SKKN một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi ở trường mầm non”

Như Thạc sĩ: Lê Thanh Nga -Vụ GDMN đã viết: "Đối với trẻ mầm non trong quá trình phát triển, nếu uốn nắn, giáo dục tốt các em sẽ có một nhân cách phát triển toàn diện, bền vững, có khả n

1- PHẦN MỚ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trẻ em Mầm non là tương lai của đất nước Đất nước có giàu mạnh, phồn vinh là nhờ vào thế hệ trẻ

Bác Hồ đã từng nói: “Trẻ em như búp trên cành

Biết ăn biết ngũ biết học hành là ngoan”.

Vì thế chúng ta cần phải chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt ngay từ khi trẻ còn ở

độ tuổi Mầm non Giáo viên mầm non ngoài việc hướng dẫn cho trẻ vui chơi, cho trẻ ăn, ngủ, giáo dục trẻ trở thành những đứa trẻ lễ phép ngoan ngoãn thôi vẫn chưa

đủ mà bên cạnh đó giáo viên cần chú trọng đến việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ

Như Thạc sĩ: Lê Thanh Nga -Vụ GDMN đã viết: "Đối với trẻ mầm non trong quá trình phát triển, nếu uốn nắn, giáo dục tốt các em sẽ có một nhân cách phát triển toàn diện, bền vững, có khả năng thích ứng và chống chọi với mọi biến động xã hội, biết tự khẳng định mình trong cuộc sống Trẻ em là giai đoạn học, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để phát triển nhân cách, do đó cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ

để trẻ có nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ khi còn nhỏ”.

Những nghiên cứu gần đây về sự phát triển của não trẻ cho thấy rằng, khả năng giao tiếp với mọi người, khả năng biết tự kiểm soát, thể hiện các cảm giác của mình, biết cách ứng xử phù hợp với các yêu cầu, biết giải quyết các vấn đề cơ bản một cách tự lập có ảnh hưởng rất quan trọng đối với kết quả học tập của trẻ tại trường Trong những năm gần đây, ngành học mầm non đã triển khai xây dựng

lồng ghép chuyên đề "Giáo dục kỹ năng sống" vào chương trình chăm sóc giáo dục

trẻ mầm non Mục tiêu của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là nhằm giúp trẻ có kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm, giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách xử lý các tình huống trong cuộc sống, khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của trẻ, đặt nền tảng cho trẻ trở thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa trong tương lai Là một giáo viên trực tiếp

đứng lớp mẫu giáo lớn Tôi luôn băn khoăn, suy nghĩ làm thế nào để giáo dục, uốn nắn cho trẻ những hành vi đúng, cách cư xử lịch sự văn minh, điều này làm tôi trăn trở và muốn góp phần công sức nhỏ bé của mình trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5- 6 tuổi nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện về đức-trí-thể-mỹ và tình cảm

xã hội cũng như nhân cách con người Đó là lí do tôi quyết định chọn đề tài “Một

số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường Mầm non”.

Điểm mới của đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Có thể thấy đây là đề tài được

nhiều người quan tâm nên đã có nhiều đồng nghiệp nghiên cứu về lĩnh vực này, song mỗi đề tài đề cập đến những khía cạnh khác nhau Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thông qua nhiều hình thức khác nhau Việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là quan trọng giúp trẻ làm chủ suy nghĩ, cảm xúc và hành động của mình, nhưng điều quan trọng hơn nữa việc trẻ vận dụng những kỹ năng đó như thế nào trong cuộc sống Việc áp dụng một cách linh hoạt các kỹ năng sống cần thiết vào cuộc sống sẽ giúp cho trẻ có những nền tảng vững chắc trong việc tạo dựng tư thế chủ động sáng tạo của một đứa trẻ năng động Đó cũng là cách giúp trẻ vượt qua những áp lực về tâm lý về công việc học tập cũng như các mối quan hệ phức tạp

khác trong cuộc sống

1.2 Phạm vi áp dụng:

Giáo dục kỹ năng sống là một nội dung rất cần thiết đối với trẻ mầm non Đề tài này có thể áp dụng đối với trẻ 5-6 tuổi nói riêng và ở trường mầm non nói chung và có thể áp dụng rộng rãi trong các trường mầm non trong toàn Huyện

2- PHẦN NỘI DUNG:

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non nhằm giúp trẻ phát triển hài hòa, toàn diện về nhân cách Cung cấp cho mỗi trẻ những kiến thức cần thiết về kỹ năng sống để các em sống sao cho lành mạnh và có ý nghĩa Giúp các em hiểu, biến những kiến thức về kỹ năng sống được cung cấp thành hành động cụ thể trong quá

trình hoạt động thực tiễn với bản thân, với người khác, với xã hội, ứng phó trước nhiều tình huống, học cách giao tiếp, ứng sử với mọi người, giải quyết mâu thuẫn trong mối quan hệ và thể hiện bản thân một cách tích cực

2.1 Thực trạng:

2.1.1 Thuận lợi

Năm học 2018 - 2019 bản thân tôi được phân công dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi, là một giáo viên nhiều năm dạy trẻ ở độ tuổi này song việc dạy trẻ kỷ năng sống cho trẻ bản thân tôi gặp một số thuận lợi và khó khăn như sau:

Trường, lớp được sự quan tâm chỉ đạo chặt chẽ của lãnh đạo cáccấp

Cơ sở vật chất trường lớp khá khang trang, đủ phòng học, phòng chức năng

và trang thiết bị phục vụ các hoạt động chăm sóc giáo dục (CS-GD) trẻ

Giáo viên có trình độ nghiệp vụ vững vàng, yêu nghề mến trẻ, tâm huyết với nghề nghiệp, có ý thức học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

và năng lực sư phạm cho bản thân

Ban giám hiệu nhà trường luôn dành nhiều thời gian bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, tập huấn cho giáo viên về chương trình giáo dục mầm non theo thông

tư 28 Đa số trẻ trong lớp đã học qua lớp mẫu giáo nhỡ

2.1.2 Khó khăn:

Có nhiều gia đình do điều kiện kinh tế khó khăn, nhận thức chưa cao, trẻ ít được tiếp xúc với bạn bè xung quanh nên chưa mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, chưa có kỹ năng lao động tự phục vụ, kỹ năng hoạt động nhóm và đặc biệt là chưa được rèn luyện các kỹ năng sống cơ bản

- Giáo viên còn nhiều bỡ ngỡ trong việc lồng ghép giáo dục kỹ năng sống, chưa hiểu sâu sắc tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ Chưa biết cách lựa chọn nội dung giáo dục kỹ năng sống để vận dụng vào thực tế sao cho hiệu quả, cách tổ chức còn áp đặt, nặng nề, mang tính hình thức

- Các bậc phụ huynh trong lớp thường nóng vội trong việc dạy con, ai cũng muốn con mình được học đọc và học viết mà không quan tâm đến việc giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ

2.1.3 Điều tra thực tiễn:

Qua điều tra thực tiễn cho thấy các kĩnăng sống của trẻ thể hiện trên lớp rất hạn chế, cụ thể:

Kĩ năng Kĩ năng Kĩ năng Kĩ năng Kĩ năng nhận thức quản lý giao tiếp học tập tương tác

SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ

08/2018 40 27 5,75 17 42,5 19 47,5 19 47,5 21 52,5

Ghi chú:

- Kỹ năng giao tiếp và quan hệ xã hội: gồm có kỹ năng thiết lập quan

hệ bạn bè và người lớn, kỹ năng thuyết phục và thương thuyết, sự tự tin, thay đổi hành vi, kĩ năng giao tiếp

- Kỹ năng học tập: Trẻ biết có ý thức trách nhiệm, kỹ năng thiết lập và thực

hiện mục tiêu

- Kỹ năng tương tác: gồm có kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm, làm việc

nhóm, ra quyết định hay kỹ năng giải quyết vấn đề

- Kỹ năng nhận thức về bản thân: gồm có kỹ năng tự phục vụ, tự bảo vệ trước

tình huống nguy hiểm, nhận biết giá trị bản thân…

- Kỹ năng quản lý cảm xúc: gồm có trẻ biết học cách chia sẻ, kiểm soát tình

cảm có lòng tự trọng

2.1.4 Nguyên nhân:

- Một số gia đình có hoàn cảnh khó khăn, con đông do đó không có điều kiện cho trẻ đến trường học đúng độ tuổi

- Do kiến thức của một số phụ huynh trong việc nuôi dạy con còn nhiều hạn chế, nhất là dạy kỹ năng sống cho trẻ

2.2 Các biện pháp thực hiện:

Đối với trẻ mầm non khả năng ghi nhớ có chủ định chưa cao, ngược lại, khả năng bắt chước tái tạo lại các hoạt động của người lớn rất nhanh Trẻ học được kinh nghiệm sống chủ yếu là nhờ vào việc bắt chước hành động thực của người lớn diễn ra trong cuộc sống hàng ngày Các kỹ năng sống được học tốt nhất thông qua các hoạt động tích cực của trẻ, “lấy trẻ làm trung tâm” Từ những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân tại địa phương, nhằm tạo điều kiện thuận lợi giúp cho giáo viên, các bậc cha mẹ dạy trẻ mầm non các kỹ năng sống trong việc chăm sóc giáo dục trẻ, góp một phần nhỏ bé của mình vào quá trình hình thành nhân cách cho trẻ

một cách toàn diện Tôi hi vọng rằng qua đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non” sẽ trao đổi thêm những

kinh nghiệm với các đồng nghiệp và phụ huynh học sinh, góp phần đưa hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ngày càng tốt hơn Để đạt được điều này, bản thân tôi đã tập trung vào một số biện pháp sau:

2.2.1 Giáo viên cần nhận thức sâu sắc và xác định những kỹ năng sống

cơ bản để giáo dục trẻ.

Xác định nhiệm vụ cơ bản đối với từng đối tượng trong việc dạy kỹ năng sống đề ra những biện pháp hướng dẫn, những nội dung tuyên truyền giúp các bậc cha mẹ thực hiện dạy trẻ các kỹ năng sống cơ bản Biện pháp giúp trẻ phát triển các kỹ năng sống qua việc tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh trong nhà trường Bản thân tôi tham gia tốt các đợt thao giảng dự giờ để học hỏi thêm kinh nghiệm cho bản thân Thường xuyên đưa hoạt động giáo dục kỹ năng sống

vào chương trình sinh hoạt chiều cuối tuần để tổ chức giáo dục trẻ Luôn luôn tìm tòi sách báo, internet, nghiên cứu và tìm hiểu thêm về vai trò và tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi nhằm đảm bảo sự phát triển lành mạnh về cơ thể và trí tuệ cho trẻ

* Xác định những kỹ năng sống cơ bản cần đưa vào kế hoạch hoạt động giáo dục trẻ ở lứa tuổi 5-6 tuổi.

Tâm lý trẻ em 5-6 tuổi có rất nhiều kỹ năng quan trọng mà trẻ cần biết trước khi bước vào trường tiểu học Thực tế cho thấy, các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học đó là: sự hợp tác, tính kiểm soát, tính tự tin, tò mò, tự lập, khả năng thấu hiểu và giao tiếp Việc xác định được các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng nội dung trọng tâm để dạy trẻ

- Dạy trẻ kỹ năng quản lí cảm xúc như:

+ Dạy trẻ biết hợp tác trao đổi và chia sẽ với mọi người

+ Kiểm soát tình cảm

+ Lòng tự trọng

- Đối với nội dung này tôi thường lồng ghép trong hoạt động mọi lúc mọi nơi

- Dạy trẻ kỹ năng giao tiếp và quan hệ xã hội: kỹ năng này trẻ được học rất nhiều trong những năm tháng học tại trường mầm non Trẻ được học cách làm chủ ngôn ngữ, học cách nhận biết và đối phó với cảm xúc của mình cũng như của người khác Trẻ cần được dạy kỹ năng thiết lập quan hệ với bạn bè và người lớn,

kỹ năng thuyết phục và thương thuyết

Ví dụ: Kế hoạch các hoạt động học, giờ chơi, giờ hoạt động góc, các trò

chơi trẻ được cùng chơi với bạn Từ đó trẻ cùng bạn trao đổi ý kiến, chia sẽ đồ chơi, phân vai cho nhau

Sự tự tin: là một trong những kỹ năng đầu tiên mà tôi luôn chú tâm nhằm giúp trẻ phát triển sự tự tin hoặc lòng tự trọng để trẻ biết lắng nghe và nói lên suy

nghĩ của mình trước mọi người, thường xuyên chú ý phát triển tự tin ở trẻ, trẻ cần được yêu thương và tôn trọng Qua đó giúp các cháu mạnh dạn hơn, không sợ nói trước đám đông, tự tin trong mọi tình huống, dám làm điều mình nghĩ và biết bày

tỏ cảm xúc của mình với người khác mà không e dè, sợ sệt Điều này giúp trẻ cảm thấy tự tin trong các tình huống xảy ra ở mọi nơi, mọi lúc

Ví dụ: Trẻ tự giới thiệu về bản thân, gia đình trước bạn bè, mọi người hoặc

múa hát hay biểu diễn văn nghệ

Kỹ năng thay đổi hành vi, thái độ, việc làm của mình khi người khác không hài lòng

Kỹ năng giao tiếp, lịch sự lễ phép: tức là kỹ năng lắng nghe (Nghe chăm chú, nhìn vào mắt người đối thoại; không ngắt lời, không nói leo); Kỹ năng thân thiện (Chào hỏi, biết tạm biệt khi chia tay, biết cảm ơn khi được giúp đỡ, biết xin lỗi khi làm sai, biết lễ phép với người trên, tôn trọng bạn, biết nhường nhịn em bé, không tranh dành đồ dùng đồ chới với bạn)

- Dạy trẻ các kỹ năng học tập: Giáo dục cho các cháu biết tự chịu trách nhiệm về những hành động của mình làm và không trông chờ hay ỷ lại người khác

Cố gắng làm hết khả năng của mình, Biết quan tâm giúp đỡ người khác

Ví dụ: Trong các hoạt động tạo hình trẻ phải biết hoàn thành sản phẩm của

mình không trông chờ ỷ lại…

- Dạy trẻ kỹ năng tương tác: Thông qua các hoạt động giáo viên giúp trẻ biết chơi cùng bạn, biết chia sẽ, hợp tác cùng bạn Chính khả năng hợp tác sẽ giúp trẻ biết cảm thông và cùng nhau thực hiện tốt nhiệm vụ trong nhóm chơi

Ví dụ: Trong các hoạt động chơi ở các góc, trẻ biết hợp tác, chia sẽ cùng

bạn chơi, biết lắng nghe và thực hiện nhiệm vụ được giao

- Dạy trẻ các kỹ năng tự nhận thức về bản thân như:

+ Kỹ năng tự phục vụ bản thân: Độ tuổi mẫu giáo lớn tôi dạy trẻ các kỹ năng như dạy trẻ tự sắp xếp đồ dùng đồ chơi gọn gàng sau khi chơi xong, tự đánh răng, chải tóc, xếp áo quần, cùng với cô và các bạn kê dọn bàn ăn, lao động trực nhật

+ Kỹ năng tự bảo vệ trước những tình huống nguy hiểm, tránh nơi không an toàn như không đến gần ổ điện, không chơi ở ao hồ…

+ Dạy trẻ có ý thức về bản thân mình, mạnh dạn, tự tin tham gia các

hoạt động vui chơi, thể hiện khả năng, năng khiếu của bản thân trước tập thể

Ví dụ: Trong chủ đề "bản thân" tôi cho trẻ tự giới thiệu về bản thân mình

những sở thích của mình hay thông qua các hoạt động như tham gia biểu diễn thời trang, các chương trình văn nghệ để rèn luyện tính mạnh dạn, tự tin của trẻ

2.2.2 Làm tốt công tác tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh.

Để việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ đem lại hiệu quả, công tác phối hợp với phụ huynh đóng vai trò hết sức quan trọng Bản thân tôi luôn tìm hiểu về gia đình trẻ để thống nhất cách giáo dục trẻ, kết hợp giáo dục gia đình - nhà trường,

tránh xảy ra trường hợp “Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”.

Qua những lúc đón, trả trẻ những buổi họp phụ huynh tôi trao đổi với phụ huynh về tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho trẻ

Ví dụ: Ở trường cô giáo dạy trẻ biết nhận quà bằng hai tay, biết cảm ơn khi

được nhận quà, biết xin lỗi khi làm sai, dạy trẻ biết thật thà không nói dối … nhưng khi về nhà, bố mẹ không quan tâm và sửa sai cho trẻ Điều này làm cho trẻ thấy mâu thuẫn và sẽ không có được những hành vi và cách cư xử đúng Cho nên cần kết hợp biện pháp giáo dục giữa gia đình và nhà trường để mang lại hiệu quả tốt nhất trong công tác giáo dục kỹ năng sống cho trẻ

Đối với đối tượng trẻ 5-6 giáo viên cần tổ chức các hoạt động cụ thể để phụ huynh cùng tham gia như tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, các buổi họp phụ huynh…nhằm phối hợp tuyên truyền cho các bậc phụ huynh biết cách lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho trẻ

Giáo viên cần kết hợp với phụ huynh trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ, thường xuyên trao đổi và tìm hiểu tâm sinh lí của trẻ để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ được tốt hơn Hướng dẫn và rèn luyện kỹ năng cho trẻ ở mọi lúc, mọi nơi, qua các hoạt động hàng ngày

Ví dụ: Qua giờ đón, trả trẻ, cô nhắc trẻ biết chào ba, mẹ, chào cô giáo để

vào lớp, cất đồ dùng đúng nơi quy định, khi về nhà chào ba, mẹ, ông, bà và người lớn…

Thông qua bảng tin tuyên truyền ở lớp, qua sổ theo dõi sức khỏe, sổ bé ngoan tôi tuyên truyền đến các bậc cha mẹ những kết quả của việc chăm sóc - giáo dục trẻ, tạo điều kiện thông tin hai chiều đến phụ huynh những vấn đề có liên quan đến trẻ, ngược lại các bậc cha mẹ ghi chép những yêu cầu cần trao đổi, đề nghị với giáo viên Cách làm này tôi thấy nhiều bậc bố mẹ còn e ngại, lúng túng khi tham gia vào quá trình giáo dục kĩ năng sống cho trẻ Qua phiếu đánh giá sự phát triển của trẻ theo chuẩn 5 tuổi dành cho phụ huynh trong đó có các chỉ số liên quan đến hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Các bậc phụ huynh thấy được những chỉ

số đó con mình thực hiện tốt chưa để có biện pháp giáo dục thích hợp

Nói tóm lại: Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non sẽ đạt kết quả cao nếu

được thực hiện thuận lợi trong môi trường của nhà trường và gia đình, chính vì vậy cần có sự phối hợp chặt chẽ và thống nhất thì hiệu quả giáo dục sẽ được nhân lên rất nhiều

2.2.3 Tạo môi trường giáo dục kĩ năng sống cho trẻ.

Môi trường giáo dục trẻ vô cùng quan trọng nó giúp trẻ phát triển về mọi mặt về đức, trí, thể, mỉ Chính vì vậy, cùng với việc thực hiện kế hoạch giáo dục theo chương trình giáo dục mầm non, tôi đã chủ động vệ sinh, sắp xếp các loại đồ dùng khoa học, gọn gàng, ngăn nắp, đồng thời, sưu tầm tranh ảnh để tạo môi trường trong và ngoài lớp học Cho trẻ xem băng đĩa, vi deo và một số hình ảnh về một số hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non Xây dựng môi trường

đoàn kết trong tập thể sư phạm, sự hợp tác, thân thiện giữa giáo viên với giáo viên trong lớp, thân thiện giữa các trẻ với nhau sẽ tạo nên nguồn động lực thúc đẩy trẻ

thích thú khi đến trường Như vậy có thể nói “trẻ yêu thích đến trường đến lớp” đó

là: sự yêu thương, đùm bọc của cô giáo, là môi trường kích thích sự hứng thú Cái đích cuối cùng cần đạt đến đó là: Tạo môi trường tốt nhất để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ nhằm phát triển nhân cách cho trẻ, tạo được niềm tin yêu, sự tín nhiệm của gia đình, cộng đồng xã hội đối với trường mầm non Xây dựng môi trường giao tiếp giữa cô với trẻ, giữa giáo viên với giáo viên

Ví dụ: Hai giáo viên trong lớp phải hòa nhã với nhau, có thái độ lịch thiệp

với các bậc phụ huynh Giáo viên biết sắp xếp trong lớp ngăn nắp, gọn gàng, thực hiện đúng lịch sinh hoạt ở lớp giờ nào việc nấy Cô giáo luôn đối xử công bằng đối với các trẻ, nói năng từ tốn, không quát mắng, phạt trẻ mà phải động viên khuyến khích trẻ kịp thời khi trẻ có hành vi đúng

Trẻ được giáo dục dưới một môi trường tốt sẽ hình thành cho trẻ những kỹ năng cần thiết chuẩn bị cho việc học tập ở lớp 1 Với môi trường giáo dục lành mạnh của cô giáo, bạn bè ở lớp, trẻ lớp tôi tỏ ra tự tin hơn, thích đi học và hứng thú tham gia các hoạt động tập thể

2.2.4 Xây dựng lồng ghép giáo dục kĩ năng sống qua các hoạt động.

* Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động học:

Hoạt động giáo dục giúp trẻ phát triển nhận thức, thể chất, ngôn ngữ, thẫm

mĩ, tình cảm xã hội nhằm phát huy tính tích cực của trẻ, trẻ hứng thú, chủ động khám phá tìm tòi, biết vận dụng kiến thức, kỹ năng vào giải quyết các tình huống khác nhau

Ví dụ: Khi dạy trẻ kể chuyện “Tích Chu”, Tôi đặt các câu hỏi gợi mở cho

trẻ trả lời như: Khi bà bạn Tích Chu ốm Tích Chu không chăm sóc bà mà ham chơi với bạn Nếu là con khi biết bà mình bị ốm con sẽ làm gì? Đây là câu hỏi gợi