động tập viết, là một trong những hoạt động góp phần không nhỏ vào
sự phát triển ngôn ngữ và việc rèn luyện các kỹ năng cần thiết làm tiền đề cho trẻbước vào học phổ thông được thuận lợi, dễ dàng Tuy nhiên, để tổ chức một hoạtđộng tập tô có hiệu quả là một điều rất khó, nhất là đối với các cháu dân tộc miềnnúi Bởi vì hoạt động tập tô có cấu trúc gần giống tiết học ở trường phổ thông nên ítnhiều mang tính chất bắt buộc, có tổ chức chặt chẽ Trẻ dân tộc miền núi rất nhútnhát, tự do, khả năng tập trung chú ý chưa cao, kỹ năng tô còn nhiều hạn chế, nhiềutrẻ chưa biết cách cầm bút như thế nào, tô như thế nào Bởi vậy, để có được sự dẫndắt, uốn nắn trẻ đúng đắn đòi hỏi mỗi giáo viên phải biết khéo léo, linh hoạt trong
tổ chức hoạt động Tôi luôn cố gắng tìm tòi những biện pháp phù hợp áp dụng vàodạy trẻ Tất cả các thao tác tôi luôn hướng dẫn tỉ mỉ và làm mẫu cho trẻ quan sát từđơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó, tập dần dần cho trẻ Từ cách cầm bút thế
Trang 15Bên cạnh đó, vì điều kiện miền núi khó khăn, tôi đã tận dụng những quyển
vở tập tô cũ để cho trẻ tập tô Tôi dùng tẩy tẩy lớp chì trẻ đã tô sau đó cho trẻ tập tônhiều lần Đây là một hình thức vừa tiết kiệm vừa tạo cơ hội cho trẻ được hoạtđộng thoải mái
5 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc làm quen công nghệ thông tin
Để đáp ứng nhu cầu nhận thức của trẻ đồng thời thực hiện mục tiêu nhiệm vụcủa Nhà trường giao đó là việc ứng dụng công nghệ thông tin, giáo án điện tử vào