Tích hợp giáo dục kỹ năng sống qua môn Địa lý THCS

MỤC TIÊU TẬP HUẤN Sau khi được tập huấn bài này HV có khả năng: - Hiểu được mục tiêu, nội dung, phương pháp khóa tập huấn - Có thái độ thân thiện, cởi mở bày tỏ, chia sẻ những nhu cầu, n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

TÀI LIỆU TẬP HUẤN

TÍCH HỢP GIÁO DỤC

KỸ NĂNG SỐNG QUA MÔN ĐỊA LÍ TRƯỜNG THCS

(Tài liệu lưu hành nội bộ)

Hà Nội- 2010

MỤC LỤC

Bài 1: QUAN NIỆM VỀ KĨ NĂNG SỐNG VÀ PHÂN LOẠI KĨ NĂNG SỐNG 9

Bài 2: MỤC TIÊU, NGUYÊN TẮC, NỘI DUNG GDKNS CHO HS TRONG NHÀ

BÀI MỞ ĐẦU

I MỤC TIÊU TẬP HUẤN

Sau khi được tập huấn bài này HV có khả năng:

- Hiểu được mục tiêu, nội dung, phương pháp khóa tập huấn

- Có thái độ thân thiện, cởi mở bày tỏ, chia sẻ những nhu cầu, nhữngsuy nghĩ, quan điểm, kinh nghiệm giáo dục KNS của bản thân với GV

và bạn bè trong lớp tập huấn

- Có ý thức tham gia xây dựng nội quy lớp tập huấn và tự giác thựchiện bản nội quy đã được xây dựng

II PHƯƠNG TIỆN TẬP HUẤN

- Giấy A4, các phiếu giấy nhỏ, bút viết

- Giấy A0, bút dạ, băng dính, kéo

- Máy chiếu đa năng

- File trình chiếu mục tiêu, nội dung và phương pháp tập huấn

III CÁC HOẠT ĐỘNG TẬP HUẤN

Hoạt động 1: Giới thiệu, làm quen

* Mục tiêu:

- Giúp HV và GV làm quen với nhau,

- Tạo không khí thân thiện, cởi mở, thoải mái trong lớp học

* Phương pháp tập huấn: Chia sẻ theo nhóm đôi/Trò chơi

* Sản phẩm cần đạt: HV biết tự giới thiệu về mình hoặc giới thiệu về bạn

+ Một năng lực/sở thích của bản thân

+ Một đôi nét về gia đình riêng ( nếu muốn chia sẻ)

Ô thứ 1: Chữ kí của những người trong lớp có cùng tháng sinh với mình

Ô thứ 2: Chữ kí của những người trong lớp có chữ cái đầu của tên giốngmình

Ô thứ 3: Chữ kí của những người trong lớp có cùng chiều cao với mình

Ô thứ 4: Chữ kí của những người trong lớp có cùng chiều dài cánh tayvới mình

Ô thứ 5: Chữ kí của những người trong lớp cùng yêu một môn thể thaohoặc nghệ thuật giống mình

Ô thứ 6: Chữ kí của những người trong lớp cùng thích một món ăn giốngmình

Ô thứ 7: Chữ kí của những người trong lớp có nụ cười đáng yêu

Sau khi chơi, GV có thể tổ chức đàm thoại với các HV thảo luận theo cáccâu hỏi:

- Bạn đã xin được bao nhiêu chữ kí?

- Ô nào bạn xin được nhiều chữ kí nhất? Ô nào bạn xin được ít hoặckhông xin được chữ kí?

- Làm thế nào bạn xin được chữ kí của bạn bè vào các ô?(chẳng hạn ô

3, ô 4, ô 6, ô 7,…)

- Có ai trong lớp mình không xin được chữ kí nào không?

- Bạn cảm thấy thế nào khi chơi trò chơi này?

- Qua trò chơi, bạn có thể rút ra điều gì?

Kết luận:

Mọi người xung quanh chúng ta đều là bạn bè Người giống chúng ta vềđiểm này, người giống chúng ta về điểm khác Mọi người trong lớp đều thânthiện, dễ mến, gần gũi đối với nhau Vi vậy, chúng ta không việc gì phải engại, hãy thân thiện và cởi mở chia sẻ các ý kiến, kinh nghiệm của bản thânvới nhau trong quá trình tập huấn

Lưu ý: GV nên cùng tham gia trò chơi với HV để xây dựng mối quan hệ gần gũi thân thiện giữa GV với HV.

Hoạt động 2: Tìm hiểu nhu cầu, mong đợi của HV

* Mục tiêu: Giúp GV biết được các nhu cầu, mong đợi của HV về lớp tập

huấn để có thể đáp ứng trong quá trình tập huấn

* Phương pháp tập huấn: động não viết

* Sản phẩm cần đạt: Phiếu ghi các nhu cầu, mong đợi của HV

* Cách tiến hành:

- GV phát cho mỗi HV một phiếu giấy và yêu cầu HV ghi vắn tắt nhu cầu,mong đợi của mình về lớp tập huấn

- HV ghi phiếu theo yêu cầu

- GV thu lại các phiếu và đề nghị 2 HV thay mặt lớp đọc nội dung các phiếu

GV hoặc 1 HV khác ghi tóm tắt các nhu cầu của cả lớp lên giấy A0 (trừ các

ý trùng lặp) theo các mẫu sau:

NHU CÂU, MONG ĐỢI

Vê nội dung Về phương pháp Về phương tiện Về các đ/k tập huấn

khác

- GV tổng kết lại các nhu cầu mong đợi của HV vê từng vấn đề

Hoạt động 3: Giới thiệu mục tiêu, nội dung, phương pháp tập huấn

* Mục tiêu: Giúp HV nắm được mục tiêu, nội dung, phương pháp tập huấn

* Phương pháp tập huấn: Thuyết trình

* Sản phẩm cần đạt: File trình chiếu về mục tiêu, nội dung và phương pháp

Lưu ý: HV có thể có nhu cầu được học những nội dung nằm ngoài khuôn khổ khóa tập huấn, hoặc đòi hỏi những đ/k tập huấn vượt quá khả năng cho phép Trong những trường hợp này, GV cần phải giải thích rõ phạm vi nội dung tập huấn hoặc điều kiện có hạn của lớp tập huấn để HV hiểu và chấp nhận.

Hoạt động 4: Xây dựng Nội quy lớp tập huấn

* Mục tiêu: Tạo cơ hội cho HV tham gia vào việc xây dựng Nội quy lớp tập

huấn và cam kết thực hiện bản Nội quy

* Phương pháp tập huấn: Động não

* Sản phẩm cần đạt: Bản Nội quy lớp tập huấn do HV xây dựng

Yêu cầu đ/v học viên Yêu cầu đ/v giảng viên

Sau các ý kiến của HV, GV cũng nêu yêu cầu của mình

- GV tự điểm lại các yêu cầu đối với GV, loại ra các yêu cầu không phù hợp

và cam kết thực hiện các yêu cầu còn lại

- Hướng dẫn HV cùng điểm lại các yêu cầu đối với HV và thảo luận lớp: + Các bạn có cam kết thực hiện những điều mà chính các bạn vừa đặt rakhông?

+ Ai sẽ là người giám sát việc thực hiện Nội quy?

+ Đối với những người thực hiện tốt/vi phạm Nội quy thì nên có hình thứckhen thưởng/kỉ luật như thế nào?

- Tổ chức bầu lớp trưởng, lớp phó và phân công nhóm trực nhật từng buổihọc/ngày học

- Yêu cầu HV dán bản Nội quy vào vị trí mà cả lớp cùng quan sát được

- GV kết luận: Đây là bản Nội quy do chính chúng ta xây dựng và cam kếtthực hiện Tất cả các thành viên trong lớp sẽ có trách nhiệm tự giám sát việcthực hiện bản Nội quy này để lớp tập huấn của chúng ta thu được kết quảtốt

IV PHỤ LỤC

Phụ lục 1.1:

MỤC TIÊU KHÓA TẬP HUẤN

Học xong khóa tập huấn này, HV có khả năng:

- Hiểu được những vấn đề cơ bản, cần thiết về KNS và giáo dục KNS cho

HS phổ thông

- Hiểu được nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục KNS cho HS quamôn học/hoạt động giáo dục do mình phụ trách

- Có kĩ năng thực hiện các bài thử nghiệm giáo dục KNS cho HS trong mônhọc/hoạt động giáo dục mà mình đảm nhận.

- Nghiêm túc, tự tin trong quá trình dạy thử nghiệm KNS cho HS

Phụ lục 1.2:

NỘI DUNG TẬP HUẤNBài mở đầu: Giới thiệu mục tiêu, nội dung, phương pháp tập huấn

Bài 1: Quan niệm về kĩ năng sống

Bài 2: Mục tiêu, nguyên tắc, nội dung giáo dục KNS cho HS phổ thôngBài 3: Phương pháp giáo dục KNS cho HS phổ thông

Bài 4: Giáo dục KNS cho HS qua môn …………./HĐGDNGLL

Bài 5: Thực hành

Phụ lục 1.3:

PHƯƠNG PHÁP TẬP HUẤNLớp tập huấn sẽ được tiến hành theo phương pháp cùng tham gia Điều

đó có nghĩa là trong quá trình tập huấn, HV sẽ được tạo cơ hội tham gia tíchcực vào các hoạt động tập huấn, cùng chia sẻ những suy nghĩ, ý kiến, kinhnghiệm về KNS và GD KNS của bản thân,… để thông qua đó, HV sẽ cùngnhau xây dựng và chiếm lĩnh được các nội dung tập huấn dưới sự hướngdẫn, giúp đỡ của GV

*Lợi ích của phương pháp tập huấn cùng tham gia :

2 HV sẽ tích cực, tự giác, hứng thú học tập hơn

3 Tăng cường sự tương tác giữa HV với HV, HV với GV

4 HV sẽ dễ tiếp thu, nhớ lâu và vận dụng được những điều đã được học

* Một số phương pháp tập huấn cụ thể : Động não, nghiên cứu tài liệu, thảo

luận nhóm/lớp, thuyết trình, thực hành, trò chơi, …

BÀI 1 QUAN NIỆM VỀ KĨ NĂNG SỐNG VÀ PHÂN LOẠI KĨ NĂNG SỐNG

I MỤC TIÊU TẬP HUẤN

Sau khi được tập huấn bài này, HV có khả năng:

- Nêu được quan niệm về KNS

- Biết được có nhiều cách phân loại KNS và nêu được các nhóm KNStheo một số cách phân loại phổ biến

- Trình bày được nội hàm của một số KNS cơ bản cần giáo dục cho HSphổ thông Việt Nam

II PHƯƠNG TIỆN TẬP HUẤN

- Tài liệu “Hướng dẫn giáo dục KNS cho HS trong nhà trường phổthông”, Phần thứ nhất, Mục I- Quan niệm về KNS và Mục II- Phânloại KNS

- Các phiếu giấy, bút viết (Dùng cho HĐ 1)

- Giấy A0, bút dạ (Dùng cho HĐ 2)

III CÁC HOẠT ĐỘNG TẬP HUẤN

Hoạt động 1: Tìm hiểu quan niệm về KNS

* Mục tiêu: HV biết được quan niệm về KNS

* Phương pháp tập huấn:động não viết, nghiên cứu tài liệu

* Sản phẩm cần đạt: Phiếu ghi quan niệm về KNS của HV

* Cách tiến hành:

- BCV phát cho HV mỗi người một phiếu giấy Nêu câu hỏi động não:Theo anh/chị, KNS là gì?

- HV suy nghĩ nhanh và ghi ý kiến của mình ra giấy

- BCV thu lại các phiếu và đề nghị hai HV thay mặt lớp lần lượt đọc các ýkiến BCV ghi tóm tắt các ý kiến lên bảng, trừ các ý trùng lặp

- BCV hướng dẫn HV phân tích các điểm chung và điểm khác biệt giữacác ý kiến Sau đó yêu cầu HV đọc tài liệu và so sánh với quan niệm về

KNS được trình bày trong tài liệu Hướng dẫn GD KNS cho HS phổ thông.

- Kết luận: Có nhiều quan niệm rộng hẹp khác nhau về KNS Tuy nhiên,

bản chất của KNS là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác, với xã hội và khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống.

Hoạt động 2: Tìm hiểu về các cách phân loại KNS

* Mục tiêu: HV nêu được một số cách phân loại KNS

* Phương pháp tập huấn: nghiên cứu tài liệu, thảo luận nhóm

* Sản phẩm cần đạt: Kết quả thảo luận về cách phân loại KNS của các nhóm

* Cách tiến hành:

- BCV chia HV thành các nhóm và yêu cầu các nhóm đọc tài liệu (Phầnthứ nhất, Mục II- Phân loại KNS) và cho biết sự khác nhau giữa các cáchphân loại KNS? Cho dẫn chứng

- HV làm việc theo nhóm và ghi kết quả ra giấy A0

- Đại diện từng nhóm trình bày

- Trao đổi chung cả lớp

* Kết luận: Có nhiều cách phân loại KNS và có sự khác nhau giữa các cách:

chỉ ra các KNS cụ thể (UNESCO, WHO và UNICEF); phân thành các nhóm

KNS (Anh); phân loại theo các mối quan hệ ( Việt Nam)

Tuy nhiên, mọi cách phân loại đều là tương đối Trên thực tế các KNSthường không hoàn toàn tách rời nhau mà liên quan chặt chẽ đến nhau MộtKNS có thể thuộc nhiều nhóm khác nhau

Hoạt động 3: Tìm hiểu về tầm quan trọng của việc giáo dục KNS cho

HS phổ thông

* Mục tiêu: HV trình bày được tầm quan trọng của việc giáo dục KNS cho

HS phổ thông

* Phương pháp tập huấn: nghiên cứu tài liệu, động não, sơ dồ tư duy.

* Sản phẩm cần đạt: Kết quả thảo luận của các nhóm

* Cách tiến hành:

- BCV yêu cầu HV suy nghĩ và dựa vào kinh nghiệm của bản thân, cho

biết tầm quan trọng của việc giáo dục KNS cho HS phổ thông

- Một số HV trình bày ý kiến trược lớp BCV hoặc 1 HV ghi tóm tắt các

ý kiến của HV bằng sơ đồ tư duy.

- HV đọc tài liệu ( phần thứ nhất - mục III ) để hiểu rõ hơn tầm quantrọng của việc giáo dục KNS cho HS phổ thông

* Kết luận:

Việc giáo dục KNS cho HS phổ thông là cần thiết bởi:

+ Kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội

+ Giáo dục KNS là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ

+ Giáo dục KNS nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

+ Giáo dục KNS cho HS trong các nhà trường phổ thông là xu thếchung của nhiều nước trên thế giới

BÀI 2 MỤC TIÊU, NGUYÊN TẮC, NỘI DUNG GDKNS CHO HS

TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG

I MỤC TIÊU TẬP HUẤN

Sau khi được tập huấn bài này, HV có khả năng:

- Xác định được mục tiêu, nguyên tắc và nội dung GDKNS cho HS trongtrường phổ thông

- Biết cách thực hiện mục tiêu GDKNS qua các nội dung GD KNS phù hợpvới HS trường phổ thông

- Có mong muốn thực hiện GD KNS cho HS trong trường phổ thông

II PHƯƠNG TIỆN TẬP HUẤN

- Bảng, phấn/bút, giấy khổ lớn

- Tài liệu Hướng dẫn GDKNS cho HS phổ thông

III CÁC HOẠT ĐỘNG TẬP HUẤN

Hoạt động 1: Tìm hiểu về mục tiêu, nguyên tắc GD KNS

* Mục tiêu: Học viên xác định được mục tiêu và nguyên tắc GDKNS cho

HS trong trường phổ thông

* Phương pháp tập huấn: nghiên cứu tài liệu, nói 1 câu, hỏi chuyên gia

Cứ như vậy cho đến hết các nguyên tắc

* Phương pháp tập huấn: thảo luận nhóm

* Sản phẩm cần đạt: bảng nội dung GDKNS cần hình thành cho HS phổ

thông

* Cách tiến hành:

- BCV chia học viên thành các nhóm

- Đại diện từng nhóm nhận túi đựng phiếu các kĩ năng sống

- Nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm:

+ Sắp xếp các KNS cụ thể vào từng nhóm kĩ năng sống cho phù hợp;

+ Xác định các điểm cơ bản/ cốt lõi của mỗi KNS

+ Các thành viên trong nhóm trao đổi, thảo luận, thống nhất ý kiến và ghi kết quả thảo luận trên giấy A0

- Đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận HV các nhóm khác đặt câuhỏi chất vấn

- BCV: Có thể bổ sung các KNS nào khác? Vì sao?

* Kết luận:

Các KNS có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và hỗ trợ nhau, tuy rằngkhác nhau: hướng nội (tự nhận thức, tư duy bình luận, làm chủ bản thân),hướng ngoại: giao tiếp, ra quyết định và giải quyết vấn đề) Ví dụ như khingười học đã giải quyết một vấn đề nào đó thì họ cũng tự nhận thức về bảnthân rõ hơn

BÀI 3 PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KNS CHO HS TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG

I MỤC TIÊU TẬP HUẤN

Sau khi được tập huấn bài này HV có khả năng:

- Phân biệt được quan điểm dạy học(QĐDH), phương pháp dạy học

II PHƯƠNG TIỆN TẬP HUẤN

- Tài liệu “Hướng dẫn GD KNS cho HS trong nhà trường phổ thông”

- Các phiếu giấy nhỏ, giấy A4, bút viết (cho HĐ1)

- Giấy Ao, A4; bút dạ (dùng cho HĐ 2 và HĐ 3)

- Phiếu học tập ( dùng cho hoạt động 2)

III CÁC HOẠT ĐỘNG TẬP HUẤN

Hoạt động 1: Tìm hiểu về PPDH và các cấp độ của PPDH

* Mục tiêu: HV có khái niệm về PPDH, QĐDH và KTDH.

* Phương pháp tập huấn: Động não, HV làm việc cá nhân, báo cáo trong 1

- HV suy nghĩ và ghi ý kiến của mình ra giấy A4

- GV thu bản ghi ý kiến của HV và đề nghị 1HV thay mặt lớp lần lượt đọccác ý kiến, 1 HV khác ghi lại các ý chính lên bảng, không ghi ý trùng lặp

- GV hướng dẫn HV phân tích các điểm chung và điểm khác biệt giữa các ýkiến và yêu cầu HV đọc tài liệu ( Phần thứ nhất- IV.4, mục 4.2), đối chiếucác ý kiến của HV với khái niệm PPDH trong tài liệu

- GV yêu cầu HV tiếp tục đọc tài liệu ( Phần thứ nhất- IV.4, mục 4.2), so

sánh sự khác nhau giữa QĐDH, PPDH và KTDH.

- HV đọc tài liệu và ghi ý kiến của mình ra giấy A4

- GV yêu cầu một số HV trình bày ý kiến trước lớp ( mỗi người trình bày 1phút), các HV khác lắng nghe và góp ý kiến

* Kết luận:

- PPDH được hiểu là cách thức, là con đường hoạt động chung giữa GV và

HS, trong những điều kiện dạy học xác định, nhằm đạt tới mục đích dạy học

- Quan điểm về PPDH, PPDH cụ thể và KTDH là 3 cấp độ của PPDH:

+ Cấp độ vĩ mô là quan điểm về PPDH

+ Cấp độ trung gian là PPDH cụ thể

+ Cấp độ vi mô là Kĩ thuật dạy học

Hoạt động 2: Tìm hiểu một số PPDH và KTDHTC

* Mục tiêu: HV biết được một số PPDH và KTDHTC có thể sử dụng để

giáo dục kĩ năng sống (GD KNS ) cho HS

+ Bước 2: HV làm việc cá nhân : Đọc tài liệu GD KNS trong nhà trường

phổ thông ( Phần thứ nhất- IV.4, mục 4.3 và 4.4 ) và hoàn thành phiếu họctập số 1, 2

+ Bước 3: Thảo luận nhóm ( mỗi cá nhân trong nhóm sẽ ghi lại những ý

kiến chung đã thống nhất trong nhóm về PPDH và KTDH được phân côngtìm hiểu để trình bày trong nhóm ở vòng 2)

- Vòng 2:

+ Bước 1: Thành lập nhóm mới: Mỗi nhóm mới sẽ bao gồm 6 thành viên từ

6 nhóm của vòng 1 (1 HV của nhóm 1, 1 HV của nhóm 2, 1 HV của nhóm

3 )

+ Bước 2 : GV giao nhiệm vụ cho các nhóm:

 Từng thành viên của nhóm sẽ trình bày lại kết quả thảo luận ở vòng 1  Các thành viên trong nhóm lắng nghe, thảo luận về toàn bộ các PPDH vàKTDH được đề cập trong tài liệu Kết quả thảo luận nhóm được trình bàytrên giấy A0 ( theo mẫu phiếu học tập số 1 và 2 )

+ Bước 3: GV yêu cầu đại diện một số nhóm trình bày kết quả thảo luận

(1 nhóm trình bày về PPDH, 2 nhóm trình bày về KTDH); các nhóm kháclắng nghe, góp ý và bổ sung

* Kết luận:

- Mỗi QĐDH sẽ có một số PPDH tương ứng nhằm thực hiện QĐDH và mỗiPPDH có thể có những KTDH tương ứng, các KTDH này có tác dụng nângcao hiệu quả của PPDH

- Mỗi PPDH có đặc điểm (bản chất) và quy trình thực hiện khác nhau, việc

sử dụng các PPDH theo một quy trình hợp lí sẽ góp phần nâng cao hiệu quảcủa PPDH

- Mỗi PPDH có những ưu điểm và hạn chế nhất định, vì vậy trong dạy học,

GV cần sử dụng phối hợp nhiều PPDH khác nhau nhằm phát huy ưu điểm

và khắc phục nhược điểm của các PPDH

- Đồng thời với việc sử dụng các PPDHTC, cần sử dụng các KTDHTCnhằm hỗ trợ và nâng cao hiệu quả của PPDH

- HV làm việc cá nhân (suy nghĩ):

+ Lựa chọn 1 nội dung (một phần của 1 bài bất kì)

+ Xác định KNS có thể giáo dục, lựa chọn PPDH, KTDHTC có thể sửdụng để giáo dục KNS đó

+ Trình bày việc vận dụng PPDH và KTDH vào nội dung đã lựa chọn

nhằm GD KNS đã xác định (trên giấy A4)

- HV thảo luận cặp đôi và điều chỉnh, bổ sung bản ghi của cá nhân.

- GV yêu cầu đại diện một số cặp trình bày kết quả làm việc trước toàn lớp

( chia sẻ), các HV khác lắng nghe, trao đổi và bổ sung.

* Kết luận:

- GV nhận xét những ưu điểm và hạn chế qua phần trình bày của HV

- Lưu ý : các PPDH và KTDH được sử dụng phải dựa trên các KNS đã đượcxác định và phải nhằm hình thành/ rèn luyện được các KNS đó

V PHỤ LỤC

Phụ lục 3.1

Phiếu học tập số 1 ( HĐ 2)

1 Anh/ Chị hãy đọc mục 4.3 và hoàn thành nội dung của bảng sau:

Số TT Tên PP Bản chất của PP Quy trình thực hiện

2 Trong dạy học, Anh/ Chị đã sử dụng những PPDH nào trong số các PPDHnêu trên? PPDH nào Anh/ Chị chưa từng nghe nói đến?

Phụ lục 3.2