SKKN một số giải pháp về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường thuộc xã vùng đặc biệt khó khăn

Hiện nay công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một việc làm không phải bất cứ một nhà trường nào cũng làm tốt được, đặc biệt là những trường đóng trên địa bàn đặc biệt khó khăn, xa trung t

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn sáng kiến kinh nghiệm (SKKN).

Người xưa từng quan niệm: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, nguyên

khí mạnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp Vì vậy các bậc thánh đế minh vương chẳng ai không lấy việc “bồi dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí là việc đầu tiên” Tiếp nối truyền thống ấy, ngày nay Đảng và Nhà nước ta luôn xác định mục tiêu “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”, coi “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có nhiều chủ trương mới về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Đó là tiếp tục chú trọng xây dựng hệ thống các trường chuyên một cách hoàn thiện hơn, khuyến khích và tôn vinh các học sinh xuất sắc đạt thành tích cao Các em học sinh có năng khiếu được học với chương trình nâng cao, phù hợp với khả năng để phát huy năng khiếu của mình

Hiện nay công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một việc làm không phải bất cứ một nhà trường nào cũng làm tốt được, đặc biệt là những trường đóng trên địa bàn đặc biệt khó khăn, xa trung tâm huyện lị, nơi mà dẫn trí còn thấp, người dân phải vất

vã với cuộc sống hằng ngày, việc đầu tư học tập cho con em còn hạn chế đặc biệt là đầu tư cho những học sinh giỏi

Nhận thức đầy đủ và sâu sắc về vai trò tầm quan trọng của nhiệm vụ phát hiện

và bồi dưỡng những học sinh có khả năng theo học bồi dưỡng các môn Văn hóa của nhà trường thuộc vùng đặc biệt khó khăn Với trách nhiệm của người trực tiếp chỉ đạo công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của nhà trường từ năm học 2008 – 2009 đến nay, từ những thăng trầm của những này đầu chỉ đạo công tác bồi dưỡng đến những

kết quả đạt được khá tự hào trong hai năm trở lại đây, tôi đã rút ra “Một số giải pháp về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường thuộc xã vùng đặc biệt khó khăn” đó là tên của SKKN mà tôi muốn chia sẽ cùng đồng nghiệp trong địa bàn

huyện và trên mọi miền đất nước

Với đề tài chỉ đạo công tác bồi dưỡng học sinh giỏi không phải là mới và được nhiều cán bộ quản lí, giáo viên chắp bút Song với việc thực hiện công tác này tại những trường thuộc các xã đặc biệt khó khăn, thì đây là điểm mới của đề tài Đề tài không những giải quyết công tác bồi dường học sinh giỏi nói chung trong các nhà trường mà còn đưa ra các hướng giải quyết cho các trường không được đóng trên địa bàn thuận lợi

2 Phạm vi áp dụng của SKKN.

Với SKKN này tôi chỉ đưa ra nhữmg giải quyết vấn đề về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung và công tác này ở những vùng khó khăn nói chung Do đó phạm vi áp dụng của đề tài một phần cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở tất cả các trường, nhưng áp dụng tốt nhất cho những trường đóng trên địa bàn các xã khó khăn

Trong phạm vi áp dụng của SKKN cho hai vấn đề về học sinh giỏi nói chung

và học sinh giỏi ở vùng khó khăn nói riêng Trong hệ thống giải pháp nêu lên thể hiện những vấn đề chung về bồi dưỡng học sinh giỏi, đồng thời đưa ra các giải pháp cho những trường thuộc vùng khó khăn

PHẦN NỘI DUNG

1 Thực trạng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

1.1 Thực trạng về công tác học sinh giỏi trong giai đoạn hiện nay.

Đồng chí Lê Khả Phiêu nguyên Bí thư trung ương Đảng đã từng nói : "Về nhân tài một mặt phải tìm được những cách thích hợp để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, đồng thời cũng cần lưu ý là nhân tài sẽ có điều kiện xuất hiện trên một nền dân trí rộng và trên cơ sở việc tổ chức đào tạo nhân lực tốt và nhân tài là người có trí tuệ sắc bén và những người có bàn tay vàng có những kỹ năng đặc biệt "

Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn đã nói : "Không có nền có gốc thì không có cây cao bóng cả " Nguồn lực đó là người lao động có trí tuệ có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn liền với một nền khoa học công nghiệp hiện đại

Gần đây theo điều tra về chỉ số trí tuệ của người Việt nam người ta thấy có từ 2- 5 % là những người xuất sắc, Khoảng 25- 30 % là khá, Khoảng 25- 30% trung bình yếu, 2- 5 % yếu Số còn lại là Trung bình

Về học sinh : 3- 5 % là học sinh giỏi (Trong 20 vạn học sinh)

Vì thế việc phát hiện bồi dưỡng sử dụng các năng khiếu và tài năng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nhà trường và xã hội và sự phát triển của đất nước

Khắp nơi trong các tỉnh thành trên cả nước đều đẩy mạnh các phong trào thi đua trong ngành giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Trong các phong trào đó chúng ta luôn đề cao công tác bồ dưỡng nhân tài cho đất nước Điều

đó thể hiện qua các cuộc thi học sinh giỏi quốc tế, cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện, thể hiện qua các cuộc thi qua mạng Internet… Tất cả các cuộc thi đó đều có một mục tiêu chung là tìm kiếm và phát triển tài năng cho đất nước Qua các cuộc thi đó, chúng ta dễ nhận thấy rằng, những học sinh giỏi không phải lúc nào cũng đến từng vùng thuận lợi, dân trí cao mà còn có những tấm gương đến từ những miền đất còn khó khăn về kinh tế cũng như địa hình cách trở

Đối với học sinh giỏi của huyện nơi tôi công tác – là một huyện xa trung tâm tỉnh lị, nhưng phong trào học sinh giỏi và chất lượng học sinh đại trà luôn đi đầu trong toàn tỉnh Trong ba năm trở lại đây thành tích học sinh giỏi đã có những đột phá chuyển biến mạnh mẽ và đã đứng thứ nhất nhì trong toàn tỉnh Trong những học sinh đóng góp cho phong trào huyện nhà, ngoài những học sinh ở vùng thuận lợi còn

có sự đóng góp không nhỏ về thành tích của những học sinh vùng khó khăn

1.2 Đặc điểm tình hình nhà trường nơi công tác.

1.2.1 Những thuận lợi:

Trường của tôi công tác được đóng trên địa bàn rộng, xã có truyền thống về học sinh giỏi Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của nhà trường trong suốt thời gian qua được sự quan tâm sâu sát của các cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương và phòng Giáo dục - Đào tạo huyện Ban Giám Hiệu nhà trường cùng với sự đồng thuận của ác bậc cha mẹ học sinh và lòng nhiệt tình say mê khoa học của thầy và trò

Ban giám Hiệu trường đã đưa ra kế hoạch từ rất sớm (đầu năm học và được định hướng từ năm học trước) nên giáo viên và học sinh có đủ thời gian để rèn luyện

và bồi dưỡng

Quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi của nhà trường tiếp tục trên cơ sở của việc dạy học đại trà, việc dạy của thầy và học của trò theo một nguyên tắc: học thật, thi thật, chất lượng thật

Đội ngũ giáo viên tham gia công tác bồi dưỡng HSG, đa số tâm huyết với nghề, với trường, có năng lực chuyên môn khá tốt Chi bộ, hội đồng nhà trường đoàn kết thống nhất, môi trường sư phạm trong lành

Nhà trường có số học sinh đông, nguồn bồi dưỡng có nhiều, đặc biệt là học sinh khối 9 (hàng năm có từ 145 đến 170 học sinh)

Phần lớn phụ huynh học sinh rất tin yêu, ủng hộ trường,

1.2.2 Những khó khăn

Trường đóng trên địa bàn xã đặc biệt khó khăn nên có rất nhiều vấn đề đặt ra,

đó là:

Phụ huynh tuy rất quan tâm đến việc học hành của con em, nhưng đa số là nông dân nghèo, việc dạy học chủ yếu nhờ sự tâm huyết của giáo viên, hầu như không có việc dạy gia sư hay một hình thức dạy thêm nào khác Hoàn cảnh gia đình học sinh còn khó khăn, nhà xa nên việc đi lại ảnh hưởng đến thời gian học

Trường ở xa trung tâm của huyện (15 km), nên học sinh đi học bồi dưỡng khó khăn đặc biệt về mùa mưa lụt

Kinh phí cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi theo qui định của nhà nước không có, vì vậy giáo viên bồi dưỡng chỉ được bố trí dựa trên số tiết dôi dư, nên thành tích làm được chủ yếu bằng tinh thần trách nhiệm, bằng sự cống hiến, bằng sự khích lệ danh dự, uy tín của giáo viên tâm huyết

Tư liệu bồi dưỡng do ngành cung cấp còn ít Phần lớn giáo viên dạy bồi dưỡng đều phải tự soạn, tự tìm mua và tự nghiên cứu tài liệu

Học sinh thường không yên tâm khi được chọn vào lớp bồi dưỡng HSG vì phải mất nhiều thời gian ảnh hưởng đến sức khoẻ và kết quả học tập chung

1.2.3 Một số kết quả khi chưa áp dụng SKKN.

Năm học

HSG cấp huyện (TS giải)

HSG cấp tỉnh (TS giải

Cá nhân)

Như vậy trong một thời gian dài từ năm học 2007 2008 đến năm học 2010

-2011 kết quả học sinh giỏi không xứng về tiềm năng về truyền thống cũng như năng lực học và quy mô về số lượng học sinh trong nhà trường Số lượng học sinh giỏi cấp tỉnh hàng năm còn thấp trong lúc đó số lượng lớp 9 của nhà trường hàng năm có

từ 145 đến 170 học sinh

2 Các giải pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi.

2.1 Các giải pháp chung trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi áp dụng vào vùng khó khăn.

2.1.1 Tuân thủ sự chỉ đạo của lãnh đạo Phòng GD - ĐT:

Là một huyện có truyền thống học sinh giỏi của tỉnh nhà, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi luôn là một nhiệm vụ hàng đầu được mọi ban ban ngành quan tâm Đặc biệt lãnh đạo Phòng GD - ĐT đã đưa ra các giải pháp kĩ thuật về công tác bồi dưỡng học sinnh giỏi cấp tỉnh, những giải pháp đó như liều thuốc hữu hiệu cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cho từng giai đoạn, đồng thời các giải pháp đã huy động tất cả các lực lượng bồi dưỡng vào cuộc Từ những giáo viên tuyến 1 (giáo viên chính) đến những giáo viên tuyến 2 (ở các trường), tuyến 3 (các giáo viên đã nghỉ hưu) và đặc biệt là sự liên kết của các tuyến này tạo một nền tảng vững chắc cho việc truyền thụ, tiếp sức cho học sinh Song song giải pháp về con người, ban chỉ đạo học sinh giỏi của huyện đã có những nổ lực tham mưu tăng chế độ bồi dưỡng cho giáo viên dạy

và tăng trưởng cơ sở vật chất, tài liệu cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi thi tỉnh

Do đó việc nắm bắt tốt chỉ đạo của cấp trên một cách sâu sát, hợp lí và áp dụng đúng đã làm nên hơn 50% sự thành công Để làm được điều đó, ban giám hiệu các trường phải bám sát kế hoạch, sử dụng những giải pháp phù hợp vời nhà trường của mình, sau đó xây dựng kế hoạch sát đúng với tình hình của trường mình, trong quá trình thực hiện cần có sự kiểm tra, theo dõi, giám sát việc thực hiện kế hoạch

2.1.2 Công tác tuyển chọn học sinh.

Chỉ đạo trong giáo viên về công tác tuyển chọn học sinh, cụ thể:

a Các tiêu chuẩn :

Thông minh, trí tuệ: Là những học sinh có năng lực tư duy tốt ở mọi vấn đề, có hiểu biết và khá thông tuệ mọi vấn đề Có khả năng nhớ lâu, khả năng suy diễn, giải quyết xử lý tình huống linh hoạt hiệu quả cao

Khả năng sáng tạo: Luôn có phát hiện mới mẻ độc đáo, luôn chủ động độc lập trong tư duy, có khả năng tự học và tự tìm tòi

Tinh thần say mê ham học: Là những học sinh có chính kiến, biết bảo vệ chính kiến, trung thực, điềm đạm và nhạy cảm, khiêm tốn học hỏi Say mê và yêu thích môn học Có ý chí vươn lên để khẳng định mình

b Tổ chức phát hiện và tuyển chọn

Bước 1: Căn cứ vào điểm và kết quả của năm học trước, nhất là điểm qua các

kỳ thi mà nhà trường tổ chức đánh giá một cách nghiêm túc và trung thực Tìm hiểu

về học sinh lớp 5 trên địa bàn xã nhà thông qua sự trao đổi, tìm hiểu từ ban giám hiệu trường Tiểu học và các giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 5 để có cách nhìn tốt nhất, cách tuyển chọn tốt nhất để bố trí vào các đội tuyển trong năm học ở lớp 6 của nhà trường

Tất nhiên điểm số không phải là cơ sở và căn cứ chủ yếu càng không phải là điều kiện quyết định để lựa chọn học sinh có năng khiếu nhưng nó vẫn là kết quả trực quan ban đầu để đánh giá và đưa các em vào danh sách tuyển chọn

Bước 2: Xem xét kết quả của quá trình học tập ở nhà trường Một học sinh liên tục cả năm và nhiều năm đạt học sinh giỏi trong các kỳ thi thì đó chính là một căn cứ tin cậy và nó cũng thể hiện đầy đủ những khả năng phẩm chất đáng quí của một học sinh có năng khiếu Việc tìm hiểu từ giáo viên đã từng giảng dạy ở các lớp, dựa vào thực tế quá trình học tập bồi dưỡng Đây là những cơ sở thực tiễn có chiều sâu chính xác và sác xuất cao vì qua đó các em được bộc lộ và thể hiện đầy đủ những khả năng của mình

Bước 3: Tuyển chọn bằng cách trực tiếp phỏng vấn trao đổi đối với từng cá nhân học sinh Qua thực tế thì cách này mang lại hiệu quả khá cao bởi vì người dạy

sẽ phát hiện được những học trò thích và ham mê bộ môn của mình bởi trong quá trình học tập và giảng dạy giữa thầy và trò bao giờ cũng có sự đồng cảm và ăn ý với nhau

(Cách đặt câu hỏi có thể là : Bộ môn học trong nhà trường mà em yêu thích nhất? Vì sao? Điều mà em thấy lý thú và hấp dẫn ở bộ môn này? )

Bước 4 : Kiểm tra đánh giá sau thời gian bồi dưỡng và tổ chức điều chỉnh thành lớp đội tuyển Bước này được coi là bước cuối cùng trong khâu tuyển chọn Cuối mỗi kỳ các lớp đội tuyển được kiểm tra khảo sát chất lượng bằng một bài thi chuẩn bị cho các đội tuyển của năm học tiếp theo Sau khi lựa chọn được học sinh, lập đội tuyển, lập kế hoạch một cách cụ thể tránh tình trạng thích đâu dạy đó Dạy theo chuyên đề là biện pháp mà chúng tôi thấy đó là hữu hiệu nhất Trong các chuyên đề giáo viên phải lựa chọn được nội dung bồi dưỡng vừa nhắc lại kiến thức

cơ bản vừa có kiến thức nâng cao, mở rộng; dành nhiều thời gian cho học sinh luyện các dạng đề học sinh giỏi trên cơ sở xác định các đơn vị kiến thức cần thiết trong bài làm để từ đó giúp học sinh nhận dạng đề, xác định các đường hướng cơ bản cho một đề bài…

2.1.3 Công tác chọn giáo viên giảng dạy

Là khâu hết sức quan trọng quyết định chất lượng và hiệu quả các lớp đội tuyển vì phải có thầy giỏi thì mới có trò giỏi Chính vì vậy cần chú ý đến các tiêu chuẩn sau: Phải là giáo viên có phẩm chất tốt Có trình độ năng lực chuyên môn và

sư phạm giỏi Phải có trách nhiệm cao nhiệt tình say mê với công việc, có kiến thức

và hiểu biết sâu rộng Có kinh nghiệm và phương pháp dạy phù hợp Thầy phải biết hướng cho các em động cơ thái độ học tập đúng đắn tạo niềm say mê yêu thích và niềm hứng thú trong học tập cho các em

Người thầy giỏi là người thầy dạy cho các em biết cách học Thầy phải biết trò cần gì? Thiếu gì trong kiến thức và phương pháp học tập để biết cách giúp các em lấp đầy lỗ hổng và thiếu sót

2.1.4 Công tác tổ chức và điều kiện phục vụ cho công tác bồi dưỡng

Sau khi tuyển chọn học sinh giáo viên thực hiện giảng dạy theo qui định của nhà trường do Hiệu trưởng quyết định thành lập cho từng khối môn

Phân công giáo viên trực tiếp dạy ở các lớp Hiệu phó phụ trách chuyên môn trực tiếp phụ trách Xây dựng thời khóa biểu bồi dưỡng hợp lý Các điều kiện như tài

liệu, sách giáo khoa, sách tham khảo và các điều kiện khác phải đầy đủ công tác giảng dạy

Với lựa chọn sách tham khảo nhà trường giao cho những giáo viên trực tiếp giảng dạy đề xuất mua các tài liệu cho từng bộ môn mình đảm nhiệm trên cơ sở nhất trí của ban giám hiệu nhà trường và tổ chuyên môn

2.2 Các giải pháp trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở vùng khó khăn.

2.2.1 Công tác tư tưởng và động viên:

Việc tham gia ôn thi học sinh giỏi khiến học sinh phải bỏ ra rất nhiều thời gian cho môn học này do đó it nhiều sẽ ảnh hưởng đến các môn học khác Đã không ít học sinh có ý định bỏ cuộc giữa chừng khi các em đang tham gia ôn tập Để các em

có thái độ tích cực ngoài giờ học cần tâm sự phân tích cho các em hiểu về lợi ích sau này của việc ôn thi học sinh giỏi chứ không đơn thuần là ôn tập để thi là xong Đặc biệt học sinh vùng khó khăn, sự nhận thức chưa thấu đáo về công tác bồi dưỡng và tương lai học tập của các em sau này, do đó việc thông tư tưởng cho các em, để các

em bồi dưỡng những môn Sử, Địa thi cấp tỉnh cần có sự động viên không những từ giáo viên giảng dạy mà từ ban giám hiệu nhà trường

Thấy được tiềm năng to lớn của trường là số lượng học sinh đông, nguồn bồi dưỡng có nhiều nên BGH nhà trường đã mạnh dạn, thống nhất quan điểm, tư tưởng

để xin phép Phòng GD bồi dưỡng tại trường môn Lịch Sử và Địa lí

Động viên giáo viên có năng lực tham gia giảng dạy thể hiện sự ưu tiên hàng đầu cho các giáo viên dạy dạy Sử, Địa 9 tại trường, đồng thời ưu tiên cho họ tuyển chọn những học sinh có năng lực học tập tốt để bồi dưỡng

Động viên học sinh tham gia học về tinh thần cũng như vật chất: Về tinh thần, thể hiện hàng tuần BGH đã gặp mặt các học sinh bồi dưỡng tại trường cũng như học sinh bồi dưỡng tập trung tại trung tâm huyện để nắm bắt tình hình, học sinh trao đổi

về những khó khăn của mình, từ đó nhà trường có các biện pháp giúp đỡ Về vật chất, thể hiện qua việc dành những suất học bổng của các tổ chức, của đại phương

cho các em học sinh này Giáo viên tuyến 2 khoảng 1 tháng 1 lần đưa học sinh đi học ở trung tâm nhằm động viên, khích lệ các em

2.2.2 Thực hiện tốt công tác phối hợp:

Phân công các thầy cô giáo giỏi trực tiếp phụ trách bồi dưỡng các đội HSG Tạo mọi điều kiện để các thầy cô giáo trẻ tích luỹ kiến thức, học hỏi phương pháp và kinh nghiệm, nâng cao trình độ, nhanh chóng đảm nhận được nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi với chất lượng ngày càng cao

Dành nhiều thời gian, lập kế hoạch triển khai sớm và phù hợp, bố trí phòng học Tôn vinh các thầy cô giáo và học sinh đạt nhiều thành tích xuất sắc

Coi bồi dưỡng đội HSG mỗi môn là nhiệm vụ chung của tổ chuyên môn Lấy

nỗ lực của bản thân là chính, coi việc học hỏi vốn kiến thức, kinh nghiệm của các thế hệ đi trước là quan trọng trong việc định hướng tìm tòi, xác định trọng tâm kiến thức, kỹ năng, phương pháp để đạt được hiệu quả cao trong thời gian ngắn nhất Phối hợp tốt với giáo viên tuyến 1 để thực hiện công tác bồi dưỡng thường xuyên Giáo viên tuyến 2 tại trường thực hiện nghiêm túc kế hoạch bồi dưỡng của Phòng GD và cụ thể hóa công tác BD trong nhà trường để sát đúng với tình hình thực tế

Các đoàn thể xây dựng kế hoạch hành động của mình coi trọng việc đẩy mạnh công tác bồi dưỡng học sinh giỏi: Công đoàn tổ chức thi đua, động viên khen thưởng; đoàn TN tổ chức bồi dưỡng, huấn luyện, đưa đón, cổ vũ động viên học sinh khi học sinh tham gia thi tuyển chọn hoặc học bồi dưỡng giai đoạn cuối

2.2.3 Vận dụng môi trường dạy bồi dưỡng trong điều kiện khó

Nhà trường không có phòng học dôi dư phục vụ cho công tác bồi dưỡng nên việc bố trí các phòng chức năng bồi dưỡng là một bài toán khó (vì các phòng này vừa dành học các buổi thực hành, học BD HSG lớp 6,7,8 và của tuyến 2) Do đó nhà trường phải tận dụng tối đa các địa điểm dạy học như phòng đọc của giáo viên, phòng truyền thống, thậm chí cả phòng trực ban, phòng y tế…