SKKN một số giải pháp để dạy một tiết sinh học cấp thcs theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả

Một tiết lên lớp có hiệu quả đợc hiểu là một tiết dạy nhẹ nhàng, học sinh hoạt động tích cực dới sự hớng dẫn của giáo viên, học sinh hiểu vận dụng đợc bài học để làm bài tập.. - Bằng thự

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

Một số giải pháp để dạy một tiết sinh học cấp THCS

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

Giáo viên: Nguyễn Thọ Sinh

Đơn vị công tác: Trờng TH&THCS Lâm Thủy.

I Đặt vấn đề:

1 Lý do nghiên cứu đề tài

Để đa đất nớc ta thoát khỏi tình trạng lạc hậu kém phát triển, Đảng ta đã đề ra đờng lối: “Tiến hành Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa”, phấn đấu để năm 2020 nớc ta cơ bản trở thành một nớc công nghiệp Nghị quyết Trung ơng 2 khóa 8 đã khẳng định Giáo dục cùng với khoa học là qốc sách hàng đầu

Thật vậy, muốn phát triển kinh tế trớc hết phải coi trọng giáo dục để đào tạo một thế

hệ con ngời mới vừa có kiến thức vừa năng động sáng tạo trong công việc, giám nghỉ giám làm đáp ứng với yêu cầu

Đổi mới giáo dục đào tạo nói chung, giáo dục phổ thông nói riêng là một yêu cầu tất yếu nhằm đa nền giáo dục nớc nhà tiến kịp với các nớc trong khu vực và từng bớc hội nhập với thế giới Mà cốt lỏi của nó là đổi mới chơng trình sách giáo khoa, đổi mới cách dạy và cách học trong đó lấy học sinh làm trung tâm, học sinh là chủ thể của giáo dục, giáo viên đóng vai trò chủ đạo

Đối với ngời giáo viên đứng lớp việc góp phần thực hiện thành công đổi mới giáo dục phổ thông chính là làm thế nào để dạy một tiết học đạt hiệu quả

Một tiết lên lớp có hiệu quả đợc hiểu là một tiết dạy nhẹ nhàng, học sinh hoạt động tích cực dới sự hớng dẫn của giáo viên, học sinh hiểu vận dụng đợc bài học để làm bài tập Nh vậy, việc nâng cao chất lợng của một tiết dạy nói chung, tiết dạy sinh học nói riêng có ý nghĩa hết sức quan trọng đó là:

+ Thông qua tiết dạy giúp học sinh hiểu và nắm vững đợc nội dung cơ bản của bài học Học sinh có khả năng vận dụng để giải các bài tập, giải thích các hiện tợng thực tế diễn ra xung quang các em, liên hệ giải thích đợc tính thống nhất về cấu tạo và chức năng của sinh vật, mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng, tính đa dạng của sinh học + Bằng sự hớng dẫn của giáo viên giúp cho học sinh dần có kĩ năng thói quen phân tích so sánh đối chứng để rút ra bài học, phát huy đợc khả năng t duy độc lập sáng tạo của mình

+ Thông qua bài học bồi dỡng cho các em kĩ năng thực hiện các thao tác về thực hành thí nghiệm chính xác, khoa học Khơi dậy trong học sinh bớc đầu có sự hứng thú say mê tìm tòi và nghiên cứu khoa học

Nh vậy, một tiết dạy có hiệu quả sẽ góp phần vào sự thành công của việc đổi mới giáo dục phổ thông Thông qua đó dần dần tạo nên một lớp ngời mới một thế hệ tơng lai cho

đất nớc có tri thức, năng động, sáng tạo, góp phần “Đào tạo nhân lực bồi dỡng nhân tài” cho đất nớc Đó củng là lý do thôi thúc tôi viết sáng kiến về “Một số giải pháp để dạy một tiết Sinh học cấp THCS theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả”

2 Mục đích viết đề tài:

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

- Bằng thực tiễn công tác và giảng dạy bộ môn sinh học sau nhiều năm, với việc tự học

và nghiên cứu của mình, bản thân tôi muốn nêu lên một số việc làm và những giải pháp

để dạy một tiết sinh học có hiệu quả mong đợc cùng các bạn đồng nghiệp chia sẽ, cùng suy ngẫm, trao đổi và tranh luận đồng thời có thể vận dụng vào việc giảng dạy với mục tiêu thực hiện thành công việc đổi mới GDPT bộ môn sinh học nói riêng

- Thông qua việc trao đổi tranh luận bản thân có cơ hội để hoàn thiện mình hơn, qua đó tiếp tục làm tốt hơn công tác giảng dạy của mình trong thời gian tiếp theo

3 Phơng pháp, phạm vi và đối tợng nghiên cứu.

a Phơng pháp

Khi viết sáng kiến này bản thân tôi đã sử dụng các phơng pháp sau đây:

+ Phơng pháp đàm thoại thông qua việc trao đổi với đồng nghiệp giảng dạy bộ môn sinh trong nhà trờng và các trờng bạn

+ phơng pháp nghiên cứu tài liệu về giáo học pháp dạy môn sinh học và tài liệu đổi mới GDPT

+ Phơng pháp tổng kết thực tiễn thông qua giảng dạy của bản thân và dự giờ các bạn

đồng nghiệp

b Phạm vi và đối tợng nghiên cứu:

+Phạm vi: Bài viết chỉ đề cập đến một số giải pháp để dạy một tiết Sinh học ở cấp THCS sao cho có hiệu quả

+ Đối tợng: Đối tợng của bài viết là giáo viên dạy bộ môn sinh học và học sinh THCS học bộ môn sinh

II Nội dung

1 Cơ sở lý luận:

Sinh học là một môn khoa học nghiên cứu về vi sinh vật, thực vật, động vật và con ng-ời; sự tiến hóa của thế giới sinh vật và nguồn gốc của loài ngời Sinh học có liên quan

đến mọi mặt của cuộc sống xã hội, góp phần tìm ra cơ sở khoa học để hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách cho học sinh theo mục tiêu giáo dục của từng cấp học Sinh học cũng là chìa khóa để học sinh tiến bớc vào mọi lĩnh vực khoa học, mọi hoạt

động xã hội, nó có tác dụng sâu sắc đến đời sống tâm hồn con ngời M.ximGKi nói “ Sinh học giúp con ngời hiểu đợc bản thân mình, làm nảy nở ở con ngời những khát vọng hớng tới chân lý”

Trải qua những thăng trầm của lịch sử loài ngời nhng khoa học Sinh học không ngừng phát triển đã góp phần tích cực vào kho tàng kiến thức nhân loại, trong đó nó đã đống góp một phần không nhỏ vào việc giáo dục học sinh trong nhà trờng phổ thông trở thành những ngời có tài có ích cho xã hội Ngày nay xã hội càng phát triển đòi hỏi việc giảng dạy trong nhà trờng cần phải không ngừng đổi mới để phù hợp với sự vận động đi lên của thời đại Muốn vậy, một tiết dạy sinh học cần phải đạt chất lợng cao, giúp các em lĩnh hội đợc những tinh hoa của cuộc sống

Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm, do vậy việc hình thành kiến thức và kỹ năng của bài học phần lớn dựa trên các thí nghiệm ( Biểu diễn hoặc chứng minh), mô hình, mẫu vật Con ngời mới, đáp ứng với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiên đại hóa đất nớc đòi hỏi phải có tính sáng tạo, tự chủ, muốn vậy trong dạy học đòi hỏi phải tạo cho

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

học sinh biết biết đánh giá, nhận xét và tự rút ra bài học chứ không phải nhời giáo viên cung cấp kiến thức cho học sinh để học sinh nắm kiến thức thụ động, không phát huy

đ-ợc tính chủ động và sáng tạo của học sinh

2.Thực trạng dạy học môn sinh học ở trờng THCS với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

Với nhiệm vụ của một giáo viên bộ môn và là một tổ trởng chuyên môn tổ THCS, thông qua các tiết dự giờ đồng nghiệp cũng nh dự giờ chuyên đề của đồng nghiệp, tôi có dịp trao đổi, tâm t khá nhiều về chuyên môn nghiệp vụ dạy học, hơn thế trong các đợt sinh hoạt chuyên môn của cụm tôi lại có dịp trao đổi kinh nghiệm dạy học bộ môn với nhiều giáo viên có kinh nghiệm trong dạy học môn sinh Tôi thấy thực trạng việc giảng dạy môn sinh học ở các trờng THCS nói chung và trờng TH&THCS Lâm Thủy nói riêng

nh sau:

2.1 Về u điểm

- Hầu hết giáo viên đợc đào tạo đạt và vợt chuẩn có khả năng nắm và hiểu đợc về kiến thức Sinh học ở bậc THCS Đây chính là điều kiện cơ bản nhất mà ngời giáo viên phải

có và phải đạt đợc để thực hiện chất lợng một tiết dạy

- Đối với trờng TH& THCS Lâm Thủy có 03 cán bộ, giáo viên có chuyên môn về sinh học thì cả 03 đồng chí đều đạt chuẩn, trong đó có 01 đồng chí trên chuẩn Để có đợc một tỷ lệ 100% giáo viên đạt và vợt chuẩn là một sự cố gắng lớn của ngành và của các

đơn vị trờng học

- Phần lớn giáo viên nắm đợc hệ thống các phơng pháp dạy học, biết phối hợp khá linh hoạt các phơng pháp dạy học, tổ chức đợc các phơng pháp dạy học khá đa dạng, phong phú nên đã tạo ra nhiều tiết dạy sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn đợc học sinh vào quá trình khám phá, tìm tòi lí thú, với sự hỗ trợ tích cực của các phơng tiện và thiết bị dạy học ngày càng đồng bộ và hiện đại

- Cơ bản phân loại đợc các kiểu bài trong bộ môn sinh học gồm:

+ Kiểu bài về cấu tạo sinh lí

+ Kiểu bài có liên quan đến hiện tợng sinh học

+ Kiểu bài phân loại

+ Kiểu bài thực hành

+ Kiểu bài ôn tập, tổng hợp

Từ đó xác định đợc nhiệm vụ của ngời giáo viên khi dạy kiểu bài đó Đồng thời lựa chọn và sử dụng đúng thiết bị dạy học

* Ví dụ: Khi dạy bài “Sự rụng lá”, (sinh học 6) giáo viên xác định đợc các nhiệm vụ cơ bản là:

+ Giúp học sinh quan sát, từ thực tế vốn sống để nêu lên đợc một số cây có hiện tợng rụng lá theo mùa

+ Khẳng định đó là một hiện tợng sinh học: Giúp học sinh giải thích đợc các hiện tợng

đó và vận dụng đợc vào thực tiễn sản xuất

- Gắn công tác giảng dạy với thực tế cuộc sống, giúp học sinh khám phá đợc những điều mới mẽ thông qua bài học Đồng thời giải thích đợc các hiện tợng sinh học xảy ra xung quanh mình trong khuôn khổ kiến thức đã học

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

- Các kĩ năng cơ bản về các thao tác biểu diễn trực quan, thao tác sử dụng thiết bị dạy học trong thí nghiệm đợc giáo viên sử dụng khá linh hoạt, nhuần nhuyễn, cơ bản đảm bảo các nguyên tắc khi sử dụng thiết bị dạy học

2.2 Những tồn tại.

Bên cạnh những u điểm rất cơ bản mà ngời giáo viên đạt đợc trong một tiết lên lớp, góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lợng giáo dục Trong những năm gần đây, đội ngũ giáo viên bộ môn sinh học đã bổ sung cho ngành Giáo dục - Đào tạo Lệ Thủy một

số lợng ngày càng tăng đội ngũ giáo viên giỏi, học sinh giỏi các cấp, thì việc dạy học sinh học vẫn còn bộc lộ những tồn tại khá phổ biến cần thiết phải xem xét một cách nghiêm túc để điều chỉnh điều đó là:

2.2.1 Về phong thái:

- Có những giáo viên khi lên lớp mất bình tỉnh, thiếu tự tin, đặc biệt khi có ng ời dự giờ, giáo viên thể hiện một phong thái gấp gáp, hớng dẫn học sinh dồn dập có khi ngời dự cũng không theo kịp (chứ đừng nói đến việc học sinh nghe suy nghĩ trả lời)

- Sự thiếu bình tĩnh của giáo viên (có khi cả chuẩn bị không chu đáo) dẫn đến sự diễn

đạt thiếu chính xác, thiếu súc tích, thiếu gãy gọn mà những biểu hiện của nó là: Hệ thống câu hỏi dài, rờm, khó, thừa, thiếu hoặc khi diễn giảng có hiện tợng lặp, dùng tiếng

địa phơng(Thổ ngữ) gây khó hiểu cho học sinh

- Khả năng truyền cảm khi diễn đạt của giáo viên còn có hạn chế nhất định (kể cả kết hợp với yếu tốt phi ngôn ngữ) Khó lôi cuốn học sinh, khó gây hứng thú yêu thích học

bộ môn

2.2.2 Một số bộ phận giáo viên có khi lên lớp nghiên cứu bài soạn cha kỉ (củng có thể

hạn chế về kiến thức) Do vậy, không hiểu hết ý đồ của sách giáo khoa cho nên họ ch a hiểu sâu, cặn kẻ về kiến thức (đặc biệt là tính logic), từ đó việc dẫn dắt hình thành bài học cho học sinh đôi khi còn thiếu tính hệ thống Khai thác cha đúng mức các kênh thông tin ở kênh chữ, kênh hình Bài dạy có thể có một trong những biểu hiện sau đây:

- Thiếu chặt chẽ, có tính áp đặt

- Dàn trải ghi nhiều

- Thiếu khắc sâu kiến thức, đồng thời đi kèm với nó là thiếu sự củng cố và sự mở rộng cần thiết kiến thức cho học sinh

- Thiếu sự liên hệ thực tế (hoặc bỏ qua hoặc không sát)

2.2.3 Phơng pháp dạy học mới là lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là ngời hớng

dẫn Tuy vậy cũng có khi việc hớng dẫn của giáo viên thiếu cụ thể, học sinh cha đợc

định hớng đúng khi khai thác thông tin Mặt khác, hệ thống câu hỏi dẫn dắt có khi cha

đợc chọn lọc, thiếu câu hỏi gợi mở từ những câu lệnh của sách giáo khoa, câu hỏi phân loại học sinh, diễn đạt câu hỏi không thoát ý Làm cho học sinh khó hiểu, ít tham gia xây dựng bài làm cho tiết học nặng nề

2.2.4 Một số tiết dạy việc tổ chức học nhóm của giáo viên còn mang tính hình thức,

không thực chất, giao việc thiếu cụ thể Thông qua nhiều tiết dự giờ cho thấy giáo viên dành thời gian thảo luận cho học sinh quá ít, việc điều hành của nhóm trởng, th ký có nhiều hạn chế, do vậy một số học sinh của nhóm cha đợc làm việc Việc huy động kết quả thảo luận từ các nhóm, học sinh tự đánh giá nhau thông qua thảo luận còn vội vàng

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

2.2.5 Cùng với việc tăng cờng về số lợng và chất lợng của thiết bị dạy học thì việc sử

dụng thiết bị dạy học trên lớp là nhu cầu không thể thiếu đợc đối với việc giảng dạy bộ môn Sinh học Qua đó bồi dỡng cho giáo viên kĩ năng sử dụng thiết bị và phơng tiện dạy học ngày càng hoàn thiện Tuy vậy, cũng phải thấy rằng việc sử dụng thiết bị và ph ơng tiện dạy học trong một chừng mực nào đó vẫn còn những sai sót nhất định(Tuy không lớn và không phổ biến) đó là:

- Nhiều tranh giáo viên tự vẽ không đảm bảo tính chính xác, tính khoa học

- Khi biểu diễn các mẫu vật tự nhiên, nhiều khi nhiều học sinh không có mẫu vật để quan sát (trong khi phải đảm bảo nguyên tắc là mẫu vật phải đến tận tay học sinh)

- Khi biểu diễn các thí nghiệm chúng minh, có khi giáo viên chuẩn bị thiếu chu đáo, cha thấy hết mọi khó khăn trong quá trình thí nghiệm nên dẫn đến ngắt quảng giữa chừng, thậm chí có khi không thành công

2.2.6 Việc đổi mới phơng pháp dạy học chỉ đạt kết quả cao khi học sinh có sự đổi mới

cách học Nhng nhiều giáo viên cha thật coi trọng trong việc hớng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà cũng nh hớng dẫn cách học bộ môn Do vậy hiệu quả một số tiết dạy không

đ-ợc nh mong muốn

Từ những thực trạng trên, bản thân tôi xin đa ra một số giải pháp để khắc phục và hạn chế những tồn tại với mong muốn nâng cao hiệu quả một tiết dạy của giáo viên đối với bộ môn sinh học ở trờng trung học cơ sở, nhằm thực hiện thành công đổi mới giáo dục phổ thông

3 Những giải pháp để một tiết lên lớp môn sinh học có hiệu quả.

3.1 Ng ời giáo viên phải không ngừng rèn luyện cho mình một khả năng diễ đạt chính xác, nhắn gọn và có tính truyền cảm

Để làm đợc điều này giáo viên phải thờng xuyên có ý thức luyện nói, tránh dùng từ

địa phơng Đặc biệt là lúc giáo viên giảng thuật thì không nên ôm đồm nói nhiều mà cần nói gảy gọn, trọng tâm Đồng thời kết hợp tốt với hình thức hỏi đáp, tạo ra những điểm nhấn nhất định khi kết hợp giảng thuật với hỏi đáp để tạo ra sự chú ý và gây hứng thú trong học tập đối với học sinh Nh vậy, đòi hỏi đặt ra là hệ thống câu hỏi phải rỏ ràng và

đạt các yêu cầu sau:

- Câu hỏi phải chính xác về nội dung, ngắn gọn, rõ về nghĩa và đúng ngữ pháp

- Về nội dung thì câu hỏi phải rèn đợc trí thông minh phát huy đợc khả năng t duy độc lập và sáng tạo của học sinh Phải có sự vận dụng các tri thức đã học để giải quyết những vấn đề của thực tế lao động sản xuất, tránh khuynh hớng câu hỏi đơn điệu chỉ cần trả lời có hoặc không sẽ gây nhàm chán trong học sinh

Những cử chỉ của ngời giáo viên nh: Điệu bộ, nét mặt, dáng đi, sự di chuyển trên lớp

đều phải hợp lý tránh sự gay gắt, dáng đi vội vàng, đi lại quá nhiều tất cả đều làm cho một tiết học vội vả, nặng nề, gấp gáp

Tóm lại, trong khi lên lớp giáo viên phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa ngôn ngữ nói với cử chỉ để tạo ra một phong thái nhẹ nhàng Đây chính là yếu tố đầu tiên tác động vào tâm lý ngời học tạo ra một hng phấn trong học tập

3.2 Ng ời giáo viên phải không ngừng học hỏi để tự nâng cao trình độ nhằm trang bị cho mình đủ kiến thức để thông hiểu nội dung của sách giáo khoa

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

Những kiến thức đợc trang bị ở các trờng s phạm nếu không đợc thờng xuyên cập nhật thì sẽ dẫn đến mai một dần, hoặc có khi lạc hậu do khoa học kỷ thuật phát triển nh

vũ bảo Do vậy, một vấn đề đặt ra là ngời giáo viên không thể bằng lòng với vốn kiến thức đợc trang bị ở các trờng s phạm để làm hành trang suốt quãng đời dạy học, mà phải thờng xuyên tự học, tự bồi dỡng để không ngừng nâng cao trình độ nhằm đáp ứng ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục đào tạo

Ngời có kiến thức sâu, rộng sẽ dễ dàng thông hiểu đợc kiến thức của sách giáo khoa,

từ đó nắm đợc ý đồ của sách Ngợc lại nếu không nắm chắc sẽ không hiểu đúng, dẫn

đến việc hớng dẫn cho học sinh có những lệch lạc nhất định

Ví dụ: Bài 9 Nguyên phân thuộc Sinh học lớp 9

Nội dung: ở ruồi Giấm 2n=8 Một tế bào ruồi Giấm đang ở kì sau của nguyên phân

Số nhiễm sắc thể trong tế bào là bao nhiêu trong các trờng hợp sau:

A: 4; B: 8; C: 16; D: 32

Giáo viên không nghiên cứu kỉ sẽ hiểu trong nguyên phân nhiễm sắc thể sẽ giữ nguyên nh tế bào mẹ nên dễ chọn trờng hợp B là 8 Mà phải chọn đúng là trờng hợp C: 16

Ví dụ: Bài 10 Giảm phân thuộc Sinh học 9

ở ruồi Giấm 2n=8 Một tế bào của ruồi giấm đang ở kì sau của giảm phân II Tế bào

đó có bao nhiêu nhiễm sắc thể trong các trờng hợp sau:

A: 2; B: 4; C: 8; D: 16

Nếu giáo viên không hiểu: Số lợng nhiễm sắc thể ở tế bào con giảm đi một nữa so với

tế bào mẹ nên sẽ nhầm chọn trờng hợp B: 4, mà phải chon đúng là trờng hợp C: 8

- Có kiến thức vững vàng giúp giáo viên nắm bắt một cách nhanh chóng những kiến thức kĩ năng trọng tâm của chơng trình, của từng lớp, cấp học Nhờ đó mà khi dạy ngời giáo viên chú trọng khắc sâu kiến thức cơ bản xuyên suốt chơng trình, chú ý hình thành các kĩ năng cần thiết cho học sinh Cũng có thể đa ra những tình hình huống chuẩn bị cho những bài học tiếp theo Nói cách khác là giáo viên xác định đợc tiết học này mình phải dạy gì? Và dạy đến đâu?

- Việc nắm chắc nội dung bài dạy sẽ giúp cho ngời giáo viên định hớng đúng việc sử dụng các phơng pháp dạy học và việc tổ chức các hình thức tổ chức dạy học nh thế nào cho phù hợp Tức là ngời giáo viên phải biết trả lời đợc câu hỏi: Dạy nh thế nào?

Ví dụ: Khi dạy bài “Sự thoát hơi nớc của lá” Sinh học 6

Đây là kiểu bài về nghiên cứu một hiện tợng sinh học nên phải dùng phơng pháp thực hành với hình thức quan sát và ghi chép các hiện tợng sinh học

- Ngời giáo viên có nắm chắc kiến thức mới vận dụng đợc kiến thức mới vận dụng đợc kiến thức vào thực tế cuộc sống, mới hớng dẫn giúp học sinh giải thích đợc các hiện t-ợng sinh học xảy ra xung quanh phù hợp với kiến thức đã học

Ví dụ 1: Trong trồng trọt, chăn nuôi nếu chọn hạt (hay con giống) để làm giống qua nhiều thế hệ kế tiếp nhau thì sẽ thoái hóa giống cho năng suất thấp Nếu giáo viên không có kiến thức vững vàng sẽ khó giải thích cho học sinh hiểu về cơ sở khoa học của

nó Từ đó giải thích vì sao bố mẹ các em khi mua giống không đúng chỗ có khi dễ gặp giống thoái hóa dễ cho năng suất thấp

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

Ví dụ 2: Trong thực tế cả bố và mẹ bình thờng nhng khi sinh con có trờng hợp bị dị tật (sứt môi) Giải thích bố mẹ đều có kiểu gen dị hợp (Aa) lai với nhau:

Aa x Aa  1 AA, 2 Aa, 1 aa Xuất hiện kiểu gen đồng hợp lặn biểu hiện ra bên ngoài là tính trạng xấu

3.3 Phải bồi d ỡng cho mình một kĩ năng s phạm vững vàng, xử lí tốt các tình huống s phạm và có nghệ thuật trong dạy học

- Ngời có kiến thức s phạm vững vàng là ngời có năng lực tổ chức các hoạt học tập của lớp học một cách khoa học sinh động, không chồng chéo, vòng vo Hoạt động của thầy

và trò diễn ra nhịp nhàng, tạo đợc tâm lí cho học tập thoải mái nhng hiệu quả từ phía

ng-ời học

- Có kiến thức s phạm tốt giúp cho ngời giáo viên nắm chắc các yêu cầu, nguyên tắc sử dụng thiết bị dạy học, các thao tác trực quan chính xác (không thiếu, không thừa) đảm bảo đúng quy trình, có tính mô phạm cao Vận dụng và phối hợp một cách linh hoạt các phơng pháp dạy học

Ví dụ: Khi biểu diễn thí nghiệm chứng minh (phơng pháp trực quan) thì cần phối hợp giữa việc quan sát với t duy lôgic vì vậy khi học sinh quan sát ngời giáo viên phải đa ra

hệ thống câu hỏi vừa định hớng sự quan sát vừa thúc đẩy t duy

- Có kĩ năng s phạm tạo cho ngời thầy xử lí linh hoạt các tình huống trên lớp một cách uyễn chuyển có nghệ thuât, không cứng nhắc đồng thời tạo ra các tình huống mới hấp dẫn lôi cuốn học sinh Từ đó giúp cho học sinh tìm hiểu và giải quyết vấn đề

- Bồi dỡng kỹ năng s phạm giúp cho giáo viên nâng cao năng lực tổ chức điều hành lớp học, có khả năng bao quát lớp Mặt khác linh hoạt với việc tổ chức các hình thức học tập khác nhau của học sinh Qua đó định rõ công việc của thầyvà công việc của trò Đồng thời làm rõ mối quan hệ của thầy và trò, trò và thầy, trò và trò trong một tiết dạy

3.4 Làm tốt công tác chuẩn bị

3.4.1 Chuẩn bị tốt bài soạn:

Với tinh thần đổi mới giáo dục phổ thông thì bài soạn thực chất là lập kế hoạch tổ chức và điều khiển các hoạt động dạy học trong một tiết học, nhằm đạt đợc mục tiêu đề

ra Soạn bài là sự thiết kế, tạo dựng nên các hoạt động nhịp nhàng giữa thầy và trò, sao cho thầy đóng vai trò định hớng, tổ chức và điều khiển quá trình dạy học trên lớp, còn trò hoạt động một cách chủ động theo hớng dẫn của thầy để chiếm lĩnh tri thức một cách nhẹ nhàng, không áp đặt Các hoạt động cần đợc thiết kế, tạo dựng liên tiếp có mối liên hệ logic chặt chẽ theo chủ định, đợc diễn ra một cách hài hòa giữa giáo viên và học sinh trong một tiết học

Để chuẩn bị tốt một bài soạn cần có những yêu cầu sau đây:

- Giáo viên cần nắm chắc mục tiêu cần đạt của bài dạy, đặc điểm của học sinh, điều kiện vật chất hiện có (thiết bị dạy học)

- Hiểu đợc cặn kẻ những nội dung kiến thức và kĩ năng nào cần hình thành và cần rèn cho học sinh, mở rộng kiến thức nào

- Định ra đợc các hình thức tổ chức lớp học theo từng phần của bài, qua đó xác định

rõ công việc của thầy và trò

- Lựa chọn đúng, đủ các thiết bị dạy học cần dùng trong một tiết học để chuẩn bị

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

Tóm lại: Công tác soạn bài có tầm quan trọng đặc biệt nó quyết định sự thành công hay thất bại của một tiết trên lớp Nó chính là bản hớng dẫn hành động cho ngời giáo viên Do vậy, không đợc xem thờng, qua loa, máy móc, xa rời đối tợng học sinh; điều kiện cơ sở vật chất hiện có

3.4.2 Chuẩn bị thiết bị dạy học

Phơng pháp dạy học đặc trng của bộ môn sinh học là phơng pháp trực quan, thí nghiệm thực hành Mặt khác với yêu cầu của đổi mới phơng pháp dạy học thì thiết bị dạy học chính là những thông tin để học sinh tìm hiểu và khai thác Từ đó hình thành kiến thức bài học Do vậy, thiết bị dạy học là không thể thiếu đợc khi giảng dạy một tiết Sinh học

- Để chuẩn bị tốt thiết bị và phơng tiện dạy học cho một tiết học thì giáo viên phải nắm chắc kiểu bài mình đang dạy Từ đó chuẩn bị đúng loại thiết bị theo nội dung bài học

- Phải nghiên cứu trớc các nội dung thông tin có ở tranh ảnh, hình vẽ Để có định hớng, hớng dẫn học sinh tìm hiểu tránh chủ quan

- Nếu là thí nghiệm biểu diễn, thực hành thì giáo viên phải thực hiện trớc để lờng hết các tình huống nhằm đảm bảo sự thành công của thí nghiệm

- Tranh ảnh, đồ dùng trực quan phải đảm bảo tính chính xác khoa học

- Phải tập biểu diễn thành thạo các thao tác khi sử dụng thiết bị để tránh lảng phí thời gian, đồng thời đảm bảo tính mô phạm trớc học sinh, tuyệt đối không đợc tùy tiện

- Sử dụng hợp lý thiết bị dạy học, đúng thời điểm thì mới có hiệu quả

- Kết hợp tốt giữa thiết bị dạy học với phơng tiện dạy học hiện đại (nh xem băng hình,

đèn chiếu, máy chiếu ) nhằm tạo hứng thú trong học tập của học sinh

3.4.3 Hớng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà

- Để học sinh chủ động khai thác thông tin hình thành kiến thức một cách thực tế đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu chuẩn bị bài ở nhà Do vậy, giáo viên phải có sự hớng dẫn các em một cách cụ thể tránh trờng hợp ra một câu lệnh dới dạng dặn dò: “Hôm sau chúng ta học bài các em về nhà đọc trớc”, thì sẽ không có tác dụng là bao, mà giáo viên phải dặn kỉ hơn nh quan sát hình số mấy, kết hợp đọc sách trả lời vaod giấy nháp câu lệnh gì? Đối với những bài có thí nghiệm thì phải hớng dẫn các em cách làm, quan sát, ghi chép lại sự quan sát của mình Đối với những bài có liên quan đến mẫu vật thật thì hớng dẫn các em cách tìm, cách thu thập, bảo quản mẫu vật phải nguyên vẹn

Tóm lại: Việc hớng dẫn chuẩn bị bài ở nhà cho tiết học Sinh học là công việc không thể thiếu đợc và đòi hỏi phải hớng dẫn cặn kẻ, tránh qua loa

3.5 H ớng dẫn cho học sinh một ph ơng pháp học tập phù hợp với bộ môn

Đổi mới phơng pháp dạy học nhằm mục đích cuối cùng là để ngời học nắm chắc đợc bài và vận dụng tốt Nếu đổi mới cách dạy mà không hớng dẫn cho học sinh đổi mới cách học thì chắc chắn kết quả sẽ không nh mong muốn Do vậy, khi vào dạy một lớp, ngay những tiết học đầu tiên giáo viên nên nêu những yêu cầu của bộ môn đồng thời h -ớng dẫn cách học bộ môn cho học sinh, đó là:

- Phải yêu cầu học sinh tự giác, tích cực và có thói quen t duy logic và tham gia phát biểu xây dựng bài

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

- Thờng xuyên liên hệ với kiến thức đã đợc học, kiến thức từ thực tiễn cuộc sống Với những thông tin tìm đợc từ việc hớng dẫn của thầy giáo để rút ra đợc nội dung mới của bài học

- Học sinh có thói quen đặt ngợc vấn đề, nh đặt câu hỏi tại sao lại nh vậy? Để từ đó hiểu bài một cách cặn kẻ, giúp cho học sinh ghi nhớ có chủ định

- Trong qua trình học tập cần có sự so sánh, đối chứng, liên hệ với thực tế(kết hợp với kiến thức thực tế) hớng dẫn rèn học sinh phân tích mô hình, hệ thống bảng biểu để tìm hiểu thông tin

- Khi tham gia phát biểu xây dựng bài giáo viên không nên cho học sinh nhìn vào sách đọc lại mà yêu cầu học sinh dùng từ của mình để diễn đạt những ý nào mà mình hiểu đợc(ở đây cũng phải thấy rằng giáo viên nên hạn chế câu hỏi mà học sinh chỉ cần

đọc lại sách giáo khoa)

- Yêu cầu học sinh phải có sự hợp tác trong học tập mạnh dạn thể hiện ý kiến của mình trớc tập thể(Nhóm, tổ); Tham gia tích cực việc tranh luận những vấn đề còn vớng mắc từ đó làm sáng tỏ bài học

- Tập cho học sinh thói quen ghi chép lại những hiện tợng sinh học quan sát đợc từ thực tế và tự đặt câu hỏi để giải thích và đa ra nhận định(Kết luận) khoa học, có ý thức làm bài tập nâng cao để rèn luyện trí thông minh

- Nếu cha hiểu bài thì cần trao đổi với thầy giáo để đợc hớng dẫn lại giúp học sinh hiểu đợc bài học

Tóm lại: Nếu giáo viên hớng dẫn học sinh làm tốt những yêu cầu trên chắc chắn học sinh sẽ có hứng thú trong học tập và đạt kết quả cao

3.6 Tuân thủ triệt để phơng pháp dạy học theo sơ đồ hóa ( bản đồ t duy), giúp học sinh chủ động nhớ lại bài học

- Dạy học dựa trên sơ đồ giúp học nắm bài học có hệ thống và đảm bảo tính logic cao Giúp giáo viên trình bày bảng khoa học và ngắn gọn

- Sử dụng bản đồ t duy trong phần củng cố bài học có tác dụng tích cực trong việc kích thích học sinh hoạt động để hệ thống hóa kiến thức cũng nh phát triển ý tởng của học sinh trong quá trình học tập

4 Những kết quả đạt đ ợc

Với những giải pháp trên từ năm học 2009-2010 đến năm học 2010-2011, tôi đã kiên trì trao đổi, góp ý thông qua dự giờ đồng nghiệp, thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn của nhà trờng, nên đã đạt đợc những kết quả khả quan Đó là :

4.1 Về chất l ợng học sinh ( đối tợng là 100% dân tộc Vân Kiều)

a Số liệu về chất lợng bộ môn sinh theo quyết định 40(trung bình môn) cuối năm học 2009-2010 và năm học 2010-2011

Năm học

2009-2010

chú

6 A

(22HS)

6 B

(11HS)

theo yêu cầu đổi mới có hiệu quả.

7 A

(36HS)

Tổng

(69)

Năm học

2010-2011

7 A

(21HS)

7 B

(9HS)

9 A

(21HS)

Tổng

(51HS)

b Số liệu về chất lợng qua cuối kì I năm học 2011-2012 nh sau:

Năm học

2009-2010

chú

6 A

(17HS)

8 A

(26 HS)

9 A

(16HS)

9 B

(14HS)

Tổng

(73HS)

c Chất lợng qua thanh kiểm tra của Phòng giáo dục năm học 2010-2011

Năm học

2010-2011

trở lên

Lớp 9 4 36,4 5 45,5 10 90,9 1 9,1 0 0 Số bài chấm

là 11 Lớp 7 7 41,2 3 17,6 13 76,5 4 23,5 0 0 Số bài chấm

là 17 Tổng 11 39,3 8 28,6 23 82,1 5 17,9 0 0 Tổng số bài

chấm là 28

d Xếp loại GV sau thanh tra : Đ/c Nguyễn Thọ Sinh : Xuất sắc

5 Bài học kinh nghiệm :

Muốn dạy tốt một tiết học nói chung và tiết học sinh học nói riêng ngoài việc chuẩn

bị bài chu đáo thì nhất khoát ngời giáo viên phải thực sự trăn trở và đặt hết tâm huyết của mình vào bài dạy Phải thờng xuyên có ý thức chuẩn bị thiết bị dạy học để lên lớp, nhất khoát không dạy chay đối với một tiết sinh học Tuân thủ tuyệt đối các tiết thực