Bài giảng Kinh tế vi mô: Chương 5 Lê Phương

Mục tiêu nhằm giúp các bạn nắm được kinh tế học phúc lợi nghiên cứu việc phân bổ nguồn lực sẽ tác động như thế nào tới phúc lợi kinh tế (economic well being). Người bán và người mua thu được lợi ích như thế nào khi tham gia vào thị trường, xã hội có thể làm gì để tối đa hóa phúc lợi xã hội?

KINH TẾ VI MÔ

Bài giảng 5

Kinh tế học phúc lợi

 Trong phần trước chúng ta đã nghiên cứu về cân bằng thị trường và mô tả sự cân bằng thị trường phản ánh cách thức thị trường phân bổ các nguồn lực khan hiếm.

Tuy nhiên:

- Liệu mức giá và sản lượng cân bằng có tối

đa hóa tổng phúc lợi xã hội ( total welfare )?

- Liệu sự phân bổ nguồn lực của thị trường có đáng mong muốn hay không?

Do vậy:

Cần có sự tồn tại của kinh tế học phúc lợi!!!

MỤC TIÊU

Kinh tế học phúc lợi nghiên cứu việc

phân bổ nguồn lực sẽ tác động như

thế nào tới phúc lợi kinh tế ( economic

well-being ).

Người bán và người mua thu được lợi ích như thế nào khi tham gia vào thị trường?

Xã hội có thể làm gì để tối đa hóa

phúc lợi xã hội?

Kết luận: trạng thái cân bằng cung cầu trên thị trường tối đa hóa tổng lợi ích mà người mua và người bán nhận được.

KINH TẾ HỌC PHÚC LỢI

Thặng dư người tiêu dùng ( Consumer surplus )

đo lường phúc lợi kinh tế từ phía người mua.

Thặng dư người sản xuất ( Producer surplus )

đo lường phúc lợi kinh tế từ phía người bán

Sự sẵn lòng chi trả ( Willingness to pay ):

Là số tiền tối đa mà mỗi người mua sẵn lòng chi trả cho một hàng hóa hay dịch

vụ

Nó cho biết người mua đánh giá hàng hóa

hoặc dịch vụ đó đáng giá bao nhiêu.

Tại mức giá đúng bằng sự sẵn lòng chi trả, người mua bàng quan về hàng hóa đó.

THẶNG DƯ NGƯỜI TIÊU DÙNG

THẶNG DƯ NGƯỜI TIÊU DÙNG

Thặng dư tiêu dùng ( Consumer surplus ): Là chênh lệch giữa số tiền mà người mua

sẵn lòng trả cho hàng hóa với số tiền mà

họ thực sự trả cho nó.

Thặng dư tiêu dùng phản ánh lợi ích mà người mua nhận được từ một hàng hóa khi chính người mua cảm nhận được nó.

THẶNG DƯ NGƯỜI TIÊU DÙNG

Đường cầu thị trường mô tả số lượng

mà người mua muốn mua và có khả năng mua ở các mức giá khác nhau

BIỂU CẦU CHO NGƯỜI MUA

Cúc Mức sẵn lòng thanh toán của

Trúc

ĐO LƯỜNG THẶNG DƯ CỦA NGƯỜI TIÊU

DÙNG DỰA VÀO ĐƯỜNG CẦU

ĐO LƯỜNG THẶNG DƯ CỦA NGƯỜI TIÊU

DÙNG DỰA VÀO ĐƯỜNG CẦU

ĐO LƯỜNG THẶNG DƯ NGƯỜI TIÊU DÙNG VỚI ĐƯỜNG CẦU

Độ cao của đường cầu phản ánh sự sẵn lòng chi trả của người mua

Diện tích phía dưới đường cầu và phía trên đường giá (mức giá) chính là thặng

dư của người tiêu dùng trên thị trường

Sự thay đổi giá làm thay đổi thặng

dư của người tiêu dùng

Sự thay đổi giá cả tác động thế

nào tới thặng dư tiêu dùng

Thặng dư tiêu dùng

thêm vào cho người

tiêu dùng ban đầu

THẶNG DƯ SẢN XUẤT

Thặng dư sản xuất ( Producer surplus ) là khoản tiền mà người bán nhận được trừ đi chi phí của người bán

bán khi tham gia vào thị trường.

ĐO LƯỜNG THẶNG DƯ CỦA NHÀ SẢN XUÂT BẰNG ĐƯỜNG

CUNG

Nếu thặng dư người tiêu dùng liên quan với đường cầu, thặng dư người sản xuất liên hệ chặt chẽ với đường cung.

BIỂU CUNG CỦA NGƯỜI BÁN

GIÁ ($) NGƯỜI BÁN LƯỢNG

Chi phí của D

Chi phí của C

Chi phí của B

Chi phí của A

Độ cao của đường cung phản ánh chi phí của nhà SX

(a) Giá = $600 b) Giá = $800

Cung

$600

Giá sơn nhà

Thặng dư của C ($200)

Cung

Tổng thặng dư người sản xuất ($500)

ĐO LƯỜNG THẶNG DƯ NGƯỜI BÁN BẰNG

ĐƯỜNG CUNG

Phần thặng dư thêm so với ban đầu

THAY ĐỔI GIÁ LÀM THAY ĐỔI THẶNG DƯ

NGƯỜI SẢN XuẤT

(a) Thặng dư người tiêu dùng tại

THAY ĐỔI GIÁ TÁC ĐỘNG TỚI THẶNG DƯ

NGƯỜI TIÊU DÙNG NHƯ THẾ NÀO?

HIỆU QUẢ THỊ TRƯỜNG

Thặng dư tiêu dùng và thặng dư người sản xuất là cơ sở để trả lời câu hỏi sau:

Liệu sự phân bổ nguồn lực được quyết định bởi thị trường tự do thực ra có đáng mong muốn hay không?

HIỆU QUẢ THỊ TRƯỜNG

Thặng dư của người tiêu dùng

Chênh lệch giữa giá trị đối với người mua với số tiền người mua trả

Thặng dư của người sản xuất

Chênh lệch giữa số tiền người bán nhận được với chi phí của người bán

HIỆU QUẢ THỊ TRƯỜNG

HIỆU QUẢ THỊ TRƯỜNG

giá trị đối với

người mua

Chi phí của

người bán

Tổng thặng dư

HIỆU QUẢ THỊ TRƯỜNG

bổ nguồn lực làm sao để tối đa hóa tổng thặng dư nhận được bởi mọi thành viên trong xã hội.

có thể quan tâm tới công bằng (equity) – tức là tính chất hợp lí của việc phân phối phúc lợi giữa nhiều người mua và người bán khác nhau

THẶNG DƯ NGƯỜI BÁN VÀ MUA TRÊN

THỊ TRƯỜNG

HIỆU QUẢ THỊ TRƯỜNG

3 nhận thức sâu sắc về kết quả thị trường:

◦ Thị trường tự do phân bổ mức cung về hàng

hóa cho những người đánh giá nó cao nhất,

nếu tính bằng sự sẵn sàng thanh toán ;

◦ Thị trường tự do phân bổ mức cầu về hàng

hóa cho những người bán có thể sản xuất ra

nó với chi phí thấp nhất;

◦ Thị trường tự do sản xuất ra lượng hàng hóa

làm tối đa hóa thặng dư của người tiêu dùng

và thặng dư của người sản xuất

Cầu Cung

Giá trị đối với người mua

Giá trị đối với người mua

Chi phí đối với người bán

HIỆU QUẢ CỦA SẢN LƯỢNG CÂN BẰNG

ĐÁNH GIÁ SỰ CÂN BẰNG

THỊ TRƯỜNG

Vì: chúng ta chưa tính đến những thất bại của thị trường:

trên 1 thị trường cạnh tranh không hoàn hảo không thuộc về bàn tay hình.

động tới các cá nhân khác hơn là chỉ tới người mua và người bán trên thị trường

thuộc vào nhiều thứ hơn là chỉ giá trị của người mua và chi phí của người bán

THUẾ

Thuế tác động như thế nào tới phúc lợi kinh tế của những người tham gia vào thị trường?

Bất kể thuế được đánh vào người bán hay người mua, giá của người mua trả sẽ tăng và giá người bán nhận được sẽ giảm

TỔN THẤT VÔ ÍCH CỦA THUẾ

Thuế đặt 1 cái nêm (wedge) giữa giá người bán nhận được và người mua phải trả

Do cái nêm thuế, sản lượng bán ra sẽ giảm xuống thấp hơn mức nếu không có thuế

Vì vậy qui mô của thị trường sẽ giảm xuống

có thuế

TÍNH DOANH THU THUẾ

Doanh thu thuế (T × Q)

Qui mô thuế (T )

Lượng hàng bán (Q)

Sản lượng

0

Giá

Cầu Cung

Sản lượng Sản lượng

Giá người

mua trả

Giá người

bán nhận

- Thuế đánh vào hàng hóa làm giảm thặng

dư người tiêu dùng và thặng dư người sản xuất.

- Do sự sụt giảm trong thặng dư người tiêu dùng và thặng dư người sản xuất lớn hơn doanh thu thuế, người ta nói thuế gây ra tổn thất vô ích (mất trắng)

- Tổn thất vô ích là sự sụt giảm của tổng thặng dư khi một khoản thuế làm biến dạng thị trường

và người sản xuất

C E

Sản lượng

0

Giá

Cầu Cung

THUẾ TÁC ĐỘNG TỚI PHÚC LỢI

XÃ HỘI NHƯ THẾ NÀO

Không có thuế Có thuế Mức thay đổi

Thặng dư người

tiêu dùng A + B + C A -(B + C)Thặng dư người

sản xuất D + E + F F -(D + E)Nguồn thu từ

thuế Không B + D +(B + D)

THUẾ TÁC ĐỘNG VÀO NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỊ TRƯỜNG THẾ NÀO

- Sự sụt giảm trong thặng dư người tiêu dùng

- Sự sụt giảm trong thặng dư người sản xuất

- Sự tăng lên của doanh thu thuế

- Tổn thất của người tiêu dùng và người sản

xuất lớn hơn phần tăng doanh thu của chính phủ

- Sự sụt giảm trong tổng thặng dư gọi là tổn

thất vô ích

TỔN THẤT VÔ ÍCH KHI THUẾ BIẾN

ĐỔI

Khi tăng thuế suất, tổn thất sản lượng tăng còn nhanh hơn cả doanh thu thuế.

TỔN THẤT SẢN LƯỢNG VÀ MỨC THUẾ

Doanh thu thuế

Cầu Cung

TỔN THẤT SẢN LƯỢNG VÀ MỨC THUẾ

Doanh thu thuế

Giá

(b) Thuế trung bình

Cung

Cầu Tổn thất

vô ích

Nhưng khi qui mô của thuế tiếp tục tăng,

nguồn thu từ thuế giảm bởi vì thuế cao

làm giảm qui mô của thị trường

TỔN THẤT VÔ ÍCH VÀ THUẾ

(a) Tổn thất vô ích Tổn thất

vô ích

QUI MÔ THUẾ VÀ NGUỒN THU THUẾ

(b) Doanh thu (Đường cong Laffer)

Nguồn thu

từ thuế

ĐƯỜNG CONG LAFFER VÀ KINH TẾ HỌC

và Laffer, những người cho rằng việc cắt giảm thuế sẽ khuyến khích mọi người làm việc nhiều hơn và do đó tạo ra khả năng

để tăng nguồn thu thuế

TÓM TẮT

◦ Làm giảm phúc lợi của người mua và người

bán

◦ Sự sụt giảm thặng dư của người sản xuất và

người tiêu dùng thường vượt quá nguồn thu

từ thuế tăng lên bởi chính phủ

của thặng dư người tiêu dùng và thặng

dư người sản xuất – được gọi là tổn thất vô ích của thuế

TÓM TẮT

Thuế tạo ra tổn thất vô ích vì chúng làm cho người mua tiêu dùng ít hơn và người bán sản xuất ít hơn

Sự thay đổi này trong hành vi làm giảm qui mô của thị trường xuống dưới mức tối

đa hóa tổng thặng dư

TÓM TẮT

Khi thuế tăng cao hơn, nó làm biến dạng (distorts) các khuyến khích nhiều hơn, và khoản tổn thất vô ích ngày càng lớn hơn

Nguồn thu thuế

◦ Đầu tiên tăng cùng với qui mô thuế

◦ Nhưng sau đó sẽ giảm xuống bởi vì sự sụt

giảm qui mô của thị trường