Hệ tư tưởng tư sản là hệ thống những quan điểm về chính trị, đạo đức, triết học tôn giáo, nghệ thuật... được các nhà tư tưởng tư sản đưa ra nhằm bảo vệ chế độ tư bản và lợi ích của giai cấp tư sản. Như vậy, hệ tưởng tư sản cũng như bản chất của giai cấp tư sản tất cả chỉ nhằm phục vụ cho lợi ích của giai cấp tư sản và không những thế tư tưởng của giai cấp tư sản trong giai đoạn hiện đại nó còn thể hiện bản chất phản động, chống lại sự phát triển của xã hội loài người. Cụ thể những học thuyết nổi bật nhất, đại diện cho chủ nghĩa tư sản như : chủ nghĩa Tômát mới; chủ nghĩa chứng thực; chủ nghĩa hiện sinh;…Và những học thuyết của chủ nghĩa tư sản đưa ra chỉ để là biện bạch, bảo vệ cho hệ tư tưởng tư sản, vuốt ve mơn trớn, che đậy cho bản chất thật sự. Trong các tư tưởng của chủ nghĩa tư sản có chủ nghĩa hiện sinh thể hiện rõ bản chất phản động và chống lại sự phát triển của khoa học kỷ thuật, chống lại sự tiến bộ của loài người, không những thế chủ nghĩa hiện sinh nó còn làm cho con người mất hết niềm tin vào cuộc sống, phát triển cái “tôi” bản ngã riêng của mỗi người bản tính ích kỷ của cá nhân và con người tự do “vô hạn” không có một kỷ cương. Hệ tưởng tư sản và chủ nghĩa tư sản đi theo bước chân của những kẻ đi xâm lược đã vào Việt Nam một cách tự do vào nó ảnh hưởng tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội … Trong những học thuyết của chủ nghĩa tư sản đi vào Việt Nam có chủ nghĩa hiện sinh, những kẻ đi xâm lược đã gieo dắt tư tưởng hiện sinh vào trong đời sống nhân dân nhằm hủy hoại tư tưởng, làm cho nhân dân mất niềm tin vào cuộc sống , suy nghĩ về một cuộc sống nhàm chán, không còn hi vọng đấu tranh. Và chủ nghĩa hiện sinh nó luôn xoay quanh chúng ta và nó luôn tồn tại bên chúng ta nhưng kiến thức về chủ nghĩa hiện sinh hầu hết là không có. Hiện nay nước ta đang trong giai đoạn quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa xây dựng nông thôn mới. Nhưng dù muốn hay không thì hệ tư tưởng của chủ nghĩa tư bản vẫn còn tồn tại rơi rớt trong xã hội Việt Nam, mà trọng tâm là tư tưởng hiện sinh thể hiện qua lối sống của một số bộ phận thanh niên hiện nay đang là vấn đề mà được toàn xã hội quan tâm, ảnh hưởng tiêu cực đến bộ mặt tương lai của đất nước. Đó chính lý do tôi chọn đề tài “Chủ nghĩa hiện sinh - Những biểu hiện và giải pháp đấu tranh chống tư tưởng hiện sinh trong lối sống của thanh niên Việt Nam hiện nay”. Đây chính là một trong những vấn đề cấp thiết đang được đặt ra có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với thanh niên Việt Nam hiện nay.
Trang 11 Lý do chon đề tài :
Hệ tư tưởng tư sản là hệ thống những quan điểm về chính trị, đạo đức, triết họctôn giáo, nghệ thuật được các nhà tư tưởng tư sản đưa ra nhằm bảo vệ chế độ tưbản và lợi ích của giai cấp tư sản Như vậy, hệ tưởng tư sản cũng như bản chất củagiai cấp tư sản tất cả chỉ nhằm phục vụ cho lợi ích của giai cấp tư sản và khôngnhững thế tư tưởng của giai cấp tư sản trong giai đoạn hiện đại nó còn thể hiện bảnchất phản động, chống lại sự phát triển của xã hội loài người Cụ thể những họcthuyết nổi bật nhất, đại diện cho chủ nghĩa tư sản như : chủ nghĩa Tômát mới; chủnghĩa chứng thực; chủ nghĩa hiện sinh;…Và những học thuyết của chủ nghĩa tư sảnđưa ra chỉ để là biện bạch, bảo vệ cho hệ tư tưởng tư sản, vuốt ve mơn trớn, che đậycho bản chất thật sự Trong các tư tưởng của chủ nghĩa tư sản có chủ nghĩa hiện sinhthể hiện rõ bản chất phản động và chống lại sự phát triển của khoa học kỷ thuật,chống lại sự tiến bộ của loài người, không những thế chủ nghĩa hiện sinh nó còn làmcho con người mất hết niềm tin vào cuộc sống, phát triển cái “tôi” bản ngã riêng củamỗi người bản tính ích kỷ của cá nhân và con người tự do “vô hạn” không có một kỷcương
Hệ tưởng tư sản và chủ nghĩa tư sản đi theo bước chân của những kẻ đi xâmlược đã vào Việt Nam một cách tự do vào nó ảnh hưởng tất cả các lĩnh vực kinh tế,chính trị, văn hóa - xã hội … Trong những học thuyết của chủ nghĩa tư sản đi vàoViệt Nam có chủ nghĩa hiện sinh, những kẻ đi xâm lược đã gieo dắt tư tưởng hiệnsinh vào trong đời sống nhân dân nhằm hủy hoại tư tưởng, làm cho nhân dân mấtniềm tin vào cuộc sống , suy nghĩ về một cuộc sống nhàm chán, không còn hi vọngđấu tranh Và chủ nghĩa hiện sinh nó luôn xoay quanh chúng ta và nó luôn tồn tạibên chúng ta nhưng kiến thức về chủ nghĩa hiện sinh hầu hết là không có
Hiện nay nước ta đang trong giai đoạn quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, đẩymạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa xây dựng nông thôn mới Nhưng dùmuốn hay không thì hệ tư tưởng của chủ nghĩa tư bản vẫn còn tồn tại rơi rớt trong xã
Trang 2hội Việt Nam, mà trọng tâm là tư tưởng hiện sinh thể hiện qua lối sống của một số
bộ phận thanh niên hiện nay đang là vấn đề mà được toàn xã hội quan tâm, ảnhhưởng tiêu cực đến bộ mặt tương lai của đất nước Đó chính lý do tôi chọn đề tài
“Chủ nghĩa hiện sinh - Những biểu hiện và giải pháp đấu tranh chống tư tưởng hiện sinh trong lối sống của thanh niên Việt Nam hiện nay” Đây chính là một
trong những vấn đề cấp thiết đang được đặt ra có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đốivới thanh niên Việt Nam hiện nay
2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.
Tiểu luận nhằm làm rõ về mặt lý luận tư tưởng chủ nghĩa hiện sinh và ảnhhưởng của nó đối với sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay, từ đó góp thêm tiếngnói vào việc đánh giá đúng thực trạng và tìm giải pháp loại bỏ những hạn chế của tưtưởng hiện sinh trong đời sống thanh niên ở Việt Nam hiện nay
Nhằm làm rõ thêm về mặt lý thuyết và thực trạng của chủ nghĩa hiện sinh trongđời sống của thanh niên ở Việt Nam hiện nay, đồng thời phê phán lối sống của tưtưởng hiện sinh ở trong một số bộ phận thanh niên trong thời gian hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Do giới hạn của bản thân về hệ tư tưởng nên tiểu luận chỉ tập trung nghiên cứunhững ảnh hưởng của hệ tư tưởng hiện sinh thể hiện qua lối sống của thanh niên ởViệt nam hiện nay
4 Phương pháp nghiên cứu :
Trong quá trình viết về đề tài tiểu luận, bản thân sử dụng các phương pháp:logic; phân tích; tổng hợp; bình luận; và sử dụng các kiến thức của chính trị học, hệ
tư tưởng học; phương pháp quan sát xã hội, phương pháp lịch sử
Tiểu luận được viết dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin ; tư tưởng
Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam
5 Kết cấu của tiểu luận :
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận nàygồm 3 chương :
Chương 1 : Chủ nghĩa hiện sinh, những biểu hiện của chủ nghĩa hiện sinh.
Trang 3Chương 2 : Thực trạng và sự ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong thanh
niên Việt Nam.
Chương 3 : Quan điểm và giải pháp chống tư tưởng hiện sinh trong lối của thanh niên Việt Nam hiện nay.
Quá trình xây dựng tiểu luận tuy có nhiều cố gắng, thận trọng đối với từng nộidung, nhưng bản thân chắc không tránh khỏi những hạn chế, sơ xuất nhất định.Mong nhận được sự hướng dẫn, đóng góp của thầy để Đề tài tiểu luận được hoànthiện, mang tính khoa học thực tiễn của bản thân và địa phương
Trang 4CHƯƠNG 1 CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA CỦA NGHĨA HIỆN SINH
1.1 Chủ nghĩa hiện sinh :
Chủ nghĩa hiện sinh hay còn gọi là "triết học về tồn tại" là một trong nhữngtrào lưu tư tưởng triết học phương tây hiện đại xem con người như là một bản thểđộc đáo, có một không hai, có khả năng tự quyết định số phận của mình Chủ nghĩahiện sinh ra đời vào giữa hai cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thếgiới thứ hai và kéo dài cho đến cuối những năm 60 của thế kỷ XX Chủ nghĩa hiệnsinh ra đời góp phần vào sự phát triển của triết học phương tây hiện đại và hệ tưởngcủa chủ nghĩa tư sản Tư tưởng hiện sinh không chỉ ảnh hưởng tới đời sống tinh thần
ở châu Âu nơi nó ra đời mà nó còn có tầm ảnh hưởng trên cả thế giới, không chỉ lúc
nó ra đời mà còn tận tới ngày nay
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, châu Âu bước vào tình trạng khủng hoảng vềtất cả các mặt từ chính trị, xã hội, tư tưởng … Tình trạng bất an ngày càng gia tăng,đặc biệt là chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra làm hàng triệu người trở thành nạnnhân của “trò chơi chiến tranh”
Tinh thần của con người lúc này rơi vào tình trạng hoang mang đến tột độ Giờđây nhân tính được thay bằng thú tính, cơ cấu xã hội bị đảo lộn lung lay đến tận gốc
rễ, pháp luật chính trị trở thành trò chơi “ảo thuật trong tay những người cầmquyền”, mọi luân lý bị xem thường, bao nhiêu nghịch cảnh thương tâm xảy ra Conngười trong giai đoạn này dường như mất hết niềm tin vào cuộc sống, nghi ngờ mọigiá trị, con người trở nên buồn chán, vô nghĩa và nhân cách bị tha hóa theo hoàncảnh sống
Mặc dù trong hoàn cảnh chiến tranh xảy ra liên miên nhưng khoa học kỷ thuậtvẫn tiếp tục phát triển và đạt được nhiều thành tựu đáng kể góp phần vào việc tăngnăng suất tạo ra nhiều của vật chất hơn Nhưng từ đó cũng là nguyên nhân làm chocon người thêm phần nghi ngờ tại sao khoa học kỷ thuật phát triển làm ra nhiều củacải hơn vậy sao lại vẫn có chiến tranh, sao không mang lại cho nhân loại cuộc sống
ấm no hạnh phúc Trong bối cảnh ngự trị của tư duy duy lý cực đoan đó con người
Trang 5chỉ như những đồ vật, những cái linh kiện máy móc của các thiết bị trong các nhàmáy công xưởng của các ông chủ tư bản mà thôi.
1.2 Nguồn gốc ra đời của chủ nghĩa hiện sinh.
Chủ nghĩa hiện sinh phản ánh bước tranh hiện thực về sự khủng hoảng tột độcủa chủ nghĩa tư bản chuyển vào giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Là sự phản ứng tiêucực của giới trí thức tư sản và tiểu tư sản đối với sự tha hóa xã hội và mặt trái củakhoa học kỷ thuật
1.2.1 Điều kiện kinh tế xã hội :
Đây là giai đoạn mà kinh tế tư bản phát triển đến giai đoạn phồn thịnh nhất,nền sản xuất tư bản được áp dụng những thành tựu của khoa học kỷ thuật nên tạo ranăng suất cao hơn như C.Mác nói “phương thức sản xuất tư bản đã tạo ra lượng củacải nhiều gấp mấy làn các phương thức sản xuất trước đã tạo ra” Nhưng lượng củacải này không phải là lượng của cải của toàn xã hội mà tập trung trong tay cuả giaicấp tư sản giai cấp thống trị xã hội Giai cấp công nhân và nhân dân lao động chính
là những người tạo ra nguồn của cải khổng lồ của chủ nghĩa tư bản nhưng chính họlại là những người sống dưới mức nghèo khổ chiếm phần lớn của xã hội còn giai cấp
tư sản chỉ chiếm một số lượng rất ít nhưng lại chiếm phần lớn của cải xã hội, khôngnhững thế giai cấp công nhân và những người lao động họ không biết sẽ bị đẩy rangoài đường lúc nào không biết, nguy cơ thất nghiệp là rất lớn
Mọi người trong xã hội đặt ra câu hỏi rằng khoa học kỷ thuật phát triển tạo ramột lượng của cải khổng lồ nhưng nền kinh tế tư bản lại không mang lại cho mọingười cuộc sống ấm no, mà giai cấp công nhân và nhân dân lao động vẫn sống cuộcsống nghèo khổ sống trong những khu nhà ổ chuột Họ đang sống trong nền kinh tế
tư bản đầy bất công sự giàu có thì có thừa nhưng sao họ không được hưởng thụ và
đó cũng là những công sức mà họ làm ra
Kinh tế phát triển nhưng kết quả của sự phát triển đó là chiến tranh xảy ra liênmiên chỉ chưa đầy 1/4 thế kỷ mà đã có hai cuộc chiến tranh xảy ra trên phạm vi thếgiới Chiến tranh đẩy nhân dân vào vòng lầm than, khổ ải Những cuộc chiến nàyxảy ra không một chút chính nghĩa nào chỉ là để chứng tỏ “xem ai là kẻ đi ăn cướpđược nhiều nhất” kẻ nào thể hiện được bản chất ăn cướp của mình nhất Vì chiếntranh mà đã làm cho tất cả mọi thứ ở trên đời này không còn dù chỉ là một chút
Trang 6nghĩa lý nào cả, tất cả đều vô nghĩa, con người mất đi niềm tin vào cuộc sống Đâychính là một chủ đề mà được các tác phẩm văn chương hay triết học trong giai đoạnnày đều mô tả và đề cập đến Qua các tác phẩm này mỗi tác gia đều trở thành nhữngnhà hiện sinh, họ đều muốn tìm vào một nơi nào đó để chia sẻ sự chán chường vềcuộc sống thực tại đầy đau khổ, không lối thoát, mọi thứ trên đời trở nên phi lý buồn
bã, sự đảo lộn của xã hội, nhân sinh quan về cuộc sống của con người trong giaiđoạn này và những tác phẩm đó họ muốn lối thoát, họ muốn chứng minh sự tồn tạicủa họ với xã hội
1.2.3 Nguồn gốc tư tưởng :
Chủ nghĩa hiện sinh đã mượn một số yếu tố trong triết học đời sống, chẳng hạnmượn ở Dilthey phương pháp chú giải học như một phương pháp đặc biệt khác vớicác phương pháp khoa học, các phương pháp logic để nhận thức được cái tinh thầnhay “mượn” ở Nitzsche thái độ hạ thấp coi thường khoa học và tư duy khoa họctrong việc nhận thức đời sống bất tận với tư cách là một hiện thực đặc biệt, hay
“mượn ở Bergson với thuyết trực giác, bằng tình cảm, so với nhận thức bằng trí tuệ,
lý tính và khoa học Chủ nghĩa hiện sinh còn đi xa hơn triết học đời sống Nếu triếthọc đời sống coi tư duy khoa học là thô thiển, nhưng vẫn là phương tiện để thíchnghi với cuộc sống, thì trái lại chủ nghĩa hiện sinh khẳng định sự bất lực của nótrong việc giải quyết vẫn đề tồn tại của con người
Chủ nghĩa hiện sinh đã sử dụng phương pháp hiện tượng học của Husserl,phương pháp hướng vào việc nhìn thấu một cách trực tiếp bản chất của sự vật trongquá trình trải nghiệm sự vật đó sau các giai đoạn quy giảm hiện tượng học và quygiảm tiên nghiệm trên cơ sở phân tích ý hướng tính Chủ nghĩa hiện sinh đã bản thể
Trang 7luận hóa hiện tượng học của husserl hay hiện tượng học hóa bản thể luận củakierkegaard, cố gắng qua đó tìm ra được cấu trúc tiên nghiệm của tồn tại con người.Kierkegaard xem xét tồn tại con người, hiện sinh như một đối tượng triết học,ông xác định cấu trúc hiện sinh với khái niệm “sợ hãi”, “sự tuyệt vọng” và “tínhcương quyết” Theo Kierkegaard, chỉ có tư duy hiện sinh, chữ không phải là lý tính,
tư duy khoa học có khả năng tiếp cận nhận thức thế giới nội tâm của con người vàthâm nhập được vào tồn tại con người với tư cách hiện sinh, bởi vì tư duy khoa họcchỉ xuất phát từ sự quan tâm thuần túy, trừu tượng và vô tình, còn tư duy hiện sinhliên quan đến những tình cảm của con người và đời sống nội tâm của con người.Chủ nghĩa hiện sinh sau này đã tiếp nhận ở kierkegaard luận điểm này Do vậykierkegaard đã thực sự trở thành cha đẻ của chủ nghĩa hiện sinh nói chung
Triết học đời sống là một xu hướng triết học phi lý ở Đức và Pháp từ nửa cuốithế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cố gắng làm sáng tỏ các vẫn đề về ý nghĩa, mục tiêu vàgiá trị của cuộc sống Triết học đời sống, xem xét mọi tồn tại như là biểu hiện củacuộc sống, biểu hiện của một khởi nguyên nào đó không đồng nhất với cả vật chấtlẫn tinh thần và hiện thực đó có thể là nhận thức được nhờ trực giác
Gắn liền với sự phát triển của sinh vật học, tâm lý học, triết học đời sống là sựphản ứng của bức tranh thế giới, đối với chủ nghĩa duy vật máy móc Triết học đờisống có thể xem là một cố gắng khắc phục những hạn chế của duy vật máy móc đó
từ lập trường của chủ nghĩa duy tâm, từ quan điểm của chủ nghĩa phi duy lý, chủnghĩa hư vô, chủ nghĩa khoa học Như vậy, triết học đời sống bênh vực tình cảm,bản năng chống lại lý trí, trí tuệ, bênh vực trực giác chống lại khái niệm, bênh vựccái sáng tạo chống lại cái máy móc
Có hai nhóm chủ yếu trong triết học đời sống : Nhóm thứ nhất gồm có các đạidiện tiêu biểu chủ yếu như A.Schopenhauer (1788-1860), F.Nitzsche(1844-1900).W.Dilthey(1833-1911) Nhóm này xem cuộc sống như là ý chí, cảm tính bêntrong, như là trò chơi phi lý của các thế lực tinh thần Nhóm này chống lại việc xemxét các hiện tượng tinh thần, ý thức từ quan điểm của khoa học tự nhiên Nhóm thứhai với đại diện là Bergson (1859-1941) xem xét cuộc sống dưới góc độ sinh họccho toàn bộ hiện thực Đưa ra thuyết trực tính , khoa học Chủ nghĩa hiện sinh đãtiếp nhận ít nhiều các yếu tố này ở các đại biểu khác nhau của triết học đời sống
Trang 81.2.4 Nguồn gốc nhận thức :
Về mặt nhận thức, chủ nghĩa hiện sinh là sự phản ứng đối với chủ nghĩa duy lývới các hình thái khác nhau của nó như tư tưởng khai sáng châu Âu và tư tưởng triếthọc cổ điển Đức Theo các nhà tư tưởng hiện sinh, đặc trưng cơ bản của tư duy duy
lý là ở chõ nó xuất phát giữa chủ thể và khách thể, chia thế giới thành hai lĩnh vực làkhách quan và chủ quan Kết quả là, đối với nhà duy lý, toàn bộ thế giới hiện thực,
kể cả con người chỉ được xem như một đối tương hay bản chất nào đó của nền khoahọc và triết học khách quan Sự tồn tại đặc thù của con người như một nhân cách tư
do đã không hề được chú ý đến Nguồn nhận thức của tư tưởng hiện sinh chính là sựkhủng hoảng của nền khoa học, sự bất lực của nó đối với về ý nghĩa của con người.Cho đến thế kỷ XIX, ngự trị một xu hướng cho rằng khoa học vai trò vạn năngcủa khoa học, khoa học có thể giải quyết tất cả các vẫn đề về nhân sinh, rằng vũ trụkhông có gì là huyền nhiệm, với sự phát triển của khoa học kỷ thuật thì nhất địnhcon người có thể thỏa mãn tất cả các nhu cầu về tinh thần và vật chất Tuy nhiên, sựphát triển của khoa học kỷ thuật không đồng nhất với sự phát triển của xã hội Lý tríkhoa học đã không cải thiện được nhân sinh Khoa học bị rơi vào cuộc khủng hoảngnền tảng sâu sắc Cuộc khủng hoảng này gắn liền với cuộc khủng hoảng trong vật lý
và sự ra đời của thuyết tương đối của Anxtanh Khoa học còn tỏ ra bất lực trước vẫn
đề tồn tại của con người, trước cảm giác sợ hãi, chán chường và bế tắc, bất lực củacon người Đặc biệt khoa học và lý tính bị tố cáo là sai lầm, vì đã xem con người làmột hiện tương vật lý thuần túy, không thấy được vị trí đặc biệt của con người
Yếu tố này đã đặt cơ sở cho tư tưởng hiện sinh - chủ nghĩa hiện sinh ra đời, xuhướng nghiên cứu tồn tại đặc biệt của con người, vẫn đề tự do, vẫn đề ý nghĩa sự tồntại của con người, giải đáp các vẫn đề ý nghĩa tồn tại của con người, giải đáp các vẫn
đề khủng hoảng xã hội v.v…
Vì vậy, sự xuất hiện của chủ nghĩa hiện sinh đã có sưc hấp dẫn kỳ lạ đối vớicác tầng lớp trí thức trẻ, nhất là giới sinh viên, vì nó đánh trúng tâm tư nguyện vọngcủa họ muốn lý giải và thay đổi số phận của mình, không muốn tiếp tục tha hóa khỏibản chất của mình trong một thế giới buồn chán và phi lý, phá bỏ mọi quy tác trật tựcủa xã hội tư bản chủ nghĩa, để đặt được tự do tuyệt đối cho cá nhân, đặt được bảnsăc cá nhân độc đáo của mình
Trang 91.3 Những đặc điểm chính của chủ nghĩa hiện sinh :
Xuất phát điểm của chủ nghĩa hiện sinh là hiện sinh với tư cách là hạt nhân củacái tôi, của tồn tại con người Để tiếp cận được tính độc đáo, tính không lặp lại bảnsắc riêng của hiện sinh, của đời sống, của đời sống nội tâm, của cái tôi cá nhân theochủ nghĩa hiện sinh, không thể dựa vào khoa học, vào sự phân tích lý tính Việcnhận thức bản thân mình với tư cách là hiện sinh ở con người chỉ có thể trong nhữngtình huống đặc biệt nhất của cuộc đời, tình huống giới hạn, chẳng hạn như thời điểmcon người bị hấp hối phương pháp thâm nhập vào thế giới của hiện sinh chính làtrực giác hay linh cảm, là thông hiểu Ở chủ nghĩa hiện sinh có thể nhận thấy sự kếthừa phương pháp hiện tượng học cảu husserl được lý giải theo hướng phi duy lý.Chống lại phương pháp tư duy duy lý, chủ nghĩa hiện sinh đưa ra phương pháp
và hình thức thể hiện độc đáo Các nhà tư tưởng hiện sinh thường có xu hướng trìnhbày các tư tưởng của mình chủ yếu thông qua các phương pháp, các loại hình nghệthuật, thơ, kịch, nhật ký v.v , chứ không phải ở dang lý thuyết hệ thống thế nên cácnhà nghiên cứu hiện sinh cho rằng có bao nhiêu nhà hiện sinh thì có bấy nhiêu nhàchủ nghĩa hiện sinh Nhờ đó, mà tư tưởng hiện sinh dễ đi vào lòng người, đễ phổ cậptrong lòng xã hội, và sức lan tỏa rộng lớn Vì thế mà mặc dù cũng là các luân điểmtriết học nhưng chủ nghĩa hiện không khô khan như các tư tương triết học khác.Chống lại quan điểm coi con người chỉ là những đồ vật hay phương tiện nào
đó, chủ nghĩa hiện sinh cho rằng với tính cách là một phương thức sống hay thái độsống độc đáo ở con người là cái có trước bản chất, hơn nữa, còn sinh ra bản chất, cóthể tạo cho mình bản chất nào đó Theo các nhà hiện sinh, khác biệt căn bản của conngười với các sự vật các sinh vật khác được xác định trước là ở điểm này : nếu sóphận và bản chất trong quá trình tồn tại của mình Nói khác đi, nếu ở các sự vật haysinh vật, bản chất có trước tồn tại, thì ở con người sáng tao ra bản thân, bản chất củamình một cách tự do, chẳng hạn người ta tự do tạo cho mình một bản chất là một kẻhèn nhát hay bản chất một người anh hùng Theo tư tưởng hiện sinh, chính mỗi conngười chữ không phải do hoàn cảnh lịch sử xã hội quyết định bản chất của mình Sốphận con người nằm trong tay mình và do chính mình quyết định bản chất của mìnhthông qua các dự án của cá nhân, các thiết kế, các chương trình hành động cho cuộcđời mình Để nâng cao tính chủ quan tuyệt đối và bản sắc độc đáo của con người cá
Trang 10nhân, tư tưởng hiện sinh lên tiếng chống lại kiểu con người đại chúng, con ngườikhông có bản sắc riêng, con người bị tha hóa khỏi cuộc sống đích thực của mình.Trong tư tưởng hiện sinh, vấn đề tự do có vị trí đặc biệt Với tính cách là sự lựachọn một trong vô số các khả năng, tự do năng lực đặc biệt chỉ có ở con người, mộtđặc trưng phân biệt con người với các đồ vật và sinh vật khác Nhấn mạnh tính siêuviệt của con người, đòi hỏi luôn vượt lên chính mình để đạt được tự do của bản thân,
tư tưởng hiện sinh đòi hỏi tự do tuyệt đối cho mỗi cá nhân, thoát khỏi mọi sự ràngbuộc của quy tắc và trật tự xã hội Tự do tuyệt đối là cái cao nhất của con người Tư
do gắn liền với hiện sinh, với trách nhiệm về những gì mà bản thân đã chọn và thựchiện Con người không thể biện minh cho sai lầm của mình bằng hoàn cảnh Tự dokhông thể giải thích bằng lý trí
Tư tưởng hiện sinh dương như xuất phát từ cái nhìn bi quan về thân phận của
co người Con người được xem là con vật bị bỏ rơi, bị ruồng rẫy, bị ném vào trongthế giới một cách bơ vơ, cô đơn với nỗi kinh hoàng khủng khiếp, để rồi lặng lẽ đivào cái chết hay sống tuyệt vọng, vì không lý giải được về sự tồn tại của mình trongcuộc sống này được coi là vô nghĩa và phải tự lo liêu về số phận của minh, sự khủnghoảng về cuộc sống
Tư tưởng hiện sinh không thừa nhận sự tách rời giữa chủ thể và khách thể Conngười không tách biệt với thế giới, mà gắn liền với thế giới riêng của mình Đó làquan hệ lưỡng hợp của chủ thể và khách thể, trong đó đối tượng bị quy định bởi tình
ý hướng của chủ thể, của ý thức và ý thức bao giờ cũng là ý thức về đối tượng
1.4 Những đại diện tiêu biểu của chủ nghĩa hiện sinh :
E.Huserl (1859-1938) là người sáng lập hiện tượng học, nhờ đó chủ nghĩa hiệnsinh mới có cơ sở lý luận để trở thành một triết học Lý luận của ông về ý thức vàtính ý hướng của nó, về sự tương hỗ năng tri đã có vai trò lớn để xây dựng luận đề
cở bản của chủ nghĩa hiện sinh là hiện sinh có trước bản chất
Khi nghiên cứu về chủ nghĩa hiện sinh chúng ta không thể không nói tớiKierkegaard (1812 - 1855) sinh ra tại Đan Mạch ông được coi là cha đẻ của chủnghĩa hiện sinh Ông là triết gia đầu tiên đã đem đời mình, đời cha mình ra để suynghiệm về nỗi thống khổ của con người Với ông, con người không phải là conngười trừu tượng, con người phổ quát, con người được đem ra làm vật thể để lý luận
Trang 11như trong triết học duy lý của Heghen, con người mà ông khảo sát ở đây là chínhbản thân ông, với những giai đoạn trong đường đời Đó là lý do khiến ông trở thànhông tổ đích thực (authentique) của triết học Hiện Sinh Người ta nói rằng “hiệntượng học Đức + kierkegaard = chủ nghĩa hiện sinh” Ông tiến hành phê phán chủnghĩa duy lý của A.Comte, đặc biệt là của heeghen, có thể nói chủ nghĩa hiện sinh
đã rút ra những chủ đề của mình từ sự phê phán Heghen Sau này, Sartre, Camus,Simone de Beauvoir và những tác giả có khuynh hướng hiện sinh khác, như các nhàvăn trong phong trào tiểu thuyết mới v.v hầu như tất cả đều viết về mình, đều trakhảo chính mình để tìm hiểu sự thật dưới các dạng thức khác nhau Triết học củaKierkergaard là triết học nghiệm sinh trên cá nhân tác giả
1.5 Qúa trình du nhập của chủ nghĩa hiện sinh vào Việt Nam :
1.5.1 Thời kỳ trước năm 1945 :
Vào thời kỳ này ở châu Âu mà đặc biệt là ở Tây Âu chủ nghĩa hiên sinh đặt tớimức độ toàn thịnh với điều kiện thuân lợi của sự phát triển của giới truyền thông vàsách báo chủ nghĩa hiện sinh càng có cở hội phát triển mạnh mẽ hơn
Việt Nam trong giai đoạn này đang là thuộc địa của pháp, nước Việt Nam làmột nươc thuộc đia nửa phong kiến Các tầng lớp nhân dân chụi nhiều tầng áp bứcbóc lột, đặc biệt là thực dân Pháp với các chương trình khai thác thuộc đia càng làmcho nền kinh tế ngày càng kiệt quệ, xã hội hoảng loạn Mọi tầng lớp nhân dân bị ápbức, bóc lột đến tận xương tủy, nông dân bị mất đất, mất ruộng phải trở thành “culy” trong các đồn điền cao su hay đi làm công nhân trong các xưởng với những đồnglương chết đói không nhưng thế họ còn phải thường xuyên bị cúp phạt Không chỉgiai cấp nông dân mà còn các tầng lớp khác tư sản dân tộc thì bị tư sản mại bản và
tư sản Trung Hoa chen ép không ngóc đầu lên được Tầng lớp tri thức tiểu tư sảncùng tầng lớp sĩ phu và các giai tầng khác đều chịu chung sô phận như vậy cả, sốphận của những kẻ nô lê, mất nước, mất tư do
Vì không cam chịu bị áp bức, không cam chịu làm nô lệ những người ViệtNam yêu nước lúc bấy giờ đã đứng lên dương cao ngọn cờ chống ngoại xâm, song
vì thực dân Pháp lúc này con quá mạnh, hơn nữa họ chưa có một đường lối đấutranh đúng đắn chưa có một giai cấp lãnh đạo để đấu tranh gianh chính quyền về taymình Kết quả của các cuộc đấu tranh đó là đều bị đàn áp trong biển máu Cuộc sống
Trang 12của các tầng lớp nhân dân lúc nay trở nên tuyệt vọng chán nản, họ dương như khôngcòn tim cho mình được một chỗ dựa thực sự nào có thể bấu víu vào được và họmuốn chạy trốn thực tại.
Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (1930), đã thắp sáng lên niềm tin hi vọng vàocuộc đấu tranh giành lại chủ quyền độc lập của dân tộc, nơi mà nhân dân đặt được hivọng của mình là có thể giải thoát khỏi thực tại cuộc sống đau khổ dưới ánh đô hộcủa thực dân pháp
Như vậy, Việt Nam lúc này là một miếng đất màu mỡ để chủ nghĩa hiện sinhtìm đến nơi mà chủ nghĩa hiện sinh có thể gieo mầm sinh sôi và nảy nở phát triển.Bởi vì bản chất của chủ nghĩa hiện sinh là nó chỉ có thể sinh sôi nảy nở, phát triểntrên những vùng đất mà con người ở đó không còn niềm tin và hi vọng mọi giá trị vềcuộc sông không còn, con người nghi ngờ về cuộc sống thực tại
Bao giờ cũng vậy tầng lớp mà chủ nghĩa hiện sinh có thể tiếp cận một cáchnhanh nhất đó thanh niên và tầng lớp tiểu tư sản, đó là tầng lớp nhạy cảm nhất vềmọi sự biến đổi trong cuộc sống thường ngày họ luôn muốn khăng định mình với xãhội Nhưng trong xã hội Việt Nam lúc bấy giờ tất cả mọi tầng lớp đều bị áp bức bịbóc lột đều bị dồn đến “bước đường cùng” không cò lối thoát, bị bần cùng hóa thếnên tư tưởng hiện sinh nhanh chóng ăn sâu vào trong tầng lớp này
Và điều thể hiện rõ nét nhất mà chúng ta có thể nhận thấy về những tư tưởnghiện sinh trong giai đoạn này là qua thơ văn Các nhà văn, nhà thơ trong giai đoạnnày đều muốn thể hiện sự khóc than cho sự bất lực của mình qua các tác phẩm Tathấy ở trong phong trào “Thơ mới” sự lãng mạn đến thê thảm và tuyệt vọng đối cuộcđời Ngay trong câu thơ “một nhành củi khô lạc mấy dòng” (Trang giang-Huy Cận)hay “trên ruộng cánh cò phân vân” một cuộc sông không có phương hướng, họdường như không xác định được tương lai mình sẽ đi về đâu, mọi thứ lúc này đều làcon số không Không chỉ trong các bài thơ của các nhà “Thơ mới” chúng ta có thểthấy trong các tiểu thuyết các nhân vật trong đó là một trí thức tiểu tư sản nhận thấymình sống trên cuộc đời này là thừa thãi vô ích trong “Đời thừa-Nam Cao” haynhững con người bị xã hội thực dân đưa đẩy họ tới con đường tha hóa nhân cách, lôi
họ xuống đáy của xã hội nhấn chìm họ dưới đó dù họ có khao khát trở lại làm mộtcon người lương thiện nhưng không thể mà phải tự kết liễu đời mình trước ngưỡng
Trang 13cửa quay lại với cuộc sống làm người “Chí Phèo-Nam Cao” và ta có thể tìm đượcnhững con người như vậy trong hầu hết các tác phẩm văn học trong giai đoạn này.
1.5.2 Từ năm 1945 đến 1954 :
Đây là thời kỳ mà Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đãdành được độc lập của đất nước song thực dân Pháp đã quay lai xâm lược thêm mộtlần nữa “chúng muốn cướp nước ta thêm một lần nữa”(Chủ tịch Hồ Chí Minh).Nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam lại bước vàocuộc kháng chiến bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc khi mà vùa mới dành lại chuađược bao lâu
Cuộc kháng chiến chống Pháp được diễn ra toàn diện trên tất cả các lĩnh vực từkinh tế, chính tri, văn hóa, xã hội , vì một mục tiêu lớn nhất đó là bảo vệ chủ quyềndân tộc vì độc lập tự do của dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân Thế nên chủ trươngcủa Đảng cộng sản Việt Nam lúc này là kêu gọi toan dân đoàn kết, tập hợp mọi lựclượng, tất cả các giai tầng trong xã hội để quyết tâm giành cho được độc lập dân tộc
dù phải hi sinh bao nhiêu xương máu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tường nói : “dù phảiđốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải dành cho được độc lập” Vì lý do dân tộc vì
tổ quốc xã hội Việt Nam lúc bấy giờ trỏ thanh một ngôi trường tư tưởng lớn để hìnhthành những con người có nhân cách tốt, chủ nghĩa anh hùng dân tộc, anh hùng cáchmạng lên ngôi, mọi người đều vì tổ quốc vì cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại của dântộc Việt Nam
Tuy nhiên, ở những vùng địch tạn chiến thì tình hình hết sức phức tạp Ởnhững vùng đó thực dân pháp tích cực chống phá những hoạt động nhằm xây dựnglối sống mới, chúng hết sức phản động trong việc tuyên truyền về những tư tưởngđộc hại… đặc biệt là lối sống của chủ nghĩa hiện sinh vào trong đời sống của nhândân đặc biệt là thanh niên Đối với thanh niên chúng ra sức truyền bá những tưtưởng đồ trụy, lối sống không lành mạnh, khuyến khích thanh niên đi vào con đườngtruy lạc, sống không có định hướng gì cho tương lai Mục đích thâm độc của chúng
là nhằm cho một lớp thanh niên trong xã hội Việt Nam lúc bấy giờ sống vô lý tưởng,không có niềm tin vào tương lai của đất nước, sãn sàng bán nước, đi làm tay sai chochúng bán rẻ đất nước, làm cho Đảng không còn lược lượng nữa
Trang 14Đáng chú ý hơn là chúng lợi dụng tôn giáo để cài những tên gián điệp đội lốtgiáo sĩ, tổ chức các giáo hội, những thánh đường công khai chống lai tổ quốc Đặcbiệt ở đây chủ nghĩa hiện sinh đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc tạo ranhững con người “anh hùng” sãn sàng làm những việc làm dù là tàn ác vô nhân tínhnhất Những mẫu người như thế được chúng ca ngợi tán dương, tán tụng đến mức
“vứt bỏ” cả bộ đồ tu hành biến thành những con thú đội lốt người, giết người man
rợ Đó là thứ chủ nghĩa hiện sinh như của kierkegaard đạt đến giai đoạn “tôn giáo”hay đóng vai “siêu nhân” của Nietzsche
1.5.3 Từ năm 1954 đến 1975 :
Đây là thời kỳ mà dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản ViệtNam, tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Việt Nam tạm thời bị chiacắt làm hai miền, miền Bắc tiến hành xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hộiđồng thời chi viên cho miền Nam chống chính quyền tay sai và đế quốc Mỹ
Trong giai đoạn này ở miền Bắc kiên định đi theo học thuyết Mác – lênin làmnền tảng cho xã hội Chủ nghĩa Mác – lênin đã thực sự làm thay đổi lối sống, tinhthần con người sống nhân ái, đồng lòng, yêu cái thiện, ghét cái ác, mọi người trong
xã hội được nâng cao tinh thần trách nhiêm có ý thức với cộng đồng Nền kinh tếtừng bước được đổi mới, chính vì những lý do đó mà nghững chủ nghĩa phi khonghọc không có cơ hội để tồn tại
Còn ở miền Nam, để chọn một lý thuyết triết học và mỹ học được du nhập và
có ảnh hưởng rộng rãi nhất trong lý luận và sáng tác văn học ở miền Nam Việt Namnhững năm 1954-1975, có lẽ nhiều người sẽ không ngần ngại chọn chủ nghĩa hiệnsinh Ảnh hưởng đó thể hiện ở chỗ đây là trào lưu, tuy lúc đậm lúc nhạt, nhưng đãhiện diện gần như trọn cả một giai đoạn lịch sử đen tối và phức tạp Ảnh hưởng đóthể hiện cả trên bình diện lý luận lẫn trên bình diện sáng tác, cả trong giới chuyênmôn lẫn trong độc giả phổ cập, cả trong nhà trường lẫn ngoài nhà trường Điều đócòn thể hiện ở chỗ đây là một ảnh hưởng đa chiều, có thuận có nghịch, có hiện sinh
và phản hiện sinh, có những sản phẩm chính cấp và sản phẩm thứ cấp, có những đứacon chính thức lẫn “những người con hoang”
Khi chính quyền Ngô Đình Diệm dưới sự bảo trợ của đế quốc Mỹ dựng lên mộtchính quyền ở miền nam Việt Nam, lý thuyết triết học phương Tây mà người Sài
Trang 15Gòn nghe nói đến đầu tiên không phải là chủ nghĩa hiện sinh, mặc dù đây là lúc chủnghĩa này đang hình thành một trào lưu sôi nổi ở Tây Âu Lý thuyết được gia đình
họ Ngô đề cao và quảng bá lúc đó là chủ nghĩa nhân vị Nhưng chủ nghĩa hiện sinh
đã được đưa vào giảng dạy trong nhà trường và đồng thời cùng sách báo được dunhập từ nước ngoài khiến chúng trở nên tạp nham Nhưng mà mục đích thâm độccủa kẻ muốn gieo dắt nhưng tư tưởng này thì không thay đổi đó là muốn làm hưhỏng , truy lạc, bại hoại con người mà chủ yếu hướng đến đó là tầng lớp thanh niên
Đi kèm với những lý thuyết đó là quân đội viễn chinh mà đế quốc Mỹ đemsang với những lối sống buông thả, đồ trụy, phóng đáng, bụi đời Không những thếlúc này ở niềm Nam những tệ nạn xã hội tràn lam, nhưng bang cướp có tổ chức mọclên đầy rẫy, cùng đủ loại giáo phái du nhập vào càng làm cho nền van hóa ở miềmNam lúc này trở nên hỗn tạp hơn bao giờ hết, những giá tri văn hóa dần dần bị biếndạng bị hoại tử trong lòng xã hội Trong xã hội bị xé toang từng mảnh về tinh thần
đế quốc Mỹ vầ bè lũ tay sai của chúng tích cực truyền bá về cái mà chúng cho là
“anh hùng” cho là “siêu nhân”
Nhưng bên cạnh những một xã hội bị đầu độc dẫn tới bị tổn hại nghiêm trọngthì vẫn còn những lực lượng tiến bộ để giữ gìn những bản sắc văn hóa, những giá trịtruyền thống Đó là Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam đặt dưới sựlãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam
1.5.4 Giai doạn từ 1975 đến nay :
Sau khi giải phóng miền Nam hoàn thành sự nghiệp cách mạng trên phạm vitoàn quốc (1975) Đảng ta đã có nhiều biện pháp về văn hoá tư tưởng để loại bỏnhững tư tưởng tiêu cực của chế độ cũ còn lại trong những vùng mới được giảiphóng , đồng thời khắc phục những tư tưởng văn hóa độc hại
Cải tổ lại các trường đại học và cả hệ thống giáo dục trong toàn quốc kiênquyết chống những tư tưởng văn hoá độc hại của chủ nghĩa thực dân đế quốc Đồngthời với hệ thống giáo dục chúng ta cũng đang quản lý toàn diên về hệ thống truyềnthông và các nguồi văn hóa ngoại nhập không cho các luông tư tưởng phản độngxâm nhập vào nước ta
Trang 16Ngoài ra chúng ta cũng tích cực sử dụng các biện pháp trấn áp các loại tộiphạm như cướp giật, lưu manh còn tồn tại dưới chế độ cũ sót lại làm cho đời sốngthêm lành mạnh trong sạch.
Và chủ nghĩa hiện sinh trong giai đoạn mới này nó tồn tại dưới vỏ bọ mới tinh
vi hơn nhằm lừa sự cảnh giác của chúng ta về nó để cho chủ nghĩa hiện sinh con cóthể tồn tại được.Nhưng dù sao thì về mặt bản chất nó vẫn là một tư tưởng làm chocon người xuống cấp về đạo đức làm cho con người mất niềm tin vào cuộc sống cầnphải loại bỏ
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH
ĐỐI VỚI THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1 Những biểu hiện của tưởng hiện sinh của thanh niên Việt Nam hiện nay :
Thanh niên trước hết mang đầy đủ những đặc điểm chung của con người, màtheo Mác là "tổng hoà của các quan hệ xã hội" Nhưng họ còn mang những đặc điểmriêng : Tuổi đời còn trẻ, thường từ 15 đến hơn 25 dễ thay đổi, chưa định hình rõ rệt
về nhân cách, ưa các hoạt động giao tiếp
Thanh niên vì thế dễ tiếp thu cái mới, thích cái mới, thích sự tìm tòi và sángtạo Đây cũng là tầng lớp xưa nay vẫn khá nhạy cảm với các vấn đề chính trị- xã hội,đôi khi cực đoan nếu không được định hướng tốt Chính vì điều này mà chủ nghĩa