Dạy học dự án chủ đề Phản ứng hóa học

Những ngọn núi trùng điệp và bí ẩn luôn là đỉnh cao thách thức biết bao người ưa mạo hiểm. Ngày nay, thám hiểm núi cao không chỉ là đam mê của những nhà leo núi chuyên nghiệp mà nó còn hấp dẫn rất nhiều bạn trẻ những con người yêu thích phiêu lưu và khám phá. Phong trào đi “phượt”, chinh phục những cung đường trắc trở, những ngọn núi cheo leo đã trở thành trào lưu của một bộ phận giới trẻ hiện nay. Tuy nhiên, cũng chính vì sự thiếu chuyên nghiệp, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, chưa có kiến thức chuyên môn và khâu chuẩn bị chưa kĩ càng mà có rất nhiều vụ tai nạn thương tâm đã xảy ra. Em hãy đóng vai là các nhà chuyên gia, dự đoán các tình huống thực tiễn có thể xảy ra trong quá trình leo núi, giải thích bằng cơ sở khoa học. Từ đó, đề xuất các biện pháp để khắc phục và hạn chế tối đa sự nguy hiểm cho đoàn leo núi.

MỤC LỤC

1 Giới thiệu đề tài 2

1.1 Bối cảnh xây dựng chủ đề 2

1.2 Đối tượng 2

1.3 Thời gian 2

1.4 Phương pháp 2

1.6 Công tác chuẩn bị của giáo viên 3

2 Thực hiện dự án 3

3 Kế hoạch thực hiện dự án 4

3.1 Kế hoạch thực hiện của tổ chuyên gia 4

3.2 Kế hoạch thực hiện của tổ y tế 5

3.3 Kế hoạch thực hiện tổ hậu cần 6

4 Đánh gia sản phầm dự án 7

4.1 Tổ chuyên gia 7

4.2 Tổ y tế 9

4.3 Tổ hậu cần 13

4.4 Phiếu đánh giá hoạt động nhóm 15

5 Kế hoạch bài dạy 16

DẠY HỌC DỰ ÁN:

“VƯỢT QUA THÁCH THỨC - CHINH PHỤC ĐỈNH CAO”

1 Giới thiệu đề tài

1.1 Bối cảnh xây dựng chủ đề

Những ngọn núi trùng điệp và bí ẩn luôn là đỉnh cao thách thức biết bao người ưamạo hiểm Ngày nay, thám hiểm núi cao không chỉ là đam mê của những nhà leo núichuyên nghiệp mà nó còn hấp dẫn rất nhiều bạn trẻ - những con người yêu thích phiêulưu và khám phá Phong trào đi “phượt”, chinh phục những cung đường trắc trở, nhữngngọn núi cheo leo đã trở thành trào lưu của một bộ phận giới trẻ hiện nay Tuy nhiên,cũng chính vì sự thiếu chuyên nghiệp, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, chưa có kiến thứcchuyên môn và khâu chuẩn bị chưa kĩ càng mà có rất nhiều vụ tai nạn thương tâm đãxảy ra Em hãy đóng vai là các nhà chuyên gia, dự đoán các tình huống thực tiễn có thểxảy ra trong quá trình leo núi, giải thích bằng cơ sở khoa học Từ đó, đề xuất các biệnpháp để khắc phục và hạn chế tối đa sự nguy hiểm cho đoàn leo núi

Trang bị cho học sinh một số hiểu biết, kĩ năng khi tham gia leo núi, đề phòngnhững rủi ro thường gặp để hạn chế tai nạn trong quá trình thám hiểm

Giúp HS hình thành thói quen xây dựng kế hoạch làm việc cụ thể, chi tiết trướcmỗi công việc Có ý thức dự trù các tính huống có thể xảy ra, từ đó đưa ra được các biệnpháp khắc phục tối ưu nhất

1.6 Công tác chuẩn bị của giáo viên

- Giáo viên chuẩn bị kế hoạch dự án, các hướng dẫn nghiên cứu, phiếu đánh giá sảnphẩm nhóm, các tài liệu hỗ trợ quá trình thực hiện dự án.

- Trang thiết bị và cơ sở vật chất: Máy chiếu, loa đài, phục vụ cho quá trình thực hiện

và báo cáo sản phẩm dự án

2 Thực hiện dự án

- Chia nhóm: Chia 3 nhóm (mỗi nhóm 12 học sinh)

- Nhiệm vụ của giáo viên:

 Tổ chức cho từng nhóm thảo luận để xây dựng kế hoạch thực hiện dự án, theodõi, hướng dẫn các nhóm thực hiện

 Phân công nhiệm vụ cho mỗi nhóm

 Thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở, định hướng các nhóm trong quá trình làm việcnhóm

 Khái niệm, cơ chế, các cách phân loại cácphản ứng hóa học

 Ứng dụng của các loại phản ứng hóa họctrong thực tiễn cuộc sống

- Bản cứng nội dungtìm hiểu

- Mô hình sản phẩmthực tế

- Kịch bản thuyết trình

về các hiện tượng, quátrình hóa học đã tìmhiểu

Nhó

m 2

Tổ y tế Với vai trò là tổ y tế trong đoàn leo núi, giải

thích được sự ảnh hưởng của độ cao đối với

cơ thể người thông qua tìm hiểu:

 Cân bằng hóa học

 Hằng số cân bằng hóa học

 Sự chuyển dịch cân bằng hóa học

 Các yếu tố chuyển dịch cân bằng hóa học

 Nguyên lí chuyển dịch cân bằng Lơ li-ê

Sa-tơ Bản cứng nội dungtìm hiểu

- Xây dựng, sưu tầmcác video, hình ảnh cóliên quan

- Kịch bản thuyết trình

về các vấn đề đã tìmhiểu

 Sự ảnh hưởng của nồng độ oxi, áp suất, sựthoát hơi nước qua da đối với cơ thể ngườikhi ở độ cao và đưa ra giải pháp.

Nhó

m 3 Tổ hậu cần

Với vai trò là tổ hậu cần trong đoàn leo núi,xây dựng kế hoạch cho các hoạt động ănuống, sinh tồn trong thời gian ở trên núi và

dự trù tình huống có thể xảy ra trong buổileo núi Giải thích cụ thể kế hoạch thôngqua tìm hiểu:

 Tốc độ phản ứng

 Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phảnứng

- Bản cứng nội dungtìm hiểu

- Sơ đồ hóa bản kếhoạch

- Kịch bản thuyết trình

về các vấn đề đã tìmhiểu

ứng trong hóa học vô cơ và

hóa học hữu cơ

- Ứng dụng của một số loại

phản ứng hóa học trong thực

tiễn: cơ chế tạo ra dòng điện;

sự bào mòn núi đá vôi; phản

ứng đốt cháy cồn khô

2 Sưu tầm

- Sưu tầm tài liệu: hình ảnh

về các núi đá vôi đã bị bào

mòn

- Sưu tầm viên cồn khô trong

thực tế

- Bản word trình bày vềquy trình lắp ráp, cơchế của sự hình thànhdòng điện trong pin

- Hình vẽ mô tả sơ đồcủa pin

- Kể tên một số loại vậtliệu có thể dùng để thaythế

- Bản word về nội dungtìm hiểu

- Các hình ảnh minhhọa, dàn ý trình bày ýtưởng của nhóm

- Sách giáo khoa hóahọc lớp 10 và lớp 12,tạp chí hóa học và ứngdụng, các bài viết vềpin trên mạng internet

- Các hình ảnh minhhọa trên mạng và hìnhảnh thực tế nhóm chụpsau buổi leo núi

thuyết trinh; bản word các

nội dung tìm hiểu

- Bản báo cáo quá trìnhthực hiện thí nghiệm

- Bản power point sảnphẩm của nhóm

Các video, bài hướngdẫn trên internet

3.2 Kế hoạch thực hiện của tổ y tế

- Dàn ý, ý tưởng củanhóm

- Sách giáo khoa hóahọc lớp 10 và hóa họcnâng cao lớp 10, tạpchí hóa học và ứngdụng, các bài viết vềcân bằng hóa học, y tếtrên mạng internet

- Các video trênyoutube

- Các công việc tổ hậu cần

phải chuẩn bị cho buổi leo

- Video, tranh ảnh minhhọa

- Dàn ý, ý tưởng củanhóm

Sách giáo khoa hóahọc lớp 10 Nâng cao.– Các trang mạng xãhội chia sẻ kinhnghiệm của cácchuyên gia leo núi

- Các video, tranh ảnhtrên internet

nhóm trước giáo viên và tập

(5-6)

Cần cố gắng (1-4)

I Trình bày sản phẩm

1 Nội dung - Trình bày đầy

đủ, có sự mởrộng về cơ sở lýthuyết để tạo radòng điện từnhững vật đơngiản như quảchanh, đinh sắt

và dây đồng

- Giải thíchhiện tượngquan sát đượcbằng phươngtrình hóa học

và phân loạiphương trìnhhóa học đó Từ

đó tìm hiểuthêm về cácloại phươngtrình hóa họckhác

- Trình bàyđầy đủ cơ sở

lý thuyết đểtạo ra dòngđiện từ nhữngvật đơn giản

chanh, đinh sắt

và dây đồng

- Giải thíchhiện tượngquan sát đượcbằng phươngtrình hóa học

và phân loạiphương trìnhhóa học đó

-Trình bày mộtphần cơ sở lýthuyết để tạo

ra dòng điện từnhững vật đơngiản như quảchanh, đinh sắt

và dây đồng

- Giải thíchhiện tượngquan sát đượcbằng phươngtrình hóa học

Không trìnhbày đượchoặc trình bày

sơ sài

- Không giảithích được

Trả lời đúng tất

cả các câu hỏiphụ của GV vàcác nhóm khác

Trả lời đúng70% số câuhỏi phụ của

GV và cácnhóm khác

Trả lời đúng50% số câuhỏi phụ của

GV và cácnhóm khác

Trả lời saihoặc khôngtrả lời đượctất cả câu hỏiphụ của giáoviên và cácnhóm khác

2 Trình

bày

Diễn đạt lưuloát, rõ ràng, lờinói truyền cảmcuốn hút, có sựtương tác vớingười nghe

Diễn đạt lưuloát, rõ ràng,

có sự tươngtác với ngườinghe

Diễn đạt lưuloát, rõ ràngnhưng chưa có

sự tương tácvới ngườinghe

Diễn đạt chưalưu loát, cònnhìn tài liệunhiều

Điện sinh ra từpin chanh làmđèn có điện áp2V sáng yếu

Điện sinh ra từpin chanh làmđèn có điện áp2V chập chờn

Đèn khôngsáng

2.

Hình thức

Hệ pin lắp đặtkhoa học, chắcchắn, dễ quansát

Hệ pin lắp đặtchắc chắn, dễquan sát

Hệ pin lắp đặtchắc chắn

Hệ pin lắp đặtkhông chắcchắn, cácphần rối vàonhau, khóquan sát

3 Bản

powerpoint

Trình bày logic,đầy đủ bảnpowerpointsinh động,

Trình bày đầy

powerpoint

Có trình bàybản

powerpoint

Không cópowerpoint

III Bản cứng nội dung tìm hiểu

Nội dung Nội dung chính Nội dung Nội dung Nội dung

xác, đầy đủ, mởrộng nhiều vấn

đề so với câuhỏi định hướng

chính xác, đầy

đủ, chưa có sự

mở rộng vấnđề

chính xác,nhưng chưađầy đủ

chưa chínhxác

Hình thức

Trình bày đúngquy định chungcủa văn bảnhành chính, cóhình ảnh minhhọa cho nộidung

Trình bàyđúng quy địnhchung của vănbản, có ít hìnhảnh minh họa

Trình bàyđúng quy địnhchung của văn

chính, không

có hình ảnhminh họa chonội dung

Trình bàykhông đúngquy địnhchung củavăn bản hànhchính

hơi nước qua da

đối với cơ thể

Dựa trên kiếnthức về cânbằng hóa học và

sự chuyển dịch

nhưng trình bày thiếu sự

ảnh hưởng củanồng độ oxi, ápsuất, sự thoáthơi nước qua da

Dựa trên kiếnthức về cânbằng hóa học và

sự chuyển dịch

nhưng trình bày thiếu sự

ảnh hưởng củanồng độ oxi, ápsuất, sự thoáthơi nước qua da

Dựa trên kiếnthức về cânbằng hóa học và

sự chuyển dịch

cân bằng, chưa trình bày được hoặc trình bày

sơ sài sự ảnh

hưởng của nồng

độ oxi, áp suất,

sự thoát hơi

và đưa ra nhữnggiải pháp giảiquyết các triệuchứng bệnh cấptính

đối với cơ thểngười khi ở độ

cao, chưa đưa

ra đủ các bệnh

cấp tính conngười gặp phảikhi leo núi

thích được cơ chế hoạt động

của cơ thể conngười để thíchnghi với độ cao,

chưa đưa ra những giải

quyết các triệu

chứng bệnh cấptính

nước qua da đốivới cơ thểngười khi ở độ

cao, đưa ra không đúng

các bệnh cấptính con ngườigặp phải khi leo

núi Chưa giải thích được cơ chế hoạt động

của cơ thể conngười để thíchnghi với độ cao,

chưa đưa ra những giải

quyết các triệu

chứng bệnh cấptính

Trả lời đúng50% số câu hỏiphụ của GV vàcác nhóm khác

Trả lời sai hoặckhông trả lờiđược câu hỏiphụ

- Bài trình bàylogic, ngắn gọn

- Bố cục, thiết

kế của bài trìnhbày chưa rõràng, khó theodõi)

- Bài trình bàychưa logic, còn

- Bố cục, thiết

kế của bàitrình bày chưa

rõ ràng, khótheo dõi)

- Bài trình bàychưa logic, còn

- Có sự thamgia của cảnhóm

chưa trọng tâm

- Không sửdụng công nghệthông tin vàphần mềm hỗtrợ

- Có sự tham giacủa cả nhóm

chưa trọng tâm

- Không sửdụng côngnghệ thông tin

và phần mềm

hỗ trợ

- Không có sựtham gia của

Xây dựng kịchbản tương đối

rõ ràng, chưađúng hoặc chưa

đủ về mặt nộidung kiến thức

Xây dựng kịchbản không rõràng, chưa đúnghoặc chưa đủ vềmặt nội dungkiến thức

rõ ràng, trôichảy, và có sựlogic kiến thức

- Có sự chuẩn

bị chưa tốt vềhoạt cảnh, trangphục…

-Diễn kịch chưatốt, giọng nóichưa rõ ràng,đôi khi ấp úng,quên lời thoại

- Chưa có sựchuẩn bị về hoạtcảnh, trangphục…

-Diễn kịch chưatốt, giọng nóichưa rõ ràng,hay ấp úng,phải nhìn kịchbản

- Chưa có sựchuẩn bị về hoạtcảnh, trangphục…

III Bản cứng nội dung tìm hiểu

Nội dung chínhxác, nhưngchưa đầy đủ

Nội dung chưachính xác

số hình ảnhkhông liên quanđến nội dung

Trình bày đúngquy định chungcủa văn bảnhành chính,không có hìnhảnh minh họacho nội dung

không đúng quyđịnh chung củavăn bản hànhchính

bộ kế hoạch dựavào các yếu tốảnh hưởng đếntốc độ phảnứng

Xây dựng kếhoạch thiếu 1trong 3 hoạt động:

nướng thịt trênnúi, đốt lửa trạiban đêm và dậptắt đám cháy nhỏ

Chưa giải thíchđược toàn bộ kếhoạch dựa vàocác yếu tố ảnhhưởng đến tốc độphản ứng

Xây dựng kếhoạch thiếu 2trong 3 hoạtđộng: nướngthịt trên núi,đốt lửa trạiban đêm vàdập tắt đámcháy nhỏ Giảithích sai dựavào các yếu tốảnh hưởng đếntốc độ phảnứng

Trả lời đúng 50%

số câu hỏi phụcủa GV và cácnhóm khác

Trả lời saihoặc không trảlời được tất cảcâu hỏi phụcủa giáo viên

và các nhómkhác

sự giao tiếp vớingười nghe

Diễn đạt lưu loát,

rõ ràng nhưngchưa có sự giaotiếp với ngườinghe

Diễn đạt chưalưu loát, cònnhìn tài liệunhiều

II Sơ đồ tư duy

Trình bày chínhxác nội kiến thức,chưa có sự tinhgiản nội dung

Trình bàychưa chínhxác nội kiếnthức

Bố cục hài hòanhưng màu sắcchưa hợp lý

Bố cục khônghài hòa

III Bản cứng nội dung tìm hiểu

Nội dung chínhxác, nhưng chưa

Nội dung chưachính xác

đầy đủ

Hình

thức

Trình bày đúngquy định chungcủa văn bản, cóhình ảnh minhhọa nhưng một

số hình ảnhkhông liên quan đến nội dung

Trình bày đúngquy định chungcủa văn bản hànhchính, không cóhình ảnh minhhọa cho nội dung

Trình bàykhông đúng

(5-6)

Cần cố gắng (1-4)

Trong nhóm đa sốcác thành viên đềutham gia thảo luận đểđưa ra câu trả lời

Trong nhómchỉ có mộtvài cá nhântham gia thảoluận để đưa

ra câu trả lời

Các thànhviên trongnhóm

không có

sự thảoluận để đưa

ra câu trảlời

2 Sự làm

việc

nhóm

Các thành viêncùng tham giahoàn thành sản

Đa số các thành viêntrong nhóm tham giahoàn thành sản phẩm

Chỉ một vàibạn trongnhóm tham

Nhómkhông trựctiếp làm mà

ngoài giờ

lên lớp

thành sảnphẩm nhóm

nhờ sự trợgiúp từ bênngoài

II Đánh giá hoạt động cá nhân trong nhóm

Chấp hành đầy đủcác nhiệm vụ đượcphân công, có tráchnhiệm nhưng khôngnhiệt tình trong côngviệc

Chấp hànhđầy đủ cácnhiệm vụđược phâncông nhưngkhông nhiệttình và tráchnhiệm

Khôngchấp hànhcác nhiệm

vụ đượcphân công

Phân chia công việc

rõ ràng, công bằng

Phân chiacông việc rõràng nhưngkhông côngbằng

Phân chiacông việckhông rõràng vàcông bằng

5 Kế hoạch bài dạy

Tiêu đề bài dạy: VƯỢT QUA THỬ THÁCH - CHINH PHỤC ĐỈNH CAO

Tóm tắt bài dạy:

Bài học cung cấp cho học sinh các kiến thức liên quan đến phản ứng hóa học: Kháiniệm, cơ chế, phân loại các loại phản ứng hóa học; các kiến thức về tốc độ phản ứng vàcân bằng hóa học Thông qua đó, học sinh ứng dụng để giải quyết các tình huống trongthực tiễn, cụ thể là các tình huống xảy ra trong quá trình thám hiểm núi cao

Lĩnh vực bài dạy:

Các môn học liên quan đến bài dạy: Hóa học, Sinh học

Lớp:12

Thời gian dự kiến: 2 tuần

CHUẨN KIẾN THỨC CƠ BẢN

Chuẩn nội dung và quy chuẩn

 Khái niệm và cơ chế của các loại phản ứng hóa học

 Ứng dụng của các loại phản ứng hóa học trong thực tiễn cuộc sống

 Cân bằng hóa học, sự chuyển dịch cân bằng hóa học và các yếu tố ảnh hưởng tới

sự chuyển dịch cân bằng

 Ứng dụng cân bằng hóa học để giải thích nguyên nhân, cơ chế và các giải phápkhắc phục đối với các bệnh cấp tính gặp phải trong quá trình leo núi

 Khái niệm tốc độ phản ứng Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng hóa học

 Ứng dụng các yếu tố ảnh hưởng để tăng hoặc giảm tốc độ của một số phản ứngtrong tự nhiên

Mục tiêu đối với học sinh/Kết quả học tập

1 Kiến thức

Kiến thức về hóa học:

 Phát biểu được các khái niệm về chất khử, chất oxi hóa, quá trình khử, quá trình oxihóa

 Xác định được các phản ứng oxi hóa khử trong cuộc sống hàng ngày

 Trình bày được cân bằng hóa học, sự chuyển dịch cân bằng hóa học và các yếu tố ảnhhưởng tới sự chuyển dịch cân bằng

 Nêu được nguyên lí dịch chuyển cân bằng Lơ Sa-tơ-li-ê

 Giải thích được những ảnh hưởng của sự thay đổi nồng độ oxi, áp suất, sự thoát hơinước qua da khi leo núi ở độ cao dựa trên kiến thức hóa học

 Nêu và giải thích được sự ảnh hưởng của năm yếu tố: nhiệt độ, áp suất (đối với nhữngphản ứng có chất tham gia là chất khí), diện tích tiếp xúc, nồng độ, chất xúc tác tới tốc

độ phản ứng hóa học

Kiến thức về sinh học:

 Nêu được quá trình vận chuyển oxi trong máu đi nuôi cơ thể, quá trình chuyển hóanước và các chất điện giải qua màng tế bào, từ đó giải thích nguyên nhân dẫn đến cácbệnh cấp tính

2 Kĩ năng

 Xác định được số oxi hóa của các chất, ion, hợp chất

 Thiết kế 1 hệ pin từ quả chanh và các vật liệu quen thuộc

 Rèn luyện kĩ năng thuyết trình, lập luận và bảo vệ ý kiến

3 Thái độ

 Hợp tác với giáo viên và bạn cùng nhóm

 Sử dụng nguyên vật liệu vừa đủ

 Có ý thức xây dựng kế hoạch cụ thể trước mỗi công việc, dự trù mọi tình huống cóthể xảy ra để có cách khắc phục tối ưu

4 Định hướng phát triển năng lực

Góp phần phát triển năng lực hợp tác; năng lực thực nghiệm hóa học; năng lực vậndụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh

Bộ câu hỏi định hướng

Câu hỏi

khái quát

Nhóm 1: Giải thích các hiện tượng hóa học xảy ra trong quá trình leo

núi và những giải pháp khắc phục như thế nào?

Nhóm 2: Cần xác định nguyên nhân, cách phòng tránh và chữa trị các

bệnh cấp tính do sự ảnh hưởng của độ cao như thế nào?

Nhóm 3: Cần chuẩn bị thực phẩm, đồ ăn như thế nào cho một chuyến

- Phải làm gì để hạn chế hiện tượng bào mòn trên các núi đá vôi?

- Có giải pháp nào để sinh ra dòng điện trong quá trình leo núi không?

Nhóm 2:

- Tại sao khi thay đổi độ cao một cách đột ngột thì chúng ta dễ bị cácbệnh cấp tính do độ cao hơn là khi chúng ta thay đổi độ cao một cách từtừ?

- Tại sao khi lên cao, cơ thể có xu hướng mất nước nhanh hơn?

- Nêu cách xác định hằng số cân bằng hóa học?

- Chỉ rõ sự ảnh hưởng của các yếu tố đến sự chuyển dịch cân bằng hóahọc?

Nhóm 3:

- Những yếu tố nào ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng hóa học?

- Nêu rõ sự ảnh hưởng của từng yếu tố đến tốc độ phản ứng?

KẾ HOẠCH CHI TIẾT TRIỂN KHAI DỰ ÁN

Mục tiêu

TIẾT 1: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH (45 phút)

Giới thiệu

dự án

( 5 phút)

- Giáo viên nêu tình huống:

“Những ngọn núi trùng điệp và bí ẩn luôn làđỉnh cao thách thức biết bao người ưa mạohiểm Ngày nay, thám hiểm núi cao không chỉ

là đam mê của những nhà leo núi chuyên nghiệp

mà nó còn hấp dẫn rất nhiều bạn trẻ - những conngười yêu thích phiêu lưu và khám phá Phongtrào đi “phượt”, chinh phục những cung đườngtrắc trở, những ngọn núi cheo leo giờ đây đã trởthành trào lưu của một bộ phận giới trẻ Tuynhiên, cũng chính vì sự thiếu chuyên nghiệp,

thiếu kinh nghiệm thực tiễn, chưa có kiến thứcchuyên môn và khâu chuẩn bị chưa kĩ càng mà

có rất nhiều vụ tai nạn thương tâm đã xảy ra

Em hãy đóng vai là các nhà chuyên gia, dự đoáncác tình huống thực tiễn có thể xảy ra trong quátrình leo núi, giải thích bằng cơ sở khoa học Từ

đó, đề xuất các biện pháp để khắc phục và hạnchế tối đa sự nguy hiểm cho đoàn leo núi

- Chinh phục đỉnh cao”

Xây dựng

ý tưởng

đề tài

- GV yêu cầu các nhóm sử dụng lược đồ tư duy

để nêu lên nội dung kiến thức cơ bản củachuyên đề: Phản ứng hóa học, từ đó hình thànhnội dung nghiên cứu riêng của các nhóm

- GV góp ý, hoàn thiện câu hỏi định hướngnghiên cứu cho từng nhóm

- Các nhóm cùng thảoluận, lập lược đồ tư duy,

từ đó thống nhất nộidung nghiên cứu củatừng nhóm

- Kết hợp giữa sách giáokhoa và tài liệu trêninternet để xây dựng bộcâu hỏi nghiên cứu chotừng nội dung nghiêncứu của các nhóm

- Xin ý kiến của Gv đểhoàn thiện

Xây dựng - GV phân công nhiệm vụ cho từng nhóm theo - Căn cứ vào chủ đề học

kế hoạch

thực hiện

dự án

(10 phút)

các nội dung nghiên cứu đã thống nhất

- GV hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch:

xác định các công việc cần làm, thời gian dựkiến, vật liệu, kinh phí,

- Thống nhất các tiêu chí đánh giá sản phẩm dự

án của học sinh

tập và gợi ý của giáoviên, học sinh liệt kê racác nhiệm vụ phải thựchiện

- Các nhóm lập kế hoạchthực hiện dự án (thờigian, địa điểm, cách thứctiến hành, )

- Cùng GV chỉnh sửa, bổsung (nếu cần) một sốtiêu chí đánh giá sảnphẩm dự án

- Nhóm trưởng phâncông công việc, đồngthời lập bảng chi tiết kếhoạch của từng thànhviên

THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DỰ ÁN: 1 TUẦN

- Các thành viên tìmhiểu nội dung do nhómtrưởng phân công

- Liên hệ với GV đểđược tư vấn, hỗ trợ vềkiến thức nếu cần

Hoàn

thành sản

phẩm

nhóm

Theo dõi, hỗ trợ HS trong quá trình làm dự án - Lên ý tưởng về sản

phẩm, trao đổi với giáoviên về ý tưởng sảnphẩm để được góp ý

- Hoàn thành sản phẩm

- Nhóm trưởng gửi danhsách thành viên và bản

báo cáo tóm tắt cho GVtrước ngày báo cáo.

TIẾT 2: BÁO CÁO SẢN PHẨM DỰ ÁN (60 PHÚT)

- Các nhóm khác lắngnghe và tham gia phảnhồi: đưa ra câu hỏi thảoluận, bổ sung

- Tiến hành đánh giátheo yêu cầu của giáoviên

- Lắng nghe, tiếp thunhững nhận xét của giáoviên đưa ra

HỆ THỐNG NỘI DUNG KIẾN THỨC

CHUYÊN ĐỀ: PHẢN ỨNG HÓA HỌC

HỌC PHẦN: DẠY HỌC HÓA HỌC PHỔ THÔNG

THEO CHUYÊN ĐỀ

MỤC LỤC PHẦN 1 CÁC LOẠI PHẢN ỨNG HÓA HỌC 26

1 Phản ứng axit bazơ trong hóa học vô cơ và hữu cơ 26

2 Phản ứng oxi hóa khử trong hóa học vô cơ và hữu cơ 29

3 Các cách phân loại phản ứng hóa học đối với các chất vô cơ 32

PHẦN 2 CÂN BẰNG HÓA HỌC 38

1 Phản ứng một chiều, phản ứng thuận nghịch và cân bằng hóa học 38

2 Hằng số cân bằng hóa học 40

3 Sự chuyển dịch của cân bằng hóa học Nguyên lí Lơ Satơliê 42

4 Các yếu tố ảnh hưởng tới cân bằng hóa học 42

PHẦN 3 TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG HÓA HỌC 44

1 Tốc độ phản ứng hóa học 44

2 Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng 46

PHẦN 4 DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ PHẢN ỨNG HÓA HỌC 49

CHUYÊN ĐỀ PHẢN ỨNG HÓA HỌC PHẦN 1 CÁC LOẠI PHẢN ỨNG HÓA HỌC

1 Phản ứng axit bazơ trong hóa học vô cơ và hữu cơ

Hiđroxit lưỡng tính: Hiđroxit lưỡng tính là hiđroxit khi tan trong nước vừa có thể phân

li như axit vừa có thể phân li như bazơ

Zn(OH)2 → Zn2+ + 2OH

-Zn(OH)2 → ZnO22- + 2H+

Tất cả các hiđroxit lưỡng tính đều là chất ít tan trong nước và điện li yếu

1.1.2 Thuyết Bronsted

Phản ứng axit - bazơ là phản ứng trong đó có sự nhường và nhận proton (H+)

Trong hóa học, thuyết Bronsted là một trong các thuyết axit-bazơ.Trong thuyết này, mộtaxít được định nghĩa là chất (phân tử hoặc ion) có khả năng nhường proton H+, và mộtbazơ là chất có khả năng nhận proton Vì vậy nếu có một hợp chất là axit, nhường đimột proton, sẽ phải có một bazơ nhận proton này

Nước là một chất lưỡng tính có thể phản ứng như một axit hoặc bazơ Trong phản ứnggiữa axit axetic, CH3COOH, và nước, H2O, nước phản ứng như là một bazơ

Axit Lewis: là phần tử có khả năng nhận cặp e- tạo ra liên kết cộng hóa trị

Bazơ Lewis: là phần tử có khả năng cho cặp e- tạo ra liên kết cộng hóa trị

Phản ứng giữa một axit Lewis và một bazơ Lewis là sự cho nhận cặp e-

NH3: + H –OH → [NH4]+ + OH

-1.2 Ưu nhược điểm của các thuyết axit – bazơ

Thuyết axit - bazơ của Arrhenius chỉ giới hạn cho dung dịch nước và không giảithích thỏa đáng tính bazơ của amoniac và amin

Thuyết Bronsted và Loury đã được nhận định là khá hoàn hảo nhưng thuyết đó chỉđúng với những phản ứng axit bazơ, trong đó tính chất axit - bazơ là thực tế gây nên bởiproton Nhưng bên cạnh đó cũng có những chất mang tính axit hoặc bazơ nhưng khôngphải là axit hay bazơ theo thuyết proton

Tất cả các axit và bazơ Arrhenius và Bronsted đều nằm trong phạm vi các axit,

Thuyết Lewis cũng giải thích được các phản ứng không có sự trao đổi protonnhưng vẫn thuộc loại phản ứng axit bazơ Những chất là axit hay bazơ theo thuyếtelectron (thuyết axit - bazơ của Lewis) được gọi là axit Lewis và bazơ Lewis

- Phản ứng axit - bazơ xảy ra theo chiều:

Axit mạnh + Bazơ mạnh → Axit yếu hơn + Bazơ yếu hơn

1.3.1 Axit – bazơ trong hóa học vô cơ

- Axit vô cơ như:

 Các axit vô cơ: HCl, H2SO4, H3PO4…

 Một số ion kim loại như Al3+

 Các ion: H+, NH4+, H3O+, HSO4

Bazơ vô cơ như:

 Oxit và hiđroxit của kim loại (trừ các oxit và hiđroxit lưỡng tính: Al2O3,Al(OH)3, ZnO, Zn(OH)2 )

 Các anion gốc axit không mạnh không còn H có thể tách thành ion H+ (CO32-,

1.3.2 Axit – Bazo trong hóa học hữu cơ

- Axit hữu cơ như:

 Các axit hữu cơ: CH3COOH, (COOH)2

 Các ion: RNH3

- Bazơ hữu cơ như:

 Các anion gốc axit không mạnh không còn H có thể tách thành ion

Học sinh được làm quen với khái niệm phản ứng oxi hóa khử ở bài 25 SGK

“Phản ứng oxi hóa – khử là phản ứng hóa học trong đó có sự dịch chuyển electron giữa các chất phản ứng; hay phản ứng oxi hóa khử là phản ứng hóa học trong

đó có sự thay đổi số oxi hóa của một số nguyên tố” [tr 100- SGKHH10NC]

Trong đó:

- Chất khử (chất bị oxh) là chất nhường electron

- Chất oxh (Chất bị khử) là chất thu electron

- Quá trình oxh (sự oxh) là quá trình nhường electron

- Quá trình khử (sự khử) là quá trình thu electron

2.2 Phân loại

Phản ứng oxi hoá - khử được chia thành nhiều loại khác nhau:

- Phản ứng oxi hóa - khử thông thường: chất khử và chất oxi hóa ở 2 phân tử chất khácnhau.

2.3 Ý nghĩa của phản ứng oxi hóa khử

Trong đời sống: Sự cháy của xăng dầu trong các động cơ đốt trong, sự cháy của than,củi, các quá trình điện phân, các phản ứng xảy ra trong pin, ắc quy

Trong sản xuất: Các quá trình sản xuất hóa học như: luyện gang, thép, luyện nhôm, sảnxuất các hóa chất cơ bản như xút, axit clohidri, axit nitric, sản xuất phân bón, thuốc bảo

Một số phản ứng thế là phản ứng oxi hóa-khử

Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2

Cu + AgNO3 → Cu(NO3)2 + Ag

Một số phản ứng hóa hợp là những phản ứng oxi hóa-khử

2.4.2 Trong hóa học hữu cơ

Ngoài phản ứng giữa các hợp chât vô cơ thì phản ứng giữa các hợp chất hữu cơ cũng cóphản ứng oxi hóa - khử

- Ankan: Tất cả phản ứng của ankan đều là phản ứng oxi hóa khử

 Phản ứng oxi hóa không hoàn toàn:

 3CH2=CH2 + 2KMnO4 + 4H2O→ 3HOCH2-CH2OH + 2MnO2 + 2KOH

 Phản ứng đime hóa, trime hóa: 2CH ≡ CH t o → , xt CH2 = CH– C ≡ CH

 Phản ứng thế bằng ion kim loại :

HC≡ CH + 2[Ag(NH3)2]OH → Ag - C≡C-Ag + 2H2O + 4NH3

- Hiđrocacbon thơm:

 Phản ứng thế:

 Phản ứng oxi hóa: RCH=O + Br2 + H2O → RCOOH + 2HBr

 Axit cacboxylic: Phản ứng tách nước liên phân tử:

C2H5NH2 + CH3I → C2H5NHCH3 + HI

 Phản ứng thế vào nhân thơm:

3 Các cách phân loại phản ứng hóa học đối với các chất vô cơ

3.1 Phản ứng có sự thay đổi số oxi hóa và phản ứng không có sự thay đổi số oxi hóa

3.1.1 Phản ứng hóa hợp

Khái niệm: Phản ứng hóa hợp là “phản ứng hóa học trong đó có hai hay nhiều chất kết hợp với nhau để tạo thành chất mới” Hầu hết phản ứng hóa hợp đều là phản ứng oxi hóa khử trong đó kim loại là chất khử vì nó có khuynh hướng cho các electron ở lớp vỏ nguyên tử ngoài cùng, phi kim là chất oxi hóa vì nó có khuynh hướng nhận electron.

- Phản ứng phân hủy không là phản ứng oxi hóa – khử

Phản ứng phi kim mạnh hơn oxi hóa phi kim yếu hơn trong hợp chất của nó

Phản ứng kim loại tác dụng với axit hoặc với muối của kim loại yếu hơn

3.1.4 Phản ứng trao đổi

Khái niệm: Phản ứng trao đổi là phản ứng hóa học, trong đó hai hợp chất tham gia phảnứng trao đổi với nhau những thành phần cấu tạo của chúng để tạo nên những hợp chấtmới Trong phản ứng trao đổi phản ứng trao đổi là phản ứng mà số oxi hóa của cácnguyên tố không thay đổi hay phản ứng trao đổi không phải là phản ứng oxi hóa – khử

AgNO3 + NaCl → AgCl + NaNO3

Phản ứng trao đổi có bản chất là sự trao đổi các ion trong dung dịch Như vậy quá trìnhxảy ra phản ứng có sự trao đổi các ion nên các chất không điện ly sẽ không tham giaphản ứng này Điều kiện xảy ra phản ứng Điều kiện để xảy ra phản ứng trao đổi iontrong dung dịch các chất điện ly là phải tạo thành chất kết tủa, chất khí hoặc chất điện lyyếu (nước, axit yếu,…) Có điều kiện này là do các chất điện ly tồn tại trong dung dịch ởtrạng thái ion, nếu không có sự tạo thành các chất trên thì ion vẫn nằm trong dung dịch,như vậy về bản chất không có sự trao đổi các ion

Ví dụ:

Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4↓ + 2NaCl

Na2SO4 + KCl → không phản ứng

Phản ứng thủy phân muối cũng là phản ứng trao đôi ion giữa muối và nước, làm chonồng độ H+ thay đổi Điều này giải thích tại sao nhiều dung dịch muối có pH khôngbằng 7 mặc dù trong phân tử không có H+ hay OH-.

3.2 Phản ứng tỏa nhiệt và phản ứng thu nhiệt

Cơ chế S N 1: xảy ra theo hai giai đoạn

Cơ chế phản ứng gồm 2 giai đoạn :

 Giai đoạn đầu : điện tử π phân cực halogen ( do cảm ứng e π) Giai đoạn nàychậm tạo ra carbonimum C+

 Giai đoạn tiếp theo : C+ bị kích thích

Các hidrocacbon không no, có chứa liên kết bội sẽ có khả năng xảy ra phản ứng cộng dolien kết π kém bền sẽ bị đứt ra và tạo lien kết  với những nguyên tử nguyên tố khác.Ngoài ra phản ứng cộng ở hidrocacbon không no còn nghiên cứu cộng với tác nhân bấtđối xứng (Quy tắc cộng Mac – cốp – nhi – cốp)

Br

-Quy tắc Mac – cốp – nhi – cốp: Theo Hóa học 11, trong phản ứng cộng tác nhân bất đối xứng, H + ưu tiên cộng vào C mang nhiều H hơn (C bậc thấp hơn) còn A - ưu tiên cộng vào C mang ít H hơn (C bậc cao hơn).

Điều này có thể giải thích dựa trên độ bền của cacbocation trung gian Cacbocation bậc

3 sẽ bền hơn bậc 2 và bền hơn bậc 1

Các hidrocacbon no dạng mạch vòng 3 cạnh, 4 cạnh do vòng 3 cạnh và 4 cạnh khôngbền dễ xảy ra phản ứng cộng mở vòng

Với các dẫn xuất của hiđrocacbon, khái niệm phản ứng cộng được mở rộng và đi sâuhơn khi nghiên cứu tính chất của ancol, anđehit, axit, xeton, este: liên kết đôi C=O gồmmột liên kết σ bền và một liên kết π kém bền nên cũng tham gia phản ứng cộng theo cơchế phân tách dị ly

* Phản ứng trùng hợp: là quá trình kết hợp liên tiếp nhiều phân tử nhỏ giống nhau hoặc

tương tự nhau thành những phân tử rất lớn gọi là polime

Về bản chất, phản ứng trùng hợp các hợp chất chứa liên kết bội cũng là phản ứng cộng

do có sự đứt gãy liên kết π kém bền để tạo liên kết σ bền vững với phân tử bên cạnh

4.3 Phản ứng tách (Phản ứng phân hủy)

Khái niệm: Phản ứng tách “là phản ứng mà một vài nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử bị tách ra khỏi phân tử”

Cơ chế phản ứng

Cơ chế E1: trong sự tách E1: đầu tiên là tách C – X, sao đó C – H.

Các phản ứng E1 bắt đầu với sự phân ly đơn phân tử tạo thành chất trung giancacbocation trong bước quyết định tốc độ phản ứng Trong bước thứ hai của cơ chế E1

sự tách proton xảy ra Khả năng phản ứng của các ankyl halogenua trong phản ứng táchE1 là: 3o > 2o > 1o

C

H

H C

B + X

C C + BH

Cơ chế E2: trong sự tách E2: C – X và C – H đồng thời.

Phản ứng tách E2 xảy ra trong cơ chế phối hợi một bước bao gồm cả bazo và chất phảnứng Khả năng phản ứng của các ankyl halogenua trong cơ chế này là 3 > 2 > 1

Phản ứng tách nước liên phân tử của axit cacboxylic

Khi cho tác dụng với P2O5, hai phân tử axit tách đi một phân tử nước tạo thành phân tửanhiđrit axit

Ngoài ra còn có phản ứng phân hủy : phân tử bị phá hủy hoàn toàn thành các nguyên tửhoặc phân tử nhỏ : CH4t o

Khi đun nóng các tinh thể KClO3 có mặt xúc tác MnO2, KClO3 phân hủy thành KCl và

O2 Cũng trong điều kiện đó, KCl và O2 không phản ứng được với nhau tạo lại KClO3,nghĩa là phản ứng chỉ xảy ra theo một chiều từ trái sang phải Phản ứng như thế đượcgọi là phản ứng một chiều Trong phương trình hóa học của phản ứng một chiều, người

ta dùng mũi tên chỉ chiều phản ứng

1.2 Phản ứng thuận nghịch

- Phản ứng thuận nghịch: là phản ứng ở cùng một điều kiện có thể xảy ra theo hai

chiều ngược nhau Phản ứng không hoàn toàn

Ví dụ: N 2 O 4(k) ⇌ 2NO 2(k)

Phản ứng thuận: N2O4 (k) → 2 NO2 (k)

Phản ứng nghịch: 2 NO2 → N2O4 (k)

- Một phản ứng thuận nghịch trước sau sẽ đạt tới trạng thái cân bằng: tại đó áp suất hơi

của các chất (hoặc nồng độ mol từng chất…) là không đổi

- Đại lượng đặc trưng cho trạng thái cân bằng của một phản ứng thuận nghịch là hằng số

cân bằng K

1.3 Cân bằng hóa học

Khi phản ứng: do nồng độ A và B giảm dần nên tốc độ phản ứng thuận vt giảm; nồng độ

C và D tăng dần nên tốc độ phản ứng nghịch vn tăng dần

Khi vt = vn, hệ ở trạng thái cân bằng, lúc đó trong một đơn vị thời gian có bao nhiêuphân tử C và D được tạo thành thì cũng có bấy nhiêu phân tử C và D bị phân ly, tương

tự với A và B cũng vậy Cho nên nồng độ cũng như áp suất riêng phần của các chất khítrong phản ứng là hằng số

Trạng thái cân bằng hóa học:

- Là trạng thái của hệ phản ứng hóa học khi có tốc độ phản ứng thuận băng tốc độ

phản ứng nghịch và nồng độ các chất phản ứng cũng như sản phẩm phản ứng khôngthay đổi ở những điều kiện bên ngoài nhất định

- Trạng thái cân bằng này là trạng thái cân bằng động vì quá trình thuận và nghịch vẩn

tiếp tục xảy ra (vt = vn)

2 Hằng số cân bằng hóa học

- Với kt và kn là hằng số tốc độ của phản ứng thuận và phản ứng nghịch, ta có: