Hớng dẫn học sinh thực hành từ loại Tiếng ViệtA - PH Ầ N M Ở Đ Ầ U I - Lý do chọn đề tài : Chúng ta có thể khẳng định rằng : “ Ngời thầy có vai tròquyết định trong quá trình giảng dạy
Trang 1Hớng dẫn học sinh thực hành từ loại Tiếng Việt
A - PH Ầ N M Ở Đ Ầ U
I - Lý do chọn đề tài :
Chúng ta có thể khẳng định rằng : “ Ngời thầy có vai tròquyết định trong quá trình giảng dạy và giáo dục, một lực lợng cóchức năng đặc biệt chi phối và định hớng cho nguồn nhân lực t-
ơng lai của đất nớc" Đặc biệt, nhiệm vụ của người giỏo viờn tiểu
học là cung cấp những kiến thức cách toàn diện cho học sinh Mỗimột học đều gúp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ,cung cấp cho cỏc em những tri thức cần thiết để phục vụ cho cuộcsống, học tập và sinh hoạt sao cho tốt nhất và cú hiệu quả cao
Đợc phân công giảng dạy lớp 5, đặc biệt là giáo viên trực tiếpbồi dỡng học sinh giỏi, trong quá trình giảng dạy tôi thấy học sinhcủa lớp mình bồi dỡng rất cố gắng học tập, đặc biệt là mônTiếng Việt Thực tế khi học đến phần từ loại Tiếng Việt thì nhiều
em còn lúng túng Với suy nghĩ : “ Làm thế nào để học sinh nắmchắc kiến thức này và tự tin trong học tập ? “ nên tôi đã quyết
Trang 2định chọn đề tài “ Hớng dẫn học sinh thực hành về từ loại TiếngViệt”
II.Mục đích và phơng pháp nghiên cứu :
-Để giúp cho chỳng ta thấy rừ vị trớ quan trọng của từ loại TiếngViệt
-Để giúp học sinh tiếp thu bài giảng 1 cách nhẹ nhàng, khắc sâukiến thức về từ loại
* Qua sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, phương pháp giảng dạy phân môn và khảo sát thực tế để tìm ra cách giải quyết vấn đề nêu trên.
B - PH Ầ N N Ộ I DUNG
I vị trí :
Từ là đơn vị cơ bản của Tiếng Việt, cú nghĩa và dựng để đặt
câu.Từ do tiếng tạo thành
+Nếu từ chia theo cấu tạo thì là từ đơn, từ ghép hay từ láy.
+Nếu từ chia theo từ loại thì là danh từ, động từ, tính từ
+Nắm dược điều này các em hiểu rừ nghĩa của từ, phân biệt được và
có kiến thức để tìm các phụ từ như Định ngữ, Bổ ngữ
II.cơ sở lí luận thực tiễn :
Trang 3-Do không ph©n định đóng ranh giới của từ mà học sinh x¸c định
từ loại sai
-Nhiều em kh«ng nắm được thuật ngữ "từ loại" nªn kh«ng hiểu đóngyªu cầu của bài tập
-Khi x¸c định từ loại học sinh còn gặp khã khăn trong nh÷ng
trường hợp mà nghĩa của từ hoặc dấu hiệu h×nh thøc kh«ng râ rµng
-Thời gian luyện tập, số tiết luyện tập về từ loại Tiếng Việt còng chưađược nhiều
-Chỉ hiện tượng: giã, b·o, hßa b×nh
b. Muốn biết một từ có phải là danh từ không thì cần phải thử xem:
Trang 4-Thªm vào trước nã một từ chỉ số lượng (một, hai, vài,
những,các ) xem cã được kh«ng, nếu được th× đóng là một danh từ
2.Danh từ riªng: là tªn gọi riªng của một loại sự vật.
VD: Vâ Thị S¸u, nói Trường Sơn
-ph©n biệt danh từ cụ thể với danh từ trừu tượng
3.Danh từ cụ thể: chỉ những sự vật mà ta có thể nhận ra được
bằng gi¸c quan (nh×n, nghe,ngửi, thấy, đếm được )
VD: Nhà, tủ
4,Danh từ trừu tượng: chỉ những sự vật mà ta nhận ra được
bằng suy nghĩ chứ kh«ng phải bằng c¸c gi¸c quan.
VD: Niềm vui, đạo đức, th¸i độ
Trang 5d.Trong câu, danh từ (Đứng một mình hoặc kèm theo các từ
phụ thuộc) có thể làm nhiều chức vụ khác nhau: Làm chủ ngữ,
3 Động từ "bị"và "được" chỉ trạng thái tiếp thu
4 Động từ "có" chỉ trạng thái tồn tại hặc sở hữu
5 Động từ "là" chỉ được dùng trong câu giới thiệu , nhận xét, đánh giá
III/ Tính từ :
Trang 6a TÝnh từ là từ chỉ tÝnh chất của người, loài vật, đồ vật, c©y cối như: màu sắc, h×nh thể, khối lượng, kÝch thước, dung lượng, phẩm chất
VÝ dụ : - Xanh, đỏ, xanh biếc, đỏ thắm (chỉ màu sắc)
6 Vu«ng, trßn, thon (chỉ hÝnh thể)
7 To, nhỏ,dài, ngắn (chỉ kÝch thước)
8 Nặng,nhẹ, nhiều, ít (chỉ khối lượng, dung lượng)
9 Tốt, xấu, thông minh (chỉ phẩm chất)
b Có hai loại tÝnh từ:
-TÝnh từ chỉ tÝnh chất chung, kh«ng cã mức độ:
VÝ dụ: Xanh, đỏ, dài, tốt
10.TÝnh từ chỉ tÝnh chất cã x¸c định mức độ hoặc có t¸c dụng gợi tả h×nh ảnh, cảm xóc
Ví dụ: Xanh biếc, gầy nhom,
IV.§¹i tõ :
a Đại từ dung để thay thế cho danh từ,động từ hoặc tÝnh từ trong c©u
VÝ dụ: Có chẳng cã tổ,nã phai sống trong những hốc c©y tăm tối.
b.Trong giao tiếp người ta có thể dùng đại từ để xưng hô Đã là đại từ chỉ ng«i c¸c đại từ chỉ ng«i thường dïng là :
Trang 7Ng«i thứ nhất: T«i, chóng t«i, tao, chóng tao
Ngôi thứ hai : mày , chóng mày…
c Từ chỉ quan hệ (quan hệ từ , từ nối)
Từ chỉ quan hệ là từ dùng để nối c¸c từ trong c©u, c¸c vế c©u trong một c©u ghÐp …
VD: Nam và B×nh đi học
Trang 8Nam lười học nªn bạn bị điểm kÐm.
d. Từ dïng làm dấu hiệu cho c¸c cảm xóc, t×nh cảm th¸i độ hoặc
mục đÝch của người nãi , người viết VD: «i, ạ, dạ , v©ng , nhÐ ,
nhỉ
11 C¸c từ gọi hộ : «i , hỡi , này , thưa…
12 C¸c từ đ¸p lời : v©ng , dạ, bẩm , ừ…
13 C¸c từ cảm th¸n : «i , chao «i, ai chà, ối , ối giờ ơi…
14 C¸c từ làm dấu hiệu cho mục đÝch , th¸i độ khi nãi hoặc viết : hả ,
hử , nào , đi , cơ , kia mà…
Bi
ệ n ph¸p 2: Đ ang th ự c h à nh t ừ lo ạ i
Để học sinh nắm vững lý thuyết gi¸o viªn cần sử dụng nhiều
phương ph¸p dạy học cã hiệu quả (Đặc biệt tiết luyÖn tập cần lập bảngluyÖn tập từ loại để học sinh cã sự ph©n biệt râ c¸c từ loại đ· học ) Đểhọc sinh được tËp luyện kiểm tra,thử th¸ch kiến thứcvề từ loại, kĩ năng x¸c định và sử dụng đóng từ loại , gi¸o viªn ¸p dụng c¸c bài tập sau đ©y :
1 D ạ ng thø nh ấ t:
* X¸c định từ loại cho từ
Trang 9Kiểu 1: Cho sẵn các từ, yêu cầu học sinh xác định từ loại của các
- những niềm vui - rất yêu thương
- hãy vui chơi - tình yêu ấy
- hãy yêu thương - rất đáng yêu
Sau đó học sinh trình bày:
Niềm vui vui chơi vui tươi
Tình yêu yêu thương đáng yêu
Kiểu 2: Xác định từ loại trong đọan thơ văn có sẵn:
VD: Xác định động từ , danh từ , tính từ trong hai câu thơ của Bác Hồ:
“ Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay
Vượn hót chim kêu suốt cả ngày”
Trang 10-ë bài tập này , học sinh cần phải x¸c định ranh giíi c¸c từ rồi xÐtt
ý nghĩa và c¸c khả năng kết hợp của từ rồi xếp
+danh từ : cảnh , rừng , Việt Bắc, vượn , chim , ngày
VD: Tìm tính từ trong khổ thơ sau:
Việt Nam đẹp khắp trăm miền,Bốn mïa một sắc trời riªng đất này
Xãm làng , đồng ruộng , rừng c©y,Non cao giã dựng , s«ng đầy nắng chang
Xum xuª xoài biếc cam vàngDừa nghiªng , cau th¼ng , hàng hàng nắng soi
* ë bài tập này học sinh x¸c định c¸c tÝnh từ : đẹp , cao, đầy , xum xuª, nghiªng , thẳng một c¸ch dễ dàng Khi xÐt đến : “trời riªng”, “xoài biếc”, “nắng chang”c¸c em lóng tóng kh«ng biết đ©y là một
Trang 11tù hay hai từ nªn nhiều em x¸c định từ loại sai Vậy gi¸o viªn ph¶i củng cố và khắc s©u kiến thức này: chỉ cho c¸c em biết đ©y là hai từ đơn và c¸c tÝnh từ là “riªng” “biếc” “chang”.
3 D ạ ng thø ba :
Khắ phục khó kh¨n của học sinh khi x¸c định từ loại trong nhữngtrường hợp mà nghĩa hoặc dấu hiệu h×nh thứ từ loại kh«ng ra ta cã thể cho học sinh làm dạng bài tập:
VD: X¸c định từ loại của c¸c từ trong c¸c thành ngữ sau:
Đi ngược , về xu«iNước chảy , đá mßnC¸c từ loại học sinh x¸c định nhanh và rõ ràng chÝnh x¸c là
“đi,về”động từ , “nước ,𸔠là danh từ Nhưng c¸c từ “ngược”, “xu«i”, “mßn” c¸c em lóng tóng và hay xÕp c¸c từ này vào loại tÝnh từ Vậy
GV ph¶i ph©n tÝch râ ý nghĩa của từ và hướng dẫn học sinh xếp từ
“ngược” “xu«i” là chỉ vïng nói vµ vïng đồng bằng nªn xếp c¸c từ này làdanh từ Cßn tõ “mßn” là động từ chø kh«ng ph¶i là tÝnh từ
Lưu ý: ë dạng này học sinh cã thể cho thªm một số vÝ dụ để x¸ccđịnh từ loại
4 D ạ ng th ứ t ư :
Trang 12Khắc s©u thuật ngữ “từ loại” ta cho học sinh làm dạng từ loại sau:
VÝ dụ: Cho c¸c từ sau: nói đồi , rực rỡ, chen chóc, vườn , dụi dàng, ngọt , thành phố, ăn, đ¸nh đập H·y xếp những từ trªn thành c¸c nhãmtheo hai c¸ch:
a, Dựa vào cấu tạo (từ đơn, từ ghÐp , từ l¸y)
b, Dựa vào từ loại ( danh từ , động từ, tÝnh từ)
* ë bài tập này học sinh phải củng cố về kiến thức thế nào là chia từ theo cấu tạo và thế nào là chia từ theo tù loại C¸c em sẽ dễ dàng làm được
- Nếu xếp theo cấu tạo từ, ta sẽ xếp như sau:
+ Từ đơn : vườn , ăn , ngọt
+ Từ ghÐp: nói đồi , thành phố , đ¸nh đập
+ Từ l¸y: rực rỡ, dịu dàng , chen chóc
-Nếu xếp theo từ loại, ta sẽ xếp như sau:
+ Danh từ : nói đồi, thành phố, vườn
Trang 13Ví dụ 1: Xác định từ loại của các từ sau: - vui,buồn, đau khổ, đẹp
- niềm vui , nỗi buồn, cái đẹp , sự đau khổ
*ở bài tập này , học sinh phải nắm được các từ “ vui , buồn , đau khổ”
a) Hãy tìm các tính từ trong câu văn
b) Nhận xét các từ loại: cái béo, mùi thơm
* ở bài tập này học sinh cần vận dụngkiến thức về quy tắc cấu tạo
từ và ý nghĩa của từ để xác định từ loại và tìm đợc các tính từ trong bài là : “ thơm”
“béo”, “ ngọt”, “già”
Nhờ có sự kết hợp từ :cái béo, mùi thơm… là các danh từ
6 D ạ ng th ứ sáu:
Tuỳ trong văn cảnh mà từ loại cũng có thể thay đổi
Ví dụ : Xác định từ loại của từ “ danh dự” trong câu văn sau:
Trang 14“ Ngay thềm lăng, mười tám cây vạn tuế tượng trưng cho một đoàn quân danh d ự đứng trang nghiêm”
*ở bài tập này học sinh phải dựa vào ý nghĩa của từ trong văn cảnh
- Từ “danh dự” vốn là danh từ
-Trong câu văn: Từ được sử dụng để chỉ đặc điểm nờn ta xếp từ “ danh dự” vào từ loại là tính từ
7 D ạ ng th ứ b ả y:
Thay thế danh từ bằng đại từ chỉ ngôi
Ví dụ : Thay thế danh từ bằng đại từ chỉ ngôi thích hợp để câu văn không bị lặp
a) Một con quạ khỏt nước , con qu ạ tìm thấy một cái lọ
b) Tấm đi qua cầu , T ấ m vô ý đánh rơi chiếc giày xuống nước
* Học sinh phải có nhận xét danh từ được lặp lại
-ở câu a là “ con
- ở cau b là Tấm
Việc lặp từ làm cho câu văn không hay vậy ta có thể thay áỏc danh từ bị lặp lại đó bằng cá c đại từ thích hợp Từ “ con quạ” cú thể thay bằng đại từ “nó”
Từ “ Tấm” có thể thay bằng từ “nàng”
Trang 15c) Bạn Hà ăn nãi th ậ t th à dễ nghe.
Trang 16+ở bài tập này học sinh phải nắm vững kiến thức về từ loại và kiếnthức đặt c©u và cã thể đặt như sau
Đặt tªn cho hai đội Mỗi em sẽ nhặt một băng giấy và gắn vào cột
từ loại Đội nào nhanh chÝnh x¸c sẽ thắng C¸c em kh¸c cổ vũ cho haiđội chơi
* Mục đÝch của trß chơi: củng cố kiến thứ từ loại, vèn tư duy nhanh
2- trß ch¬i thứ hai:
VD1: “ Điền danh từ”
Trang 17a-Chuẩn bị hai bảng phụ cã chÐp sẵn và c¸c băng giấy cã ghi c¸c danh từ cần điền : con diều , con sóng, con tàu , con thuyền, con mắt.
Trang 18Tiếng chim …… chồi xanh … cïng
Tiếng chim …… c¸nh bầy ongTiếng chim …… nắng … đồng vàng thơm”
b) C¸ch tiến hành: Chọn 2 đội chơi , mỗi đội cã 4 học sinh Mỗi học sinh điền một dßng thơ cho đóng Sau đã mỗi đội cử một bạn đọc diễn cảm đoạn thơ, biết nhấn mạnh vào c¸c động từ võa điền TÝnh điểm mỗi đội cã 2 phần :
- Điền nhanh , đúng
- Đọc thơ hay
* Mục đÝch của trß chơi: Luyện tập sử dụng động từ đóng chỗ nhằm hoàn thiện nội dung đoạn thơ gợi tả tiếng chim buổi sớm và cản nhận được c¸ch dïng từ sinh động trong đoạn thơ hay
Trang 19Chọn 2 đội chơi , mỗi đội cú 6 em
Mỗi em lên sửa lại một câu Nếu còn thời gian các em vẫn liên tiếp lên sửa
lại cho đến khi hết giờ
Đáp án:
Tuyết rơi trắng xóa một màuVườn chim chiều xế trắng phau cánh cò
Da trắng bệch _ người ốm o
Bé khỏe đôi má non tơ trắng hồng
Sơn len trắng nõn như bôngLàn mây trắng xóa bồng bềnh trời xanh
-Mục đích: Luyện cách dùng tính từ chỉ màu trắng với các sắc độ khác nhau có tác dụng gợi tả Làm giàu vốn từ chỉ màu trắng thường dùng trong các đoạn văn miêu tả
D Kết quả và bài học kinh nghiệm :
I.Kết quả đã đạt đợc
Qua việc cung cấp kiến thức cơ bản về từ loại và ho học sinh thực hành các dạng bài tập về xác định và sử dụng từ loại đối với họ sinh lớp
Trang 205 , tôi nhận thấy:
1 Học sinh đó nắm vững về thuật ngữ từ loại
2 Phân biệt các từ loại cơ bản: danh từ, động từ, tính từ nhanh , chính xác
3 Biết sử dụng các từ loại trong cáu văn đúng chỗ
4 Tự tin , hào hứng khi họ đến phần này
5 Kết quả môn học đợc nâng cao
II.Bài học kinh nghiệm
Lớp 5 là lớp cuối cấp của bậc tiểu học Vì vậy các em cần có kiếnthức
Vững chắc về từ loại Tiếng Việt để có thể học tốt ở trung học cơ sở Là
Trang 21hợp và tổ chức cỏc trò chơi phù hợp Vì vậy nên bước đầu có những kết quả trong giảng dạy Tiếng Việt.
E Phần kết luận
Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân tôi tích luỹ
đ-ợc trong những năm dạy học tiểu học Phạm vi của đề tài còn bóhẹp trong khuôn khổ kinh nghiệm của một cá nhân nên chắcrằng sẽ còn nhiều hạn chế Kính mong các đồng nghiệp có ý kiến
đóng góp và bổ sung để đề tài hoàn thiện hơn
Ngời viết
Trần Thị lài