Một số yếu tố ảnh hƣởng đến chỉ số phát triển con ngƣời (HDI) của các quốc gia trên thế giới

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNGKHOA KINH TẾ QUỐC TẾ ---  ---TIỂU LUẬN KINH TẾ LƯỢNG 1 Đề tài: Một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số phát triển con người HDI của các quốc gia trên thế giới Nh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ

- 

-TIỂU LUẬN KINH TẾ LƯỢNG 1

Đề tài: Một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số phát triển con

người (HDI) của các quốc gia trên thế giới

Nhóm sinh viên thực hiện: Nhóm 11

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 3

1 Các lý thuyết liên kinh tế/ tài chính ngân hàng liên quan đến tiểu luận: 3

1.1 Tổng quan về HDI 3

1.2 Các yếu tố nêu trong nghiên cứu 5

1.3 Các nghiên cứu có liên quan 6

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH 9

1 Phương pháp luận của nghiên cứu : 9

1.1 Phương pháp thu thập số liệu 9

1.2 Phương pháp sử dụng để phân tích vấn đề : 9

1.3 Một số mô hình được sử dụng trong nghiên cứu HDI: 9

1.4 Xây dựng mô hình lý thuyết : 9

2 Mô tả số liệu : 11

2.1 Nguồn thu thập số liệu : 11

2.2 Mô tả thống kê số liệu: 12

2.3 Ma trận tương quan giữa các biến : 13

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG VÀ SUY DIỄN THỐNG KÊ 15 1 Mô hình ước lượng 15

1.1 Chạy mô hình Stata 15

1.2 Kết quả thu được 15

1.3 Mô hình hồi quy mẫu thu được: 16

2 Kiểm định giả thuyết 16

2.2 Kiểm định ý nghĩa thống kê của các hệ số hồi quy 17

2.3 Kiểm định sự phù hợp của hàm hồi quy 18

3 Một số khuyến nghị phát triển chỉ số HDI 19

KẾT LUẬN 21

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

PHỤ LỤC 23

LỜI MỞ ĐẦU

Mọi sự phát triển trên thế giới đều là do con người tạo ra, và cũng nhằm mụcđích phục vụ cho con người Chúng ta chắc hẳn đã từng nghe câu: “ Con người làmnên lịch sử” Bởi vậy nên việc phát triển con người luôn là vấn đề được chú trọng,

và là một trong những mục tiêu hàng đầu của các quốc gia Để đo lường kết quả và

đánh giá thành tựu phát triển con người, chỉ số phát triển con người ( Human

Development Index) HDI ra đời.

HDI của một quốc gia càng cao thì trình độ phát triển con người của quốcgia đó càng cao và ngược lại Vậy nên, chỉ số HDI không những phản ánh rất chânthực về sự phát triển mà còn là thước đo giúp các quốc gia vạch ra những chínhsách kinh tế - xã hội phù hợp để đưa quốc gia mình đi lên, phát triển nên đã đượcđón nhận ở khắp các quốc gia trên thế giới

Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số HDI là rất quan trọng trongviệc đánh giá sự phát triển của con người các nước trên thế giới, nhằm đưa ranhững cái nhìn chân thực hơn về sự phát triển của các nước, đồng thời cũng là mộttrong số những căn cứ để tham khảo, để ra các chính sách phát triển phù hợp Đó

cũng chính là lí do chúng em chọn đề tài nghiên cứu: “ Một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số phát triển con người (HDI) của các quốc gia trên thế giới”

Với mục tiêu nghiên cứu: Phân tích và đánh giá ảnh hưởng của một số yếu

tố đến sự phát triển con người của một số quốc gia trên thế giới, từ đó đưa ra một

số giải pháp nâng cao chỉ số HDI, chúng em tập trung vào: Tổng quan về một số cơ

sở lý luận và thực tiễn phát triển con người; Nêu cách tính chỉ số HDI; Đánh giáđúng chỉ số HDI và phân tích một số yếu tố ảnh hưởng; Đề ra các giải pháp nângcao chỉ số phát triển con người

Đối tượng nghiên cứu là ảnh hưởng của yếu tố: GDP bình quân đầu người,

số năm đi học trung bình, tuổi thọ trung bình mong muốn, chi tiêu chính phủ chogiáo dục lên chỉ số HDI Phạm vi nghiên cứu là 60 quốc gia trên thế giới

Phương pháp thu thập dữ liệu: thu thập từ world bank data và phương

pháp xây dựng mô hình: Sử dụng phương pháp ước lượng OLS, sử dụng phầnmềm stata để chạy mô hình hồi quy và kiểm định mô hình

Cấu trúc của bài tiểu luận gồm 4 phần chính: Lời mở đầu, Nội Dung, Kết

Luận và danh mục Tài liệu tham khảo Trong đó nội dung bao gồm:

Chương 1: Cơ sở lý thuyết: Gồm các lý thuyết kinh tế liên quan đến tiểuluận, các nghiên cứu có liên quan

Chương 2: Đưa ra phương pháp luận nghiên cứu, xây dựng mô hình lýthuyết và mô tả về số liệu

Chương 3: Chạy mô hình stata, đưa ra kết quả, kiểm định các giả thuyết vàđưa ra khuyến nghị giải pháp

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1 Các lý thuyết liên kinh tế/ tài chính ngân hàng liên quan đến tiểu luận: 1.1 Tổng quan về HDI

1.1.1 Khái niệm HDI

HDI ( viết tắt của Human Development Index) là chỉ số phát triển con

người, là thước đo tóm tắt về sự phát triển của con người, đo lường những thànhtựu trung bình của các quốc gia theo 3 chiều cơ bản của sự phát triển con người:một cuộc sống lâu dài và khỏe mạnh, tiếp cận kiến thức và một mức sống ổn định

Chỉ số HDI được phát triển nhằm nhấn mạnh vào các cá nhân chính xáchơn về cơ hội của họ, để họ có thể nhận biết sự thỏa mãn về cuộc sống hoặc cónhững mong muốn hơn về cuộc sống của chính mình Từ đó giúp các quốc gia biếtđược mức phát triển của con người và đề ra những chính sách phát triển hợp lí

Tuy nhiên, HDI không phản ánh cụ thể chất lượng các yếu tố cuộc sống, vìthế để có một đánh giá toàn vẹn nhất về sự phát triển của một quốc gia, cần phải đicùng nghiên cứu về các bất bình đẳng giới, bất bình đẳng chủng tộc, tốc độ tăngtrường kinh tế, mở rộng cơ hội việc làm…

1.1.2 Cách tính HDI

Chỉ số phát triển con người thực chất là chỉ số trung bình của 3 chỉ số: chỉ

số GDP bình quân đầu người; chỉ số tuổi thọ và chỉ số tri thức

Cụ thể, HDI được tính theo công thức: HDI = √

3

lệ người lớn (24 tuổi trở lên) đi học với quyền số là 1/3.

HDI3 – chỉ số tuổi thọ bình quân tính từ lúc sinh (kỳ vọng sống tính từ lúcsinh)

Và

Trong đó: được hiểu là chỉ số thành phần củа phương diện thứ i với i =1,3

V thực tế là giá trị thực tế củа phương diện thứ i

Vmаx và Vmin lần lượt là giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất củа phươngdiện i quаn sát được

HDI nhận giá trị từ 0 đến 1 HDI càng gần 1 có nghĩa là trình độ phát triểncon người càng cao, trái lại càng gần 0 nghĩa là trình độ phát triển con người càngthấp

1.1.3 Quan điểm về phát triển con người:

Phát triển con người chính là, và phải là, sự phát triển mang tính nhân văn.

Đó là sự phát triển vì con người, của con người và do con người

Quan điểm phát triển con người nhằm mục tiêu mở rộng cơ hội lựa chọn chongười dân và tạo điều kiện để họ thực hiện sự lựa chọn đó (có nghĩa là sự tự do).Những lựa chọn quan trọng nhất là được sống lâu và khỏe mạnh, được học hành và

có được một cuộc sống ấm no

Năm đặc trưng của quan điểm phát triển con người là:

1 Con người là trung tâm của sự phát triển

2 Người dân vừa là phương tiện vừa là mục tiêu của phát triển

3 Việc nâng cao vị thế của người dân(bao hàm cả sự hưởng thụ và cốnghiến)

4 Chú trọng việc tạo lập sự bình đẳng cho mọi người dân về mọi mặt: tôn giáo, dân tộc, giới tính, quốc tịch

5 Tạo cơ hội lựa chọn tốt nhất cho người dân về: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa

Trong quá trình nghiên cứu, chúng em nhận thấy có Một số yếu tố sau đây

có ảnh hưởng lớn đến chỉ số phát triển con người HDI: GDP bình quân đầu người,

số năm đi học trung bình, tuổi thọ trung bình mong muốn, chi tiêu của chính phủcho giáo dục

Product – GDP) là giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được

sản xuất ra trong một phạm vi lãnh thổ quốc gia trong thời gian một năm Đây làmột chỉ số cơ bản và quan trọng trong việc đánh giá sự phát triển kinh tế của một

quốc gia Dự đoán của chúng em là nhân tố này sẽ ảnh hường dương đến chỉ sốHDI, tức là GDP bình quân đầu người của một nước cao, kinh tế sẽ phát triển, mứcsống của con người cũng được nâng cao, con người sẽ phát triển tốt hơn, HDI tăng,

và ngược lại

Số năm đi học trung bình: Thể hiện mức độ tiếp cận tri thức của con

người nhân tố này cũng được nhóm em dự đoán có ảnh hưởng dương đến chỉ sốHDI Số năm đi học trung bình càng cao, cơ hội và khả năng tiếp cận tri thức củacon người càng lớn, trình độ dân trí phát triển, con người sẽ được phát triển hơn,chỉ số HDI sẽ tăng, và ngược lại

Tuổi thọ trung bình mong muốn: Thể hiện một cuộc sống khỏe mạnh và

lâu dài Dự đoán ảnh hưởng dương đến chỉ số HDI Tức là nếu các chính sách y tế,chăm sóc sức khỏe, chính sách xã hội…được áp dụng tốt, con người sẽ sống lâudài và khỏe mạnh, có nhiều cơ hội hơn để được giáo dục, sản xuất, phát triển tốthơn, chỉ số HDI tăng, và ngược lại

Chi tiêu của chính phủ cho giáo dục: Là việc chính phủ đầu tư cho nền

giáo dục quốc gia đó Dự đoán với mức độ đầu tư cao, chính phủ chi tiêu nhiều chonền giáo dục, giáo dục quốc gia đó sẽ phát triển hơn, đồng nghĩa với việc conngười được hưởng một nền giáo dục tốt, có cơ hội và khả năng phát triển hơn, chỉ

số HDI sẽ trăng và ngược lại

Từ rất lâu trong lịch sử , chính phủ các nước đều đã có những quan niệm cơbản về đánh giá tình hình phát triển của quốc gia cũng như hiểu được vai trò của

nó để đưa ra những đường lối đúng đắn Chúng ta có thể kể đến Tuyên ngôn độc lậpnăm 1945 của Việt Nam Hồ Chí Minh đã chỉ ra tội ác tày trời của thực dân Phápbên cạnh việc cướp đi quyền cá nhân của từng người, chúng còn tìm mọi

cách để kìm hãm sự phát triển của nước nhà Người đã liệt kê đủ trên các khía cạnh

về dân trí , sức khỏe và thu nhập bị kìm kẹp như thế nào Và vì thế , ngay sau khidành được độc lập, chúng ta đã thực hiện Lớp học bình dân học vụ , Tuần lễ Vàng ,tích cực nâng cao tình hình y tế trong nước , để những người có tài đi ra nướcngoài học tập Tuy nhiên những giải pháp và suy nghĩ lúc này còn khá chủ quan ,chưa có hệ thống rõ ràng.vì đến năm 1990 HDI mới ra đời và chính thức đượccông nhận trên toàn cầu Nhưng nó vẫn được ghi nhận về cái nhìn thời đại và sựtiến bộ trong suy nghĩ của chính quyền ta lúc bây giờ và cũng giúp Việt Nam có cáinhìn sơ khai ban đầu trong vấn đề này

vào tháng 4 / 2014 đã làm báo cáo về sự ảnh hưởng của Dầu mỏ đối với sự tăngtrưởng của HDI Thông qua việc trình bày các xu hướng và mô hình của các chỉ sốkhác nhau, nghiên cứu này cho thấy rằng ngoài tăng trưởng kinh tế, các quốc giagiàu khoáng sản ngoài dầu mỏ đã có những cải thiện đáng kể về chỉ số phát triểncon người (HDI), trung bình tốt hơn so với những người có kinh nghiệm các nướckhông có khoáng sản Từ đó rút ra công nghệ khai thác khoáng sản nói riêng và kĩthuật khoa học cũng có ảnh hưởng rất tích cực tới HDI

Tạp chí Quản lý tri thức, Kinh tế và Công nghệ thông tin đã nghiên cứu vềtác động của chi tiêu công chính phủ đối với chỉ số HDI ở Iran từ 1990 đến 2009.Kết quả thu được cho thấy ý nghĩa tích cực giữa chi tiêu y tế của chính phủ và chỉ

số phát triển của con người Ngoài ra, thử nghiệm nhân quả Granger chỉ ra rằng ởIran không tồn tại mối quan hệ song phương giữa chi phí y tế của chính phủ vàHDI Trong khi đó Trường quản trị Kinh tế công cộng, Thượng Hải PAN Lei- chi

đã tiến hành một phân tích thực nghiệm tương tự ở Trung Quốc.Qua phân tíchchuỗi dữ liệu trong khoảng thời gian 1990-2003,rút ra rằng chính sách tài khóa vàHDI ở Trung Quốc không tồn tại mối quan hệ nào đáng kể Thậm chí với độ trễ

thời gian của chính sách tài khóa, họ nhận ra rằng tốc độ tăng trưởng chi tiêu chínhphủ còn có ảnh hưởng tiêu cực lên độ biến động của HDI.

Ngày nay, chi tiêu cho sức khỏe đang giúp cải thiện tình trạng sức khỏe vàcung cấp những dịch vụ sức khỏe tốt hơn, yếu tố được xem xét là quan trọng trongmối quan hệ với sự phát triển con người Bản báo cáo HDR của UNDP năm 2013

đã đưa ra dữ liệu cho thấy, ở những nước có chỉ số HDI rất cao có tổng chi tiêu chosức khỏe lớn, trung bình 12,2 % trên tổng GDP, trong đó các nước có chỉ số HDIrất thấp chỉ có tổng chi tiêu cho sức khỏe là 5,2 % trên tổng GDP Chi tiêu cho sứckhỏe được cho là cải thiện sự phát triển con người thông qua các kênh như: tăngtrưởng kinh tế, tăng tuổi thọ trung bình và giảm tỷ lệ tử Tăng trưởng kinh tế là quátrình gia tăng sức chứa của nền kinh tế, góp phần nâng cao mức thu nhập và sảnxuất Sự thúc đẩy về sức khỏe không chỉ làm tăng vốn con người thông qua tíchlũy vốn sức khỏe, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng mà còn cải thiện năng suấtlao động thông qua tăng tuổi thọ, giảm số ngày nghỉ vì ốm, ảnh hưởng gián tiếpđến năng suất Bên cạnh đó, chi tiêu cho sức khỏe còn ảnh làm tăng tuổi thọ trungbình và giảm tỷ lệ tử

Tuy nhiên với tất cả những nghiên cứu trên, cá nhân chúng tôi nhận thấy mọinghiên cứu đều chuyên sâu về một khía cạnh cụ thể , thiếu những số liệu tính đếnthời điểm hiện tại và cần một cái nhìn bao quát hơn về ảnh hưởng của tất cả cácyếu tố lên chỉ số Human Development Index (HDI)

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH

1 Phương pháp luận của nghiên cứu :

Bội số liệu bao gồm 60 quan sát là kiểu thu thập dữ liệu chéo bao gồm các chỉ số của nhiều nước trong khoảng thời gian gần đây là năm 2017 được lấy từ cácnguồn có tính chính xác cao như Worldbank,UNDP Trong đó các nước được lấy ngẫu nhiên từ đủ các châu lục trên thế giới

Từ bảng số liệu đã thu thập được , nhóm xây dựng mô hình hồi quy theophương pháp bình phương tối thiểu thông thường OLS thể hiện ảnh hưởng của cácyếu tố như GDP bình quân đầu người , tuổi thọ mong muốn , chi tiêu của chínhphủ cho giáo dục và số năm đi học trung bình lên chỉ số HDI của các nước Sau đó

sử dụng công cụ là phần mềm Stata để phân tích mô hình và đưa ra kết quả

Báo cáo phát triển con người năm 2010 của UNDP nghiên cứu xu hướngphát triển chỉ số HDI của các nước đang phát triển và các nước phát triển , đặc biệt

là có nền kinh tế tăng trưởng diệu kì như Trung Quốc , Indonesia , Hàn Quốc Bêncạnh đó , báo cáo cũng đưa ra mô hình phân tán giữa sự phát triển y tế sự tăngtrưởng kinh tế của các quốc gia với chỉ số HDI Đó là những yếu tố rất quan trọng

có thể đưa vào mô hình Tuy nhiên báo cáo có hạn chế là chưa chỉ ra sự phát triểntương quan giữa chỉ số HDI và các nhân tố quan trọng như tuổi thọ trung bình , chỉ

số chi tiêu giáo dục, Từ đó chưa thể hiện được toàn diện sự đi đôi của các chínhsách quốc gia với sự phát triển chỉ số HDI

1.4 Xây dựng mô hình lý thuyết :

Sau khi tham khảo một số mô hình nghiên cứu về HDI trước đó , nhómquyết định sử dụng hàm hồi quy dạng tuyến tính log-log để thực hiện nghiên cứu

ảnh hưởng của một số yếu tố lên chỉ số phát triển con người (HDI) của các quốcgia trên thế giới Hàm hồi quy tổng thể ngẫu nhiên bao gồm 1 biến phụ thuộc và 4biến độc lập có dạng :

Hàm hồi quy mẫu ngẫu nhiên có dạng:

u i : Sai số ngẫu nhiên

Ở đây nhóm sử dụng mô hình log-log thay cho mô hình tuyến tính k biến vìmối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc trong bội số liệu thu thậpđược của các quốc gia có hệ số co giãn xấp xỉ nhau , hơn nữa sự chênh lệch về một

số yếu tố như tuổi thọ mong muốn , số năm học trung bình giữa các quốc gia là

không lớn nên việc tiến hành tuyến tính hóa nó bằng cách logarit tự nhiên 2 vế sẽgiúp chúng ta xem xét sự thay đổi phần trăm của các biến độc lập lên sự thay đổiphần trăm của chỉ số HDI một cách chính xác hơn.

2.1 Nguồn thu thập số liệu :

Bội số liệu được nhóm sử dụng trong mô hình là kiểu dữ liệu chéo bao gồmchỉ số HDI , số năm đi học trung bình, tuổi thọ mong muốn , chi tiêu chính phủ chogiáo dục , GDP bình quân đầu người trong năm 2017 của 60 quan sát trên tổng 193nước trên thế giới thu thập từ nguồn số liệu có tính chính xác cao như Worldbankdata, HDRO calculations based on data from UNDESA (2017a) và Statisticalannex – Human Development Reports – UNDP Nguồn thu thập dữ liệu chi tiếtnhư sau:

Human Development Index HDRO calculations based on data from

Statistics (2018), United Nations StatisticsDivision (2018b), World Bank (2018b), Barroand Lee (2016) and IMF (2018)

Gdp per capita https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PC

AP.CD

Mean years of schooling HDRO calculations based on data from

UNDESA (2017a), UNESCO Institute forStatistics (2018), United Nations StatisticsDivision (2018b), World Bank (2018b), Barroand Lee (2016) and IMF (2018):

Life expectancy at birth https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE

00.IN

Government expenditure on https://data.worldbank.org/indicator/SE.XPD.TO

2.2 Mô tả thống kê số liệu:

Dùng lệnh Sum trên Stata để mô tả thống kê các biến , từ kết quả ta có được bảng số liệu sau :