SKKN ứng dụng phần mềm sketchpad trong dạy hình học 8

Hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi người giáo viên cần phải tích cực nghiên cứu sử dụng đồ dùng dạy học hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng các phần mềm ứng dụn

ỨNG DỤNG PHẦN MỀM SKETCHPAD TRONG GIẢNG

DẠY HÌNH HỌC 8

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do:

Thế giới hiện đại đang biến đổi một cách mạnh mẽ cùng với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin đã khiến cho kiến thức nhân loại tăng lên nhanh chóng Xu thế quốc tế hóa đang diễn ra trên quy mô toàn cầu Việt Nam cũng đang trên đường toàn cầu hóa Định hướng đổi mới PPDH hiện nay là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển năng lực tự học, nhằm hình thành cho học sinh tư duy độc lập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào hoạt động thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho học sinh Muốn được như vậy con người cần phải tự học, tự nghiên cứu tìm hiểu những kiến thức Hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi người giáo viên cần phải tích cực nghiên cứu sử dụng đồ dùng dạy học hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng các phần mềm ứng dụng trong dạy học Toán có hiệu quả nhằm đáp ứng nhu cầu dạy học Đối với môn Toán thì việc ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng các phần mềm ứng dụng trong dạy học là một yêu cầu cấp thiết Nó giúp giáo viên và học sinh hình thành thuật toán, đồng thời góp phần phát triển tư duy cho học sinh Có những bài toán nếu không có máy tính điện tử hỗ trợ thì việc hình thành kiến thức cho học sinh gặp rất nhiều khó khăn (như bài toán quĩ tích), có thể không thể giải được, hoặc không đủ thời gian để giải

Để tích cực hưởng ứng “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào dạy học” mà Bộ GD

& ĐT phát động thì vai trò của người giáo viên trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ở trường phổ thông có ý nghĩa hết sức quan trọng

Vận dụng công nghệ thông tin một cách hợp lí sẽ phát huy được tính tích cực của học sinh, nhờ đó chúng ta sẽ khai thác được khả năng vô tận của học sinh và do

đó kết quả học tập của học sinh sẽ được nâng cao Nhiều nhà giáo đã khẳng định vai trò của việc sử dụng phần mềm hình học động trong dạy hình học cho học sinh THCS Trong phạm vi đề tài này, tôi xin minh họa một cách sinh động việc kết hợp giữa PPDH truyền thống với việc Ứng dụng phần mềm Sketchpad trong Dạy học Hình học lớp 8 để đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng học tập của học sinh về bộ môn Toán

II Nhiệm vụ của đề tài:

Trong phạm vi đề tài này, bản thân tôi đưa ra các ý tưởng thông qua các ví dụ, hình vẽ trực quan, sinh động về những đối tượng hình học

Từ những hình vẽ, học sinh có thể quan sát, đọc tham số từ đó đi đến dự đoán, phát hiện những yếu tố quan trọng làm cơ sở cho quá trình tiếp thu kiến thức mới

Nhiệm vụ của đề tài này là giúp giáo viên bộ môn thay thế được những đồ dùng dạy học khó thực hiện được ( khi sử dụng bài giảng điện tử)

Bên cạnh đó, đề tài đi sâu vào việc sử dụng phần mềm Sketchpad trong giảng dạy khái niệm, định lý, giải bài tập, quỹ tích, dựng hình trong chương trình Toán 8

III Phương pháp thực hiện

Để thực hiện đề tài này bản thân tôi:

+ Nghiên cứu kĩ chương trình Hình học 8, tìm ra những khái niệm, định lý, bài toán nào học sinh khó tiếp cận khi giảng dạy theo phương pháp truyền thống

+ Tiếp cận, nghiên cứu ứng dụng, chức năng, cách sử dụng phần mềm Sketchpad + Tạo ra các ví dụ bằng những hình vẽ trực quan sinh động về những đối tượng Hình học

+ Thực hiện minh họa trên máy tính, giảng dạy trên lớp và dự giờ đồng nghiệp

IV Cơ sở thực hiện

Dù dạy theo phương pháp nào khi lên lớp giáo viên cũng cần có đồ dùng dạy học trực quan sinh động Tuy nhiên, việc làm đồ dùng dạy học môn Toán là cực kì khó khăn và có những ý tưởng khó thực hiện, nhưng phần mềm Sketchpad sẽ giúp chúng ta giải quyết vấn đề một cách dễ dàng, chính xác và khoa học

Dựa trên cơ sở ý nghĩa của phần mềm Sketchpad, trên cơ sở thực nghiệm

B NỘI DUNG.

I Tình trạng:

Trong quá trình giảng dạy hiện nay, nhiều giáo viên đã thực hiện được tiết dạy trên lớp bằng giáo án điện tử, đã có tác dụng lôi cuốn học sinh tích cực tham gia học tập Tuy nhiên việc sử dụng bài giảng điện tử còn ít vì việc chuẩn bị cho một tiết dạy tốn rất nhiều thời gian

II Nội dung và giải pháp mới.

1 Cơ sở lý luận.

Sử dụng phần mềm Sketchpad, các đối tượng hình học có thể hoạt hình được, tạo được hình ảnh trực quan, sinh động chính vì thế mà tạo ra được niềm vui, niềm tin vào Toán học, hơn thế nữa giáo dục cho học sinh tư duy sáng tạo, đam mêm môn học và giáo dục cho các em mối quan hệ biện chứng giữa các sự vật - hiện tượng, việc làm này khó thực hiện khi làm đồ dùng dạy học thông thường

Dự đoán quỹ tích, thấy được sự chuyển động của nó một cách trực quan Để khẳng định một tập hợp điểm bằng một hình vẽ cố định giáo viên không thể thuyết phục, hấp dẫn được học sinh Khi sử dụng phần mềm này học sinh sẽ thấy được vết chuyển động của quỹ tích từ đó nhận biết được quỹ tích và dễ dàng tìm ra cách chứng minh

Học sinh nhận biết nhiều khái niệm bằng những hình vẽ trực quan giúp học sinh khái quát hóa thành một định nghĩa; đo đạc tìm ra kiến thức mới bằng cách thực hành trên lớp nhưng quy nạp không thể nhiều bằng phần mềm này

Để tiếp cận định lý, phần mềm này sẽ giúp học sinh quan sát, dự đoán một cách nhanh chóng Mặt khác phần này còn giúp đo các tham số cần thiết một cách

dễ dàng

Ngoài những ưu điểm trên, phần mềm này còn cho học sinh nhìn thấy ảnh của một số phép biến hình đơn giản như đối xứng, vị tự (khi dựng các hình đồng dạng)

Có thể liên kết với Powerpoint để tạo nên một bài dạy hoàn hảo hơn

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong thực tế giảng dạy, sử dụng các phương pháp truyền thống chỉ thiên về giao tiếp một thầy - một trò sẽ dẫn đến học sinh lười suy nghĩ, thụ động tiếp thu kiến thức, ngại giao tiếp, không mạnh dạn và không linh hoạt Do đó hiệu quả giáo dục chưa cao Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào soạn giảng sẽ giúp cho học sinh và giáo viên thiết kế bài giảng có hiệu quả cao hơn học sinh tiếp thu kiến thức trực quan sinh động giúp cho các em tự giác tích cực hơn trong học tập, ngoài ra qua bài giảng trên giáo án điện tử còn thực hiện được các nội dung khó như quĩ tích, cực trị, hình học cần sự minh họa sinh động của mô hình hoặc hình vẽ nhờ đó học sinh hiểu nhanh hơn và nhớ lâu kết hợp lập luận suy diễn và minh họa, kiểm nghiệm bằng máy giúp hình thành kiến thức rèn luyện kĩ năng và phát triển tư duy của học sinh

Trong môi trường máy tính điện tử cộng phần mềm toán học (môi trường điện toán) có nhiều tác nhân (phương hướng, nguồn, dạng ) giúp kích thích học sinh hoạt động tìm tòi khám phá Học sinh hình thành kiến thức mới bằng chính hoạt động thực hành của mình với khả năng xử lí thông tin tức thì trong thời gian cực ngắn Tự thân học sinh kiểm nghiệm với số lượng đủ lớn các trường hợp theo ý tưởng đã nêu ra, nhờ đó có niềm tin vào tính chân lí và cảm nhận được sự thuyết phục của sự kiện biến đổi biểu thức, hợp lí của hình vẽ, tính đúng đắn của lời giải, định lí, công thức đưa ra

Với khả năng minh hoạ sinh động (bằng mô hình trực quan, bằng đồ thị hoá

và các hình ảnh chuyển động - hình cơ hoạt ) giúp cho học sinh tiếp thu bài nhanh chóng và nhẹ nhàng hơn tiếp thu những tính chất trừu tượng của các đối tượng toán, các chủ đề khó trong chương trình Toán phổ thông

Nhà trường đã mua máy tính, máy chiếu đa năng chuẩn bị tốt cho việc hưởng ứng chủ đề của năm học “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học” là những điều kiện thuận lợi để cho giáo viên có điều kiện học tập trao đổi về công nghệ thông tin

Các đồng chí cán bộ quản lí nhà trường đã quan tâm và động viên cán bộ giáo viên tích cực tham gia học tập công nghệ thông tin, soạn thảo văn bản, bài giảng trên máy tính điện tử, tạo điều kiện để giáo viên được đi học tập nâng cao trình độ công nghệ thông tin để ứng dụng vào giảng dạy

3 Các giải pháp

Giải pháp 1: Nhờ phần mềm này giáo viên có thể cho học sinh nhận biết khái

niệm bằng đo đạc từ nhiều hình vẽ khác nhau, thay đổi kích thước, hình dạng nhưng bản chất khái niệm không thay đổi, từ đó học sinh khái quát thành một khái niệm và nắm vững bản chất của một khái niệm đã được định nghĩa

Ví dụ:

Ví dụ 1: Dạy bài Hình thoi (Tiết )

* Ý tưởng: Giáo viên vẽ Tứ giác có các yếu tố trên hình vẽ, đặt câu hỏi ( có

thể ẩn hiện các kích thước, câu hỏi nhờ phần mềm Sketchpad), cho tứ giác thay đổi, nhận biết các yếu tố về cạnh của tứ giác, từ đó nêu khái niệm hình thoi

Cụ thể thực hiện như sau:

+ Giáo viên vẽ sẵn hình thoi, kích chuột vào nút trên màn hình hiện số đo độ dài

+

Giáo viên đặt cầu hỏi: Các cạnh của tứ giác trên có gì đặc biệt? + Học sinh trả lời: Tứ giác trên có 4 cạnh bằng nhau

+ Giáo viên kích chuột vào nút trên màn hình tứ giác thay đổi, giáo viên đặt câu hỏi: Nhận xét trên còn đúng nữa không?

+ Giáo viên khẳng định tứ giác như thế là Hình thoi Vậy thế nào là Hình thoi?

* Tác dụng: Học sinh nắm được bản chất của định nghĩa Hình thoi mà không

phụ thuộc vào tứ giác “ lớn, nhỏ”

Giải pháp 2: Nhờ phần mềm náy giáo viên có thể cho học sinh nhận biết một

số tính chất nhờ đo đạc, nhờ hình ảnh động

Ví dụ 2: Đoạn thẳng AB đối xứng qua tâm O cũng là một đoạn thẳng Cho học sinh thấy được khi C thay đổi trên AB thì điểm C’ đối xứng với C qua O cũng thuộc A’B’

Ví dụ 3: Nếu hai đoạn thẳng (góc, tam giác) đối xứng nhau qua một điểm thì chúng bằng nhau

Ý tưởng: Cho học sinh đo đạc, dự đoán, dùng phần mềm Sketchpad cho HS thấy sự bằng nhau của chúng nhờ sự chồng khít lên nhau

+ Vẽ △A’B’C’ đối xứng với △ABC qua O

+ GV kích vào nút và hai nút di chuyển tam giác chuyển động chồng khít lên nhau

+ Kích vào , nhận xét trên còn đúng không?

Ví dụ 4:

Giải pháp 3: Vận dụng phần mềm để giảng dạy các bài tốn quỹ tích Đây là

một phần khĩ với học sinh, Sketchpad giúp học sinh quan sát, dự đốn quỹ tích nhờ chức năng tạo vết của phần mềm này

Ví dụ 1:

Ví dụ 2: Nhận biết một số chữ cái cĩ tâm đối xứng

d

Cho hình thang câ n ABCD (AB // CD) , đườ ng thẳ ng d đi qua trung điể m E,F củ a hai đá y , M là điể m thuộ c hình thang , M' là điể m đố i xứ ng củ a M qua d Hã y quan sá t khi M di độ ng trê n hình thang thì M' di độ ng trê n hình nà o ?

Hình thang câ n có trục đố i xứ ng

m-run

M'

E

F

M

Ví dụ 3: Khi dạy phần “Tính chất các điểm cách đều một đường thẳng song song

cho trước”

* Ý tưởng: Cho hai điểm A, A’ cách đường thẳng b một khoảng không đổi h

+ Kích vào nút cho A và A’ di chuyển, cho học sinh quan sát và nhận ra quỹ tích

Ví dụ 4: Bài tập 78(T- 106 sgk toán 8 tập 1)

Ý tưởng:

+ Vẽ cửa xếp như sgk bằng cách sử dụng phép biến hình Tịnh tiến

+ Kích vào nút lệnh , cho học sinh quan sát hình ảnh các điểm chốt I, K,

M, N, O khi kéo cửa, rồi rút ra nhận xét

Giải pháp 4: Hướng dẫn học sinh vẽ hình một cách trực quan

Ví dụ 1: Cách cách vẽ hình vuông

Cách 1: Dùng dấu hiệu nhận biết: Hình vuông là hình thoi có một góc vuông

Cách 2:Hình vuông là hình thoi có hai đường chéo bằng nhau

Giải pháp 5: Giúp học sinh chứng minh dấu hiệu nhận biết một số tứ giác

đặc biệt

Dấu hiệu 1:

Ý tưởng:

- Vẽ hình chữ nhật ABCD

- Kích vào nút để di chuyển BC = AC

- Cho học sinh quan sát sự thay đổi về số đo các cạnh và góc rồi rút ra nhận xét

Dấu hiệu 4:

Ý tưởng:

- Vẽ hình thoi ABCD

- Cho hai điểm A, C di chuyển

- Cho học sinh quan sát số đo góc ABC và số đo các cạnh

- Rút ra nhận xét

Giải pháp 6: Ứng dụng phần mềm Sketchpad để liên kết sang Powerpoint

một cách dễ dàng để tạo tiết học hấp dẫn, khoa học và logic

4 Kết quả đạt được:

Trong quá trình giảng dạy ở trường và dự giờ đồng nghiệp bản thân tôi nhận thấy việc ứng dụng phần mềm Sketchpad vào giảng dạy Hình học giúp cho tiết dạy mang lại hiệu quả lớn: Học sinh tích cực hoạt động, nhận dạng khái niệm,định nghĩa nhanh chóng, tiếp cận định lý dễ dàng, nhớ lâu về kiến thức và đặc biệt giáo dục được học sinh về phương pháp học, tư duy logic, yêu thích môn Toán

III Lợi ích và khả năng vận dụng

1 Lợi ích

Cái được lớn nhất ở mỗi tiết giảng bằng giáo án điện tử kết hợp với phần mềm Sketschpad chính là một lượng lớn kiến thức, hình ảnh trực quan sinh động, những đo đạc chính xác được chuyển tải đến các học sinh không những giúp tiết học trở nên lôi cuốn hơn mà còn đẩy lùi tình trạng “thầy đọc trò chép” Từ đó giúp học sinh học tập tích cực hơn, nhận biết khái niệm, định lý một cách dẽ dàng và sâu sắc

Tiện ích, khoa học và dễ dàng thực hiện hơn một số đồ dùng thông thường Giảng dạy đúng đặc trưng của môn Toán là nêu và giải quyết vấn đề, quy nạp, khái quát hóa, tổng quát hóa

Dùng phần mềm này, giáo viên và học sinh dễ dàng giải được những bài tập khó và khai thác bài tập một cách triệt để

2 Khả năng vận dụng

Đây là phần mềm có dung lượng nhỏ, dễ cài đặt và sử dụng

C KẾT LUẬN

Qua thực tế giảng dạy và học tập, được sự giúp đỡ của các thầy cô, các bạn đồng nghiệp, bản thân tôi đã tiếp thu được nhiều điều bổ ích, thiết thực cho quá trình giảng dạy và công tác Tôi mạnh dạn chọn đề tài này với mong muốn được đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào sự nghiệp giáo dục toàn ngành trong việc đổi mới phương pháp dạy học Qua thực nghiệm tôi thấy đề tài này đã có tác dụng tốt trong việc học tập và giảng dạy của thầy và trò trường THCS Liên Thủy Và tôi sẽ cùng các đồng nghiệp áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào công

tác giảng dạy ở trường trong các năm học tiếp theo nhằm nâng cao hiệu quả dạy ở trường mình nói riêng và nâng cao chất lượng dạy học nói chung

Với thời gian ít ỏi, bản thân tôi chỉ nêu ra được một số giải pháp trên để giúp dạy và học tốt hơn Do thời gian có phần hạn chế, điều kiện nghiên cứu và học hỏi chưa nhiều nên đề tài chắc chán chưa đủ sức thuyết phục Tôi rất mong sự góp ý chân thành của đồng nghiệp để tôi có thể vững vàng hơn trong chuyên môn Tôi xin chân thành cảm ơn

Qua đề tài này tôi rút ra một số kinh nghiệm sau:

* Ưu điểm: Ứng dụng phần mềm Sketchpad trong dạy – học Toán giúp cho việc:

- Ở khâu truyền thụ kiến thức mới, với phần mềm Sketchpad giúp người học chóng hiểu nhớ lâu nhờ đặc tính mô trực quan hoá và hoạt hình những đặc tính này cho phép tạo ra sự minh họa hoàn hảo cho các nội dung toán học trừu tượng cũng như các chủ đề khó trong chương trình toán

-Khả năng minh hoạ sinh động (bằng mô hình trực quan, bằng đồ thị hoá và các hình ảnh chuyển động - hình cơ hoạt ) giúp cho học sinh tiếp thu bài nhanh chóng và nhẹ nhàng hơn tiếp thu các những tính chất trừu tượng của các đối tượng toán, các bài toán quỹ tích, tìm cực trị hình học khó trong chương trình Toán

-Rèn luyện và phát triển tư duy Phần mềm này cho phép học sinh: +Quan sát mô tả phân tích so sánh

+Mò mẫm dự đoán khái quát hoá, tổng quát hoá

+Lập luận suy diễn chứng minh

-Phần mềm dựng hình cơ hoạt có sức hấp dẫn thu hút học sinh ham thích tìm tòi nghiên cứu nhờ khả năng chuyển đổi hình nhanh chóng, tính toán chính xác

-Học sinh có thể phát triển tư duy phê phán trong suy luận, dự đoán các tính chất của hình được dựng học sinh dễ dàng kiểm nghiệm lại điều được dự đoán rồi khái quát nêu ra giả thuyết

* Hạn chế:

- Việc chuẩn bị bài cho một tiết dạy mất nhiều thời gian nên không sử dụng dạy thương xuyên được

-Một số học sinh chưa tích cực trong học tập không tránh khỏi việc lúng túng trong việc ghi chép và tiếp nhận kiến thức

Liên thủy, ngày 10 tháng 4 năm 2012

ý kiÕn cña H§KH trêng Người viết:

Nguyễn Thị Duyên