Bởi vì phần đacác cháu dân tộc thiểu số đều dùng tiếng mẹ đẻ trong tất cả cácquá trình giao tiếp, chỉ khi đợc đến trờng các cháu mới dùngTiếng Việt do đó việc tiếp thu lời giảng của cô b
Trang 1A Mở đầu
V.I Lê Nin từng cho rằng “Con ngời muốn tồn tại thì phảigắn bó với cộng đồng Giao tiếp là một đặc trng quan trọngnhất của con ngời Ngôn ngữ là phơng tiện giao tiếp quan trọngnhất” Trong tiến trình phát triển của loài ngời, ngôn ngữ là ph-
ơng tiện để con ngời hiểu đợc nhau và hoạt động cùng nhau.Nhờ có ngôn ngữ mà con ngời có thể truyền đạt, tiếp thu nhữngkinh nghiệm xã hội từ đời này sang đời khác Nhờ ngôn ngữ màcác thao tác muôn màu muôn vẽ của t duy mới thực hiện đợc
“Ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và là kho tàngcủa mọi kiến thức Tất cả mọi sự hiểu biết đều bằng ngôn ngữ,thông qua ngôn ngữ và trở lại cũng bằng ngôn ngữ” (Usinxki)
Đối với trẻ em, ngôn ngữ là phơng tiện để giáo dục trẻ mộtcách toàn diện Theo Galperin: Ngôn ngữ giữ vai trò quyết địnhtâm lí trẻ em Nó giúp trẻ mau chóng trở thành một thành viêncủa xã hội loài ngời Ngôn ngữ là công cụ hữu hiệu để trẻ mởrộng giao tiếp với thế giới phong phú, đa dạng xung quanh Thông
Trang 2qua đó, trẻ biết đợc tên gọi, đặc điểm, màu sắc, công dụng…của chúng, biết đợc cái hay - dở, tốt - xấu… để phản ứng cho phùhợp Đồng thời nhờ ngôn ngữ, trẻ có thể bày tỏ nguyện vọng củamình từ khi còn rất nhỏ để ngời lớn có thể chăm sóc, điềukhiển, giáo dục trẻ, tạo điều kiện cho trẻ tham gia vào hoạt độngnhằm góp phần hình thành nhân cách trẻ.
B Nội dung
I Cơ sở khoa học
Nội dung chơng trình chăm sóc giáo dục trẻ theo hớng đổimới của ngành giáo dục mầm non hiện nay yêu cầu trẻ đợc pháttriển qua 5 mặt: Thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, thẫm mỹ, tìnhcảm - xã hội Trong đó nội dung phát triển ngôn ngữ là một trongnhững nhiệm vụ vô cùng quan trọng của giáo viên mầm non
Ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dụctrẻ Sự phát triển chậm trễ về mặt ngôn ngữ có ảnh hởng lớn
đến sự phát triển toàn diện của trẻ Trờng mầm non là trờng học
Trang 3đầu tiên của trẻ ở đây trẻ có điều kiện và cơ hội nhiều hơn đểphát triển ngôn ngữ
Tuổi mẫu giáo trẻ đang trong quá trình học nói, việc cungcấp vốn ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ cần thiết để thực hiện nộidung chơng trình chăm sóc giáo dục mầm non mới nhất là TiếngViệt và đặc biệt là đối với trẻ dân tộc thiểu số Bởi vì phần đacác cháu dân tộc thiểu số đều dùng tiếng mẹ đẻ trong tất cả cácquá trình giao tiếp, chỉ khi đợc đến trờng các cháu mới dùngTiếng Việt do đó việc tiếp thu lời giảng của cô bằng ngôn ngữTiếng Việt là vấn đề vô cùng khó khăn đối các cháu mầm non.Chính vì thế, việc phát triển ngôn ngữ Tiếng Việt cho trẻ dântộc thiểu số là vấn đề đợc Đảng và Nhà nớc vô cùng quan tâmnhằm hình thành và phát triển những kĩ năng cần thiết cho trẻtrong việc học Tiếng Việt không những ở trong nhà trờng phổthông mà ngay cả trong nhà trờng mầm non
Tuy nhiên, trong thực tiễn công tác chăm sóc giáo dục trẻ chothấy, mặc dù trờng mầm non đã chú ý việc phát triển ngôn ngữcho trẻ thông qua các hoạt động nhng nhiệm vụ này vẫn cha đợcquan tâm đúng mức, cha tơng xứng với tầm quan trọng của nó
Trang 4Nhiều giáo viên cha nhận thức đầy đủ vai trò của công tác nàynên hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ cha đạt hiệu quả cao.
II Cơ sở thực tiễn
Năm học 2009-2010, tôi đợc nhà trờng phân công dạy lớpmẫu giáo lớn đổi mới kể từ tháng 10 năm 2009 với tổng số cháu là
15 Hầu hết các cháu cha có ý thức ham học, không chịu đến lớp
để học, bản thân tôi trực tiếp đến từng gia đình trẻ để huy
động cháu ra lớp
Đến lớp, đa số trẻ không tích cực tham gia vào các hoạt
động, khả năng chú ý của trẻ cha cao, cô và trẻ có sự bất đồng vềngôn ngữ Đồ dùng học tập đối với trẻ còn nhiều xa lạ
Nhiệm vụ, nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ cha đợc đa
ra một cách độc lập và cha đợc quan tâm đúng mức Mặc dùhoạt động này đợc lồng ghép vào trong các hoạt động khác nhngcha đủ bởi cha đáp ứng đợc nhu cầu phát triển ngôn ngữ của trẻtrong giai đoạn hiện nay
Với tình hình thực tế của lớp tôi nh vậy, bản thân tôi luôntrăn trở, suy nghĩ, nhiều lúc thấy vô cùng lo lắng không biết làmgì và làm nh thế nào, bằng phơng pháp gì để giúp trẻ nhận
Trang 5biết, phát âm chuẩn 29 chữ cái, hiểu và nói đợc Tiếng Việt mộtcách trôi chảy, tập tô chữ cái thành thạo Chính vì điều bănkhoăn, trăn trở ấy, bản thân tôi đã tìm tòi, mạnh dạn thực hiệnmột số biện pháp nhằm giúp trẻ ham thích đợc đến lớp, hamthích học tập và nhất là ham học hỏi Tiếng Việt để trẻ học tốttất cả các môn học và tạo đà cho các cấp học sau.
1 Thuận lợi
- Bộ GD&ĐT đã xác định rõ việc dạy Tiếng Việt cho trẻdân tộc thiểu số là một nhiệm vụ quan trọng; Sở GD&ĐT đã
đa nội dung này vào kế hoạch nhiệm vụ năm học 2009-2010
- Giáo dục mầm non ngày càng đợc sự quan tâm của lãnh
đạo các cấp, các ngành để nâng cao chất lợng và hiệu quả chămsóc, giáo dục trẻ Trờng mầm non Kim Thủy đợc đầu t xây dựngcơ sở vật chất khá đầy đủ, phòng học rộng, thoáng mát, bàn ghế
đẹp, đúng quy cách
- Đợc sự quan tâm của Phòng giáo dục trang bị cho lớp mộtmáy vi tính nhằm thuận lợi cho việc giảng dạy của giáo viên
Trang 6- Trẻ trong một lớp ở cùng độ tuổi nên dễ tổ chức hoạt động.
Đây là một tiền đề thuận lợi cho việc tổ chức phát triển hoạt
- Một số phụ huynh quan tâm đến việc học của con, họnhận thức đợc tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữTiếng Việt cho trẻ nh thế nào
2 Khó khăn
Trang 7- Cháu thờng dùng tiếng dân tộc, ít hiểu Tiếng Việt nên việctiếp thu lời giảng của cô hiệu quả không cao.
- Khả năng nhận thức của trẻ không đồng đều, nhiều trẻ cònhạn chế về một số kỹ năng: kỹ năng phát âm, kỹ năng nhận biếtmặt chữ,…
- Phụ huynh các cháu hầu hết đều không biết chữ, ít quantâm đến việc học hành của con cái nên công tác phối kết hợp vớigiáo viên để dạy trẻ theo một phơng pháp nhất định còn gặpnhiều khó khăn
- Tài liệu phục vụ công tác phát triển ngôn ngữ cho trẻ chaphong phú nên giáo viên cha có điều kiện để nắm các nhiệm vụcủa hoạt động này
- Đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị phục vụ dạy học còn nhiềuthiếu thốn
3 Điều tra thực tiễn
Nhận biết, phát âm
chữ cái
Trang 8Phát triển vốn từ 2 13.3 3 20 10 66.6Trả lời câu hỏi mạch
1 Dạy trẻ nhận biết và luyện phát âm đúng 29 chữ cái Tiếng Việt
Nội dung phát triển ngôn ngữ Tiếng Việt cho trẻ không chỉ
là dạy trẻ phát âm, dạy trẻ tập tô chữ cái mà còn dạy trẻ đọc đúngcác từ, hiểu đợc nội dung của từ và biết dùng từ để diễn đạtthành câu Muốn đợc nh vậy, trớc hết ta phải giúp trẻ nhận biết
và phát âm đúng 29 chữ cái trong Tiếng Việt
Chúng ta biết trẻ nhỏ thờng phát âm không chính xác(chẳng hạn: chữ "s" (sờ) phát âm thành “xờ”, Chữ "l" (lờ) phát
Trang 9âm thành “nờ”, những chữ cái có cấu tạo khó "e", “r”, “g”…trẻkhó phát âm) Việc phát âm của trẻ không đúng chủ yếu là docơ quan phát âm của trẻ cha linh hoạt, cha nhạy cảm và chachính xác Trẻ cha biết cách điều chỉnh hơi thở ngôn ngữ vàgiọng nói cho phù hợp với nội dung nói nên việc phát âm các chữcái là rất khó Mặt khác, đặc điểm tâm lý của trẻ mầm non là
“dễ nhớ dễ quên” Vì vậy, các kiến thức mới cung cấp cho trẻ nếukhông thờng xuyên ôn luyện trẻ sẽ nhanh chóng quên ngay khilĩnh hội kiến thức khác
Vì vậy, để trẻ phát âm đúng và ghi nhớ chữ cái đợc lâucần phải đợc luyện tập thờng xuyên, mọi lúc mọi nơi và thời gianlâu dài Trớc khi cho trẻ làm quen một chữ cái mới, tôi chú ý phát
âm mẫu rõ ràng, chính xác và sau đó tập cho trẻ phát âm nhiềulần Trẻ làm quen không chỉ đơn thuần là chữ cái mà gắn liềnvới các từ ngữ có ý nghĩa kèm theo hình ảnh hay đồ dùng trựcquan, sinh động gây hứng thú cho trẻ
Ví dụ: Khi cho trẻ làm quen với chữ cái “g” trong chủ điểm
“Phơng tiện giao thông”, tôi cho trẻ xem tranh nhà ga có nhiềungời qua lại và dới bức tranh có từ “Nhà ga” Tôi cho xuất hiện thẻchữ rời đợc xếp thành từ “Nhà ga” Trẻ nhận biết trong từ “Nhà
Trang 10ga” có bao nhiêu tiếng? Có mấy con chữ cái? Sau đó tôi cho trẻtìm và đọc những chữ cái trẻ đã đợc học Cứ thế, tôi lần lợt giớithiệu chữ cái mới, phát âm mẫu và cho trẻ phát âm nhiều lần Tôichú ý phân tích rõ cấu tạo chữ để trẻ ghi nhớ đợc sâu hơn cấutạo của chữ cái và trẻ nhận biết một cách chính xác từng chữ cái.Mặt khác, trong hoạt động mọi lúc mọi nơi, tôi thờng chú ý luyệntập cho trẻ nói đúng, sữa sai kịp thời nhất là đối với trẻ yếu.
Bên cạnh đó, tôi cũng chú ý giúp cho trẻ nhận biết và phát
âm chữ cái dễ dàng thông qua các trò chơi đơn giản nhng kháhứng thú đối với trẻ Trẻ ở lứa tuổi này các hoạt động thờng đợc
tổ chức dới hình thức học mà chơi, chơi mà học Trẻ rất hamthích đợc học qua hình ảnh trực quan, tổ chức hoạt động thôngqua các trò chơi Nắm bắt đợc đặc điểm này, tôi đã khôngngừng su tầm những trò chơi hay, mới lạ trên sách báo, tạp chí để
đa vào dạy trẻ phù hợp theo nội dung từng chủ điểm
Ví dụ : Trò chơi luyện phát âm chữ cái “m”
Khi học chữ cái “m” tôi cho trẻ đọc các bài thơ có vần điệu
dễ đọc:
“Mèo con đi học “Mẹ Minh đi chợ
Mèo khóc meo meo Mua một cây mía
Trang 11Mèo mẹ mĩm cời Mẹ mang về nhà
Meo meo meo meo” Minh kêu: Mía mía”Ngoài ra, tôi còn cho trẻ nhận biết và phát âm chữ cái quanhiều trò chơi khác nh: “Xếp chữ cái bằng hột hạt”, “Nối chữ cáivới từ có chứa chữ cái đó”, “Chọn chữ cái theo yêu cầu của cô”gắn trên đồ dùng đồ chơi, “Xếp các nét cơ bản tạo thành chữcái”, “Tìm và gạch chân các chữ cái có trong từ, câu, bài thơ,
đồng dao…” Bên cạnh đó, tôi luôn tranh thủ thời gian tự làmthêm một số đồ dùng đồ chơi cho trẻ đợc thực hành trải nghiệm.Tôi thiết nghĩ trẻ đợc thực hành trải nghiệm nhiều với đồ dùng
đồ chơi sẽ giúp trẻ ghi nhớ chữ cái một cách sâu sắc hơn Từ đócũng góp phần không nhỏ vào việc cung cấp vốn Tiếng Việt chotrẻ Qua một thời gian thực hiện, lớp tôi tiến bộ rõ rệt Cháu hứngthú trong học tập, nhiều cháu thuộc chữ cái và phát âm đúngchữ cái do tôi cung cấp
2 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua một số hoạt
động ( HĐC, HĐG, Sinh hoạt chiều, đón trẻ, trả trẻ…)
Đa số tất cả các hoạt động ( HĐC, HĐG, Sinh hoạt chiều, mọilúc mọi nơi…) đều có thể phát triển ngôn ngữ cho trẻ nếu chúng
Trang 12ta biết tìm tòi, khám phá, lựa chọn nội dung phù hợp để truyềntải đến trẻ Trong đó phải kể đến một số hoạt động u thế (vănhọc, môi trờng xung quanh, hoạt động góc, mọi lúc mọi nơi…)
Hoạt động làm quen với văn học là tiết học chiếm u thế nhất
so với các tiết học khác khi thực hiện nhiệm vụ giáo dục ngôn ngữ,
đặc biệt là hình thành và phát triển vốn từ, phát triển lời nóimạch lạc và phát triển ngôn ngữ nghệ thuật Tôi luôn chú ý linhhoạt trong việc lựa chọn cho trẻ tiếp xúc với ca dao, đồng dao,thơ, truyện,…Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, tôi khôngchỉ dừng lại ở mức độ đơn giản là cho trẻ nhớ nội dung truyện,nhớ lời thoại và một số sắc thái biểu cảm, mà tôi chú ý nghiên cứu
kĩ tác phẩm để đa ra hệ thống câu hỏi logíc để trẻ dễ dàngtiếp thu đợc nội dung tác phẩm Hình thức đóng kịch và kểchuyện sáng tạo đợc xem là một hình thức để trẻ có thể thểhiện lại một cách phong phú và sáng tạo những gì trẻ thu nhận đ-
ợc sau khi nghe kể chuyện cũng đợc tôi chú trọng Khi trẻ trả lờicác câu hỏi cha trọn câu hoặc câu sai về trật tự từ tôi chú ý sửasai cho trẻ, nhắc nhở trẻ trả lời trọn câu
Làm quen với môi trờng xung quanh cũng là một trong nhữnghoạt động tạo cơ hội cho trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua việc
Trang 13cung cấp cho trẻ những biểu tợng về thế giới xung quanh Qua đótrẻ biết đợc những từ chỉ tên gọi, đặc điểm, tính chất, côngdụng, cách sử dụng chúng Từ đó vốn từ của trẻ đợc mở rộng vàphong phú hơn Tôi luôn chú ý sử dụng các nhóm phơng pháp trựcquan, dùng lời, thực hành, trò chơi để trẻ dễ dàng tiếp thu kiếnthức, tham gia vào hoạt động tích cực hơn.
Ví dụ: Đối với một số tiết học theo chủ điểm gần gũi với trẻ,chẳng hạn “ Thế giới thực vật” tôi đã sử dụng các loại hoa quả thậtcho trẻ đợc tri giác, nếm, ngửi kích thích sự hứng thú của trẻ khitham gia hoạt động Tôi sử dụng phơng pháp dùng lời, cho trẻ đợcphát biểu ý kiến riêng của mỗi trẻ Tôi chú ý sữa lỗi ngữ pháp chotrẻ bằng cách nhắc lại những câu trẻ nói sai giúp trẻ sữa lại cho
đúng.Trong quá trình đàm thoại tôi thờng dùng những câu hỏi
mở để kích thích sự phát triển t duy của trẻ.Cứ thế trẻ đợc thoảimái bày tỏ những hiểu biết của mình
Ví dụ: Câu hỏi “ Cháu đang làm gì thế?”, “Cháu thấy tròchơi đó nh thế nào?” thay cho những câu hỏi “ Cháu đang xemtranh à?”, “ Cháu có thích trò chơi đó không?”
Trang 14Không những thế, vào các hoạt động mọi lúc mọi nơitôi cũng dành nhiều thời gian rãnh rỗi cung cấp thêm cho trẻ pháttriển vốn từ, diễn đạt mạch lạc.
Giờ đón trẻ, trả trẻ tôi luôn vui vẽ, gần gũi, thân thiện tròchuyện với trẻ về những kiến thức trẻ học trong ngày, những sinhhoạt ở gia đình trẻ kích thích trẻ trả lời Từ đó tôi có thể nắmbắt khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ và có biện pháp phù hợpluyện tập thêm cho trẻ
Giờ chơi tự do tôi hay dẫn trẻ đến các góc trò chuỵện vàphát âm, đọc các từ có trong tranh, từ ở mỗi góc, tôi cho trẻ chỉvào chữ và phát âm nhiều lần Qua nhiều lần trẻ lớp tôi phát âmchuẩn hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp với cô, với bạn, bạn biếtchỉ cho bạn cha biết, hoặc mạnh dạn đến hỏi cô, trẻ lớp tôi khôngcòn rụt rè nữa Ngoài ra trong giờ hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ
ôn kiến thức đã học qua trò chuyện, đọc thơ, kể chuyện, chơicác trò chơi dân gian, cho trẻ đọc đồng dao, ca dao trong hoạt
động này giúp trẻ phát âm, đọc thành thạo hơn, lu loát hơn
Hay vào các giờ hoạt động góc, chủ yếu ở các góc phân vai,tôi chú ý hớng dẫn gợi mở cho trẻ đợc giao lu trao đổi mua bán trò
Trang 15chuyện với nhau Từ đó khắc sâu, mở rộng thêm cho trẻ vốn từ,diễn đạt câu mạch lạc, mở rộng vốn kinh nghiệm sống.
Những buổi sinh hoạt chiều, tôi thờng tổ chức cho trẻ tập kểchuyện sáng tạo từ những bức tranh Trẻ đợc quan sát, thảo luậncùng nhau và kể lại câu chuyện theo sự tởng tợng, sáng tạo củamỗi trẻ Chính nhờ vậy mà lớp tôi đa số trẻ biết dùng từ để diễn
đạt thành câu có nghĩa trong giao tiếp với bạn, với cô
3 Phát triển vốn từ, ngôn ngữ mạch lạc thông qua việc tạo môi trờng chữ trong và ngoài lớp, các đồ dùng đồ chơi, các góc
Đối với trẻ mầm non, lớp học chính là mái nhà thứ hai của trẻ.Cảm giác đầu tiên khi trẻ bớc vào cửa lớp đó là sự gần gũi, thânthiện giống nhà của mình Trong ngôi nhà ấy phải có sự tơi mới,hấp dẫn của những bức tranh, bức ảnh trang trí phù hợp theo chủ
điểm, phù hợp với lứa tuổi của trẻ
Vì vậy để trẻ hứng thú khi đến lớp tôi đã chú ý trang trítranh ảnh, môi trờng chữ viết ở các góc, các mảng trong lớp đầy
đủ Ví dụ nh các bài thơ câu chuyện trong và ngoài chơngtrình đợc tôi nắn nót viết trên khổ giấy rô ky trang trí ở góc học
Trang 16tập cho trẻ đợc tập đọc, tri giác các dòng chữ Tôi thờng lựa chọncác cỡ chữ cho phù hợp với góc, dán chữ ở độ cao vừa tầm nhìncủa trẻ để trẻ dễ nhìn thấy đặc biệt kiểu chữ phải chuẩn, hầuhết các kiểu chữ này tôi thờng để ở dạng chữ in thờng với màusắc đẹp phù hợp với mảng hoạt động và hình ảnh minh họa củagóc Vào những lúc đón trẻ hoặc trả trẻ tôi thờng cùng trẻ tròchuyện đàm thoại về các nội dung trong bức tranh, cho trẻ đọccác bài thơ, câu chuyện, các dòng chữ chú thích bức tranhnhiều lần, cho trẻ hiểu nội dung bức tranh là gì Từ đó trẻ sẽ dầndần tri giác, ghi nhớ đợc các từ một cách chính xác.
Ngay từ khi nhận lớp và ổn định danh sách lớp, tôi tạo cơ hội
để trẻ tiếp xúc với chữ, với từ, tên của mình bằng cách: Viết cácdanh sách của ba tổ có kèm theo kí hiệu để trẻ biết tên mình ởchổ nào, có những bạn nào trong tổ của mình Chữ của trẻ tôithờng viết ở dạng chữ in thờng và chữ viết hoa (vì đây là tênriêng) kèm theo kí hiệu Trẻ đợc khắc sâu hình ảnh tên củamình và đợc làm quen với các kiểu chữ Vì thế mà trẻ dễ dàngnhận biết các đồ dùng cá nhân nh khăn mặt, ca, cốc, vở tập tô,
vở toán, vở tạo hình…khi trẻ hoạt động Hàng ngày trẻ sử dụng đồdùng, biết tên, kí hiệu của mình, của bạn, biết tên của mình có