Luận văn Thạc sĩ Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vào dạy học hệ thức lượng trong tam giác

Phương pháp dạy học là yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo.“ Phương pháp giáo dục phổ thông cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

CAO THỊ HẢI LINH

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

THEO DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG

HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG

HÌNH HỌC LỚP 9

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LL&PP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN

MÃ SỐ: 8.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quốc Chung

HẢI PHÒNG - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sự hướng dẫn của PGS.TS Vũ Quốc Chung Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thức và chưa được công bố dưới bất kì hình thức nào trước đây Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc

Nếu phát hiện có bất kì sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

về nội dung luận văn của mình

Hải Phòng, ngày … tháng … năm 2018

Tác giả luận văn

Cao Thị Hải Linh

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và rèn luyện tại Trường Đại học Hải Phòng, tôi xin chân thành cảm ơn: Ban Giám hiệu nhà trường, Phòng Đào tạo sau đại học, Khoa Toán trường Đại học Hải Phòng và các thầy giáo, cô giáo đã nhiệt tình giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và làm luận văn Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Vũ Quốc Chung - người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn các Ban giám hiệu và các bạn đồng nghiệp trường THCS Nguyễn Đình Chiểu – Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng đã giúp

đỡ tôi hoàn thành đề tài luận văn của mình

Do điều kiện về năng lực bản thân còn hạn chế, luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo trong hội đồng khoa học, bạn bè và đồng nghiệp để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn

Em xin trân trọng cảm ơn./

Hải Phòng, ngày … tháng … năm 2018

Tác giả luận văn

Cao Thị Hải Linh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Lược sử về phương pháp dạy học theo dự án 5

1.1.1.Thuật ngữ 5

1.1.2 Lịch sử 5

1.2 Những khái niệm cơ bản của phương pháp dạy học theo dự án 8

1.2.1 Khái niệm về dự án và dự án học tập 8

1.2.2 Đặc trưng cơ bản của dạy học theo dự án 9

1.2.3 Một số quan điểm về dạy học theo dự án 10

1.2.4 Các hình thức dạy học theo dự án 13

1.2.5 Cấu trúc của dạy học theo dự án 15

1.2.6 Đặc điểm của dạy học theo dự án 16

1.2.7 Tác dụng của dạy học theo dự án 19

1.2.8 Thiết kế một dự án dạy học 22

1.2.9 Đánh giá trong dạy học theo dự án 23

1.2.10 Cách thức tiến hành dạy học theo dự án 25

1.2.11 Những ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án 26

1.3 Thực trạng dạy học theo dự án vào chương “hệ thức lượng trong tam giác vuông” trong các trường THCS 32

1.3.1 Cấu trúc nội dung chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9 32

1.3.2 Mục tiêu bài học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9 32

1.3.3 Mục đích điều tra 33

1.4 Kết luận chương 1 355

CHƯƠNG 2 37

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO DẠY CHƯƠNG HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG, HÌNH HỌC LỚP 9 37

Phần 1: Chuẩn bị kiến thức cho dạy học dự án vào chương “hệ thức lượng trong tam giác vuông” 37

2.1 Một số khái niệm cơ bản trong chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9 37

2.1.1 Kiến thức cơ bản 37

2.1.2 Bài tập cơ bản 38

Phần 2: Tiến hành thiết kế dự án 56

2.2 Xây dựng kế hoạch tổ chức dạy học theo dự án vào chương “ Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9 56

2.2.1 Ý tưởng của dự án 56

2.2.2 Mục tiêu của dự án 56

2.2.3 Lựa chọn nội dung dạy học theo dự án 57

2.2.4 Thiết kế tiến trình dạy học theo dự án 58

2.2.5 Minh họa tiết dạy học theo dự án: Vận dụng kiến thức hệ thức lượng trong tam giác vuông vào giải quyết các bài toán thực tế 60

2.3 Một số biện pháp đánh giá sản phẩm của học sinh 64

2.3.1 Hình thức và tiêu chí đánh giá dự án: 64

2.3.2 Công cụ đánh giá: 65

2.3.3 Một số cách thức đánh giá kết quả học tập của học sinh khi dạy học theo dự án 69

2.4 Kết luận chương 2 73

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 74

3.1 Mục đích và nội dung thực nghiệm sư phạm 74

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 74

3.1.2 Nội dung thực nghiệm 74

3.2 Quá trình thực nghiệm sư phạm 75

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 75

3.2.2 Quá trình thực nghiệm 75

Đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh 78

và hướng dẫn học sinh tự học ở nhà 78

Nhóm Toán 9 thực hiện lên lớp chuyên đề: Dạy học theo chủ đề 78

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 89

3.3.1 Đánh giá định lượng 89

3.3.2 Đánh giá định tính: 93

3.4 Kết luận Chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

1.Kết luận 96

2 Khuyến nghị 96

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

PHỤ LỤC 99

DANH MỤC BẢNG

Số hiệu

bảng

2.2 Phiếu đánh giá quá trình thực hiện dự án của thành

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu:

Đất nước ta đã và đang trên đà phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa, vấn đề chất lượng nguồn lực con người là vấn đề rất cần được quan tâm Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yêu cầu cấp thiết đối với ngành giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, là sự sống còn của mỗi

cơ sở đào tạo

Phương pháp dạy học là yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất

lượng đào tạo.“ Phương pháp giáo dục phổ thông cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh” (Điều 8.2, Luật giáo dục 2010) Một phương pháp dạy học khoa học, phù hợp sẽ

tạo điều kiện để giáo viên, và người học phát huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy Một phương pháp dạy học khoa học sẽ làm thay đổi vai trò của người thầy đồng thời tạo nên sự hứng thú, say mê và sáng tạo của người học

Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học sẽ cung cấp những cơ hội đặc biệt

để nhận thức rõ những giá trị quan trọng, thực chất trong cuộc sống Điều đó thực ra là yêu cầu giáo viên không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết Ở đó, vai trò của người giáo viên trở thành nhân tố kích thích trí tò mò của học sinh, mài sắc thêm năng lực nghiên cứu độc lập, tăng cường khả năng tổ chức, sử dụng kiến thức và khả năng sáng tạo Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới đòi hỏi phải có những tài liệu dạy - học mới Những tài liệu này phải gắn với các phương pháp kiểm tra, đánh giá mới phù hợp với năng lực của người học nhằm khuyến khích không chỉ khả năng ghi nhớ mà cả khả năng thông hiểu, các

kỹ năng thực hành và sáng tạo của học sinh Như TS Vũ Ngọc Anh, Viện Khoa

học Giáo dục Việt Nam đã chia sẻ: “Đổi mới PPDH trong trường phổ thông không phải là một mong muốn chủ quan, một phong trào quần chúng với sự tự

nguyện hoặc không mà là một yêu cầu khách quan, cấp thiết, có cơ sở pháp lí, lí luận, thực tiễn đối với mọi trường học, mọi giáo viên”

Những năm gần đây, trong xu thế đổi mới chung của đất nước đi đôi với đổi mới nội dung là việc đổi mới về phương pháp giảng dạy, đặc biệt là môn toán có sự thay đổi hình thức, nội dung thi yêu cầu học sinh phải giải quyết được những tình huống thực tế Điều này tạo ra những thuận lợi và gặp không ít khó khăn Do đó trong quá trình giảng dạy giáo viên cần áp dụng linh hoạt những phương pháp dạy học tích cực Điển hình có phương pháp dạy học theo dự án là một hình thức dạy học vừa có tính hợp tác vừa có tính thực tiễn cao Trong đó, người học thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành và đòi hỏi phải thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện yêu cầu, kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh quá trình và kết quả thực hiện

Từ đầu thế kỷ 20, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho phương pháp dạy học theo dự án và coi đây là phương pháp dạy học quan trọng

để thực hiện hoạt động dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống

Khi nước ta bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập với cộng đồng thế giới trong nền kinh tế cạnh tranh quyết liệt thì mục tiêu của giáo dục nước ta có nhiều thay đổi dẫn đến phải có phương pháp dạy học mới Từ năm 2003, phương pháp dạy học theo dự án được Bộ Giáo dục và Đào tạo kết hợp với công ty Intel Việt Nam triển khai thí điểm tại 20 trường học thuộc 9 tỉnh thành trên cả nước trong chương trình “Intel Teach to the Future" [14] Chương trình này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong các lĩnh vực như toán học, khoa học và công nghệ, giúp học sinh, sinh viên phát triển các kỹ năng tư duy ở cấp độ cao hơn

Những năm gần đây đã có nhiều tác giả nghiên cứu hình hức dạy học theo

dự án nhưng chưa có công trình nghiên cứu cụ thể về ứng dụng của phương pháp vào môn toán lớp 9 Trong nội dung hình học lớp 9, chương: Hệ thức lượng trong tam giác vuông có nhiều kiến thức gắn liền với thực tế và do những

ưu điểm, tính ưu việt của phương pháp dạy học theo dự án là có thể gắn lí thuyết với thực hành, gắn tư duy với hành động, gắn nhà trường và xã hội, vì lẽ đó tôi

chọn đề tài nghiên cứu luận văn là: “ Vận dụng phương pháp dạy học theo dự

án vào dạy học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” hình học lớp 9”

2 Mục tiêu nghiên cứu:

Nghiên cứu vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vào chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” hình học lớp 9 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và phát triển khả năng tư duy, năng lực nghiên cứu khoa học của học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Nghiên cứu các quan điểm về đổi mới phương pháp dạy học, cơ sở lý luận, thiết kế bài học theo phương pháp dạy học theo dự án

Điều tra thực trạng việc dạy học môn hình học lớp 9, chủ yếu là chương “

Hệ thức lượng trong tam giác vuông”

Nghiên cứu và thiết kế dự án nội dung “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” chương trình hình học lớp 9

Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của dự án, qua

đó kịp thời bổ sung, hoàn thiện để có thể vận dụng vào thực tiễn dạy học

4 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu về phương pháp dạy học theo dự án vào dạy học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9

5 Phạm vi nghiên cứu:

Tổ chức hoạt động và thiết kế dạy học thông qua dự án về nội dung chương “ Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9

6 Phương pháp nghiên cứu:

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:

Tổng hợp và phân tích các cơ sở lí luận về phương pháp dạy học theo dự án

Hệ thống hóa các khái niệm, lí thuyết có liên quan đến vấn đề phát triển năng lực và giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho học sinh để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp quan sát: Tiến hành dự giờ, quan sát hoạt động dạy và học môn toán ở một số trường THCS trong thành phố để rút ra những nhận định về khả năng vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vào dạy học kiến thức “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” hình học lớp 9

Phương pháp điều tra bằng phiếu điều tra: lập các phiếu điều tra và tiến hành điều tra về tình hình dạy và học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”

Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành dự giờ, phỏng vấn, trao đổi với một

số giáo viên, học sinh nhằm làm rõ hơn kết quả thu được qua phiếu điều tra đồng thời bổ sung thêm những thông tin cần thiết nhằm phục vụ quá trình nghiên cứu đề tài

Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý kiến các chuyên gia về nhận định thực trạng tình hình dạy học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” cho học sinh THCS; thu thập ý kiến đề xuất và khả năng vận dụng; một số biện pháp dạy học theo phương pháp dự án cho học sinh THCS

Phương pháp thực nghiệm sư phạm: nhằm kiểm định giả thuyết khoa học

và tính khả thi của đề tài

7 Giả thuyết khoa học:

Nếu đề xuất được các phương pháp dạy học theo phương pháp dạy học theo dự án phù hợp vào chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” hình học lớp 9 thì sẽ phát huy được tính chủ động, sáng tạo của học sinh, góp phần rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề, năng lực làm việc nhóm và năng lực đánh giá của học sinh

8 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn được trình bày trong hai phần gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Tổ chức dạy học theo dự án vào chương “Hệ thức lượng trong

tam giác vuông”, hình học lớp 9

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Lược sử về phương pháp dạy học theo dự án

1.1.1.Thuật ngữ

Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là “Project”, được hiểu theo nghĩa phổ thông

là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch, cần được thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội và trong nghiên cứu khoa học Sau đó, khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một hình thức hay phương pháp dạy học [21]

Dự án là quá trình tổ chức nghiên cứu một đề tài trong khoảng thời gian nhất định do một cá nhân, một nhóm thực hiện và phải có sản phẩm sau dự án

1.1.2 Lịch sử

Dạy học theo dự án (hay còn gọi là dạy học tiếp cận dự án) có nguồn gốc

ở châu Âu từ thế kỷ 16 Với xuất xứ cho rằng kiến thức không phải là “được truyền” từ giáo viên đến sinh viên mà được “tạo dựng” bởi chính người học Khái niệm dạy học theo dự án đã được sử dụng trong các trường dạy kiến trúc - xây dựng ở Ý Từ đó tư tưởng dạy học theo dự án lan sang Pháp cũng như một

số nước châu Âu khác và Mỹ, trước hết trong các trường đại học và chuyên nghiệp [23]

Có nhiều quan điểm khác nhau về dạy học theo dự án Mầm mống của tư tưởng này đã được thể hiện trong quan niệm của các nhà giáo dục kinh điển như J.J Rousseau (1712 - 1778), H.Pestalozzi (1746 - 1827), F.Frobel (1782 - 1852)

và W.Humboldt, các tác giả nhấn mạnh đặc biệt ý nghĩa của “tính tự quyết” và

“sự hoạt động của con người” như là cơ sở, nền móng của dạy học theo dự án

Theo M.Knoll (1997), phương pháp dạy học theo dự án là đứa con của thế

kỷ XVIII xuất phát điểm gắn liền với nghệ thuật và khoa học Phương pháp này xuất hiện trước hết ở châu Âu, trong các nhà trường đại học kỹ thuật, sau đó lan

sang Mỹ vào giữa thế kỷ XIX Cũng như ở châu Âu, phương pháp này trước hết xuất hiện ở các trường đại học kiến trúc và kỹ thuật, sau đó mới mở rộng sang các trường phổ thông, đặc biệt là các môn thủ công, nghệ thuật và công nghiệp [23]

Celestin Freinet (1896 - 1966) là người tiên phong ở châu Âu đối với cách dạy học theo dự án, ảnh hưởng của ông rất mạnh mẽ Theo ông, lớp học trước hết là một nơi ở đó tất cả phải áp dụng các cách làm việc để nghiên cứu các thông tin, trao đổi các kiến thức hoặc trả lời thư nhận được từ các lớp học sinh khác hoặc chuẩn bị các điều tra ngoài lớp học, phân tích các dữ liệu hoặc trình bày các báo cáo tập hợp được Trong môi trường như thế, sự hợp tác ở bên trong nhóm rất phong phú Khát vọng của Freinet là tạo nên một cá nhân có đầu

óc phát triển tốt hơn là đầu óc được “rót đầy kiến thức” Nhiều nhà sư phạm ở châu Âu cũng đã vận dụng “sư phạm bởi dự án” Một nguyên tắc của phương pháp này là niềm tin gần như không giới hạn vào quyền lực của giáo dục và khả năng phát triển của trẻ; sự cần thiết phải chịu trách nhiệm trước xã hội và những công việc đảm nhận với những người khác; sự chịu trách nhiệm của cá nhân và tập thể ở bên trong nhóm của mỗi người có một nét riêng [23]

Đầu thế kỷ XX các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho phương pháp dự án và coi đó là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của phương pháp dạy học truyền thống Ban đầu phương pháp dự án được sử dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹ thuật, về sau được sử dụng hầu hết trong các môn học khác Hiện nay, phương pháp dự án được sử dụng phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển [21]

Học tập thông qua dự án cũng tạo nên một chuyển động xã hội - giáo dục

từ đầu thế kỷ XX ở Bắc Mỹ cũng như ở châu Âu nhằm tạo ra sự thay đổi mạnh

mẽ trong dạy học nhà trường Nền tảng của chuyển động này là đem lại ở mỗi học sinh sự tiếp nhận hứng thú kiến thức, sự thay đổi phương pháp làm việc của

họ Trong trào lưu này người ta nhấn mạnh đến sự tham gia một cách có ý thức, tích cực nhất về phía học sinh vào sự học tập của họ, vào việc thiết lập tri thức

Ở nước ta khi bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập với cộng đồng thế giới trong nền kinh tế cạnh tranh quyết liệt thì mục tiêu của giáo dục nước ta có nhiều thay đổi dẫn đến phải đổi mới các phương pháp dạy học Từ năm 2003, phương pháp dạy học theo dự án được Bộ Giáo dục và Đào tạo kết hợp với công ty Intel Việt Nam triển khai thí điểm tại 20 trường học thuộc 9 tỉnh thành trên cả nước trong chương trình “Intel Teach to the Future" Chương trình này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong các lĩnh vực như toán học, khoa học và công nghệ, giúp học sinh, sinh viên phát triển các kỹ năng

tư duy ở cấp độ cao hơn [13]

Ngày 26/03/2005, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo về mô hình dạy học dự án tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Thị Minh Khai - nơi mô hình này được triển khai mạnh mẽ nhất

Qua nghiên cứu một số tài liệu về dạy học theo dự án, tôi nhận thấy các nhà nghiên cứu giáo dục trong nước đã có một số đề tài nghiên cứu khác nhau

về phương pháp dạy học theo dự án như:

Nguyễn Thị Diệu Thảo và Nguyễn Văn Cường (2004) đã có bài viết “dạy học theo dự án - một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên”

đăng trên Tạp chí Giáo dục [16]

Nguyễn Văn Cường (2006), “Một số vấn đề chung về đổi mới PPDH ở trường THPT – dự án phát triển GD THPT” [7]

Trịnh Văn Biểu, Phan Đồng Châu Thủy, Trịnh Lê Hồng Phương (2011),

“Dạy học dự án, từ lí luận đến thực tiễn”, Tạp chí khoa học ĐHSP TP Hồ Chí

Minh số 28 [5]

Đào Thị Thu Thuỷ (2006) nghiên cứu về dạy học theo dự án với đề tài

“Tổ chức dạy học dự án một số nội dung kiến thức chương cảm ứng điện từ sách giáo khoa Vật lý 11 nhằm phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập” [19]

Trần Thuý Hằng (2006) đã nghiên cứu về dạy học theo dự án với đề tài

“Tổ chức dạy học theo dự án một số nội dung kiến thức chương “Sự bảo toàn và chuyển hoá năng lượng” theo sách giáo khoa Vật lý lớp 9 nhằm phát triển hoạt

động nhận thức tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập” [12]

Nguyễn Thị Diệu Thảo (2009) lại nghiên cứu “Dạy học dự án và vận dụng trong đào tạo giáo viên trung học cơ sở môn công nghệ” [17]

Nguyễn Đăng Thuấn (2010) nghiên cứu về đề tài “Vận dụng mô hình dạy học dự án vào dạy học chương “các định luật bảo toàn” vật lí 10 THPT nhằm

phát huy tính tích cực, tự học và kỹ năng làm việc theo nhóm của học sinh” [18]

Đỗ Thị Ngọc Hằng (2012) với đề tài “tổ chức dạy học theo dự án nội dung “Hệ thức lượng trong tam giác” chương trình hình học lớp 10, Ban cơ bản” Luận văn thạc sĩ sư phạm toán, Đại học giáo dục – Đại học Quốc gia Hà

1.2 Những khái niệm cơ bản của phương pháp dạy học theo dự án

1.2.1 Khái niệm về dự án và dự án học tập

1.2.1.1 Khái niệm về dự án

Khái niệm “Dự án” ngày nay được hiểu là một dự định, một kế hoạch, trong đó cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất,

nhân lực cần thực hiện nhằm mục tiêu đề ra Dự án được thực hiện trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau

Dự án là quá trình tổ chức nghiên cứu một đề tài trong khoảng thời gian nhất định do một cá nhân, một nhóm thực hiện nhằm tạo ra sản phẩm sau dự án

1.2.1.2 Khái niệm về dạy học theo dự án

Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án Nhiều tác giả coi dạy học theo dự án là một tư tưởng hay một quan điểm dạy học, cũng có người coi là một hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án có nhiều phương pháp dạy học được sử dụng

Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học hay phương pháp dạy học phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống có thật trong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học theo

dự án [5]

1.2.2 Đặc trưng cơ bản của dạy học theo dự án

Các nhà khoa học của tập đoàn Intel đã chỉ ra các đặc trưng cơ bản của dạy học dự án như sau [13]:

- Dạy học theo dự án lấy người học là trung tâm của quá trình dạy học

- Dạy học theo dự án tập trung vào những mục tiêu học tập quan trọng gắn với chuẩn kiến thức kĩ năng

- Dạy học theo dự án được định hướng theo bộ câu hỏi khung chương trình

- Dạy học theo dự án đòi hỏi các hình thức đánh giá đa dạng và thường xuyên

- Dạy học theo dự án có tính liên hệ với thực tế

- Người học thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phảm và quá trình thực hiện

- Công nghệ thông tin hỗ trợ và thúc đẩy việc học của người học

- Kỹ năng tư duy là yếu tố không thể thiếu trong phương pháp dạy học theo dự án

1.2.3 Một số quan điểm về dạy học theo dự án

Thông qua việc nghiên cứu tài liệu về dạy học theo dự án có rất nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau của các nhà nghiên cứu giáo dục ở Việt Nam và trên thế giới như:

K.Frey nhà nghiên cứu giáo dục hàng đầu của nước Đức về dạy học theo

dự án cho rằng: “Phương pháp dự án là một con đường giáo dục Đó là một hình thức của hoạt động học tập, có tác dụng giáo dục Quyết định là ở chỗ các nhóm học tập xác định một chủ đề học tập, thống nhất về nội dung làm việc, tự lực lập

kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có thể trình ra được”

Nguyễn Văn Cường cho rằng: “Dạy học Project hay dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó học sinh dưới sự điều khiển và giúp đỡ của giáo viên tự lực giải quyết một nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp không chỉ về mặt lý thuyết mà đặc biệt về mặt thực hành, thông qua đó tạo ra các sản phẩm thực hành có thể giới thiệu, công bố được” Đây là định nghĩa thể hiện đầy đủ bản chất, đặc điểm của dạy học theo dự án từ tính phức hợp của nhiệm vụ học tập, tính tự lực của học sinh, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, định hướng sản phẩm [16]

Theo tài liệu bồi dưỡng của chương trình “Đưa kỹ năng công nghệ thông tin vào dạy và học” của Microsoft đã nêu lên những nét ưu việt của dạy học theo

dự án: “Cách học dựa trên dự án là một mô hình học tập khác với các hoạt động học tập truyền thống với những bài giảng ngắn, tách biệt và lấy giáo viên làm

trung tâm Theo đó, các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy học sinh làm trung tâm và hoà nhập với những vấn đề và thực tiễn của thế giới thực tại ” [13]

Tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo cho rằng: “Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn Nhiệm vụ này được thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều khiển, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Kết quả dự án là những sản phẩm có thể trình bày, giới thiệu” [17]

Tuỳ theo cách tiếp cận, mà có nhiều quan niệm hay định nghĩa khác nhau

về dạy học theo dự án:

Dạy học theo dự án là phương pháp tổ chức dạy học mà giáo viên và học sinh cùng nhau giải quyết không chỉ về mặt lý thuyết mà còn về mặt thực tiễn một nhiệm vụ học tập có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho học sinh tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề trong tất cả các giai đoạn học tập, kết quả tạo ra được một sản phẩm nhất định

Từ một số quan điểm trên cho thấy, mặc dù các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới và ở Việt Nam có những cách định nghĩa và những cách hiểu khác nhau về dạy học theo dự án, nhưng có thể thấy các tác giả đều thống nhất về một

số điểm như sau:

- Dạy học theo dự án là hình thức tổ chức dạy học hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm

- Trong dạy học theo dự án, người học tự nghiên cứu, tự thực hiện một nhiệm vụ học tập do giáo viên đưa ra hoặc giáo viên cùng với người học đưa ra

để hình thành các kiến thức và các kỹ năng cần thiết

- Các hoạt động học tập trong dạy học theo dự án được thiết kế cẩn thận, theo sát chương trình học, có phạm vi kiến thức liên môn, lấy người học làm trung tâm

- Trong dạy học theo dự án phải tạo ra được những sản phẩm thực tế

- Theo tôi, dạy học theo dự án là hình thức tổ chức những hoạt động học tập dưới sự định hướng của giáo viên, học sinh được làm, nghiên cứu, trải nghiệm và tạo ra sản phẩm

Như vậy, trong dạy học theo dự án, người học phải thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; kết hợp kiến thức,

kỹ năng, kinh nghiệm thực tiễn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Khi đó, người học phải tự lực lập kế hoạch , thực hiện, đánh giá kết quả , cuối cùng tạo ra được những sản phẩm phù hợp với mục đich và yêu cầu đã đề ra Sản phẩm cuối cùng của các dự án học tập rất đa dạng và phong phú như : bản báo cáo, bài thuyết trình PP, sản phẩm, …

Ví dụ: Khi học sinh tham gia thực hiện dự án “Muối ăn với đời sống” môn

Hóa học lớp 9 thì sản phẩm tạo thành chính là hạt muối học sinh tự làm

Học tập dựa trên dự án là cách thức tổ chức hoạt động dạy học mà người học được cung cấp các tài liệu, các chỉ dẫn để áp dụng trên các tình huống cụ thể, qua đó người học tích luỹ được kiến thức và kỹ năng giải quyết vấn đề

Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm

Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng có liên quan thông qua các nhiệm

vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức

đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế [16]

Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau như thuyết trình, vấn đáp, động não, hỏi chuyên gia,… nhằm tăng tính hấp dẫn với nội dung bài học, với người học

Thông thường học sinh sẽ tìm hiểu thông tin từ mạng Internet và từ những

cá nhân trực tiếp liên quan đến dự án cần thực hiện để giải quyết vấn đề, hiểu sâu nội dung hơn Trong quá trình thực hiện dự án, có sử dụng nhiều phương tiện dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin để hoàn thành dự án; có nhiều cách

đánh giá khác nhau để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm theo mục tiêu ban đầu đề ra

Theo chương trình ITP (Intel Teach Program) của Intel, dạy học theo dự

án được thiết kế nhằm hỗ trợ giúp giáo viên phát huy khả năng sáng tạo của mình và của học sinh trong và ngoài học đường, phát huy cao độ tính tích cực, sáng tạo chủ động của học sinh Một trong những chủ đề của chương trình là tập trung vào các phương pháp giúp giáo viên và học sinh nâng cao chất lượng học tập và đặc biệt nhấn mạnh phương pháp học thông qua thực hành [13]

Tóm lại, dạy học theo dự án hay phương pháp dạy học dự án được hiểu là một phương pháp hay hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm

vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện [11]

1.2.4 Các hình thức dạy học theo dự án

Các hình thức dạy học dự án có thể được phân loại dựa theo nhiều cơ sở khác nhau Sau đây là một số cách phân loại chính [17]:

1.2.4.1 Phân loại theo lĩnh vực hoạt động của dự án

Có rất nhiều yếu tố, phương diện để phân loại hoạt động của dự án Có thể phân loại như sau :

1.2.4.3 Phân loại theo quy mô

Người ta phân ra các dự án: nhỏ, vừa, lớn dựa vào:

- Thời gian, chi phí;

- Số người tham gia: nhóm, tổ, lớp, trường, liên trường…

- Phạm vi tác động (ảnh hưởng) của dự án: trong trường, ngoài trường, khu

vực…

Theo K.Frey (2005) đề nghị cách phân chia như sau:

- Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học;

- Dự án trung bình: thực hiện trong một ngày đến một tuần hoặc 40 giờ học;

- Dự án lớn: thực hiện với quỹ thời gian lớn, trên một tuần và có thể kéo dài nhiều tháng

1.2.4.4 Phân loại theo tính chất công việc

- Dự án “tham quan và tìm hiểu”;

Ví dụ: Dự án tham quan và tìm hiểu một quy trình sản xuất, dịch vụ (rượu

bia, xi măng, đồ gốm…);

- Dự án “thiết lập một cơ sở sản xuất, kinh doanh”;

Ví dụ: Dự án xây dựng một cơ sở xử lí nước thải sinh hoạt trong gia đình

– dự án liên môn tích hợp môn Hóa – Sinh trường THCS Nguyễn Đình Chiểu năm 2016

- Dự án “nghiên cứu, học tập” ;

Ví dụ: Dự án xác định “khoảng cách từ hai bên bờ sông Bạch Đằng – Đền

Tràng Kênh, Thủy Nguyên, Hải Phòng” – dự án học tập môn Toán lớp 8, kết hợp trải nghiệm sáng tạo năm 2018

- Dự án “tuyên truyền giáo dục, quảng cáo”;

Ví dụ: Dự án tuyên truyền giáo dục ý thức bảo vệ môi trường; an toàn

giao thông ngoài trường học

- Dự án “tổ chức thực hiện các hoạt động xã hội”

Trong luận văn, do tính chất môn học và điều kiện thực tế, hình thức của

dự án nghiên cứu là dự án “nghiên cứu, học tập” theo phạm vi dự án nhỏ với số

lượng người tham gia ít và thời gian thực hiện ngắn

1.2.5 Cấu trúc của dạy học theo dự án

Trong dạy học theo dự án có nhiều thành tố liên quan đến nhau, như [22]:

có nhiệm vụ hoàn thành vai trò của mình theo mục tiêu đã đề ra

- Khi thực hiện nhiệm vụ được giao, người học tự quyết định cách tiếp cận

vấn đề và các hoạt động cần phải tiến hành để giải quyết vấn đề

- Trong dạy học theo dự án người học cần hoàn thành dự án với những sản

phẩm cụ thể có ý nghĩa và giá trị nhất định đối với bản thân và xã hội

1.2.5.2 Giáo viên

- Trong suốt quá trình dạy học, vai trò của giáo viên là định hướng, tổ chức,

tư vấn, giám sát, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho người học thực hiện dự án

và thông qua đó phát triển các năng lực của bản thân

- Giáo viên tạo điều kiện cho người học lựa chọn và thể hiện vai trò phù hợp

với nội dung chủ đề học; hỗ trợ người học hoàn thành vai trò đó

- Tạo môi trường học tập, chỉ dẫn, gợi lên những nghi vấn và thúc đẩy sự hiểu biết sâu hơn của người học

- Hướng dẫn người học tập trung vào tìm hiểu, giải quyết vấn đề và thực hiện

những nhiệm vụ cụ thể của dự án

- Cho phép và khuyến khích người học tự kiến tạo nên kiến thức của họ

1.2.5.3 Nội dung dạy học

Nội dung dạy học được người học tiếp thu trong quá trình thực hiện dự

án Nội dung dạy học cần theo sát chương trình học và có phạm vi kiến thức liên môn Khi thiết kế dự án, cần phải chọn những nội dung dạy học có mối liên hệ với cuộc sống ở môi trường ngoài lớp học, hướng tới những vấn đề của thế giới thật

1.2.5.5 Phương tiện dạy học

Phương tiện dạy học trong dạy học dự án là sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, máy tính, internet, các phương tiện trình chiếu… Người học cần được tạo điều kiện sử dụng công nghệ thông tin khi sản xuất một sản phẩm dự án, khi trình

bày vấn đề

1.2.5.6 Môi trường và thời gian thực hiện dự án

Dự án có thể chỉ giới hạn trong phạm vi lớp học và có độ dài khoảng 1-2

tiết, hoặc có thể vượt ra ngoài phạm vi lớp học và kéo dài trong suốt năm học

1.2.6 Đặc điểm của dạy học theo dự án

Trong các tài liệu về dạy học theo dự án có rất nhiều đặc điểm được đưa

dự án và các sản phẩm của dự án phải được định hướng cho việc vận dụng Dưới

đây là hệ thống bẩy đặc điểm cơ bản của dạy học theo dự án [8] [16]:

- Định hướng thực tiễn: chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống

của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệm của dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng nhận thức của người học Các dự án học tập có ý nghĩa thực tiễn xã hội, góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội Trong những trường hợp lí tưởng, việc thực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xã hội tích cực

Ví dụ: Trong môn Hóa học lớp 9, học sinh thực hiện dự án học tập: “muối

ăn trong đời sống”, trong dự án này học sinh trong vai trò là những kĩ sư nông nghiệp đến thăm làng nghề làm muối tại xã Bàng La – quận Đồ Sơn để tìm hiểu, nghiên cứu cách làm muối từ nước biển, tìm hiểu ứng dụng của muối ăn trong đời sống: làm mắm, gia vị,…từ đó đưa ra một số biện pháp giúp người dân bảo tồn làng nghề truyền thống

- Định hướng hứng thú người học: HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra, hứng thú của người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dự án

Ví dụ: Khi tham gia một dự án học tập môn Toán lớp 8: “Xác định

khoảng cách giữa hai bên bờ sông Bạch Đằng – huyện Thủy Nguyên” học sinh được tham gia trải nghiệm thực tế đến khu di tích Đền Tràng Kênh – huyện Thủy Nguyên, các em được tham quan, tìm hiểu lịch sử góp phần làm tăng hứng thú với môn học

- Mang tính phức hợp, liên môn: nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết một nhiệm vụ, vấn đề mang tính phức hợp Đặc điểm này giúp dự án gần với hực tế vì trong cuộc sống ta cần kiến thức tổng hợp để làm việc

Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đó, việc

kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết về lý thuyết cũng như rèn kỹ năng hành động, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn

Ví dụ: Để hoàn thành một dự án học tập môn Toán lớp 6: “Trồng cây

thẳng hàng” các em học sinh các em đóng vai những kĩ sư khảo sát địa điểm trồng cây nhằm đảm bảo kiến thức ba điểm thẳng hàng của môn Toán lớp 6, kiến thức về định luật truyền thẳng ánh sáng môn vật lí lớp 6, qua đó hiểu được vai trò của thực vật đối với con người, có ý thức bảo vệ môi trường sống là nội dung được học môn sinh học 6

- Định hướng hành động: trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học

- Tính tự lực của người học: trong dạy học theo dự án, người học cần tham gia tích cực, tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học GV chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của học sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ

- Cộng tác làm việc: các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm Làm việc theo nhóm giúp cho sản phẩm chất lượng hơn, tốn ít thời gian hơn vì nó kết hợp và phát huy được sở trường của mỗi cá nhân Dạy học theo dự án đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng công tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa HS và GV cũng như với các lực lượng xã hội khác tham gia trong dự án Nhờ đó, dạy học theo dự án có tính xã hội cao

- Định hướng sản phẩm: trong quá trình thực hiện dự án, các sản phẩm được tạo ra không chỉ giới hạn trong những thu hoạch lí thuyết, mà trong đa số trường hợp các dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành Những sản phẩm này không chỉ là những thu hoạch thuần túy về

lí thuyết mà trong đa số các trường hợp, các dự án còn tạo ra những sản phẩm vật chất mang tính xã hội Để có một sản phẩm tốt do người học tự làm, giáo

viên phải khéo léo điều chỉnh dự án sản phẩm sao cho sản phẩm của dự án là kết quả cả quá trình thực hiện một công việc thực tế khác với trình bày lại các thông tin thu thập được Những sản phẩm đem lại nhiều lợi ích cho xã hội thường được đánh giá cao, có thể được công bố, giới thiệu rộng rãi, đưa vào sử dụng trong thực tế

1.2.7 Tác dụng của dạy học theo dự án

Là một trong những phương pháp góp phần đổi trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học, dạy học theo dự án có nhiều tác dụng như sau [5]:

1.2.7.1 Dạy học dự án làm cho nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn

- Trong dạy học theo dự án, nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn bởi

vì nó được tích hợp với các vấn đề của đời sống thực, từ đó kích thích hứng thú học tập của người học

Ví dụ: tổ chức dạy học dự án kết hợp với hoạt động trải nghiệm tại khu di

tích Đền Tràng Kênh – Thủy Nguyên, Hải Phòng, HS đo chiều dài của Sông Bạch Đằng mà không cần phải sang bờ bên kia đã kích thích tính sáng tạo, tư duy tìm tòi, khám phá của HS Giúp các em vừa giải quyết được yêu cầu của bài toán và có sự hiểu biết về môn Lịch sử, làm tăng hứng thú đối với các môn học

- Dạy học theo dự án gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà

trường và xã hội, giúp việc học tập trong nhà trường gần hơn với việc học tập trong thế giới thật

- Người học có cơ hội thực hành và phát triển khả năng của mình để hoạt động trong một môi trường phức tạp giống như sau này họ sẽ gặp phải trong cuộc sống

1.2.7.2 Dạy học theo dự án góp phần đổi mới phương pháp dạy học, thay đổi phương thức đào tạo

- Học tập dự án chuyển giảng dạy từ "giáo viên nói" thành "người học làm" Người học trở thành người giải quyết vấn đề, ra quyết định chứ không phải là người nghe thụ động Họ hợp tác theo nhóm, tổ chức hoạt động, tiến

hành nghiên cứu, giải quyết vấn đề, tổng hợp thông tin, tổ chức thời gian và phản ánh về việc học của mình

- Dạy học theo dự án tạo điều kiện cho nhiều phong cách học tập khác nhau, sử dụng thông tin của những môn học khác nhau Nó giúp người học với cùng một nội dung nhưng có thể thực hiện theo những cách khác nhau

Ví dụ: Trong tiết dạy học theo phương pháp dự án, hoạt động báo cáo sản

phẩm, học sinh được lựa chọn nhiều hình thức báo cáo khác nhau như: thuyết trình trên Powerpoit, qua sơ đồ tư duy hay qua bảng phụ,…sao cho phù hợp với mục đích nghiên cứu của các em Từ đó kích thích khả năng sáng tạo của người học

- Dạy học theo dự án yêu cầu học viên sự tư duy tích cực để giải quyết vấn đề, kích thích động cơ, hứng thú học tập

- Dạy học theo dự án khuyến khích việc sử dụng các kỹ năng tư duy bậc cao, giúp cho người học hiểu biết sâu sắc hơn nội dung học tập

- Dạy học theo dự án là hình thức quan trọng để thực hiện phương thức đào tạo con người phát triển toàn diện, học đi đôi với hành, kết hợp giữa học tập

và nghiên cứu khoa học

1.2.7.3 Dạy học theo dự án tạo ra môi trường thuận lợi cho người học rèn luyện và phát triển

- Dạy học theo dự án giúp người học học được nhiều hơn vì trong hầu hết các dự án, học viên phải làm những bài tập liên quan đến nhiều lĩnh vực

- Học viên nào cũng có cơ hội để hoạt động vì nhiệm vụ học tập đến được với tất cả mọi người Học viên có cơ hội để thử các năng lực khác nhau của bản thân khi tham gia vào một dự án

- Học viên được rèn khả năng tư duy, suy nghĩ sâu sắc khi gặp những vấn

đề phức tạp Học viên có điều kiện để khám phá, đánh giá, giải thích và tổng hợp thông tin

- Học viên được rèn khả năng vận dụng những gì đã học, đặc biệt các kiến thức về khoa học, công nghệ

Ví dụ: Trong quá trình tham gia hoạt động dự án “Muối ăn với đời sống”

môn Hóa học lớp 9, HS được trải nghiệm nghề làm muối trong vai trò của người diêm dân HS vừa có kiến thức môn Hóa học để tìm hiểu qui trình làm muối, môn Địa lí để biết những khu vực nào mới sản xuất được muối ăn; vừa có kiến thức các môn khoa học xã hội để hiểu tại sao ngày nay nghề muối ở nước ta không phát triển mạnh,…

- Khi lập đề cương cho dự án, người học phải tưởng tượng, phác họa những dự kiến, kế hoạch hành động, vì vậy trí tưởng tượng cùng với tính tích cực, sáng tạo của họ được rèn luyện và phát triển

- Phát triển năng lực đánh giá Dạy học dự án đòi hỏi nhiều dạng đánh giá khác nhau và thường xuyên, bao gồm đánh giá của giáo viên, đánh giá lẫn nhau của học viên, tự đánh giá và phản hồi

- Học viên có cơ hội lựa chọn và kiểm soát việc học của chính mình, cũng như cơ hội cộng tác với các bạn cùng lớp làm tăng hứng thú học tập

- Dạy học theo dự án giúp học viên tự tin hơn khi ra trường do họ được phát triển những kỹ năng sống cần thiết: khả năng đưa ra những quyết định chính xác; khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp; khả năng làm việc tốt với người khác; sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo

1.2.7.4 Dạy học theo dự án phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học

- Người học là trung tâm của dạy học dự án, từ vị trí thụ động chuyển

sang chủ động, vì vậy dạy học dự án vừa tạo điều kiện, vừa buộc người học phải làm việc tích cực hơn

- Dạy học theo dự án cho phép người học tự chủ nhiều hơn trong công việc, từ xây dựng kế hoạch đến việc thực hiện dự án, tạo ra các sản phẩm Nhờ thế dạy học dự án phát huy tính tích cực, tự lực, tính trách nhiệm, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề của người học

1.2.7.5 Dạy học theo dự án giúp người học phát triển khả năng giao tiếp

- Dạy học dự án không chỉ giúp người học tiếp thu kiến thức, mà còn giúp

họ nâng cao năng lực hợp tác, khả năng giao tiếp với người khác

- Dạy học dự án thúc đẩy sự cộng tác giữa các học viên và giáo viên, giữa

các học viên với nhau, nhiều khi mở rộng đến cộng đồng

- Giao việc, phân công nhiệm vụ

- Thu thập số liệu, báo cáo kết quả

III Phụ lục

- Các tài liệu học tập và tham khảo

- Bài học xuất phát từ dự án

- Câu hỏi định hướng người học khi thực hiện

- Kết luận rút ra trong quá trình thực hiện dự án

1.2.9 Đánh giá trong dạy học theo dự án

1.2.9.1 Các yêu cầu bắt buộc phải đạt được với một dự án

- Dự án phải gắn với nội dung dạy học của chương trình

- Dự án phải gắn với thực tiễn đời sống

- Thiết kế được các hoạt động (công việc) cụ thể cho người học

- Qua hoạt động của dự án người học củng cố kiến thức đã học và tiếp thu được kiến thức mới của môn học

- Có tính khả thi (phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của người học)

- Có các sản phẩm cụ thể

1.2.9.2 Các tiêu chí đánh giá

Để đánh giá một dự án, có thể tham khảo vào những tiêu chí dưới đây:

- Những kiến thức, kĩ năng của môn học thu được trong quá trình thực hiện dự án

- Các thành viên trong lớp (tổ, nhóm) đều được tham gia

- Phân công chi tiết các công việc được giao

- Tính hấp dẫn của dự án

- Phù hợp với điều kiện thực tế

- Phù hợp với năng lực của người học

- Áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình thực hiện dự án

ra được cách đánh giá hoạt động học tập của học sinh

Kế hoạch đánh giá bài học theo dự án, phải đảm bảo được:

- Sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau: TNKQ, đánh giá thường xuyên qua quá trình thực hiện, đánh giá chéo giữa các nhóm tham gia, tự đánh giá,…

- Đánh giá định kỳ trong các chu trình dạy học thông qua các bài kiểm tra

- Đánh giá những mục tiêu quan trọng của bài học

- Đặc biệt khuyến khích học sinh được đánh giá, tự đánh giá

Trước khi bắt đầu dự án, cần xác định mục tiêu bằng cách chú trọng vào những vấn đề sau:

- Học sinh đạt được những kiến thức nào đã học

- Học sinh cần phải hoàn thành những công việc cụ thể nào

- Chia nhóm HS hoạt động như thế nào để thúc đảy quá trình học tập hợp tác Trong suốt dự án, có thể thực hiện cùng đánh giá với học sinh để:

- Tạo cơ hội cho học sinh tự định hướng, xác lập mục tiêu, lên kế hoạch

và thực hành trong quá trình học

- Chia sẻ mục tiêu và tiêu chuẩn học tập

- Giám sát quá trình thực hiện mục tiêu của dự án

- Giám sát quá trình học tập và mức độ thông hiểu của HS

- Lắng nghe, giải quyết những phản hồi từ HS với GV, từ HS với HS

- Phân tích những sai lầm mắc phải trong quá trình thực hiện

- Xác định kiến thức đã học được vận dụng triệt để vào quá trình thực hiện hay không và tiếp thu kiến thức mới

Sau khi hoàn thành dự án, có thể thực hiện cùng đánh giá với học sinh để:

- Xác định những dự án học tập mới tiếp theo

- Lập kế hoạch cho các dự án học tập khả thi mới

- Xác định mục tiêu mới

Như vậy, học sinh sẽ được đánh giá qua các bài tập, hoạt động bằng những công cụ đánh giá với các tiêu chí cụ thể rõ ràng Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo

Việc đánh giá dự án trên mang tính chất tương đối, trong thực tế khi thực hiện dự án việc kiểm tra, đánh giá được thực hiện chủ động, linh hoạt

1.2.10 Cách thức tiến hành dạy học theo dự án

Qua thực tế dạy học, chúng tôi đề xuất cách thức tiến hành dạy học theo

dự án cần thực hiện các bước sau đây:

Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm

- Tìm trong chương trình học tập các nội dung cơ bản có liên quan hoặc

Bước 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án

- Giáo viên hướng dẫn người học xác định mục đích, nhiệm vụ, cách tiến hành, kế hoạch thực hiện dự án; xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, dụng cụ, kinh phí,…

- Xác định mục tiêu học tập cụ thể bằng cách dựa vào chuẩn kiến thức và

kĩ năng của bài học/chương trình, những kĩ năng tư duy bậc cao cần đạt được Việc xây dựng kế hoạch cho một dự án là công việc hết sức quan trọng vì

nó mang tính định hướng hành động cho cả quá trình thực hiện, thu thập kết quả

và đánh giá dự án

Bước 3: Thực hiện dự án

- Các nhóm phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên

- Các thành viên trong nhóm thực hiện kế hoạch đã đề ra Khi thực hiện

dự án, các hoạt động thực hành, thực tiễn xen kẽ và tác động qua lại với nhau; tạo ra sản phẩm của dự án

- Người học thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau rồi tổng hợp, phân tích và tích lũy kiến thức thu được qua quá trình làm việc Như vậy, các kiến thức mà người học tích lũy được thử nghiệm qua thực tiễn

Bước 4: Thu thập kết quả

- Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng dạng ấn phẩm (bản tin, báo, áp phích, thu hoạch, báo cáo…) và có thể được trình bày trên Power Point, hoặc thiết kế thành trang Web…

- Tất cả người học cần được tạo điều kiện để trình bày kết quả cùng với kiến thức mới mà họ đã tích lũy thông qua dự án (theo nhóm hoặc cá nhân)

- Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm người học, giới thiệu trước lớp, trong trường hay ngoài xã hội

- Trong dự án học tập thể hiện trong luận văn, kết quả thực hiện dự án được viết dưới dạng báo cáo và được trình bày trên PP

Bước 5: Đánh giá dự án, rút kinh nghiệm

- Giáo viên và người học đánh giá quá trình thực hiện và kết quả dự án dựa trên những sản phẩm thu được, tính logic và hợp lý trong cách thức trình bày của các em

- Giáo viên hướng dẫn người học rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo

- Kết quả dự án có thể được đánh giá từ bên ngoài

- Quá trình đánh giá phải khách quan

1.2.11 Những ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án

Trong quá trình nghiên cứu phương pháp dạy học theo dự án và thực tế giảng dạy trong nhà trường, mỗi phương pháp dạy học mới đều có những ưu

điểm và hạn chế riêng, dạy học theo dự án cũng không ngoại lệ Theo “Dạy học

dự án – Từ lí luận đến thực tiễn” của Trịnh Văn Biểu, Phan Đồng Châu Thủy,

Trịnh Lê Hồng Phương được đăng trên tạp chí khoa học ĐH sư phạm TP Hồ Chí Minh số 28 năm 2011 [5] như sau:

1.2.11.1 Ưu điểm của dạy học theo dự án

a Về kiến thức

Ưu điểm lớn nhất của dạy học dự án là có thể gắn lý thuyết với thực hành, gắn tư duy và hành động, gắn nhà trường với xã hội

Ví dụ: Trong quá trình thực hiện dự án đo khoảng cách từ hải đăng Đảo

Dấu, Hải Phòng đến chiếc tàu đang neo ngoài biển, HS được trực tiếp sử dụng thước đo, ống ngắm để xác định góc nghiêng và khoảng cách, đồng thời HS được tham quan tìm hiểu các kiến thức lịch sử về Đảo Dấu,…

Củng cố nâng cao kiến thức cho học sinh, thông qua thực hiện dự án, học sinh có điều kiến nắm được chiều sâu của nội dung học tập Do đó, kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học, học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức nên kiến thức được lưu giữ lâu hơn

b Về kĩ năng

Dạy học theo dự án phát huy tính tự lực, rèn luyện phương pháp nghiên cứu khoa học, năng lực tự giải quyết những vấn đề trong học tập cuộc sống, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin

Ngoài việc phát triển kĩ năng tự học; kĩ năng tự định hướng; tìm kiếm thông tin, tổng hợp, xử lý và trao đổi thông tin, thì dạy học dự án còn có nhiều tác dụng trong việc phát triển con người toàn diện như: Phát triển khả năng sáng tạo; Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp; Rèn luyện tính bền

bỉ, kiên nhẫn; Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc; Phát triển năng lực đánh giá; Rèn luyện và phát huy các kĩ năng xã hội quan trọng (kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình, phỏng vấn, quan sát, v.v )

c Về môi trường học tập

Dạy học dự án tạo điều kiện cho nhiều phong cách, tiềm năng học tập khác nhau của học sinh cùng có thể được phát triển Nội dung học tập gắn với sở thích và nhu cầu của học sinh, do đó, hình thành hứng thú học tập và giảm áp lực học tập cho học sinh

Dạy học dự án còn tạo môi trường cho sự hỗ trợ thúc đẩy lẫn nhau trong học sinh vì sự phát triển toàn diện, tạo điều kiện cho học sinh có năng khiếu và tạo môi trường tương tác giữa thầy - trò, trò - trò Ngoài ra, học theo dự án tạo

cơ hội cho học sinh tự tìm hiểu chính mình, tự khẳng định mình thông qua việc trực tiếp giải quyết vấn đề, thông qua việc trao đổi, tranh luận

Trong dạy học dự án: Do chú trọng phát triển toàn diện cho học sinh cả về khả năng nghe nhìn, minh hoạ, thảo luận cũng như thực hiện, trình bày bảo vệ ý kiến nên dạy học dự án giúp học sinh có khả năng ghi nhớ cao hơn so với phương pháp dạy học truyền thống

d Dạy học theo dự án làm cho nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn

Trong dạy học theo dự án, nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn bởi vì

nó được tích hợp với các vấn đề của đời sống thực, từ đó kích thích hứng thú học tập của người học

Dạy học theo dự án gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, giúp việc học tập trong nhà trường giống hơn với việc học tập trong thế giới thật

Người học có cơ hội thực hành và phát triển khả năng của mình để hoạt động trong một môi trường phức tạp giống như sau này họ sẽ gặp phải trong cuộc sống

Ví dụ: Trong quá trình thực hiện dự án “muối ăn với đời sống”, HS được

trực tiếp trải nghiệm nghề làm muối, nhờ đó tạo hứng thú học tập cho HS

e Dạy học theo dự án góp phần đổi mới phương pháp dạy học, thay đổi phương thức đào tạo

Học tập dự án chuyển giảng dạy từ "giáo viên nói" thành "học viên làm" Người học trở thành người giải quyết vấn đề, ra quyết định chứ không phải là người nghe thụ động HS hợp tác theo nhóm, tổ chức hoạt động, tiến hành nghiên cứu, giải quyết vấn đề, tổng hợp thông tin, tổ chức thời gian và phản ánh

về việc học của mình

Ví dụ:

Dạy học truyền thống Dạy học theo dự án Giáo viên - Nói, giảng giải, thuyết trình - Đề xuất vấn đề, gợi mở kiến thức

Học sinh - Nghe, ghi chép, tiếp thu

- Tổ chức chủ yếu các HĐ cá nhân

- Được làm, chủ động tiếp thu kiến thức môn học và kiến thức liên môn

- Hình thức tổ chức HĐ theo nhóm lớn,…

Dạy học theo dự án yêu cầu học viên sự tư duy tích cực để giải quyết vần

f Dạy học theo dự án tạo ra môi trường thuận lợi cho người học rèn luyện và phát triển

Dạy học theo dự án giúp HS học được nhiều hơn vì trong hầu hết các dự

án, học viên phải làm những bài tập liên quan đến nhiều lĩnh vực

Học viên nào cũng có cơ hội để hoạt động vì nhiệm vụ học tập đến được với tất cả mọi người Học viên có cơ hội để thử các năng lực khác nhau của bản thân khi tham gia vào một dự án

Học viên được rèn khả năng tư duy, suy nghĩ sâu sắc khi gặp những vấn

đề phức tạp Học viên có điều kiện để khám phá, đánh giá, giải thích và tổng hợp thông tin

Học viên được rèn khả năng vận dụng những gì đã học, đặc biệt các kiến thức về khoa học, công nghệ

Khi lập đề cương cho dự án, người học phải tưởng tượng, phác họa những

dự kiến, kế hoạch hành động, vì vậy trí tưởng tượng cùng với tính tích cực, sáng tạo của họ được rèn luyện và phát triển

Phát triển năng lực đánh giá Dạy học dự án đòi hỏi nhiều dạng đánh giá khác nhau và thường xuyên, bao gồm đánh giá của giáo viên, đánh giá lẫn nhau của học viên, tự đánh giá và phản hồi

Học viên có cơ hội lựa chọn và kiểm soát việc học của chính mình, cũng như cơ hội cộng tác với các bạn cùng lớp làm tăng hứng thú học tập

Dạy học theo dự án giúp học viên tự tin hơn khi ra trường do họ được phát triển những kỹ năng sống cần thiết: khả năng đưa ra những quyết định chính xác; khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp; khả năng làm việc tốt với người khác; sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo

g Dạy học theo dự án phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học

Người học là trung tâm của dạy học dự án, từ vị trí thụ động chuyển sang chủ động, vì vậy dạy học dự án vừa tạo điều kiện, vừa buộc người học phải làm việc tích cực hơn

Dạy học theo dự án cho phép người học tự chủ nhiều hơn trong công việc,

từ xây dựng kế hoạch đến việc thực hiện dự án, tạo ra các sản phẩm Nhờ thế dạy học dự án phát huy tính tích cực, tự lực, tính trách nhiệm, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề của người học

h Dạy học theo dự án giúp người học phát triển năng lực ngôn ngữ, giao tiếp

Dạy học theo dự án không chỉ giúp người học tiếp thu kiến thức, mà còn giúp họ nâng cao năng lực hợp tác, khả năng giao tiếp với người khác, năng lực thuyết trình, hùng biện

Dạy học theo dự án thúc đẩy sự cộng tác giữa các học viên và giáo viên, giữa các học viên với nhau, nhiều khi mở rộng đến cộng đồng

Như vậy, theo tôi ưu điểm nổi bật nhất của phương pháp dạy học theo dự

án đó là gắn lý thuyết với thực hành, gắn kiến thức bài học trên trường, lớp với thực tiễn đời sống Qua đó học sinh được làm để giải quyết vấn đề, tiếp thu kiến thức một cách chủ động, tạo hứng thú cho người học

1.2.11.2 Những hạn chế và khó khăn của dạy học theo dự án

a Hạn chế

Dạy học theo dự án đòi hỏi nhiều thời gian Đây là trở ngại lớn nhất, nếu không được bố trí thời gian hoặc giáo viên không có sự linh hoạt thì buộc những người thực hiện phải làm việc ngoài giờ

Ví dụ: muốn tổ chức thục hiện một dự án học tập yêu cầu GV phải lên kế

hoạch, mục tiêu thực hiện dự án trước đó là 2 tuần, giao việc và phân công nhiệm vụ thực hiện cho HS trước 1 tuần Đặc biệt quá trình HS thực hiện dự án cần rất nhiều yếu tố như phương tiện, kinh phí, tổ chức quản lí, Thông thường đối với trường THCS Nguyễn Đình Chiểu thường tổ chức dự án học tập kết hợp với hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt chuyên đề cho HS nhằm khắc phục các yếu

tố về thời gian, kinh phí tổ chức

Không thể áp dụng dạy học theo dự án tràn lan mà chỉ có thể áp dụng với những nội dung nhất định trong những điều kiện cho phép Dạy học theo dự án không thể thay thế phương pháp dạy học truyền thống như phương pháp thuyết trình trong việc truyền thụ những tri thức lý thuyết hay việc thông báo thông tin

Dạy học theo dự án đòi hỏi có sự chuẩn bị và lên kế hoạch chi tiết, tỉ mỉ mới lôi cuốn được người học tham gia một cách tích cực

Hoạt động thực hành, thực tiễn khi thực hiện dạy học dự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

Dạy học theo dự án khó áp dụng ở nhiều cấp học

b Những khó khăn khi dạy học theo dự án

Đối với học sinh:

- Xác định được dự án học tập phù hợp, thiết kế các hoạt động và lựa chọn phương pháp thích hợp

- Xác định được mục tiêu rõ ràng cho các giai đoạn khác nhau của dự án

- Tiến hành điều tra, tìm những câu hỏi để thu thập thông tin một cách khoa học

- Quản lý thời gian, làm việc đúng thời hạn cho từng công việc và khi kết thúc dự án học tập

- Phối hợp và hợp tác có hiệu quả giữa các thành viên trong nhóm

Đối với giáo viên:

- Phải hiểu đúng và đầy đủ về dạy học dự án

- Thiết kế một dự án vừa gắn với nội dung dạy học vừa gắn với thực tiễn đời sống

- Tổ chức thực hiện, theo dõi dự án, giám sát tiến độ, quản lý lớp học

- Đưa ra phản hồi và hỗ trợ khi cần thiết

- Sử dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ thực hiện dự án

- Đưa ra các tiêu chí đánh giá cho một dự án cụ thể

1.3 Thực trạng dạy học theo dự án vào chương “hệ thức lượng trong tam giác vuông” trong các trường THCS

1.3.1 Cấu trúc nội dung chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9

§1 Một số hệ thức về cạnh và đường cao trong tam giác vuông

§2 Tỉ số lượng giác của góc nhọn

§3 Một số hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông

§4 Ứng dụng thực tế các tỉ số lượng giác Thực hành ngoài trời

1.3.2 Mục tiêu bài học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông”, hình học lớp 9

1.3.2.1 Về kiến thức:

- Học sinh biết, lập được các hệ thức về cạnh và đường cao trong tam giác

vuông (tam giác vuông có đường cao ứng với cạnh huyền)

- Hiểu được các định nghĩa: sin, cos, tan, cot của góc nhọn α cho trước

Biết được tỉ số lượng giác của một góc nhọn luôn dương và sinα < 1, cosα < 1