Những năm gần đây, ngoài vấn đề dạy các môn văn hóa cơ bản thì giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học cũng đang được các bậc phụ huynh và các nhà giáo dục chú trọng trong quá trình
Trang 1có hiểu biết ban đầu về nghệ thuật
Tuy nhiên, nội dung giáo dục trong các nhà trường tiểu học trong thời gian qua còn xem trọng việc dạy chữ, chưa chú trọng đúng mức dạy cho học sinh có những kĩ năng cơ bản trong cuộc sống thường ngày, nhất là việc giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh Thế nên việc giáo dục kĩ năng chỉ được mang tính chất lồng
ghép vào các môn học và chỉ thực hiện đối với cấp học trung học cơ sở
Những năm gần đây, ngoài vấn đề dạy các môn văn hóa cơ bản thì giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học cũng đang được các bậc phụ huynh và các nhà giáo dục chú trọng trong quá trình giáo dục học sinh Rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng là một mặt giáo dục cần đặc biệt coi trọng đòi hỏi thường xuyên của công tác giáo dục và cũng là đòi hỏi cấp thiết của việc hình thành nhân cách của học sinh Qua việc rèn kĩ năng sống sẽ trang bị tri thức, hành vi cho các em Đồng thời nó định hướng cho học sinh tiểu học rèn luyện hành vi và thói quen ứng xử tốt Trong sự phát triển nhân cách của học sinh, việc rèn luyện kĩ năng sống là đảm bảo cho học sinh có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không rèn kĩ năng sống thì không những sự ứng
xử trong các tình huống sẽ phức tạp, gặp khó khăn, thậm chí mắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của các em bị hạn chế, phiến diện, việc xây dựng những thói quen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hình thức máy móc, lí trí và tình cảm không thống nhất với nhau: đó là lời nói không đi đôi với việc làm dẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách
Kĩ năng sống là một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều trong thời đại ngày nay Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên qua những va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có Có nhiều nhóm kĩ năng sống như: Nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩ năng quản lí bản thân Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết với mỗi con người Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có tầm quan trọng rất lớn trong việc giáo dục và hình thành nhân cách cho các
em
Trong những năm gần đây, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã đưa nội dung giáo dục
kỹ năng sống vào trường học bằng cách tích hợp vào các môn học và hoạt động
ngoài giờ lên lớp Đây là một trong những tiêu chí đánh giá “Trường học thân thiện - học sinh tích cực” Trên tinh thần đó, bản thân tôi nhận thấy rằng: Chính ở
dưới mái trường, các em học được nhiều điều hay, lẽ phải và nhà trường chính là
Trang 2ngôi nhà thân thiện, học sinh tích cực học tập để thành những hiền tài xây dựng đất nước, có khả năng hội nhập cao, từng bước trở thành công dân toàn cầu Đây cũng
là một nhiệm vụ quan trọng đối với các thầy cô giáo Với học sinh tiểu học, đây là giai đoạn đầu tiên hình thành nhân cách cho các em, giúp các em có một kĩ năng sống tốt cho tương lai sau này
Với vai trò là người giáo viên chủ nhiệm đang công tác tại vùng khó, nơi mà
gần như 100% học sinh đều là con em dân tộc Bru-Vân Kiều, (cái ăn cái mặc còn chưa đủ, điều kiện địa lí xa xôi, cách trở; môi trường giao tiếp và tiếp xúc với phương tiện truyên thông còn nhiều hạn chế) bản thân tôi hết sức băn khoăn và
trăn trở, luôn trăn trở trong đầu câu hỏi: Làm thế nào để nâng cao kĩ năng sống cho học sinh ? Làm thế nào để học sinh biết cách vận dụng kĩ năng sống vào trong cuộc sống hằng ngày ? Với mong muốn góp phần vào việc luận giải những vấn đề nói trên, bản thân mạnh dạn chọn đề tài: Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho
học sinh lớp 5 Bru-Vân Kiều ở trường bán trú thông qua các môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu lý luận và thực trạng giáo dục kĩ năng sống nói chung và kỹ năng
xử lý tình huống, kĩ năng ra quyết định nói riêng thông qua dạy học và giáo dục các môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp ở lớp 5 tại trường đang công tác Từ
đó đề xuất các biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh Bru-Vân Kiều nhằm thực hiện tốt mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh lớp 5 tại trường Đồng thời tạo chuyển biến, đạt hiệu quả trong phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”; đạt được các mục tiêu của giáo dục, đã được định hướng theo bốn
trụ cột: Học để biết; Học để làm; Học để chung sống cùng nhau và học để làm người
III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu cơ sở lý luận của giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5
Nghiên cứu thực trạng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5 Bru-Vân Kiều tại trường đang công tác
Xây dựng và đề ra các biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh học sinh lớp 5 Bru-Vân Kiều tại trường
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Đọc các tài liệu về tâm sinh lý lứa tuổi Tiểu học và tài liệu liên quan tới giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
- Phương pháp khảo sát - quan sát thực tế giáo viên và học sinh tại trường
- Thực hiện phỏng vấn, hỏi đáp, điều tra
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
* Trên đây là một số phương pháp tiêu biểu mà tôi đã áp dụng trong đề tài sáng kiến kinh nghiệm này Vì mỗi phương pháp đều có cái hay trong quá trình áp dụng thực hiện Nếu chúng ta áp dụng đúng phương pháp trong từng thời điểm thích hợp thì hiệu quả đạt được rất tốt trong việc thực hiện sáng kiến kinh nghiệm
Trang 3PHẦN II NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
1 QUAN NIỆM VỀ KĨ NĂNG SỐNG
Có nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng sống: Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), kĩ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách
thức của cuộc sống hằng ngày
Theo UNICEF, kĩ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình
thành thái độ và kĩ năng
Theo Tổ chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:
- Học để biết (Learning to know) gồm các kĩ năng tư duy như: tư duy phê
phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả ;
- Học làm người (Learning to be) gồm các kĩ năng cá nhân như: ứng phó với
căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin, ;
- Học để sống với người khác (Learning to live together) gồm các kĩ năng xã
hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông;
- Học để làm (Learning to do) gồm kĩ năng thực hiện công việc và các nhiệm
vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm,
Như vậy, kĩ năng sống bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người:
+ Nhóm các kĩ năng làm chủ bản thân, bao gồm các kĩ năng sống cụ thể như:
tự nhận thức, xác định giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự trọng,
tự tin,
+ Nhóm các kĩ năng ứng xử phù hợp với người xung quanh và xã hội, bao
gồm các kĩ năng sống cụ thể như: giao tiếp có hiệu quả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, bày tỏ sự cảm thông, hợp tác,
+ Nhóm các kĩ năng ứng phó một cách có hiệu quả, bao gồm các kĩ năng
sống cụ thể như: tìm kiếm và xử lí thông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,
2 HỆ THỐNG KĨ NĂNG SỐNG CẦN GIÁO DỤC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
Đối với học sinh Tiểu học việc hình thành các kĩ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách sau này Trong đó chú trọng giáo dục hệ thống các kĩ năng sau:
Kĩ năng tự nhận thức Kĩ năng tư duy phê phán
Kĩ năng xác định giá trị Kĩ năng tư duy sáng tạo
Kĩ năng kiểm soát cảm xúc Kĩ năng ra quyết định
Kĩ năng ứng phó với căng thẳng Kĩ năng giải quyết vấn đề
Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ Kĩ năng kiên định
Trang 4Kĩ năng thể hiện sự tự tin Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm
Kĩ năng giao tiếp Kĩ năng đặt mục tiêu
Kĩ năng lắng nghe tích cực Kĩ năng quản lí thời gian
Kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
Kĩ năng cảm thông, chia sẻ Kĩ năng tự phục vụ
Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn Kĩ năng phòng chống tai nạn thương tích
Kĩ năng hợp tác
3 GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG TRONG NHÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC
Dù ở thời đại nào, xã hội nào, kỹ năng sống vẫn luôn là bí quyết giúp con người thích ứng với môi trường sống, đặc biệt là trong xã hội đương đại, với nhịp sống quay cuồng cùng với sự cạnh tranh khốc liệt Nhằm giúp học sinh hình thành ý thức về sự cần thiết phải rèn luyện kỹ năng sống, ngành Giáo dục đang dần dần chú trọng quan tâm nhiều hơn đến việc giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường Trong đó chú trọng lồng ghép, tích hợp thêm kĩ năng sống vào nội dung các môn học (đặc biệt là các môn có nội dung nổi bật về giáo dục nhân cách cho học sinh như Tiếng Việt, Đạo đức, ) Ngoài ra việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh còn được lồng ghép vào hoạt động giáo dục (hoạt động ngoài giờ, hoạt động tập thể, ngoại khóa, ), dạy các bài học theo chủ đề riêng, sử dụng các phương pháp
và kĩ thuật dạy học tích cực,
II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH LỚP
5 BRU-VÂN KIỀU Ở TRƯỜNG BÁN TRÚ THÔNG QUA CÁC MÔN HỌC VÀ HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
Nhà trường được xây dựng trên địa bàn khu vực miền núi biên giới, nơi có
vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị xã hội, quốc phòng, an ninh, có nền văn hóa mang đậm bản sắc của đồng bào người Bru-Vân Kiều Nhiều nét văn hóa đặc sắc mang đậm tính dân tộc cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy
nhưng vẫn còn không ít những hủ tục lạc hậu cần loại bỏ (cúng bái khi ốm đau, bố
mẹ đi rừng dài ngày để con tự chăm sóc lẫn nhau, ít có thói quen mắc màn khi ngủ, gấp chăn màn sau khi ngủ dậy…) Xuất phát từ những điều kiện trên mà lối
sống cũng có những nét riêng biệt Đây chính là những yếu tố ảnh hưởng tới quá trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng ở nhà trường hiện nay
1 Thuận lợi:
Qua quá trình công tác tôi nhận thấy thời gian qua việc thực hiện giáo dục kỹ năng sống đã được nhà trường rất quan tâm thông qua việc thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp, giúp hình thành những thói quen tốt cho học sinh…
Giáo viên đã được tahm gia tập huấn tại Phòng Giáo dục về các địa chỉ, các bài phải tích hợp rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
Đại đa số giáo viên đều đã nhận thức được ý nghĩa của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Trang 5Trường hoạt động theo mô hình bán trú nên các em được học tập, ăn ở, sinh hoạt tại trường và khu nội trú nên ít nhiều được giáo viên uốn nắn, chỉnh sửa, chỉ bảo cho các em một số kĩ năng cơ bản, các em ngày dần tiến bộ
Các em hay “nói trước quên sau” và chưa có khả năng vận dụng những điều
đã học áp dụng vào thực tế, với học sinh lớp 5 – lớp cuối cấp, các em rất hiếu động, có nhu cầu hỏi đáp, không muốn bị áp đặt
- Đối với GV: Việc rèn kĩ năng sống cho các em của nhiều giáo viên còn nhiều hạn chế, chưa có nét chuyển biến Nguyên do chính là trong tư tưởng giáo viên chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp mình đang giảng dạy mà chỉ luôn
chú trọng đến việc đọc tốt, làm tính tốt…
Công tác chủ nhiệm lớp ở trong nhà trường đôi lúc chưa được quan tâm đúng mức Giáo viên mỗi người hiểu, tiếp cận và thực hiện một cách khác nhau Nhiều giáo viên vẫn coi nhẹ công tác chủ nhiệm lớp từ đó cũng coi nhẹ việc rèn kĩ năng sống cho học sinh
- Đối với phụ huynh: bố mẹ luôn đi rừng làm rẫy trong một thời gian dài, không ai định hướng, chỉ bảo cho các em phải làm thế nào trong từng tình huống
cụ thể của cuộc sống
BẢNG ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ KĨ NĂNG SỐNG QUAN TRỌNG CỦA HỌC
SINH LỚP 5 TẠI TRƯỜNG VÀO ĐẦU NĂM HỌC (Khảo sát trên 42 học sinh khối 5 của trường)
Trang 6Qua điều tra cho thấy kĩ năng như tự phục vụ ở các em hầu hết rất tốt vì phụ huynh thương xuyên xa nhà làm nương rẫy, các em phải tự phục vụ mình ngay từ nhỏ Tuy nhiên các kĩ năng còn hạn chế vì điều kiện đặc thù vùng miền lại như: tương trợ nhau, giao tiếp, diễn đạt trước đám đông được các thầy cô giáo tích cực hình thành và củng cố nhưng chưa thể hiện được nhiều Vẫn xuất hiện tình trạng lười hoạt động, trốn học, nghỉ học không có lý do, nói tục, chửi bậy vẫn xảy ra Mặt khác, các em ít có khả năng chủ động phân tích, lĩnh hội tiếp thu, ứng xử trong từng tình huống cụ thể của bài học hay từng hoạt động ngoài giờ lên lớp Một
số học sinh có khả năng bơi lội và phòng chống tại nạn, thương tích tuy nhiên điều này chỉ theo bản năng mà thiếu tính khoa học và hệ thống
III BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH LỚP 5 BRU-VÂN KIỀU Ở TRƯỜNG BÁN TRÚ THÔNG QUA CÁC MÔN HỌC VÀ HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
Giáo dục kỹ năng sống cho đối tượng học sinh dân tộc bị tác động của những yếu tố vùng miền và con người trong môi trường giáo dục đang đòi hỏi cần có sự
cố gắng, sự quan tâm hơn nữa để đạt được hiệu quả cao nhất Ngoài những giải pháp có tính cụ thể, sự đầu tư, thay đổi nhận thức còn là những biện pháp giáo dục ngay chính trong các môn học chính khóa và ngoại khóa Giáo dục kĩ năng sống cần bắt đầu từ nhỏ, từ từng hành vi cá nhân đơn giản nhất, theo đó hình thành tính cách và nhân cách Trên cơ sở thực trạng đã trình bày ở trên, bản thân tôi mạnh dạn thực hiện một số biện pháp trong các hoạt động giáo dục nhằm giáo dục
kỹ năng sống cho đối tượng học sinh lớp 5 dân tộc Bru-Vân Kiều như sau:
Biện pháp 1 Rèn kĩ năng sống hiệu quả qua việc tích hợp vào các môn học
Qua thực tế cho ta thấy một bộ phận không nhỏ học sinh càng lớn lên đạo đức càng đi xuống Biểu hiện ở chỗ thiếu tôn trọng thầy cô, coi thường kỉ luật của nhà trường, sống không lành mạnh, xa rời chuẩn mực đạo đức của dân tộc Việt Nam, gian lận trong học tập và thi cử Đó là những biểu hiện đáng lo ngại Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên nhưng một nguyên nhân được coi là nguồn gốc sâu xa là do các em thiếu kĩ năng sống Vì vậy, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học là một nội dung thiết yếu mà bất cứ nhà trường nào cũng phải quan tâm đến Thông qua nội dung bài học, cách tổ chức các hoạt động dạy học giáo viên hình thành và xây dựng cho các em các kĩ năng sống như: quan sát, nhận xét, giao tiếp, phân tích, Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được thực hiện thông qua dạy học các môn học nhưng không phải là lồng ghép, tích hợp thêm kinh nghiệm sống vào nội dung các môn học và hoạt động giáo dục một cách quá tải, mà theo một cách tiếp cận mới: đó là sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho học sinh thực hành, trải nghiệm kĩ năng sống trong quá trình học tập Từ đó lồng ghép một cách nhẹ nhàng những kinh nghiệm sống vào bài học đến từng đối tượng học sinh Trong quá trình dạy lồng ghép kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học cần phải khơi gợi và phát huy sự tham gia của các em bên cạnh sự hướng dẫn của giáo viên Tuyệt đối không nên áp dụng ý kiến hay suy nghĩ chủ quan của giáo viên Tuyệt đối không
Trang 7được phê bình hay đánh giá khi các em làm gì đó chưa tốt Bởi nếu vậy sẽ làm mất
sự chủ động, tự tin và hoà nhập cùng bạn bè vì ở lứa tuổi này các em rất muốn thể
hiện mình Chuyên gia tâm lí học người Nga Dorothy Holte đã nói: “Nếu trẻ sống với sự phê bình, thì trẻ sẽ học cách chỉ trích” Việc giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh có thể thực hiện trong bất cứ lúc nào, giờ học nào Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả, bản thân tôi đã vận dụng vào các môn học, tiết học, nhất
là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức; Khoa học; Kĩ thuật để những giờ học sao
cho các em được làm để học, được trải nghiệm như trong cuộc sống thực
Trong chương trình lớp 5, ở môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục
kĩ năng sống cho các em, đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội như: Viết thư; điền vào giấy tờ in sẵn; giới thiệu địa phương; Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia, được lồng ghép cụ thể qua các tình huống giao tiếp Bản thân tôi khi dạy chỉ gợi
mở sau đó cho các em tự nói một cách tự nhiên hoàn toàn không gò bó áp đặt Bên cạnh đó, nhiều bài Luyện từ và câu có nội dung rèn luyện các nghi thức lời nói, nhiều bài Tập đọc giới thiệu những văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hình thành một
số kĩ năng giao tiếp cộng đồng như mẫu đơn, thư, tóm tắt tin tức,… hoặc cung cấp những câu chuyện mà qua đó học sinh có thể rút ra những nội dung rèn kĩ năng sống Để hình thành những kiến thức và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh qua môn tiếng Việt, người giáo viên cần phải vận dụng nhiều phương pháp dạy phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: Thực hành giao tiếp, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi đáp,… Thông qua các hoạt động học tập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóng vai,… học sinh
có được cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ năng sống cần thiết
Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Giáo viên phải sử dụng phương pháp dạy học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập phong phú, đa dạng như: kể chuyện theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểu phẩm; phân tích, xử lí tình huống; chơi trò chơi, đóng vai tiểu phẩm, múa hát, đọc thơ, vẽ tranh,
… Sử dụng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như: học theo nhóm, đóng vai, trò chơi,…Và chính thông qua việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh đã được tạo cơ hội để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Đó là lối sống lành mạnh, các hành vi ứng xử phù hợp với nền văn minh xã hội như: gọn gàng, ngăn nắp, nói lời hay – ý đẹp, chăm sóc bố mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn…
Ví dụ: Khi dạy Tập làm văn các bài: “Luyện tập thuyết trình, tranh luận (SGK tiếng Việt 5 tập 1 trang 91)”, hay môn Đạo đức bài: “Hợp tác với những người xung quanh – trang 25” bản thân tôi đã tổ chức cho các em đóng vai, chơi
trò chơi Sau vài lời khuyến khích đầu tiên, tổ chức cho các em đứng thành vòng tròn đóng vai, giới thiệu, thuyết trình, tranh luận, … Lúc đầu các em rất ái ngại không tự tin khi đóng vai, thuyết trình, ít tranh luận trước lớp nhưng tôi đã kịp
Trang 8thời nhắc nhở các em những điều cần chú ý trong khi giao tiếp, cộng thêm một môi trường hòa đồng thân thiện, các em thực hiện rất tốt, không còn những cái nhìn ái ngại Thay vào đó là những cánh tay tự tin cùng những câu nói rõ ràng, chắc gọn, mạnh dạn hơn
Các kĩ năng được phát triển từ dễ đến khó, sau bài học giới thiệu là những bài học như khám phá, tư duy hiệu quả và đặc biệt kĩ năng làm việc đồng đội Bản thân tôi luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp tạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơn qua việc học nhóm
Ví dụ: Khi dạy bài: “Đại từ xưng hô” phân môn Luyện từ và câu (tiếng Việt 5
tập 1 trang 105): Tôi đã cho học sinh chuẩn bị những hộp thư: Yêu cầu học sinh
viết từ em vẫn xưng hô với thầy, cô; bố, mẹ; anh, chị, em; bạn bè…và tổng kết lại vào cuối tiết Em nào nêu được nhiều đại từ xưng hô nhất sẽ được tuyên dương Không những vậy bản thân tổ chức cho các em trao đổi: “Theo em, nên xưng hô như thế nào là lịch sự, thể hiện đúng mối quan hệ giữa người nói và người nghe?”
“Em đã lịch sự, tôn trọng khi xưng hô với người khác chưa?” qua đó các em sẽ bộc lộ những suy nghĩ của mình
Rèn kĩ năng sống có hiệu quả cho học sinh còn được bản thân tôi vận dụng khá nhiều trong trong các môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của các em
Ví dụ: Trong môn Kĩ thuật Ở bài: "Chuẩn bị nấu ăn – trang 15” bản thân
cho học sinh thảo luận nhóm, chơi trò chơi “Đi chợ” và lên thực đơn cho một bữa
ăn dưới sự trợ giúp của giáo viên Sau khi chọn món, học sinh sẽ thực hành đi chợ, mua hàng, cách xưng hô với người bán… học sinh nhận xét thực đơn của nhau,
học sinh sẽ khắc sâu kiến thức về một bữa ăn đầy đủ cần đảm bảo các chất cũng như sẽ biết nấu những món ăn đơn giản khi bố mẹ đi vắng
Các em làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói được tiếng nói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin mạnh dạn Việc rèn luyện các kĩ năng này đã tạo ra được thói quen tốt cho bản thân mỗi em Các em tham gia một cách chủ động tích cực vào quá trình học tập Giáo viên tạo điều kiện cho các em chia sẻ những kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề nào đó
Hiệu quả giáo dục kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con số chính xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể: Các em có ý thức, thái độ khác với mọi người trong gia đình; luôn hoà đồng với bạn bè; tự tin khi nói năng đó chính là hiệu quả từ giáo dục kĩ năng sống Việc sinh hoạt theo nhóm tạo môi trường làm việc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp thông qua các hoạt động trao đổi diễn ra thường xuyên Các em trở nên thân thiện, từ đó giúp bầu không khí học tập, lao động trở nên sôi động hơn Tham gia sinh hoạt theo nhóm sẽ giúp các em học sinh hưng phấn hơn trong học tập và tạo nên cách ứng xử hợp lý trong mọi tình huống Khi sinh hoạt nhóm phải luôn đưa ra nhiều tình huống tạo sự phát triển tư duy cho các em Đó cũng là cách tạo sự gần gũi giữa các
em với nhau
Trang 9Ngoài ra, bản thân tôi còn chú ý rèn luyện sức khoẻ và ý thức bảo vệ sức khoẻ, kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông và các thương tích khác cho học sinh qua các môn học: Ai cũng biết rằng sức khỏe là tài sản vô cùng quí báu của mỗi con người Học tập tốt, đạo đức tốt là những điều học sinh phải đạt được thì rèn luyện sức khỏe tốt cho học sinh là điều phải được đặc biệt quan tâm Tuy nhiên có được một sức khỏe tốt và bảo vệ được nó thì thật không dễ Dù vậy không có nghĩa
là không làm được, nhiều khi sức khỏe của các em phụ thuộc vào những điều rất giản dị Đó chính là giáo dục một lối sống khoa học Bản thân rèn luyện sức khoẻ cho các em qua các tiết sau:
Ở môn Khoa học: Chương “Con người và sức khỏe”, các bài: “Cần làm gì để
cả mẹ và em bé đều khỏe ?; Phòng bệnh sốt xuất huyết; Phòng bệnh sốt rét; Phòng bệnh viêm não; giáo dục các em hiểu rằng ăn uống đủ chất và hợp lí giúp cho mẹ
và em bé đều khỏe mạnh, chăm sóc sức khỏe của người mẹ khi có thai là trách nhiệm của mọi người trong gia đình; Biết phòng tránh một số bệnh sốt rét, sốt xuất huyết; có ý thức tự giác làm vệ sinh cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống
vệ sinh, khắc phục những hành vi có hại cho sức khoẻ
Ngoài ra, để các em có kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông, phòng tránh
bị điện giật và các thương tích khác; bản thân đã giáo dục các em thông qua các tiết: An toàn giao thông, Khoa học, dặn dò học sinh cẩn thận khi đi lại trong mùa mưa bão, hướng dẫn các em phòng tránh tai nạn giao thông, điện giật và các thương tích khác bằng cách đưa ra những tình huống cho các em xử lí
Chẳng hạn: “Trẻ em dưới 7 tuổi phải đi cùng với ai khi đi trên đường và khi qua đường ? “Khi đi lại trên đường em phải đi về phía nào ? Nếu trời mưa to và nước suối lên cao em phải làm gì ?”; “Khi ngồi trên xe máy để bố mẹ chở đến trường em phải như thế nào ? “Các em đã nhìn thấy tai nạn trên đường chưa ? Theo các em vì sao tai nạn xảy ra ?”;
Giáo dục cho các em tránh các tai nạn trên đường: không được chạy lao ra đường khi tan học, không được lội qua suối khi trời mưa to, không đi một mình qua khe suối vào mùa mưa bão, Như vậy, các em có thể tự lập, xử lí được những vấn đề đơn giản khi gặp phải
Ở bài: “Sử dụng năng lượng chất đốt” môn Khoa học – trang 86: các em
được đóng vai xử lí tình huống khi có tai nạn ở nhà như: Khi bố, mẹ đi làm rẫy, em vừa trông em bé vừa nấu cơm, em bé bò lại gần bếp lửa, em sẽ làm gì ? Hoặc khi
có người thân, bà con trong bản chặt phá cây bừa bãi làm chất đốt, em sẽ làm gì ? Các nhóm sẽ thảo luận sau đó lên thể hiện Các em còn lại quan sát và có nhận
xét đối với những tình huống mà các bạn mình vừa xử lí để rút ra kĩ năng cấp cứu khi có những trường hợp xấu xảy ra hoặc giáo dục các em bảo vệ rừng đầu nguồn nơi mình sinh sống…
Biện pháp 2 Rèn kĩ năng sống thông qua chương trình Hoạt động ngoài giờ lên lớp, các tiết hoạt động tập thể, hoạt động vui chơi
Hoạt động ngoài giờ lên lớp là một hoạt động quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Chính
Trang 10từ những hoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội đã góp phần rất lớn trong việc hình thành nhân cách của học sinh Giúp em biết tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình Có thể nói việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp là xây dựng cho các em các mối quan hệ phong phú, đa dạng một cách có mục đích, có kế hoạch, có nội dung và phương pháp nhất định, gắn giáo dục với cộng đồng, tạo sự thân thiện trong mọi tình huống Biến các nhu cầu khách quan của xã hội thành những nhu cầu của bản thân học sinh
Qua tiết hoạt động ngoài giờ Sống đẹp theo 6 chủ đề: Em là bông hoa nhỏ của quê hương; Ước mơ của em; Em phòng tránh bị xâm hại; Trách nhiệm của em với cộng đồng; Lời hay ý đẹp; với phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học
hợp lý sẽ giúp học sinh tích luỹ và rèn kĩ năng sống có hiệu quả Thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp các em được hợp tác, trải nghiệm các kĩ năng sống Vì vậy giáo viên cần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động ngoài giờ lên lớp sao cho học sinh có cơ hội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và người khác
Ví dụ: Chủ đề 2: Ước mơ của em (tiết 2) – Hoạt động 3: Đặt mục tiêu phấn
- Ban học tập cho các bạn trình bày và chia sẻ trước lớp về những ước mơ
- Rèn cho HS kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng giao tiếp, tự tin trước đám đông,
- Giáo dục cho HS biết có những ước
mơ đẹp, lành mạnh,
từ đó biết cách lên
kế hoạch thực hiện mục tiêu
Ngoài ra, thông qua các hoạt động giáo dục tập thể như: các buổi ngoại khóa của trường, lớp, các tiết sinh hoạt lớp… các em được hợp tác, trải nghiệm các kĩ năng sống nên giáo viên cần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động ngoài giờ lên lớp sao cho HS có cơ hội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và người khác
Ví dụ: Nhân ngày lễ Chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11, Liên đội
đã phát động phong trào thi làm báo tường giữa các chi đội và sao trong toàn trường Bản thân tôi cùng các em sưu tầm bài và viết bài, vẽ và trang trí báo tường, Qua hoạt động này rèn cho các em nhiều kĩ năng như: trình bày, trang trí, lựa chọn nội dung có ý nghĩa phù hợp… các em rất nhiệt tình, đoàn kết và hợp tác với nhau rất tốt
Ngoài ra, những buổi ngoại khóa, tiết sinh hoạt lớp, bản thân luôn tạo điều kiện phát huy vai trò Hội đồng tự quản và các Ban chuyên trách thực hiện tốt vai trò của mình, khuyến khích các bạn trao đổi, phát biểu ý kiến Nhờ vậy các em mạnh dạn dần và thực hiện tốt các phong trào của nhà trường và Liên đội
Trang 11Thường xuyên tạo các tình huống chơi trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của các em vì đối với học sinh bậc học tiểu học trò chơi có một vai trò rất quan trọng trong viê ̣c rèn kĩ năng sống cho các em Các em lớn lên, học hành và khám phá thông qua trò chơi Các hoạt động chơi đòi hỏi các em phải suy nghĩ, giải quyết các vấn đề, thực hành các ý tưởng
Không những thế, bản thân còn khuyến khích các em cùng chia sẻ những cảm nhận, những suy nghĩ, những quan sát của mình với thầy, với bạn một cách thoải mái, tự nhiên không gò bó, áp đặt Trong những giờ sinh hoạt lớp, giờ ra chơi bản thân cùng các em tham gia những trò chơi dân gian, trò chơi giúp các em phát triển
trí tuệ (Cờ ca rô, Ô ăn quan, cùng tham gia giải bài tập Trạng nguyên nhỏ tuổi…)
Ngoài ra, tôi luôn tranh thủ đọc sách cho các em nghe trong mo ̣i tình huống như lúc sinh hoạt đầu giờ, trong giờ sinh hoạt lớp Tăng cường kể cho các em nghe các câu chuyê ̣n cổ tích, câu chuyện trong bài Tập đọc, bài thơ,… để qua đó rèn luyê ̣n đa ̣o đức cho các em, giúp các em hoàn thiê ̣n mình, da ̣y các em yêu thương
ba ̣n bè, yêu thương con người Ta ̣o hứng thú cho các em qua các truyê ̣n tranh tùy theo lứa tuổi, gợi mở tính tò mò, ham học hỏi, phát triển khả năng thấu hiểu ở các
em
Bên cạnh đó, để rèn kĩ năng tự phục vụ, biết lao động vừa sức, biết trang trí lớp học xanh - sạch - đẹp, giúp các em yêu trường, yêu lớp hơn; bản thân tôi đã hướng dẫn các em trồng cây xanh và chăm sóc bồn hoa theo phân công hàng ngày, cùng trang trí lớp học theo chủ điểm, cùng chăm sóc góc thiên nhiên của lớp lưu giữ những hình ảnh hoạt động của các em ở góc truyền thống của lớp
Một điều nữa theo bản thân tôi cũng khá quan trọng đó là kĩ năng ứng xử có văn hoá, lối sống lành mạnh mà các em cần phải được giáo dục Vì thế ngay những
ngày đầu tiên khi các em vào lớp học, bản thân đã phát động các phong trào: “Nói lời hay làm việc tốt” qua cách ứng xử lễ phép như biết đi thưa về trình, chào hỏi
những người lớn tuổi, biết xin lỗi khi có khuyết điểm, cảm ơn khi được tặng quà, vui vẻ hoà nhã với bạn bè, lễ phép với thầy cô và những người lớn tuổi, và tổng kết vào các tiết sinh hoạt lớp Bản thân tôi luôn học cách lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân, dùng lời lẽ mềm mỏng và bằng những tình cảm, cử chỉ yêu thương của mình khi yêu cầu điều gì đó với học sinh; không nói nặng lời để các em bớt đi tính hung hăng đối với những học sinh nghịch ngợm, mắc lỗi