tiểu luận kinh tế lượng các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sử dụng dịch vụ xem phim bản quyền của sinh viên đại học ngoại thương

Nhìn nhận vấn xem phim bản quyền trong giới trẻ Việt Nam, vận dụng các kiến thức đã học của môn kinh tế lượng và Kinh tế vĩ mô, bài viết tập trung nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ

Hà Nội, tháng 03 năm 2019

Mục lục

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2

1.1 Các khái niệm liên quan đến đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

1.1.1 Bản quyền 2

1.1.2 Chi phí 2

1.2 Thực trạng của việc xem phim bản quyền 3

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH 5

2.1 Phương pháp luận 5

2.2 Xây dựng mô hình nghiên cứu 5

2.2.1 Mô hình nghiên cứu 5

2.2.2 Biến số và thước đo 5

2.2.3 Dự đoán các hệ số 6

2.2.4 Dự đoán kì vọng giữa các biến 6

2.2.5 Mô tả số liệu 6

CHƯƠNG 3: ƯỚC LƯỢNG, KIỂM ĐỊNH VÀ SUY DIỄN THỐNG KÊ 8

3.1 Ước lượng 8

3.2 Kiểm định và khắc phục các khuyết tật trong mô hình 8

3.2.1 kiểm định bỏ sót biến độc lập Ramsey RESET 8

3.2.2 Kiểm định Đa cộng tuyến 9

3.2.3 Kiểm định phương sai sai số thay đổi 10

3.2.4 Kiểm định phân phối chuẩn của nhiễu 12

3.3 Suy diễn thống kê 12

3.3.1 Ý nghĩa các hệ số hồi quy và hệ số xác định 12

3.3.2 Kiểm định các hệ số hồi quy 13

3.3.3 Kiểm định sự phù hợp của mô hình: 14

3.3.4 Tổng kết sự phù hợp của mô hình 14

3.4 Khuyến nghị, giải pháp 15

KẾT LUẬN 16

PHỤ LỤC 17

1 Bộ số liệu thống kê 17

2 Kết quả chạy phần mềm Stata 23

3 Các bước thực hiện trong Do file Stata 26

4 Đánh giá đóng góp của các thành viên trong nhóm 26

TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày 28 tháng 12 năm 1895, buổi chiếu phim truyền động đầu tiên được tổ chức tại Paris, Pháp ghi nhận lịch sử điện ảnh đã bắt đầu Từ ấy phim ảnh trở thành một hình thức giải trí không thể thiếu trong cuộc sống thường nhật Vào thế kỉ XXI, nhờ sự phát triển của khoa học công nghệ, mỗi cá nhân lại có thêm nhiều cách tiếp cận với phim ảnh ngoài các hình thức truyền thống Thông qua Internet, các thông tin cũng như phim truyện được lan tỏa nhanh chóng trong cộng đồng Khán giả được tiếp cận các bộ phim đã phát sóng hay đang chiếu một cách dễ dàng thông qua nhiều thiết bị như TV, máy tính, điện thoại cũng như các ứng dụng Theo đó, ngày càng có nhiều bộ phim kém chất lượng xuất hiện tràn lan trên các website và ứng dung Ở Việt Nam, với độ tuổi người xem khá trẻ thì nhu cầu xem phim trên Internet ngày càng phổ biến Khán giả trẻ thay vì xem những bộ phim kém chất lượng, đường truyền thường xuyên bị gián đoạn lại có một lựa chọn tối ưu hơn chính là bỏ chi phí để xem phim bản quyền chất kượng cao

Nhìn nhận vấn xem phim bản quyền trong giới trẻ Việt Nam, vận dụng các kiến thức đã học của môn kinh tế lượng và Kinh tế vĩ mô, bài viết tập trung nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sử dụng dịch vụ xem phim bản quyền của sinh viên đại học Ngoại thương Để phân tích mối quan hệ này, nhóm tác giả đã tiến hành nghiên cứu định lượng phân tích dữ liệu hỗn hợp với mô hình hồi quy tuyến tính

Bài viết ngoài Mục lục, Lời mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Bảng số liệu, bài nghiên cứu được chia làm 3 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lý thuyết.

Chương 2: Xây dựng mô hình

Chương 3: Ước lượng, kiểm định và suy diễn thống kê.

Với những hiểu biết còn hạn chế cũng như sự giới hạn về mặt không gian vàthời gian nên không thể tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình viết bài, nhóm

em rất mong nhận được sự góp ý của cô và các bạn có quan tâm vấn đề này để bàiviết được hoàn thiện hơn

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1.1 Các khái niệm liên quan đến đối tượng, phạm vi nghiên cứu

1.1.1 Bản quyền

Quyền tác giả hay tác quyền hoặc bản quyền là độc quyền của một tác giả chotác phẩm của người này Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng tạo tinh thần

có tính chất văn hóa (cũng còn được gọi là tác phẩm) không bị vi phạm bản quyền,

ví dụ như các bài viết về khoa học hay văn học, sáng tác nhạc, ghi âm, tranh vẽ,hình chụp, phim và các chương trình truyền thanh Quyền này bảo vệ các quyền lợi

cá nhân và lợi ích kinh tế của tác giả trong mối liên quan với tác phẩm này Một

phần người ta cũng nói đó là sở hữu trí tuệ (intellectual property) và vì thế là đặt

việc bảo vệ sở hữu vật chất và sở hữu trí tuệ song đôi với nhau, thế nhưng kháiniệm này đang được tranh cãi gay gắt Quyền tác giả không cần phải đăng ký vàthuộc về tác giả khi một tác phẩm được ghi giữ lại ít nhất là một lần trên mộtphương tiện lưu trữ Quyền tác giả thông thường chỉ được công nhận khi sáng tạonày mới, có một phần công lao của tác giả và có thể chỉ ra được là có tính chất duynhất

Ở nhiều quốc gia, khi một người tạo tác phẩm gốc, cố định trong một phươngtiện vật lý, họ nghiễm nhiên sở hữu bản quyền đối với tác phẩm đó Là chủ sở hữubản quyền, họ có độc quyền sử dụng tác phẩm đó Trong hầu hết các trường hợp,chỉ chủ sở hữu bản quyền mới có thể cho phép người khác sử dụng tác phẩm củahọ

1.1.2 Chi phí

Chi phí là một khái niệm cơ bản nhất của bộ môn kế toán, của việc kinh doanh

và trong kinh tế học, là các hao phí về nguồn lực để doanh nghiệp đạt được mộthoặc những mục tiêu cụ thể Nói một cách khác, hay theo phân loại của kế toán tàichính thì đó là số tiền phải trả để thực hiện các hoạt động kinh tế như sản xuất, giaodịch, v.v nhằm mua được các loại hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho quá trình sảnxuất, kinh doanh

Chi phí sử dụng dịch vụ xem phim bản quyền là chi phí, số tiền mà người muaphải bỏ ra để có thể xem một bộ phim nào đó

1.2 Thực trạng của việc xem phim bản quyền

Ngoài các kênh TV thông thường, khán giả Việt muốn xem phim, show từtrước đến nay vẫn thường chỉ quen với các web xem và tải lậu tràn lan trên mạng.Hình thức xem phim, show bản quyền trực tuyến và trả phí subscribe hàng tháng rấtphổ biến ở các nước phát triển có vẻ như khó có đất sống ở một đất nước thích "xài

đồ chùa" như Việt Nam Mặt trái của chuyện xem phim lậu tràn lan, ngoài việcngười dùng phải "hứng chịu" hàng tá quảng cáo banner và file video không ổn định

là việc phá hủy dần dần ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình

Việt Nam là quốc gia có mức độ vi phạm bản quyền rất nghiêm trọng Theo sốliệu của Liên minh phần mềm doanh nghiệp (Business Software Alliance - BSA),tính đến hết năm 2013, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 20 nước có vi phạm bảnquyền phần mềm cao nhất thế giới, với mức độ vi phạm lên tới 81%

Trong lĩnh vực điện ảnh, thống kê từ Cục Điện ảnh cho thấy không riêngHayhaytv, hơn 400 website tiếng Việt đang hoạt động với cách thức tương tự, tức làcông khai chiếu hàng chục ngàn bộ phim (cả trong nước lẫn quốc tế) trên internet.Hầu hết các phim này đều không mua bản quyền

Tình trạng vi phạm bản quyền phim ảnh tràn lan đến mức Liên minh Sở hữuTrí tuệ Quốc tế (IIPA) đã đưa Việt Nam vào danh mục các nước cần bận tâm.Những trang mạng nổi đình nổi đám trong làng phim lậu Việt Nam đều được tổchức này điểm mặt Trong đó, Hayhaytv “vinh dự” góp mặt 2 năm liên tiếp 2014 -2015

Đáng chú ý, trong báo cáo vừa được công bố cách đây 2 tuần của Hiệp hội cácnhà sản xuất phim ảnh Mỹ (MPAA) có cái tên Putlocker trong danh sách đen Đây

là trang chuyên chia sẻ đường dẫn phim lậu

Theo MPAA, mặc dù máy chủ của Putlocker đặt tại Thụy Sĩ, nhưng chủ vậnhành trang này lại đang ở Việt Nam Với lượng truy cập đứng thứ 270 toàn cầu,trong đó tới hơn phân nửa là từ Mỹ và châu Âu (theo số liệu từ SimilarWeb),Putlocker đã đưa phim lậu Việt Nam lên “đẳng cấp thế giới”

Ngay cả những ông lớn trong ngành công nghệ Việt Nam cũng không thoátkhỏi tầm ngắm quốc tế Báo cáo công bố tháng 3/2015 của Cơ quan Đại diệnThương mại Mỹ (USTR) bày tỏ quan ngại về việc Zing.vn của VNG vẫn cho phépngười dùng dễ dàng tải nhạc lậu Hay dịch vụ chia sẻ file Fshare của FPT cũngthường xuyên bị nhắc tên trên các báo cáo hằng năm của IIPA

Các công ty sẵn sàng kinh doanh phim lậu trực tuyến bởi đây là lĩnh vực gặthái ra tiền Được biết, doanh thu của Hayhaytv từ thu phí người xem, bán quảng cáo

và bán dịch vụ video trực tuyến (SVOD) lên tới hàng tỷ đồng mỗi tháng Trong khi

đó, trang này chỉ tốn chút ít cho đầu tư hệ thống, quản trị mạng Tính ra, chủ quảncủa Hayhaytv đã bỏ túi bộn tiền và án phạt 60 triệu đồng dành cho họ là quá nhẹ

Đó có thể cũng là lý do để 3 trang mạng phim47.com, v1vn.com và pub.vn dù

bị xử phạt về vi phạm quyền tác giả (tháng 7/2013) vẫn tìm cách quay trở lại thôngqua những chiếc áo mới Cụ thể, trang phim47.com đổi thành phimhh.com, trangpub.vn chuyển thành pubvn.tv và các trang này vẫn tiếp tục đăng tải những phimkhông có bản quyền

Sau một thời gian các web lậu tung hoành, Hiệp hội Điện ảnh Mỹ MPAAcùng một số hãng phim, nhà đài khác tại Châu Á đã bắt đầu vào cuộc Từ năm 2013đến nay, nhiều trang phim lậu như pub.vn, phim47.com, v1vn.com, đã bị BộVHTT-DL yêu cầu dỡ bỏ

Như vậy, cho đến nay, dù các cơ quan quản lý chưa xử lý được hết các site lậunhưng số phận khó đoán định chắc chắn vẫn sẽ chờ đợi những trang web làm ănkhông chính thống này Rõ ràng, trong tương lai, chia sẻ và tiêu thụ phim lậu sẽkhông còn là đường hướng phát triển lâu dài được nữa Nhiều chủ sở hữu trangphim lậu sau khi bị cơ quan chức năng "sờ gáy" thậm chí phải tìm cách bán lại webcho các bên cần quảng cáo dịch vụ khác

Trong bối cảnh đó, các dịch vụ cung cấp phim, show theo yêu cầu dưới đâyđang từng bước thay đổi thói quen dùng sản phẩm nội dung trái phép đã ăn sâu bắt

rễ từ lâu này Thị trường xem phim bản quyền tại Việt Nam hiện còn rất non trẻnhưng chúng ta đã có nhiều nhà cung cấp từ trong và ngoài nước như Netflix, Iflix,ClipTV, Danet, Fim+ Các dịch vụ này đều cung cấp qua website, ứng dụngAndroid/iOS, TV Internet,

Cùng với những sự tìm hiểu và thống nhất cuối cùng, nhóm chúng em khẳngđịnh các yếu tố giới tính, năm học, thu nhập của sinh viên và thời gian rảnh hàngngày dành cho việc xem phim là 4 trong nhiều yếu tố chính quyết định đến chi phí

sử dụng dịch vụ xem phim bản quyền của sinh viên Đại học Ngoại thương

Như vậy, việc xây dựng mô hình nghiên cứu sẽ trả lời các câu hỏi: tính chấtmối quan hệ tác động của từng biến độc lập lên biến phụ thuộc như thế nào? Sự kếthợp ảnh hưởng đồng thời của hai biến độc lập lên biến phụ thuộc ra sao? Và liệu môhình có phù hợp?

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH

Bước 3: Định dạng mô hình Kinh tế lượng

Bước 4: Thu thập số liệu

Bước 5: Ước lượng các tham số của mô hình

Bước 6: Phân tích kết quả

Bước 7: Dự báo

Bước 8: Sử dụng mô hinh để kiểm tra hoặc đề ra chính sách

Dựa trên các các bước thực hiện trên, nhưng chúng em chỉ đề cập đến một

số bước quan trọng và điểm hình trong khuôn khổ bài tiểu luận này

2.2 Xây dựng mô hình nghiên cứu

2.2.1 Mô hình nghiên cứu

Sử dụng hồi quy mô hình tổng thể ngẫu nhiên:

- GT: giới tính của sinh viên đại học Ngoại Thương

- NH: năm học của sinh viên đại học Ngoại Thương, đơn vị: năm

- TN: thu nhập của sinh viên đại học Ngoại Thương, đơn vị: nghìn đồng

- T: thời gian rảnh hàng ngày dành cho việc xem phim của sinh viên đại họcNgoại Thương, đơn vị h/ngày

2.2.3 Dự đoán các hệ số

β4>0: thu nhập tăng dẫn đến chi phí bỏ ra để xem phim nhiều hơn

2.2.4 Dự đoán kì vọng giữa các biến

Khi thu nhập tăng dẫn đến khả năng chi tiêu lớn hơn, do đó có thể dành nhiềutiền cho việc sử dụng dịch vụ xem phim bản quyền hơn

2.2.5.2 Mô tả thống kê số liệu

Với mục đích mang lại cái nhìn tổng quát về dữ liệu, trước khi phân tích,nhóm sẽ tiến hành mô tả dữ liệu đã thu thập được

Sử dụng lệnh sum trong phần mềm Stata ta có kết quả:

Độ lệch chuẩn

Giá trị nhỏ nhất

Giá trị lớn nhất

2.2.5.3 Mô tả tương quan giữa các biến

Sử dụng lệnh corr trong phần mềm Stata ta có kết quả:

Mối quan hệ tương quan giữa biến độc lập với biến phụ thuộc:

- Giữa biến độc lập NH và biến phụ thuộc CP:

 Hệ số tương quan: ρ (NH, CP) = 0,1729

 Như vậy: biến NH tương quan cùng chiều với biến CP Hệ số hồi quy của

NH trong mô hình hồi quy mang dấu (+)

 Mức độ tương quan giữa NH và CP là thấp (= 17,29%)

- Giữa biến độc lập TN và biến phụ thuộc CP:

 Hệ số tương quan: ρ (TN, CP) = 0,2873

 Như vậy: biến TN tương quan cùng chiều với biến CP Hệ số hồi quy của

TN trong mô hình hồi quy mang dấu (+)

 Mức độ tương quan giữa TN và CP ở mức tương đối (= 28,23%)

- Giữa biến độc lập T và biến phụ thuộc CP:

 Hệ số tương quan: ρ (T, CP) = 0,0426

 Như vậy: biến T tương quan cùng chiều với biến CP Hệ số hồi quy của Ttrong mô hình hồi quy mang dấu (+)

 Mức độ tương quan giữa T và CP ở mức thấp (= 4,26%)

Mối quan hệ tương quan giữa các biến độc lập với nhau:

Hệ số tương quan giữa TN và NH mang dấu dương(0,4424) còn hệ số tươngquan giữa T và NH(-0,5549), T và TN(-0,4169) mang dấu âm

CHƯƠNG 3: ƯỚC LƯỢNG, KIỂM ĐỊNH VÀ SUY DIỄN THỐNG KÊ

3.1 Ước lượng

Sử dụng lệnh reg trong phần mềm Stata ta có bảng kết quả:

Tên biến Hệ số hồi

Thống

kê t

value Khoảng tin cây

- Tổng bình phương sai số tổng cộng TSS= 1504799,5

- Tổng bình phương sai số được giải thícih ESS= 226901,137

- Tổng bình phương các phần dư RSS=1277898,36

- Hệ số xác định: R2=0,1508

- Hệ số xác định điều chỉnh R´2 =0,1334

3.2 Kiểm định và khắc phục các khuyết tật trong mô hình

3.2.1 kiểm định bỏ sót biến độc lập Ramsey RESET

Áp dụng kiểm định Ramsey để kiểm tra mô hình có lỗi định dạng sai do thiếubiến hay không

- Cặp giả thuyết cần kiểm định: {Ho: Mô hìnhkhông thiếu biến H1: Môhìnhthiếu biến

Sử dụng lệnh ovtest trong phần mềm Stata, ta thu được kết quả

p-value =0,0003<0,05 nên bác bỏ H0, do đó mô hình mắc lỗi bỏ sót biến độc

đa cộng tuyến

Đa cộng tuyến là một lỗi của mô hình phân tích hồi quy, xảy ra khi giữa cácbiến độc lập Xi trong mô hình hồi quy đa biến có tương quan tuyến tính với nhau Nguyên nhân

Có 3 nguyên nhân gây ra vấn đề đa cộng tuyến:

- Đa cộng tuyến hoàn hảo xảy ra khi đặt mô hình sai, trên thực tế hiện tượng

đa cộng tuyến hoàn hảo ít khi xảy ra

- Đa cộng tuyến không hoàn hảo xảy ra do bản chất hiện tượng kinh tế xã hội

mà các biến độc lập đã có sẵn mối quan hệ cộng tuyến với nhau

- Đa cộng tuyến không hoàn hảo xảy ra do số liệu điều tra không đủ lớn, hay

số liệu điều tra không ngẫu nhiên

Kiểm tra đa cộng tuyến

Sử dụng lệnh vif trong phần mềm Stata, ta thu được kết quả như sau:

Một vấn đề khác mà mô hình cũng có thể gặp phải, đó là phương sai của sai sốthay đổi Hậu quả của phương sai sai số thay đổi là các ước lượng bình phương nhỏnhất vẫn là không chệch nhưng không còn hiệu quả nữa, cùng với đó ước lượng củacác phương sai sẽ bị chệch, như vậy làm mất hiệu lực của kiểm định Điều này làmcho mô hình kém hiệu quả hơn.

Phương sai của mỗi một ngẫu nhiên U i, trong điều kiện giá trị đã cho của biến

giải thích X i, là không đổi, nghĩa là:

Var (U i/ X i)=E [U i – E (U i)]2 = E(U i)2= σ2; i = 1,2,3…n

Khi giả thiết đó bị vi phạm thì mô hình mắc lỗi phương sai sai số thay đổi Têngọi của lỗi này là Heteroskedasticity

Nguyên nhân

- Do bản chất của các hiện tượng kinh tế: Nếu các hiện tượng kinh tế theokhông gian được điều tra trên những đối tượng có quy mô khác nhau hoặc các hiệntượng kinh tế theo thời gian được điều tra qua các giai đoạn có mức biến động khácnhau thì phương sai sai số có thể không đồng đều

- Do định dạng không đúng dạng hàm của mô hình Có thể do bỏ sót biếnthích hợp hoặc giải tích của hàm là sai

- Do số liệu không phản ánh đúng bản chất của hiện tượng kinh tế, chẳng hạnxuất hiện các quan sát ngoại lai Việc đưa vào hay loại bỏ các quan sát này ảnhhưởng rất lớn đến phân tích hồi quy

- Do kỹ thuật thu thập, bảo quản và xử lý số liệu được cải tiến nên sai số có xuhướng giảm

- Do con người học được hành vi trong quá khứ

Kiểm tra phương sai sai số thay đổi

- Cặp giả thuyết cần kiểm định:

{ H0: phương sai sai số thuần nhất

H1: phương sai sai số không thuầnnhất

- Ta Sử dụng kiểm định White:

Thực hiện lệnh imtest, white trong phần mềm Stata, thu được kết quả như

sau:

Prob > chi2 = 0,0000< 0,05 nên bác bỏ H0

Kết luận: Mô hình mắc lỗi phương sai sai số thay đổi

Khắc phục khuyết tật phương sai sai số thay đổi

Nhóm sử dụng phương pháp Mô hình sai số chuẩn mạnh (Robust Standarderrors), hay còn gọi là Ước lượng sai số chuẩn vững

Phương pháp sai số chuẩn vững (robust standard error) có tư tưởng như sau:vẫn sử dụng các hệ số ước lượng từ phương pháp OLS, tuy nhiên phương sai các hệ

số ước lượng thì được tính toán lại mà không sử dụng đến giả thiết phương sai sai

số không đổi Ước lượng mô hình sai số chuẩn mạnh sẽ cho một kết quả ước lượngđúng của sai số chuẩn trong đó chấp nhận sự hiện diện của hiện tượng phương saithay đổi (heteroskedasticity)

Ta thực hiện lệnh reg, robust trên phần mềm Stata, kết quả thu được như sau: