SKKN một số phương pháp để học tốt môn ngữ văn

Ngoài việc cung cấp kiến thức như các môn học khác, môn Ngữ Văn còn góp phần to lớn trong việc bồi dưỡng tư tưởng tình cảm cho các em học sinh: biết yêu thương, quý trọng gia đình, thầy

1 PHẦN MỞ ĐẦU.

1.1 Lý do chọn sáng kiến:

Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn Ngữ Văn có một vị trí quan trọng đặc biệt trong chương trình THCS Ngoài việc cung cấp kiến thức như các môn học khác, môn Ngữ Văn còn góp phần to lớn trong việc bồi dưỡng tư tưởng tình cảm cho các em học sinh: biết yêu thương, quý trọng gia đình, thầy cô, bạn bè, có lòng yêu nước, biết hướng tới những tư tưởng cao đẹp như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái ác, cái xấu, bước đầu các em có năng lực cảm thụ các tác phẩm có giá trị nhân văn cao cả Nhưng để việc học văn trở thành hứng thú, niềm say mê cho mỗi học trò quả thật không hề đơn giản

Trong cuộc sống hiện nay, trước sự bùng nổ của thông tin Khoa học - kỹ thuật, con đường dẫn dắt học sinh tiếp cận văn chương càng trở nên khó khăn hơn, thử thách hơn Hơn nữa, tình trạng học sinh chây lười học bài trở nên phổ biến nhất là đối với các môn khoa học xã hội nói chung và môn Ngữ văn nói riêng Trong giờ học, các em luôn có những biểu hiện tiêu cực như: ít phát biểu, khả năng đọc bài yếu kém, khả năng diễn đạt trong quá trình làm bài lủng củng, thiếu mạch lạc và hành văn không mang tính văn chương Chính vì vậy, đòi hỏi người giáo viên dạy văn phải có cách dạy, phương pháp dạy linh hoạt thì mới có thể thu hút, hấp dẫn các em trong các giờ học

Dạy Ngữ văn thật sự là một công việc vất vả, khó khăn, và càng khó khăn hơn với đối tượng học sinh là người dân tộc Qua thực tế dạy học tại đơn vị tôi thấy chất lượng học môn Ngữ văn của các em học sinh là người dân tộc rất thấp

Số học sinh nắm vững và học khá bộ môn còn ít Các em hầu hết là người dân tộc nên khả năng nhận thức của các em chưa nhanh nhạy, tinh thần ham học còn hạn chế Cho nên có những học sinh ngồi trong lớp không chú ý, không chịu phát biểu xây dựng bài và hoàn toàn thụ động Vì vậy sau khi học xong các em nắm bắt tác phẩm một cách hời hợt, chưa sâu sắc; hiểu về Tiếng Việt còn mơ hồ và gần như không biết tạo lập một văn bản chuẩn mực

Xuất phát từ những lí do trên, tôi mạnh dạn đưa ra một vài kinh nghiệm nhỏ trong quá trình dạy học của mình, nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn tại những trường mà đối tượng đa số học sinh là người dân tộc

* Điểm mới của đề tài:

1 Đưa ra được những định hướng, dẫn dắt học sinh cảm thụ, bình giá được nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, có hệ thống gợi mở, phát huy tích tích cực, chủ động, sáng tạo và say mê chiếm lĩnh tri thức trong mỗi tiết học Ngữ văn

2 Tìm ra các giải pháp và hình thức dạy học hiệu quả đối với đối tượng học sinh là người dân tộc

3 Kích thích được niềm say mê văn học, lòng yêu ngôn ngữ dân tộc, ý thức vươn lên của các em học sinh vốn được xem là tự ti, chậm hiểu, học thì lâu nhớ mà lại nhanh quên

1.2 Phạm vi của đề tài:

Đề tài này tôi áp dụng cho học sinh của lớp 9

Thời gian áp dụng: từ tháng 9 năm 2014 đến nay

2 PHẦN NỘI DUNG.

2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:

2.1.1 Về phía giáo viên:

- Việc xác định các phương pháp dạy của giáo viên cũng chưa thật sự phù hợp, một số giáo viên còn ít chịu khó đầu tư vào các tiết dạy, quan tâm tìm tòi những phương pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh dân tộc nên chất lượng, hiệu quả dạy học của bộ môn này chưa thật sự như mong muốn

- Mặc dù giáo viên có quan tâm đến việc tổ chức các hoạt động học tập để phát huy sự hoạt động tích cực, sáng tạo của học sinh Nhưng nhiều hoạt động dạy học tích cực chỉ mới được sử dụng có tính hình thức, chưa được đầu tư, chuẩn

bị đúng mức và triển khai đúng qui trình nên chưa đạt hiệu quả cao Các đối tượng học sinh yếu chưa được quan tâm đúng mức để tạo điều kiện cho các em vươn lên

- Một số giáo viên chưa đảm bảo kết hợp và tích hợp giữa dạy Văn - Tiếng Việt và Tập làm văn

2.1.2 Về phía học sinh:

- Do các em còn ít vốn Tiếng Việt nên các em tiếp thu kiến thức một cách thụ động (học vẹt) nên rất dễ quên Các em chưa coi trọng bộ môn so với các môn khác nên các em chưa đầu tư, chưa có thái độ học tập đúng đắn, chưa có thói quen chuẩn bị bài trước khi đến lớp, chưa chịu khó đọc các tài liệu tham khảo thêm để

mở rộng kiến thức

- Nhiều em hầu như không có kĩ năng diễn đạt, đặt câu, dùng từ, tạo lập văn bản viết,… vốn những điều rất cần thiết khi làm văn nói chung

- Thiếu năng lực cảm thụ văn học, năng khiếu văn chương, hạn chế về khả năng, ý thức nhận thức cuộc sống Vì vậy học văn chỉ mang tính gượng ép, nhằm mục đích đối phó là chính

- Về ngữ pháp, kĩ năng dùng từ, viết câu của học sinh còn bộc lộ nhiều yếu kém Trong bài viết của các em có nhiều câu què, câu cụt, câu tối nghĩa Tình trạng mắc lỗi chính tả, dùng từ sai cũng rất phổ biến Có bài viết từ đầu đến cuối các em không sử dụng dấu câu nào hoặc sử dụng không đúng

*Kết quả học tập của học sinh trước khi áp dụng đề tài

(Tháng 9 năm 2014)

Khối

lớp

Tổng

số HS

KẾT QUẢ XẾP LOẠI

S

2.2 Các giải pháp thực hiện:

* Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh soạn bài ở nhà.

Trong thực tế giảng dạy, tôi thấy đa số các em học sinh là người dân tộc có tính ì, không chịu tham gia phát biểu ý kiến xây dựng bài Sở dĩ có hiện tượng này

là các em không chịu soạn bài, hoặc có soạn cũng sơ sài đối phó cho qua chuyện

Để phần nào khắc phục tình trạng này tôi coi trọng việc hướng dẫn học sinh soạn bài ở nhà

Ngay từ đầu năm học, giáo viên hướng dẫn học sinh xác định nội dung của từng phân môn để các em định hướng và biết cách chuẩn bị bài trước khi lên lớp

Cụ thể là:

* Đối với phân môn Văn (Phần văn bản):

+ Đọc lại toàn bộ văn bản trước khi học (mặc dù ở phần học chính khoá đã đọc) Đối với văn bản là tác phẩm thơ phải học thuộc, là văn xuôi phải tóm tắt được nội dung của văn bản, học thuộc dẫn chứng

+ Với những tác phẩm có tác giả cần nắm chắc được về tiểu sử tác giả (năm sinh, năm mất (nếu có) tên khai sinh, bút danh, quê quán), sự nghiệp văn chương của tác giả đó, hiểu được hoàn cảnh sáng tác tác phẩm

+ Nắm chắc được giá trị nội dung và nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm (tìm hiểu phần nội dung cần đạt, phần ghi nhớ)

+ Biết phân tích, cảm thụ một số chi tiết (câu, đoạn) được cho là đặc sắc (đối với học sinh khá giỏi)

* Đối với phân môn Tiếng Việt:

+ Học thuộc các khái niệm, vận dụng làm tốt các bài tập từ dễ đến khó (từ nhận biết đến thông hiểu, vận dụng ở mức độ thấp, vận dụng ở mức độ cao)

+ Với các biện pháp tu từ biết phát hiện đúng, nêu được tác dụng của biện pháp tu từ đó trong hoàn cảnh sử dụng

+ Biết viết câu, viết đoạn (mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn) với nhiều chủ đề và yêu cầu khác nhau (diễn dịch, quy nạp…)

* Đối với phân môn Tập làm văn:

+ Nắm được đặc trưng các thể loại: miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hành chính công vụ

+ Sau khi đọc đề bài, phải biết tìm hiểu đề, tìm ý; biết cách lập dàn ý; biết viết các đoạn văn để hoàn chỉnh bài viết

Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh chuẩn bị soạn bài: “Mùa xuân nho nhỏ”

ngoài các câu hỏi trong SGK giáo viên có thể gợi ý thêm các câu hỏi khác như:

Thanh Hải sáng tác bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” trong hoàn cảnh nào? Hoàn cảnh

ấy có tác dụng gì khi thể hiện chủ đề, tư tưởng của bài thơ?

Còn đối với phần Tập làm văn và phần Tiếng Việt nếu giáo viên không hướng dẫn các em soạn bài trước thì với 45 phút không đủ để các em nắm được kiến thức và vận dụng nó vào thực hành Vì vậy với bất kì tiết học nào cũng cần hướng dẫn cho học sinh xem trước và soạn bài ở nhà

Khi bắt đầu tiết học giáo viên thường hỏi: “Lớp hôm nay có vắng bạn nào không? Đó là những bạn nào?” Đối với học sinh là người dân tộc thì việc các em

vắng học, bỏ tiết là chuyện rất thường tình Nếu giáo viên mà la mắng, bắt phạt thì các em bỏ học luôn Với đặc thù học sinh dân tộc, công tác duy trì số lượng có tốt mới có thể từng bước nâng cao chất lượng Vì vậy việc kiểm tra sĩ số hằng ngày và

động viên các em kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong việc “ngăn chặn tình trạng bỏ học tự do”

Còn việc kiểm tra bài cũ là rất cần thiết và có ý nghĩa to lớn nhưng áp dụng với đối tượng dân tộc thì đòi hỏi người giáo viên cần hết sức khéo léo và linh hoạt

Ta có thể ví nó “như con dao hai lưỡi” nếu không kiểm tra lâu dần khiến học sinh

Nhưng nếu ta thường xuyên kiểm tra mà thực hiện một cách máy móc, cứng nhắc

sẽ gây áp lực, sự lo lắng cho học sinh Để việc kiểm tra bài cũ có hiệu quả theo tôi giáo viên không nên đặt những câu hỏi dài, có nội dung buộc học sinh thuộc lòng kiến thức mà nên sử dụng những câu hỏi dạng bài tập trắc nghiệm, vừa đảm bảo thời gian vừa khái quát được nội dung bài cũ và đồng thời phù hợp với đặc điểm học sinh Các em rất hứng thú với câu hỏi, bài tập dạng này vì khá dễ trả lời lại ngắn gọn dễ nhớ Nhưng để làm được điều này đòi hỏi người giáo viên cần chuẩn

bị tốt có thể viết vào bảng phụ, hoặc làm phiếu học tập

PHIẾU TRẮC NGHIỆM KIỂM TRA BÀI CŨ

1 Bài thơ “Đồng chí” ra đời vào thời điểm nào?

A Trước cách mạng tháng Tám B Trong kháng chiến chống Pháp

C Trong kháng chiến chống Mỹ D Sau đại thắng mùa xuân năm 1975

2 Bài thơ “Đồng chí” viết về đề tài gì?

A Tình đồng đội B Tình quân dân

C Tình anh em D Tình bạn bè

3 Nhận định nào nói đúng nghĩa gốc của từ “Đồng chí” ?

A Là những người cùng một giống nòi

B Là những người sống cùng một thời đại

C Là những người cùng theo một tôn giáo

D Là những người cùng một chí hướng

4 Nội dung chính của các câu thơ sau là gì?

Quê hương anh nước mặn đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

A Miêu tả các vùng đất khác nhau của đất nước ta

B Nói lên sự khắc nghiệt của thiên nhiên nước ta

C Nói lên hoàn cảnh xuất thân của những người lính

5 Bài thơ “Đồng chí”viết theo thể thơ nào?

A Ngũ ngôn B Tự do

C Lục bát D Thất ngôn tứ tuyệt

6 Nhận định nào nói đúng nhất nội dung chính của các câu thơ sau?

“Anh với tôi, đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau Súng bên súng, đầu sát bên đầu.

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ”

A Nói lên quá trình chiến đấu gian khổ và thiếu thốn của những người lính trong kháng chiến

B Nói lên tình cảm đồng chí nảy sinh từ việc cùng chung một nhiệm vụ và sát cánh bên nhau cùng chiến đấu

C Nói lên những sự gặp gỡ bất ngờ, không hẹn trước của những người bạn thân thiết đã xa cách lâu ngày

ĐỒNG CHÍ (T1) - Chính Hữu

Đáp án

Song song với việc kiểm tra bài cũ ta cũng cần kiểm tra việc soạn bài và làm bài tập ở nhà của các em Bên cạnh đó người giáo viên cần duy trì thái độ vui vẻ, thân thiện, chân thành, cởi mở tạo tâm thế tự tin, chủ động hào hứng cho các em từ đầu tiết học và thật sự nhiệt tình với học sinh trong suốt quá trình truyền tải kiến thức Và để bắt đầu vào giờ học khâu giới thiệu bài giáo viên cũng cần chú ý không nên bỏ qua

* Giải pháp 3: Khâu giới thiệu bài.

Khâu giới thiệu bài được xem như hình thức “quảng cáo, tiếp thị” nên chúng

ta không bỏ qua bước này Nếu làm tốt sẽ tạo được hứng thú, gợi trí tò mò và gợi cảm xúc cho học sinh

VD: Khi dạy bài “Mùa xuân nho nhỏ” hay bài “Viếng lăng Bác” chúng ta

nên cho các em nghe bài hát đã được phổ nhạc từ hai bài thơ này Từ cảm xúc dạt dào đó ta có thể dẫn dắt vào bài bằng cách giới thiệu hoàn cảnh sáng tác bài thơ

Hoặc khi dạy bài “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình” ta có thể cho học sinh

quan sát hai bức tranh chụp lại hai thành phố của Nhật Bản là Hi-rô-xi-ma và Na-xa-ki bị Mĩ ném hai quả bom nguyên tử

Hirosima – 1945: 140.000 người chết

Đám mây hình nấm do quả bom nguyên tử Fat Man ném xuống Nagasaki, Nhật

Bản cao đến 18 km – Hơn 70.000 người chết

Từ đó ta có thể giới thiệu vào bài mới: đầu tháng 8 năm 1945 Mĩ đã ném hai quả bom nguyên tử xuống hai thành phố của Nhật Bản là Hi-rô-xi-ma và Na-ga-xa-ki làm hơn hai triệu người dân Nhật Bản thiệt mạng và còn ảnh hưởng đến bây giờ Thế kỉ XX, thế giới phát minh ra nguyên tử hạt nhân đồng thời cũng phát minh ra vũ khí hủy diệt, giết người hàng loạt khủng khiếp Từ đó đến nay và cả trong tương lai mai sau nguy cơ một cuộc chiến tranh hạt nhân tiêu diệt cả thế giới luôn luôn tiềm ẩn và đe dọa nhân loại Đấu tranh vì một thế giới hòa bình luôn là những nhiệm vụ vẻ vang nhưng cũng khó khăn nhất của nhân dân các nước Hôm nay chúng ta nghe tiếng nói của một nhà văn nổi tiếng Nam Mĩ (Cô-lôm-bi-a) đã đạt giải thưởng Nô ben văn học, tác giả của những tiểu thuyết hiện thực huyền ảo lừng danh: Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két

Có người nói muốn dạy văn hay bản thân người thầy phải có tâm hồn nghệ sĩ

- tôi thấy rất đúng Chúng ta cần truyền ngọn lửa đam mê đó sang học sinh ngay từ đầu tiết học Khâu giới thiệu bài hay, hấp dẫn sẽ gợi trí tò mò cho học sinh, chính

vì vậy mà tiết học sẽ thú vị Học sinh sẽ tích cực đọc, tìm hiểu văn bản như lời giáo viên giới thiệu

Trong dạy Ngữ văn nói chung và dạy phân môn văn bản nói riêng thì khâu đọc rất quan trọng đối với hoạt động tiếp nhận văn bản Đọc là tiếp nhận thông tin qua mắt nhìn và truyền thông tin qua giọng đọc Đọc có nhiều cách: đọc thầm, đọc thành tiếng, đọc phân vai, đọc diễn cảm Đọc là khâu quan trọng để hiểu bài Đối với trường tôi đối tượng học sinh là người dân tộc tôi thấy các em đều đọc chưa thông còn sai dấu và lủng củng vì vậy các em ngại đứng đọc trước lớp Các em đọc lí nhí, không tự tin Em bàn trên đọc thì em bàn dưới không nghe thấy,

em cuối lớp đọc thì bản thân tôi không nghe được gì Và vì đọc sai nên các em học sinh dân tộc rất hay viết sai Qua việc chấm bài của các em tôi thấy 100% học sinh viết sai lỗi chính tả Như vậy làm sao có thế cảm thụ được văn bản, giờ học làm sao có hiệu quả

Tôi tìm hiểu nguyên nhân thực chất của hiện tượng này và để tìm ra một vài giải pháp để từng bước khắc phục nó Do các em là người dân tộc vốn phát âm chưa chuẩn lại đọc chậm nên giáo viên ngại gọi các em đọc trước lớp vì sợ mất thời gian sợ ảnh hưởng đến tiết học Để khắc phục tình trạng trên tôi phải thường xuyên gọi các em đứng dậy đọc trước lớp Ban đầu tôi cho các em đọc đoạn ngắn, đọc chậm, to để uốn nắn, sửa chữa chỗ đọc sai, hướng dẫn các em đọc lại cho đúng Bên cạnh đó tôi cũng hướng dẫn các em đọc thầm, cách đọc này làm tăng số lượng người đọc trong một giờ học Ví dụ tôi gọi một em đọc thì yêu cầu các em còn lại phải đọc bằng mắt, không thành tiếng chú ý đọc kịp với bạn đọc to, để khi tôi gọi bất kì em nào cũng có thế đọc tiếp được Việc này nghe có vẻ rất cũ và nhỏ nhặt nhưng đối với cá nhân tôi thì lúc nào cũng chú trọng thực hiện và không bao giờ quên nhắc các em vì đối tượng học sinh là người dân tộc

Đọc đúng và truyền cảm không chỉ có tác dụng với phân môn Văn mà cả phân môn Tập làm văn, Tiếng Việt cũng cần thiết Nếu các em đọc không đúng, không hay các ngữ liệu thì việc phân tích để tìm ra các đơn vị kiến thức sẽ rất khó khăn

VD văn bản mẫu: “Khát vọng hòa nhập, dâng hiến cho đời” của tiết 127 bài

“Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ” SGK Ngữ văn 9 tập 2 trang 76, 77 Đây là

một văn bản hay, giàu cảm xúc, hình ảnh Nếu đọc tốt các em đã cảm nhận được

vẻ đẹp lấp lánh của một bài nghị luận văn học Và từ đó kích thích sự tò mò khám phá ở các em và chúng ta dễ dàng dẫn dắt học trò đi vào tìm hiểu các đơn vị kiến thức khác như: Khái niệm nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ; yêu cầu về nội dung

và hình thức của bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

Học sinh là thế - đặc biệt là học sinh người dân tộc, việc gì các em thích thú các em mới tự giác và tích cực Do vậy nhờ giọng đọc chuẩn mực, diễn cảm và sự nhiệt tình hướng dẫn các em đọc tốt chắc chắn giờ học Ngữ văn sẽ trở nên hấp dẫn thú vị, lôi cuốn học sinh Bên cạnh đó muốn giờ học thật sự có chất lượng đòi hỏi người giáo viên cần chuẩn bị được hệ thống câu hỏi phát triển tư duy cho các em

học sinh.

Thực tế tại trường tôi học sinh là người dân tộc nên các em rất thụ động, ỷ lại Muốn phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thì trong giờ học cần có hệ thống câu hỏi đa dạng và phong phú, phù hợp với đối tượng học sinh

* Căn cứ vào đặc trưng của hoạt động học tập Ngữ văn có thể sử dụng các kiểu câu hỏi đi từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, từ cụ thể đến khái quát Các kiểu câu hỏi tương ứng cho từng giai đoạn như sau:

+ Loại câu hỏi, bài tập nhận biết phát hiện

+ Loại câu hỏi, bài tập kích thích tư duy liên tưởng, tưởng tượng

+ Loại câu hỏi, bài tập tái hiện kiến thức

+ Loại câu hỏi, bài tập phân tích đánh giá hay tổng kết khái quát các vấn đề văn học

+ Loại câu hỏi, bài tập sáng tạo (trình bày những suy nghĩ cá nhân, vận dụng linh hoạt những gì đã học vào các ngữ cảnh khác nhau)

Ví dụ:

Khi dạy truyện ngắn “Làng” của Kim Lân để học sinh cảm nhận được tình

yêu làng quê thống nhất với tình yêu nước ở nhân vật ông Hai thì giáo viên cần có

hệ thống từ thấp đến cao, từ cụ thể đến khái quát, vừa có thêm câu hỏi gợi mở: Thuật lại diễn biến tâm trạng và hành động của ông Hai từ lúc nghe tin làng mình theo giặc cho đến khi kết thúc truyện?

+ Khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc thì thái độ, tâm trạng của ông Hai như thế nào? (Câu hỏi tái hiện)

+ Tại sao ông Hai lại có tâm trạng như vậy? (Câu hỏi có tính chất suy luận) + Vì sao ông Hai lại trò chuyện với đứa con út? Qua những lời trò chuyện ấy

em cảm nhận được gì ở tấm lòng ông vì làng quê đất nước, với cuộc kháng chiến? (câu hỏi, bài tập phân tích đánh giá, khái quát các vấn đề)

+ Tình yêu làng quê và lòng yêu nước ở ông Hai có quan hệ như thế nào? + Em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật, bút pháp viết truyện ngắn của nhà văn Kim Lân? (Câu hỏi sáng tạo)

+ Em học được gì qua nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật ông Hai của nhà văn (câu hỏi vận dụng)

Chuẩn bị tốt câu hỏi để phát triển tư duy cho học sinh, đó cũng là việc cần làm đối với giáo viên để hạn chế được việc lười suy nghĩ của học sinh, đồng thời nâng cao được tính chủ động, sáng tạo cho học sinh

* Giải pháp 6: Sử dụng các phương pháp mới thích hợp.

Đối với một trường mà tỉ lệ học sinh là người dân tộc cao như trường tôi thì việc đổi mới các phương pháp trong dạy học là rất khó khăn nhưng cần thiết Vì vậy trong qua trình dạy Ngữ văn cho đối tượng học sinh này chúng ta cần vận dụng các phương pháp mới cũng như tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng đồ dùng trực quan sinh động như tranh ảnh, sơ đồ sẽ giúp các em chú ý, tích cực và sôi nổi hơn trong giờ học

Trước hết chúng ta cần xây dựng hệ thống câu hỏi rõ ràng đăc biệt là những câu hỏi tích hợp giữa ba phân môn: Văn bản, Tiếng Việt và Tập làm văn Câu hỏi tích hợp sẽ giúp các em hệ thống kiến thức hiểu rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa ba phân môn này trong mạch tư duy logic

Ví dụ khi dạy bài “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương ta có thể sử dụng một

số câu hỏi tích hợp gợi ý sau:

tích hợp

Phần I: Tìm hiểu chung:

1

Em hiểu như thế nào về

nhan đề: Viếng lăng Bác

Nhan đề ngắn gọn, dùng động

từ “viếng” mang sắc thái trân

trọng, thành kính, trang nghiêm

mà xúc động

Tích hợp Tiếng Việt

2 Phương thức biểu đạt của

văn bản này là gì? Tác dụng

nghệ thuật của phương thức

ấy?

Kết hợp miêu tả với biểu cảm

Biểu cảm là phương thức chính -> Giúp nhân vật trữ tình tự bộc

lộ cảm xúc

Tích hợp TLV

3 Giữa nhà thơ và nhân vật trữ

tình có mối quan hệ như thế

Nhân vật trữ tình là tác giả

Qua từ “con”

Tích hợp Tiếng Việt

nào? Dựa vào đâu mà em

biết

Phần II: Tìm hiểu văn bản.

Phần 1 Cảm xúc khi ở trước lăng Bác:

4 Cách xưng “con” của tác giả

mở đầu bài thơ có ý nghĩa gì

Bày tỏ tình cảm thương nhớ, kính yêu, trân trọng mà gần gũi

Tích hợp Tiếng Việt

5 Tính từ “xanh xanh” và

thành ngữ “bão táp mưa sa”

có sức diễn tả điều gì?

Vẻ đẹp thanh cao và sức sống bền bỉ, mãnh liệt của cây tre Việt Nam

Tích hợp Tiếng Việt

6 Ý nghĩa của từ “Ôi” trong

lời thơ này?

Bộc lộ trực tiếp cảm xúc thương mến, tự hào đối với đất nước, dân tộc

Tích hợp Tiếng Việt

7 Em có nhận xét gì về giọng

điệu của khổ thơ này? Tác

dụng của nó?

Giọng điệu thành kính, trang trọng thể hiện được cảm xúc dồn nén chất chứa

Tích hợp TLV

8 Khổ thơ thứ hai tác giả sử

dụng biện pháp nghệ thuật

gì? Ý nghĩa?

Ẩn dụ

Ý nghĩa: Ca ngợi sự trường tồn, vĩnh hằng của hình ảnh Bác

Con người Bác với những biểu hiện sáng chói về tư tưởng yêu nước và lòng nhân ái mênh mông có sức tỏa sáng mãi mãi

Tình cảm biết ơn ngưỡng vọng của tác giả đối với Bác

Tích hợp Tiếng Việt

9 Phương thức biểu đạt trong

hai câu thơ “Ngày ngày

dòng người đi trong thương

nhớ Kết tràng hoa…mùa

xuân” là gì? Từ đó tình cảm,

cảm xúc nào của nhà thơ

được bộc lộ?

Phương thức miêu tả và biểu cảm, cảm xúc thành kính, tình cảm yêu quý và ngưỡng vọng

Tích hợp TLV

Phần 2 Cảm xúc khi ở trong lăng Bác

10 Trong khổ thơ tiếp theo xuất

hiện một hình ảnh ẩn dụ, đó

là hình ảnh nào? Ý nghĩa của

hình ảnh này?

“trời xanh là mãi mãi”

-> Công đức của Bác đối với mọi người là cao đẹp, vĩnh hằng

Tích hợp Tiếng Việt

11 Từ nào trong câu “Mà sao

nghe nhói ở trong tim” có

sức biểu cảm trực tiếp? Tác

dụng của nó?

Động từ “nhói”

-> đau đột ngột, quặn thắt

Tác giả cảm thấy đau đớn, mất mát về sự ra đi của Bác

Tích hợp Tiếng Việt

12 Giọng điệu của đoạn thơ này

là gì? Nó thể hiện nỗi niềm

nào của tác giả

Giọng điệu trầm lắng, nghẹn ngào thể hiện niềm tiếc thương

vô hạn, sự xót xa đau đớn

Tích hợp TLV

Phần 3 Cảm xúc khi rời lăng Bác

các biện pháp nghệ thuật

nào? Tác dụng của các biện

pháp nghệ thuật ấy?

cảm trực tiếp, gián tiếp -> Tình cảm chân thành, ước mong tha thiết được ở bên Bác

Tiếng Việt Tích hợp TLV

Phần III Tổng kết:

14 Em học tập được gì từ nghệ

thuật biểu cảm của tác giả

trong bài thơ này?

Kết hợp miêu tả với biểu cảm, biểu cảm trực tiếp với biểu cảm gián tiếp, giọng điệu trang trọng và thiết tha

Tạo hình ảnh ẩn dụ tượng trưng

Tích hợp TLV

15 Ngoài bài thơ này em còn

biết tác phẩm nào viết về

Bác Hồ nữa không?

Em đã học được gì ở Bác

qua các văn bản viết về

Người?

“Đêm nay Bác không ngủ”

“Phong cách Hồ Chí Minh”

“Đức tính giản dị của Bác Hồ”

->Sống giản dị, cống hiến, hi sinh và có lí tưởng cao đẹp…

Tích hợp ngang, dọc

Tích hợp giáo dục kĩ năng sống, giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

16 Bài thơ “Viếng lăng Bác” đã

nói hộ lòng ta những tình

cảm nào với Bác Hồ?

Lòng kính trọng, biết ơn, ngưỡng vọng, nguyện sống xứng đáng…

Tích hợp liên hệ thực

tế đời sống

Sau khi dạy văn bản này ngoài việc cho các em nghe bài hát “Viếng lăng Bác” do nhạc sĩ Trần Hoàn phổ nhạc, ta có thể cho học sinh quan sát các bức ảnh

sinh động về Bác để cho bài dạy thêm sinh động hấp dẫn Ta có thể tìm hiểu các thông tin khác về Bác để giúp các em hiểu rõ hơn về con người và sự nghiệp của

Hồ Chủ Tịch Qua đó giáo dục nhân cách, đạo đức cho các em hiệu quả hơn Giáo dục các em lòng kính yêu biết ơn Bác, định hướng học tập tấm gương đạo đức của Người

Việc áp dụng phương pháp dạy học mới lấy học sinh làm trung tâm đối với học sinh dân tộc thường gặp rất nhiều khó khăn và thiếu hiệu quả nếu không thực hiện một cách khoa học và phù hợp với đối tượng học sinh Nhiều giáo viên không

dám sử dụng nhiều các hoạt động trong giảng dạy vì sợ “cháy giáo án” Vì vậy,

tiết học trở nên nặng nề, căng thẳng, ít hiệu quả Do vậy, việc thực hiện các biện pháp giảng dạy nhẹ nhàng, sôi động gây hứng thú cho học sinh giúp các em dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn Đối với học sinh dân tộc việc sử dụng những phương pháp như đúng vai, thảo luận nhóm, phỏng vấn, sử dụng giáo án điện tử, đồ dùng dạy học… giúp các em có điều kiện làm quen với các hoạt động tập thể, tiếp xúc

và sử dụng tiếng Việt nhiều tạo hứng thú để các em tiếp thu bài học tốt hơn

Đối mới phương pháp không chỉ có ý nghĩa giúp các em tư duy mở rộng kiến thức trong phần học văn bản mà còn có giá trị lớn trong việc tạo hứng thú, tích cực, sáng tạo trong các tiết Tiếng Việt - một phân môn được cho là khô khan, khó hiểu khó và khó thực hành