SKKN hướng dẫn học sinh thực hành từ loại tiếng việt

Hớng dẫn học sinh thực hành từ loại Tiếng ViệtA - PH Ầ N M Ở ĐẦ U I - Lý do chọn đề tài : Chúng ta có thể khẳng định rằng : “ Ngời thầy có vai tròquyết định trong quá trình giảng dạy v

Hớng dẫn học sinh thực hành từ loại Tiếng Việt

A - PH Ầ N M Ở ĐẦ U

I - Lý do chọn đề tài :

Chúng ta có thể khẳng định rằng : “ Ngời thầy có vai tròquyết định trong quá trình giảng dạy và giáo dục, một lực lợng cóchức năng đặc biệt chi phối và định hớng cho nguồn nhân lực t-

ơng lai của đất nớc" Đặc biệt, nhiệm vụ của người giỏo viờn tiểu

học là cung cấp những kiến thức cách toàn diện cho học sinh Mỗimột học đều gúp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ,cung cấp cho cỏc em những tri thức cần thiết để phục vụ cho cuộcsống, học tập và sinh hoạt sao cho tốt nhất và cú hiệu quả cao

Đợc phân công giảng dạy lớp 5, đặc biệt là giáo viên trực tiếp bồidỡng học sinh giỏi, trong quá trình giảng dạy tôi thấy học sinh củalớp mình bồi dỡng rất cố gắng học tập, đặc biệt là môn TiếngViệt Thực tế khi học đến phần từ loại Tiếng Việt thì nhiều emcòn lúng túng Với suy nghĩ : “ Làm thế nào để học sinh nắmchắc kiến thức này và tự tin trong học tập ? “ nên tôi đã quyết

định chọn đề tài “ Hớng dẫn học sinh thực hành về từ loại TiếngViệt”

II.Mục đích và phơng pháp nghiên cứu:

-Để giúp cho chỳng ta thấy rừ vị trớ quan trọng của từ loại Tiếng Việt-Để giúp học sinh tiếp thu bài giảng 1 cách nhẹ nhàng, khắc sâu kiếnthức về từ loại

* Qua sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, phương pháp giảng dạy phân môn và khảo sát thực tế để tìm ra cách giải quyết vấn đề nêu trên.

B - PH Ầ N N Ộ I DUNG

I vị trí:

Từ là đơn vị cơ bản của Tiếng Việt, cú nghĩa và dựng để đặt câu.Từ do

tiếng tạo thành

+Nếu từ chia theo cấu tạo thì là từ đơn, từ ghép hay từ láy.

+Nếu từ chia theo từ loại thì là danh từ, động từ, tính từ

+Nắm dược điều này các em hiểu rừ nghĩa của từ, phân biệt được và

có kiến thức để tìm các phụ từ như Định ngữ, Bổ ngữ

II.cơ sở lí luận thực tiễn:

-Do khụng phân định đúng ranh giới của từ mà học sinh xác định từ loại sai

-Nhiều em kh«ng nắm được thuật ngữ "từ loại" nªn kh«ng hiểu đóng yªu cầu của bài tập.

-Khi x¸c định từ loại học sinh còn gặp khã khăn trong nh÷ng trường hợp mà nghĩa của từ hoặc dấu hiệu h×nh thøc kh«ng râ rµng

-Thời gian luyện tập, số tiết luyện tập về từ loại Tiếng Việt còng chưa được nhiều

-Chỉ hiện tượng: giã, b·o, hßa b×nh

b Muốn biết một từ có phải là danh từ không thì cần phải thử xem:-Thªm vào trước nã một từ chỉ số lượng (một, hai, vài, những,các ) xem cã được kh«ng, nếu được th× đóng là một danh từ

VÝ dụ: Hai h ọ c sinh

-Thªm vào sau nã một từ chỉ trỏ (nay, ấy, kia, đã ) xem cã được kh«ng nếu được th× đóng là một danh từ

2.Danh từ riªng: là tªn gọi riªng của một loại sự vật.

VD: Vâ Thị S¸u, nói Trường Sơn

-ph©n biệt danh từ cụ thể với danh từ trừu tượng

3.Danh từ cụ thể: chỉ những sự vật mà ta có thể nhận ra được bằng

gi¸c quan (nh×n, nghe,ngửi, thấy, đếm được )

VD: Nhà, tủ

4,Danh từ trừu tượng: chỉ những sự vật mà ta nhận ra được bằng

suy nghĩ chứ kh«ng phải bằng c¸c gi¸c quan.

VD: Niềm vui, đạo đức, th¸i độ

d.Trong c©u, danh từ (Đứng một m×nh hoặc kÌm theo c¸c từ

phụ thuộc) cã thể làm nhiều chức vụ kh¸c nhau: Làm chủ ngữ,

vị ngữ, trạng ngữ, định ngữ, bổ ngữ.

II/§éng tõ:

a Động từ chỉ hoạt động hay trạng th¸i của người, sự vật.

VD: Ngủ, chạy

b Cú hai loại động từ:

1 Động từ chỉ trạng thái, hoạt động do người hay sự vật thực hiện,

không ảnh hưởng tới người hay sự vật khác gọi là động từ nội động.

VD: Em bộ ngủ.

2 Động từ chỉ hoạt động của người hay sự vật thực hiện có ảnh hưởng

đến người hay sự vật khỏc gọi là động từ ngoại động

VD: Bác nông dân đang gặt lúa

-Các động từ: có, là, bị, được

3 Động từ "bị"và "được" chỉ trạng thái tiếp thu

4 Động từ "có" chỉ trạng thái tồn tại hặc sở hữu

5 Động từ "là" chỉ được dùng trong câu giới thiệu , nhận xét, đánh

7 To, nhỏ,dài, ngắn (chỉ kích thước)

8 Nặng,nhẹ, nhiều, ớt (chỉ khối lượng, dung lượng)

9 Tốt, xấu, thụng minh (chỉ phẩm chất)

VÝ dụ: Có chẳng cã tổ,nã phai sống trong những hốc c©y tăm tối.

b.Trong giao tiếp người ta có thể dùng đại từ để xưng hô Đã là đại từ chỉ ng«i c¸c đại từ chỉ ng«i thường dïng là :

Ng«i thứ nhất: T«i, chóng t«i, tao, chóng tao

Ngôi thứ hai : mày , chóng mày…

- Chỉ số lượng : một , hai , vài , dăm…

c Từ chỉ quan hệ (quan hệ từ , từ nối)

Từ chỉ quan hệ là từ dùng để nối c¸c từ trong c©u, c¸c vế c©u trong một c©u ghÐp …

VD: Nam và B×nh đi học

Nam lười học nªn bạn bị điểm kÐm

d Từ dïng làm dấu hiệu cho c¸c cảm xóc, t×nh cảm th¸i độ hoặc

mục đÝch của người nãi , người viết VD: «i, ạ, dạ , v©ng , nhÐ ,

14 C¸c từ làm dấu hiệu cho mục đÝch , th¸i độ khi nãi hoặc viết :

hả , hử , nào , đi , cơ , kia mà…

Bi

ệ n ph¸p 2: Đ ang th ự c h à nh t ừ lo ạ i

Để học sinh nắm vững lý thuyết gi¸o viªn cần sử dụng nhiều

phương ph¸p dạy học cã hiệu quả (Đặc biệt tiết luyÖn tập cần lập bảngluyÖn tập từ loại để học sinh cã sự ph©n biệt râ c¸c từ loại đ· học ) Đểhọc sinh được tËp luyện kiểm tra,thử th¸ch kiến thứcvề từ loại, kĩ năng x¸c định và sử dụng đóng từ loại , gi¸o viªn ¸p dụng c¸c bài tập sau đ©y :

- những niềm vui - rất yªu thương

- hãy vui chơi - tình yêu ấy

- hãy yêu thương - rất đáng yêu

Sau đó học sinh trình bày:

Niềm vui vui chơi vui tươi

Tình yêu yêu thương đáng yêu

Kiểu 2: Xác định từ loại trong đọan thơ văn có sẵn:

VD: Xác định động từ , danh từ , tính từ trong hai câu thơ của Bác Hồ:

“ Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay

Vượn hót chim kêu suốt cả ngày”

-ở bài tập này , học sinh cần phải xác định ranh giới các từ rồi xétt ý nghĩa và các khả năng kết hợp của từ rồi xếp

+danh từ : cảnh , rừng , Việt Bắc, vượn , chim , ngày

+động từ: hút, kêu

+tính từ : hay

2 D ạ ng th ứ hai :

Muốn cho học sinh x¸c định từ loại chÝnh x¸c và khắc phục việc ph©nđịnh danh giới của từ kh«ng chÝnh x¸c, ta đưa ra bài tập mà học sinh cßn hay nhầm để c¸c em sửa.

VD: Tìm tính từ trong khổ thơ sau:

Việt Nam đẹp khắp trăm miền,Bốn mïa một sắc trời riªng đất này

Xãm làng , đồng ruộng , rừng c©y,Non cao giã dựng , s«ng đầy nắng chang

Xum xuª xoài biếc cam vàngDừa nghiªng , cau th¼ng , hàng hàng nắng soi

* ë bài tập này học sinh x¸c định c¸c tÝnh từ : đẹp , cao, đầy , xum xuª, nghiªng , thẳng một c¸ch dễ dàng Khi xÐt đến : “trời riªng” ,

“xoài biếc”, “nắng chang”c¸c em lóng tóng kh«ng biết đ©y là một tù hay hai từ nªn nhiều em x¸c định từ loại sai Vậy gi¸o viªn ph¶i củng

cố và khắc s©u kiến thức này: chỉ cho c¸c em biết đ©y là hai từ đơn

và c¸c tÝnh từ là “riªng” “biếc” “chang”

Khắ phục khó kh¨n của học sinh khi x¸c định từ loại trong những trường hợp mà nghĩa hoặc dấu hiệu h×nh thứ từ loại kh«ng ra ta cã thể cho học sinh làm dạng bài tập:

VD: X¸c định từ loại của c¸c từ trong c¸c thành ngữ sau:

Đi ngược , về xu«iNước chảy , đá mßnC¸c từ loại học sinh x¸c định nhanh và rõ ràng chÝnh x¸c là

“đi,về”động từ , “nước ,𸔠là danh từ Nhưng c¸c từ “ngược”, “xu«i”, “mßn” c¸c em lóng tóng và hay xÕp c¸c từ này vào loại tÝnh từ Vậy

GV ph¶i ph©n tÝch râ ý nghĩa của từ và hướng dẫn học sinh xếp từ

“ngược” “xu«i” là chỉ vïng nói vµ vïng đồng bằng nªn xếp c¸c từ này làdanh từ Cßn tõ “mßn” là động từ chø kh«ng ph¶i là tÝnh từ

Lưu ý: ë dạng này học sinh cã thể cho thªm một số vÝ dụ để x¸cc định

từ loại

4 D ạ ng th ứ t ư :

Khắc s©u thuật ngữ “từ loại” ta cho học sinh làm dạng từ loại sau:

VÝ dụ: Cho c¸c từ sau: nói đồi , rực rỡ, chen chóc, vườn , dụi dàng, ngọt , thành phố, ăn, đ¸nh đập H·y xếp những từ trªn thành c¸c nhãmtheo hai c¸ch:

a, Dựa vào cấu tạo (từ đơn, từ ghÐp , từ l¸y)

b, Dựa vào từ loại ( danh từ , động từ, tÝnh từ)

* ë bài tập này học sinh phải củng cố về kiến thức thế nào là chia từ theo cấu tạo và thế nào là chia từ theo tù loại C¸c em sẽ dễ dàng làm được.

- Nếu xếp theo cấu tạo từ, ta sẽ xếp như sau:

+ Từ đơn : vườn , ăn , ngọt

+ Từ ghÐp: nói đồi , thành phố , đ¸nh đập

+ Từ l¸y: rực rỡ, dịu dàng , chen chóc

-Nếu xếp theo từ loại, ta sẽ xếp như sau:

+ Danh từ : nói đồi, thành phố, vườn

+ Động từ : chen chóc, đ¸nh đập , ăn

+ TÝnh từ : rực rỡ, dịu dàng, ngọt

5 D ạ ng th ứ n ă m:

Chuyển từ loại theo một kiểu cấu tạo nào đã

VÝ dụ 1: X¸c định từ loại của c¸c từ sau: - vui,buồn, đau khổ, đẹp

- niềm vui , nỗi buồn, c¸i đẹp , sự đau khổ

*ë bài tập này , học sinh phải nắm được c¸c từ “ vui , buồn , đau khổ”

Ví dụ 2:

“ Sầu riêng thơm cái thơm của mít chín quyện với hương bưởi , béocái béo của trứng gà, ngọt cái ngọt của mật ong già hạn”

a) Hãy tìm các tính từ trong câu văn

b) Nhận xét các từ loại: cái béo, mùi thơm

* ở bài tập này học sinh cần vận dụngkiến thức về quy tắc cấu tạo từ và

ý nghĩa của từ để xác định từ loại và tìm đợc các tính từ trong bài là :

“ thơm”

“béo”, “ ngọt”, “già”

Nhờ có sự kết hợp từ :cái béo, mùi thơm… là các danh từ

6 D ạ ng th ứ sáu:

Tuỳ trong văn cảnh mà từ loại cũng có thể thay đổi

Ví dụ : Xác định từ loại của từ “ danh dự” trong câu văn sau:

“ Ngay thềm lăng, mười tám cây vạn tuế tượng trưng cho một đoàn quân danh d ự đứng trang nghiêm”

*ở bài tập này học sinh phải dựa vào ý nghĩa của từ trong văn cảnh

- Từ “danh dự” vốn là danh từ

-Trong câu văn: Từ được sử dụng để chỉ đặc điểm nờn ta xếp từ “ danh dự” vào từ loại là tính từ

7 D ạ ng th ứ b ả y:

Thay thế danh từ bằng đại từ chỉ ngôi.

Ví dụ : Thay thế danh từ bằng đại từ chỉ ngôi thích hợp để câu văn không bị lặp

a) Một con quạ khỏt nước , con qu ạ tìm thấy một cái lọ

b) Tấm đi qua cầu , T ấ m vô ý đánh rơi chiếc giày xuống nước

* Học sinh phải có nhận xét danh từ được lặp lại

-ở câu a là “ con

- ở cau b là Tấm

Việc lặp từ làm cho câu văn không hay vậy ta có thể thay áỏc danh

từ bị lặp lại đó bằng cá c đại từ thích hợp Từ “ con quạ” cú thể thay bằng đại từ “nó”

c) Bạn Hà ăn nói th ậ t th à dễ nghe

+ở bài tập này học sinh phải nắm vững kiến thức về từ loại và kiến thứcđặt c©u và cã thể đặt như sau

a- Chuẩn bị: Các băng giấy có ghi sẵn từ.

Hai bảng phụ có kẻ sẵn 3 cột : Danh từ , Động từ Tính từ.b- Cách tiến hành: Chọn hai đội chơi, mỗi đội có 5 em, xếp hai hàng

Đặt tên cho hai đội Mỗi em sẽ nhặt một băng giấy và gắn vào cột

từ loại Đội nào nhanh chính xác sẽ thắng Các em khác cổ vũ cho haiđội chơi

* Mục đích của trò chơi: củng cố kiến thứ từ loại, vốn tư duy nhanh

2- trò chơi thứ hai:

VD1: “ Điền danh từ”

a-Chuẩn bị hai bảng phụ có chép sẵn và các băng giấy có ghi các danh từ cần điền : con diều , con súng, con tàu , con thuyền, con mắt.Các dòng thơ đợc chép sẵn trên bảng phụ:

Chọn 5 em một đội và cã 2 đội thi Nếu đội nào gắn c¸c danh từ đóng

Tiếng chim …… c¸nh bầy ongTiếng chim …… nắng … đồng vàng thơm”

b) C¸ch tiến hành: Chọn 2 đội chơi , mỗi đội cã 4 học sinh Mỗi học sinh điền một dßng thơ cho đóng Sau đã mỗi đội cử một bạn đọc diễn cảm đoạn thơ, biết nhấn mạnh vào c¸c động từ võa điền TÝnh điểm mỗi đội cã 2 phần :

- Điền nhanh , đúng

- Đọc thơ hay

* Mục đÝch của trß chơi: Luyện tập sử dụng động từ đóng chỗ nhằm hoàn thiện nội dung đoạn thơ gợi tả tiếng chim buổi sớm và cản nhận được c¸ch dïng từ sinh động trong đoạn thơ hay.

VD3: “ Điền tÝnh từ”

a) Chuẩn bị:

- Ghi c¸c tÝnh từ chỉ màu trắng ra c¸c băng giấy: trắng

phau, trắng bệch, trắng xo¸ , trắng hồng, trắng nân, trắng bạc

- Viết c¸c c©u cã chỗ trống trªn bảng phụ

Gi¸o viªn gắn c¸c từ nhưng sai ý nghĩa vào chỗ trống ( 2 bảng gắn các

từ kh¸c nhau)

b) C¸ch tiến hành:

Chọn 2 đội chơi , mỗi đội có 6 em

Mỗi em lªn sửa lại một c©u Nếu cßn thời gian c¸c em vẫn liªn tiÕp lªn sửa

lại cho đến khi hết giờ

§¸p ¸n:

Tuyết rơi trắng xãa một màuVườn chim chiều xế trắng phau c¸nh cß

Da trắng bệch _ người ốm o

Bé khỏe đôi má non tơ trắng hồng

Sơn len trắng nõn như bôngLàn mây trắng xóa bồng bềnh trời xanh

-Mục đích: Luyện cách dùng tính từ chỉ màu trắng với các sắc độ khác nhau có tác dụng gợi tả Làm giàu vốn từ chỉ màu trắng thường dùng trong các đoạn văn miêu tả

D Kết quả và bài học kinh nghiệm:

I.Kết quả đã đạt đợc

Qua việc cung cấp kiến thức cơ bản về từ loại và ho học sinh thực hànhcác dạng bài tập về xác định và sử dụng từ loại đối với họ sinh lớp 5 , tôi nhận thấy:

1 Học sinh đó nắm vững về thuật ngữ từ loại

2 Phân biệt các từ loại cơ bản: danh từ, động từ, tính từ nhanh , chính xác

3 Biết sử dụng các từ loại trong cáu văn đúng chỗ

4 Tự tin , hào hứng khi họ đến phần này

5 Kết quả môn học đợc nâng cao

II.Bài học kinh nghiệm

Lớp 5 là lớp cuối cấp của bậc tiểu học Vì vậy các em cần có kiến thức

Vững chắc về từ loại Tiếng Việt để có thể học tốt ở trung học cơ sở Là một

Giáo viên tiểu học, tôi đó lưu ý nghiên cứu nội dung và phương pháp truyền

thụ, có một hệ thống các bài tập giúp học sinh thực hành để củng cố kiến thức này Đặc biệt luôn phải lấy học sinh làm trung tâm, khuyến khích các em tìm tòi và tự rút ra những kết luận cho mình.Có như vậy, các em mới nhớ kỹ, nhớ lâu những kiến thức mới khám phá Đặc biệt , tôi rất chú ý thời điểm và thời lượng tung ra các dạng bài tập phù hợp và tổ chức cỏc trò chơi phù hợp Vì vậy nên bước đầu có những kết quả trong giảng dạy Tiếng Việt

E Phần kết luận

Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân tôi tích luỹ

đợc trong những năm dạy học tiểu học Phạm vi của đề tài còn bóhẹp trong khuôn khổ kinh nghiệm của một cá nhân nên chắcrằng sẽ còn nhiều hạn chế Kính mong các đồng nghiệp có ý kiến

đóng góp và bổ sung để đề tài hoàn thiện hơn