Thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia ở việt nam hiện nay tt

Trong nhiều lĩnh vực của chính sách pháp luật, chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia ANQG là lĩnh vực quan trọng, thể hiện thái độ của Nhà nước đối với một trong những vấn đề hệ t

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÝ THỊ NGỌC

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT BẢO VỆ

AN NINH QUỐC GIA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Chính sách công

Mã số: 9.34.04.02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

Hà Nội – 2020

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Đỗ Phú Hải

Phản biện 1: PGS.TS Trần Đình Nhã

Phản biện 2: GS.TS Nguyễn Văn Tài

Phản biện 3: GS.TS Trương Giang Long

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội, vào hồi giờ, phút, ngày tháng năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách pháp luật có vị trí quan trọng trong khoa học pháp

lý và khoa học chính sách công ở nước ta hiện nay Vị trí đó xuất phát từ vai trò của chính sách pháp luật đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội Với sự trợ giúp của chính sách pháp luật, các chính sách chuyên ngành khác như: chính sách kinh tế, chính sách xã hội, chính sách văn hoá, chính sách môi trường, chính sách khoa học và công nghệ được đưa vào thực tiễn Trong nhiều lĩnh vực của chính sách pháp luật, chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia (ANQG) là lĩnh vực quan trọng, thể hiện thái độ của Nhà nước đối với một trong những vấn đề hệ trọng nhất của đời sống xã hội: ANQG của đất nước

Từ năm 1986 đến nay, tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều thay đổi to lớn, sâu sắc, diễn biến phức tạp, khó lường

đã tác động trực tiếp đến ANQG của Việt Nam Hòa bình, hợp tác, toàn cầu hóa vẫn là xu hướng chung nhưng xung đột sắc tộc, tranh chấp biên giới, lãnh thổ, khủng hoảng chính trị, bạo loạn, lật đổ vẫn xảy ra tại một số quốc gia, khu vực Các yếu tố an ninh phi truyền thống như: khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, biến đổi khí hậu, an ninh lương thực trở thành mối đe dọa mang tính toàn cầu.

Ở trong nước, bên cạnh những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới, chúng ta phải đối mặt với những nguy cơ đe dọa ANQG như dấu hiệu “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ bộc lộ ngày càng rõ nét và nghiêm trọng hơn; tình trạng tham nhũng, tiêu cực,

xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên gây bức xúc trong nhân dân; tình trạng khiếu kiện vượt cấp, đông người kéo dài, biểu tình, đình công, lãn công diễn ra ở nhiều nơi với tính chất ngày càng gay gắt, nhiều địa phương đã phát sinh thành

“điểm nóng” gây mất an ninh, trật tự

Trước bối cảnh quốc tế diễn biến theo chiều hướng bất lợi cho phong trào cách mạng, lợi dụng chính sách đổi mới, mở cửa, hội nhập của Đảng, Nhà nước ta, các thế lực thù địch, phản động trong và ngoài nước tăng cường các hoạt động chống phá, vừa công khai trắng trợn, vừa tinh vi, xảo quyệt nhằm gây mất ổn định chính trị, xóa bỏ vai trò của Đảng Cộng sản và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Thực tiễn cho thấy một số quốc gia trên thế giới chuyển từ chính sách bao vây cấm vận sang bình thường hóa quan hệ, đẩy mạnh hợp tác trên tất cả các lĩnh vực với Việt Nam nhưng vẫn không từ bỏ âm mưu thực hiện chiến lược “Diễn biến hòa bình”, tìm mọi cách thâm nhập nội bộ ta, tác động, hướng lái đường lối, chính sách kinh tế, pháp luật, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”

Nhìn lại chính sách pháp luật bảo vệ ANQG của Nhà nước ta những năm qua cho thấy, yêu cầu bảo vệ ANQG đã làm cho chính sách pháp luật của Nhà nước ta trên lĩnh vực này có những đặc trưng

so với các lĩnh vực khác Sự chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đổi mới, mở cửa, hội nhập quốc tế đã dẫn đến yêu cầu “cởi mở”, “thông thoáng” trong các quy định của Nhà nước Tuy nhiên, sự vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình mở cửa hội nhập quốc tế ở nước ta càng diễn ra nhanh, mạnh mẽ bao nhiêu cũng đồng nghĩa với việc gia

tăng những yếu tố đe dọa ANQG, trật tự, an toàn xã hội tương ứng; là một trong những nguyên nhân khách quan trực tiếp dẫn đến sự phức tạp của tình hình an ninh, trật tự thời gian qua Do đó, chính sách pháp luật bảo vệ ANQG cần được xây dựng, củng cố theo hướng không cản trở mà phải thống nhất, tạo điều kiện thúc đẩy quá trình đổi mới, phát triển, hội nhập quốc tế Đồng thời, cần phải được xây dựng, hoàn thiện hướng tới mục tiêu loại bỏ những tác động tiêu cực

từ mặt trái của sự “cởi mở”, “thông thoáng” trong chuyển đổi nền kinh tế, mở cửa, hội nhập quốc tế

Trước tình hình trên, hệ thống chính sách pháp luật bảo vệ ANQG của Việt Nam không theo kịp diễn biến nhanh chóng của tình hình trong nước và tình hình thế giới Vì vậy, trong thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG, có lúc, có nơi, Việt Nam đang lúng túng, bị động đối phó với những hành vi, những hoạt động xâm phạm ANQG Đã đến lúc cần đánh giá khách quan, sâu sắc, toàn diện việc thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG nhằm phát hiện những thiếu hụt, bất cập để kịp thời bổ sung phù hợp với tình hình mới Nghiên cứu việc thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia trở thành một yêu cầu cấp thiết mà thực tiễn đặt ra Do đó, nghiên

cứu sinh chọn đề tài: “Thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay” để thực hiện nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay” là tập trung nghiên cứu việc

thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam hiện nay Những kết luận đưa ra có dựa trên nghiên cứu so sánh chính sách pháp luật bảo vệ ANQG với một số nước trên thế giới, từ đó làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam một cách có hệ thống và toàn diện Trên cơ sở này và dựa vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, đề tài đề xuất những giải pháp, nội dung xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam nhằm góp phần bảo vệ vững chắc ANQG

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau:

- Phân tích, luận giải vị trí, vai trò quan trọng của chính sách pháp luật bảo vệ ANQG đối với sự nghiệp bảo vệ vững chắc ANQG của Việt Nam Nghiên cứu đánh giá chính sách pháp luật bảo vệ ANQG của một số quốc gia trên thế giới và của Việt Nam

- Phân tích làm rõ khái niệm ANQG, bảo vệ ANQG, chính sách pháp luật bảo vệ ANQG, lịch sử và quá trình phát triển chính sách pháp luật bảo vệ ANQG So sánh khái niệm, quá trình phát triển chính sách pháp luật bảo vệ ANQG của một số nước trên thế giới Xác định nội dung cơ bản của chính sách pháp luật bảo vệ ANQG

- Khảo sát, điều tra và phân tích thực trạng thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam hiện nay

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở nước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Chính sách pháp luật bảo vệ

ANQG của Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Chính sách pháp luật về bảo vệ ANQG

là một vấn đề khá rộng và phức tạp Vì vậy, đề tài không nghiên cứu tất cả các nội dung về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG mà chỉ tập trung luận giải khâu thực hiện chính sách pháp luật về ANQG trên một số lĩnh vực chủ chốt, cụ thể như sau: An ninh nội bộ, an ninh xã

hội, an ninh thông tin, hợp tác quốc tế trong bảo vệ ANQG

- Phạm vi về không gian: Chính sách pháp luật về bảo vệ ANQG trên phạm vi toàn quốc

- Phạm vi về thời gian: từ năm 2005, là thời điểm Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật từ nay đến năm 2010, định hướng đến năm 2020”

4 Phương pháp nghiên cứu

- Luận án được nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng, hoàn thiện

chính sách pháp luật bảo vệ ANQG

- Luận án được thực hiện bằng các phương pháp cụ thể như sau:

+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tác giả tiến hành xem xét, nghiên cứu hồ sơ, văn bản, tài liệu, báo cáo tổng kết, công trình

khoa học…về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG để rút ra những nhận xét, đánh giá và kết luận khoa học

+ Phương pháp thống kê, so sánh: Tác giả thu thập, sắp xếp số liệu theo những tiêu chí cụ thể về tình hình, thực trạng xây dựng, thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG để tạo dựng bảng số liệu, bản đồ Từ đó, có thể so sánh những sự kiện, con số với nhau; đồng thời cung cấp hình ảnh trực quan mang tính định lượng phục vụ công tác nghiên cứu luận án

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: Dựa trên việc phân tích thực trạng để tổng hợp, đánh giá ưu điểm, hạn chế trong xây dựng và thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG

+ Phương pháp chuyên gia: Trao đổi với các nhà khoa học và cán bộ trực tiếp xây dựng, thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG để tham khảo kinh nghiệm của họ trong công tác này, đồng thời để kiểm chứng những nhận định hay giải pháp mà luận án đưa ra + Phương pháp logic - lịch sử: Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG , từ đó đi tìm phương hướng hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia mang tính logic, phù hợp với quy luật vận động, phát triển khách quan của hiện thực

+ Phương pháp nghiên cứu điển hình: Nghiên cứu một số

pháp luật bảo vệ ANQG để minh chứng cho các luận điểm liên quan

5 Thu thập số liệu

+ Dữ liệu thứ cấp: Các báo cáo của Chính phủ, Quốc hội, Tòa

án, Viện kiểm sát nhân dân, các bộ, ngành về thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia Các báo cáo sơ kết, tổng kết của Đảng về vấn đề an ninh quốc gia trong 20 năm trở lại đây Thống kê của các ngành Công an, Kiếm sát, Tòa án, các địa phương…

+ Dữ liệu sơ cấp:

Điều tra phiếu hỏi: Đối tượng là các cán bộ, công chức, viên

chức lãnh đạo trong lực lượng vũ trang Phiếu phát ra là 300 phiếu, phiếu thu về là 245 phiếu Số lượng phiếu sử dụng được 215 phiếu

Cơ cấu phiếu bảng dưới:

Bảng: Cơ cấu phiếu điều tra khảo sát

Stt Nhóm điều tra phiếu Số phiếu Ghi chú

Phỏng vấn sâu: Tiến hành với 31 người Thời gian phỏng vấn

trung bình mỗi người là 01 giờ, cá biệt thời gian phỏng vấn có người lên đến 2h (là lãnh đạo ngành Công an) Cơ cấu đối tượng đã phỏng vấn theo bảng sau:

Bảng: Cơ cấu đối tượng phỏng vấn sâu

Stt Nhóm phỏng vấn Số

lượng

Vị trí công tác

1 Lãnh đạo Công an 8 Các cục và đơn vị nghiệp vụ

2 Lãnh đạo Quân đội 5 Các cục và đơn vị nghiệp vụ

3 Lãnh đạo bộ, ngành 3 Bộ Ngoại giao,Nội vụ, Giáo dục

4 Lãnh đạo địa

phương

5 Chủ tịch và Phó Chủ tịch

tỉnh/thành phố; 01 giám đốc sở ngoại vụ

5 Khu vực xã hội 10 Tổ chức nhân dân, cộng đồng

6 Phân tích số liệu

+ Phiếu điều tra được xử lý làm sạch; nhập phần mềm SPSS; phân tích thống kê tần suất có kiểm định độ tin cậy Khi bình phương + Kết quả phỏng vấn sâu được ghi chép, tổng hợp những ý kiến chủ đạo, đối chiếu các chủ thể chính sách bảo vệ ANQG và đối chiếu

so sánh tam giác với kết quả phiếu điều tra, số liệu thứ cấp là các báo cáo sơ kết, tổng kết và các văn bản chính thức về chính sách pháp luật về bảo vệ ANQG

+ Do tính chất của nghiên cứu, nên nguồn số liệu thứ cấp là nền tảng, các số liệu thu thập sơ cấp làm bổ trợ, hoặc củng cố cho những

dữ liệu thứ cấp là các báo cáo Bên cạnh đó, một số số liệu thống kê của ngành An ninh, Tòa án, Viện kiểm sát được sử dụng như một minh chứng quan trọng đảm bảo độ chính xác, tin cậy của nghiên cứu

7 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Dự kiến sau khi hoàn thành, luận án sẽ có những đóng góp mới như sau:

- Khái quát“bức tranh toàn cảnh”về những công trình nghiên cứu ở Việt Nam và trên thế giới về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG;

- Làm rõ một số vấn đề lý luận chung về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG: Khái niệm chính sách pháp luật bảo vệ ANQG, chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam; vấn đề, mục tiêu, giải pháp, công cụ chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam; thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG; các lĩnh vực chính sách pháp luật bảo vệ ANQG;

- Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam, chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế;

- Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam; trình bày phương hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam hiện nay

8 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án

Về mặt lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận án làm rõ một số vấn đề lý luận chung về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG; đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam, chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế; phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam; trình bày phương hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở Việt Nam hiện nay

Về mặt thực tiễn: Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy; là tài liệu tham khảo cho cán bộ trong hoạt động thực tiễn; là tài liệu góp phần để tham khảo trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật bảo vệ ANQG

9 Kết cấu của luận án

Luận án gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương 2: Những vấn đề lý luận chung về chính sách pháp

luật bảo vệ an ninh quốc gia

Chương 3: Thực trạng thực hiện chính sách pháp luật bảo vệ

an ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ

an ninh quốc gia ở Việt Nam hiện nay

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu về vấn đề, giải pháp và công cụ chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia

Những nghiên cứu này đề cập đến vấn đề, giải pháp và công cụ chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia ở những khía cạnh khác nhau, bàn đến những khái niệm mang tính chất cơ bản của chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia

Các nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố tác động đến chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia, bao gồm yếu tố khách quan và chủ quan, coi đây là một trong những cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia

1.1.3 Nhóm công trình nghiên cứu về thể chế chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia

Đây là nhóm công trình nghiên cứu chính sách để hình thành pháp luật về bảo vệ an ninh quốc gia, tức là từ hệ tư tưởng, hình thành ý chí chính trị, nguyên tắc chính sách, mục tiêu chính sách Chính sách bảo vệ an ninh quốc gia được coi là thể chế pháp luật, việc xây dựng các quy phạm pháp luật dựa trên nền tảng thể chế chính là chính sách bảo vệ an ninh quốc gia

1.1.4 Nhóm công trình nghiên cứu về các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia

Đây là nhóm công trình nghiên cứu có số lượng lớn nhất so với các nhóm nghiên cứu nói trên, đề cập đến các hành vi xâm phạm

an ninh quốc gia được quy định trong pháp luật Việt Nam hiện nay

1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia là vấn đề đặc biệt quan trọng của các quốc gia, do đó luôn được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm, nghiên cứu Tác giả đã cố gắng tổng quan một số công trình nghiên cứu của nước ngoài, tuy nhiên, do an ninh quốc gia

là vấn đề có tính chất tuyệt mật của mỗi nước, nên các công trình khoa học nghiên cứu về lĩnh vực an ninh quốc gia nói chung, chính sách pháp luật bảo vệ an ninh quốc gia nói riêng ít có sự hợp tác, trao đổi trên phạm vi quốc tế Theo đó, nguồn tài liệu nước ngoài về vấn

đề này không nhiều và tương đối tản mạn

1.3 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án

Qua nghiên cứu các công trình nghiên cứu về chính sách pháp luật bảo vệ ANQG ở cả hai cấp độ trong và ngoài nước như đã đề cập

ở trên, tác giả có một số nhận xét, đánh giá về các kết quả nghiên cứu như sau: