Khám phá khoa học với trẻ mầm non còn là quá trình tham gia các hoạt động thăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên qua đó giúp trẻ được hoạt động và tự phục vụ bản thân.. Là giáo viên Mầm non
Trang 1MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 5 - 6 TUỔI HỨNG THÚ THAM GIA VÀO HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Khám phá khoa học là phương tiện để trẻ giao tiếp và làm quen với môi trường xung quanh Giúp trẻ giao lưu và bày tỏ nguyện vọng của mình, đồng thời hình thành và nhận thức sự vật, hiện tượng xung quanh một cách rỏ ràng và cụ thể Qua đó giáo dục cho trẻ có thái độ ứng xử đúng đắn với thiên nhiên và các sự vật hiện tượng xung quanh Đồng thời thông qua hoạt động này hình thành cho trẻ kỷ năng quan sát, tư duy, phân tích tổng hợp khái quát Khám phá khoa học với trẻ mầm non còn là quá trình tham gia các hoạt động thăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên qua đó giúp trẻ được hoạt động và tự phục vụ bản thân
Trẻ mầm non rất thích tìm hiểu, khám phá môi trường xung quanh, bởi thế giới xung quanh thật bao la rộng lớn, có biết bao điều mới lạ hấp dẫn và còn có bao
lạ lẩm khó hiểu, trẻ tò mò muốn biết, muốn được khám phá Khám phá khoa học mang lại nguồn biểu tượng vô cùng phong phú, đa dạng, sinh động, đầy hấp dẫn với trẻ thơ, từ môi trường tự nhiên (cỏ cây, hoa lá, chim ….) đến môi trường xã hội (công việc của mỗi người trong xã hội, mối quan hệ của con người với nhau …) và trẻ hiểu biết về chính bản thân mình Vì thế trẻ luôn có niềm khao khát khám phá, tìm hiểu về chúng
Khám phá khoa học đòi hỏi trẻ phải sử dụng tích cực các giác quan chính vì vậy sẽ phát triển ở trẻ năng lực quan sát, khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp… nhờ vậy khả năng cảm nhận của trẻ sẽ nhạy bén, chính xác, những biểu tượng, kết quả trẻ thu nhận được trở nên cụ thể, sinh động và hấp dẫn hơn Qua những thí nghiệm nhỏ trẻ được tự mình thực hiện trong độ tuổi mầm non sẽ hình thành ở trẻ những biểu tượng về chính là cơ sở khoa học sau này của trẻ
Là giáo viên Mầm non bản thân tôi hiểu rất rỏ tầm quan trọng của việc tổ chức các hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ ở độ tuổi Mẫu giáo lớn Chính
vì vậy tôi đã luôn trăn trở và đi sâu nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Một
số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hứng thú tham gia hoạt động khám phá khoa học”
Trang 22 Mục đích nghiên cứu:
Tạo sự hứng thú và lôi cuốn trẻ tham gia vào các hoạt động khám phá khoa học nhằm giúp trẻ phát triển một cách toàn diện
3 Những điểm mới, kĩ năng áp dụng đề tài:
Đề tài đã đưa ra những biện pháp, những trò chơi cụ thể về hoạt động khám phá khoa học và được áp dụng có hiệu quả tại lớp Mẫu giáo lớn C trường Mầm non Hải Thành
II NỘI DUNG:
1.Cơ sở lý luận:
Chúng ta cũng biết rằng: thông qua hoạt động học trẻ được lĩnh hội tiếp thu kiến thức về môi trường xã hội, thế giới xung quanh Thông qua các trò chơi hoạt động khám phá trẻ được trải nghiệm khám phá, tìm tòi sáng tạo Trẻ được tự do giao tiếp, vui chơi, hợp tác, chia sẻ dễ dàng và tiếp thu kiến thức một cách tốt nhất Nhiệm vụ của cô giáo là tổ chức hoạt động khám phá như thế nào để trẻ lĩnh hội được kiến thức một cách nhẹ nhàng nhưng hiệu quả cao Tiếp tục thực hiện theo quan điểm: “Lấy trẻ làm trung tâm” nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của trẻ
Trò chơi trong hoạt động khám phá khoa học đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống hằng ngày của trẻ Khơi dậy ở trẻ tính tò mò, tạo cho trẻ sự hứng thú khi khám phá về đặc điểm nổi bật và ích lợi sự việc hiện tượng quen thuộc Một vài mối quan hệ đơn giản giữa sự vật với môi trường xung quanh, cách chăm sóc bảo vệ cây xanh và môi trường sống Đồng thời trau dồi óc quan sát, so sánh nhận xét phán đoán của trẻ, từ đó hình thành ở trẻ thái độ đúng đắn với sự vật hiện tượng sự vật xung quanh
2 Cơ sở thực tiễn
2.1 Thuận lợi:
Ban giám hiệu Nhà trường đã luôn tạo mọi điều kiện để giúp đỡ giáo viên trong công tác bồi dưỡng về chuyên môn,nghiệp vụ Đặc biệt Nhà trường đã xây
Trang 3dựng kế hoạch hoạt động về khám phá khoa học, giải đáp thắc mắc, tổ chức các hoạt động mẫu cho giáo viên học tập
Bản thân đã nhiều năm dạy mẫu giáo lớn nên có nhiều kinh nghiệm trong công tác tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ Hàng năm tôi được tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn về công tác chuyên môn do Phòng Giáo dục
và Đào tạo, Nhà trường, tổ chức nên luôn được cập nhật những kiến thức mới Trong thực tế tôi rất quan tâm và đã biết cách cho trẻ tham gia vào hoạt động khám phá đạt được một số hiệu quả nhất định Sĩ số trẻ trong lớp vừa phải không đông, thuận tiện trong việc tổ chức các hoạt động dạy và học Đa số các các cháu
có ý thức học tập tốt, khả năng nhận thức khá đồng đều Trẻ tại lớp đã hiểu biết một số sự vật hiện tượng xung qanh như biết tên gọi, đặc điểm, ích lợi của sự vật hiện tượng Thông qua đó hình thành cho trẻ một số kỹ năng nhằm phát triển toàn diện về thể chất lẫn tâm hồn
2.2 Khó khăn:
Hoạt động khám phá khoa học là một môn học khô khan, đồ dùng chuẩn bị cho các hoạt động nhiều và khó tìm nên đa số giáo viên ngại tổ chức
Trò chơi về các hoạt động khám phá khoa học chưa phong phú, giáo viên chưa biết lựa chọn hình thức, cách tổ chức trò chơi chưa khơi gợi và tạo được sự hứng thú cho trẻ
Trẻ chưa mạnh dạn tự tin trong hoạt động khám phá khoa học Trẻ chưa có thói quen chủ động, thích tự trải nghiệm khám phá về thế giới xung quanh
Bên cạnh đó phụ huynh đại đa số là buôn bán, bận rộn không giành nhiều thời gian quan tâm đến trẻ, mọi hoạt động đều nhờ đến trường, ít có thời gian trò chuyện quan tâm đến con trẻ
Vì thế mà kiến thức của trẻ nắm bắt chưa được chắc chắn, hay quên, hay nhẫm lẫn với sự vật hiện tượng,
Trước những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã đúc rút kinh nghiệm suy nghĩ, tìm tòi để đưa ra những biện pháp thiết thực có hiệu quả như sau:
Trang 43 Các biện pháp:
3.1 Biện pháp 1: Chuẩn bị các điều kiện và phương tiện cho trẻ làm quen với các hoạt động khám phá khoa học:
Môi trường trong và ngoài lớp là yếu tố trực tiếp tác động hằng ngày đến trẻ Môi trường trang trí lớp, môi trường học tập, môi trường vui chơi…có vai trò quan
trọng đến việc thực hiện các hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ tại lớp Chính vì
thế ở từng chủ đề tôi luôn dành thời gian nghiên cứu thiết kế môi trường lớp học sao cho phù hợp với chủ đề mà trẻ đang khám phá, tìm hiểu về các sự vật thông qua hình ảnh trang trí đó
VD: Ở chủ đề ''Gia đình'' tôi sử dụng hình ảnh bố, mẹ cùng các con đang quây quần bên bàn ăn, trên bàn ăn đó tôi đã lấy các sản phẩm của trẻ vẽ từ góc nghệ thuật như bát, đũa, thìa, tôm cua, cá để trả cắt và dán trang trí lên, trông bức tranh rất đẹp phù hợp với chủ đề Nhờ có sự kết hợp đó mà tôi thấy trẻ rất hào hứng hẳn và tạo ra những sản phẩm rất ngộ nghĩnh đáng yêu
Bên cạnh đó bản thân cũng chú trọng đến việc làm đồ dùng đồ chơi tự làm
ở các góc và sắp xếp đồ dùng sao cho thu hút trẻ, vừa tạo cho trẻ khám phá, trải nghiệm thông qua hoat động góc
Trang 5Ví dụ: Ở góc thiên nhiên chơi cát nước
Tôi bố trí sẵn bình nước tưới, chăm sóc cây để khi trẻ tham gia ở hoạt động góc trẻ vừa chăm sóc cây và khám phá các loại cây Chuẩn bị nhiều loại chai lọ có hình dáng màu sắc khác nhau để trẻ được đong, đếm, so sánh…chuẩn bị nhiều chậu để trẻ làm đất, gieo hạt …quan sát sự phát triển và phát triên của cây…
Trang 6Trong quá trình chăm sóc ở góc thiên nhiên, trẻ được hình thành kỹ năng, kỹ xảo lao động, được bồi dưỡng phẩm chất yêu lao động, yêu thiên nhiên, có ý thức trách nhiệm trong công việc được giao
Vào giờ hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ quan sát về thời tiết, mùa lá rụng… những sự thay đổi của từng ngày, từng mùa của năm
Chụp ảnh mùa lá bang rụng….
3.2 Biện pháp 2: Tạo nhiều cơ hội cho trẻ được tham gia hoạt động trải nghiệm
Chúng ta cũng biết rằng trẻ mầm non là lứa tuổi rất hiếu động, thích khám phá, tìm tòi, thích được sờ, ngửi, nắn…để cảm nhận và đưa ra những lời nhận xét chính xác về đặc điểm cấu tạo cũng như các sự vật hiện tượng xảy ra xung quanh
Vì vậy một trong những phương pháp giáo dục mang lại hiệu quả cao nhất đối với trẻ khi tổ chức hoạt động khám phá là phương pháp thực hành và trải nghiệm Thông qua các thao tác nhìn, sờ, ném, ngửi…trẻ dễ dàng lĩnh hội nắm bắt và khắc sâu kiến thức Khi tổ chức hoat động khám phá khoa học thiếu những thao tác thực hành trải nghiệm thì trẻ không tập trung, chú ý và sẽ không khắc sâu được kiến thức hoặc mau quên
Trẻ mẫu giáo có sự tưởng tượng chưa phong phú, kinh nghiệm sống của trẻ còn ít nên tôi thường xuyên tìm kiếm vật thật để dạy trẻ Khi cho trẻ được tiếp xúc với vật thật thì tôi nhận thấy trẻ hứng thú và nắm bắt kiến thức một cách rõ ràng và
cụ thể nhất
Ví dụ: Tìm hiểu con Rùa tôi đã sưu tầm 1 số con rùa thật cho trẻ quan sát về đặc điểm cấu tạo, màu sắc, hình dáng…
ảnh bài dạy con Rùa của Lệ
Tạo điều kiện cho trẻ thực hành trải nghiệm với sự vật hiện tượng chính là cho trẻ luôn luôn làm quen với sự vật hiện tượng xung quanh một cách trực tiếp như nhìn, sờ, nếm, ngửi…Thông qua đó trẻ được bộc lộ tính cách và được hình thành phát triển tâm lý và phát triển thêm vốn từ cho trẻ
Ví dụ: Khi tìm hiểu về quả cam tôi dùng quả cam thật cho trẻ quan sát và cho trẻ nếm, ngửi Sau đó đưa ra các câu hỏi:
Trang 7Đây là quả gì? nhìn xem quả cam có hình gì? Màu gì?
Hãy sờ xem vỏ của chúng có đặc điểm gì? muốn biết cam có mùi gì hãy đưa lên mũi ngửi xem nào…
Tôi cắt quả cam và cho trẻ nếm thử vị của cam sau đó hỏi trẻ về vị của cam (có trẻ nói chua, trẻ nói ngọt) từ đó tôi giải thích “Qủa cam chưa chín có vị chua, còn quả cam chín có vị ngọt” khi được trải nghiệm thực tế thì trẻ đã nắm vững những kiến thức tôi muốn truyền đạt Qua bài về quả cam tôi không những đã cho trẻ tìm hiểu một cách tổng quát về quả cam mà còn dạy trẻ kĩ năng bổ cam và bỏ rác đúng nơi quy định
Ví dụ: Khi dạy về các loại hoa Cô cho trẻ quan sát hoa hồng, hoa cúc và nhận xét được đặc điểm của mỗi loại hoa Sau đó cô lần lượt cho trẻ ngửi hoa và nhận xét mùi hương của mỗi loại hoa
Ngoài việc tạo cơ hội cho trẻ trực tiếp trải nghiệm với vật thật, tôi còn thường xuyên cho trẻ tham gia trải nghiệm tìm hiểu các hiện tượng thông qua hoạt động thực hành thí nghiệm đơn giản luôn tạo cho trẻ sự hứng thú, kích thích trẻ tích cực hoạt động, phát triển ở trẻ tính tò mò, ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi, phát triển óc quan sát, phán đoán và các năng lực hoạt động trí tuệ
Ví dụ: Thí nghiệm về sự nảy mầm của hạt
Một vài hạt đậu xanh 2 chậu nhỏ, một ít đất, bình nước tưới
*Tiến hành:
Ngâm hạt vào trong nước ấm từ 1 đến 2 tiếng sau đó lấy ra đặt hạt vào khay
có sẳn đất Đặt 1 khay nơi có ánh sáng mặt trời và cho trẻ tưới nước hàng ngày Khay còn lại đặt trong bóng tối và không tưới nước Quan sát sau 3 đến 4 ngày cây trong khay được tưới nước hàng ngày sẽ nảy mầm và lớn dần còn khay không tưới
sẽ không nảy mầm Trẻ quan sát và nêu nhận xét theo ý của trẻ
Sau đó cô khái quát: Cây nảy mầm được nhờ được gieo xuống đất, có ánh sáng và tưới nước đầy đủ sáng có thức ăn trong hạt và nước uống trong đất và ngược lại cây mà không được chăm sóc đầy đủ sẽ không nảy mầm được
Trang 8Tóm lại qua việc tạo các điều kiện cho trẻ tiếp xúc các sự vật hiện tượng và môi trường xung quanh bằng các thí nghiệm, thử nghiệm tôi thấy nhận thức của trẻ được mở rộng, khả năng quan sát, tri giác của trẻ phát triển tốt đa số trẻ thể hiện được tính tích cực chủ động khi quan sát đối tượng trong quá trình quan sát trẻ tỏ
ra nhanh nhẹn linh hoạt và phát triển nhiều vốn kinh nghiệm, vốn từ của trẻ trở nên phong phú hơn khả năng diễn đạt tốt hơn
3.3 Biện pháp : Một số trò chơi nhằm tạo sự hứng thú cho trẻ hoạt động khám phá khoa học:
Đối với trẻ mầm non thì việc “Chơi mà học- học mà chơi” sẽ giúp trẻ tiếp thu những kiến thức một cách dễ dàng và sâu sắc nhất Việc tổ chức trò chơi nhằm
ổn định và tạo sự hứng thú cho trẻ tập trung vào hoạt động khám phá là rất quan trọng
Chính vì vậy tôi cũng thường xuyên suy nghĩ để đưa ra những trò chơi mới
lạ, hấp dẫn trẻ Tuy nhiên tôi cũng rất chú ý đến việc lựa chọn trò chơi có nội dung phù hợp với chủ đề, với bài dạy cụ thể nhằm giúp trẻ tập trung vào giờ học cũng như giúp trẻ tiếp thu những kiến thức một cách dễ dàng và sâu sắc nhất Trò chơi càng phong phú đa dạng bao nhiêu thì các tri thức trẻ lĩnh hội càng sâu sắc và trẻ càng nhớ lâu bấy nhiêu
Ví dụ: Bài học: Tìm hiểu về sự phát triển của cây xanh
Tôi đã tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “Gieo hạt nảy mầm” Trẻ vừa làm động tác minh họa như: Gieo hạt - Nảy mầm…Sau đó tôi cho trẻ biết cây lớn lên và phát triển phải trải qua một quá trình dài từ khi gieo hạt được sự chăm sóc của con người cây lớn lên cho ta nhiều hoa thơm, quả ngọt… Hôm nay cô cháu mình cùng tìm hiểu về sự phát của cây nhé
Bài học: Tìm hiểu con sư tử Tôi đã tổ chức trò chơi “ Khu rừng bí ẩn” Trên màn hình xuất hiện những khu rừng khác nhau, cho trẻ gọi tên các con vật sống trong mỗi khu rừng đó.Sau khi xem các hình ảnh về các con vật Hỏi trẻ: Con thấy trong tất cả các con vật như: Hổ, khỉ, sư tử…Các con thấy con vật nào có bờm và hung dữ nhất Trẻ trả lời: Con sư tử Hôm nay cô sẽ cùng các con khám phá về đặc điểm cấu tạo, cuộc sống, nơi ở của con sư tử nhé
Ảnh
Trang 9Với cách thức tổ chức như vậy, 100% trẻ lớp tôi hào hứng tham gia vào các trò chơi và mạnh dạn trả lời các câu hỏi của cô đưa ra Trẻ còn có cơ hội để bộc lộ các hiểu biết của mình thông qua các trò chơi
Ngoài ra trò chơi còn có tác dụng củng cố, bổ sung và phát triển thêm các tri thức mà trẻ vừa lĩnh hội, tái tạo lại biểu tượng đã học thông qua những hoạt động thực tiễn Do đó trò chơi củng cố trong giờ hoạt động khám phá là rất quan trọng Trò chơi càng phong phú đa dạng bao nhiêu thì các tri thức trẻ lĩnh hội càng sâu sắc và trẻ càng nhớ lâu bấy nhiêu
Ví dụ 1: Khi cho trẻ làm quen với chủ đề động vật cô có thể tổ chức cho trẻ chơi với các trò chơi sau đây:
* Trò chơi 1: “Cho cá ăn”
Cô cho 1 số trẻ ngồi xung quanh và cùng cho cá ăn
Nhận xét sau khi chơi: Về hình dáng, đặc điểm, màu sắc, môi trường sống cảu cá
* Trò chơi 2: “Làm bè trôi trên sông” Sử dụng trong tiết: khám phá khoa học
“Vật nổi, vật chìm trong nước”
Chuẩn bị: Dọc mùng, Que xiên, chậu hoặc bể nước nhỏ
Cách chơi: Chia làm hai đội, số lượng trẻ ở mỗi đội bằng nhau
Lần 1: “Ai khéo hơn ai”
Khi có hiệu lệnh chơi trẻ làm những chiếc bè trong một thời khoản thời gian đội nào làm được nhiều hơn thì đội đó chiến thăng vòng 1
Lần 2: “Đội nào nhanh hơn”
Sau khi làm xong bè, hai đội về hai hang và thi đua xem đội nào thả được nhiều bè hơn thì đội đó chiến thắng trong vòng 2
Luật chơi: Chơi theo luật tiếp sức, đội nào thả đươc nhiều bè hơn thì đội đó dành chiến thắng
* Trò chơi ai nhanh hơn
Trang 10- Chuẩn bị: Một số tranh về rau hoặc hoa, quả.
- Cách chơi: chơi theo nhóm hoặc cá nhân
- Cách 1: Cô sắp xếp 3-4 đối tượng trong đó có 1 đối tượng không cúng nhóm với đối tượng còn lại Trẻ phải tìm nhanh đối tượng không cùng nhóm với đối tượng còn lại
- Cách 2: Cô vẻ một số loại rau (quả) trong đó có một đối tượng không cùng nhóm, trẻ chỉ ra và gọi được tên
3.4 Biện pháp 4: Nâng cao kỹ năng quan sát, so sánh và phân loại ở trẻ.
Một trong những phương pháp quan trọng và không thể thiếu đối với khám phá khoa học là quan sát, so sánh và phân loại Với mỗi bài tuỳ thuộc vào đối tượng cho trẻ làm quen, tôi tìm những cách vào bài khác nhau để gây sự chú ý, tò
mò của trẻ, có thể dùng câu đố, bài hát… Để trẻ nhận biết đối tượng bằng tranh ảnh và đồ vật, vật thật và mô hình
Với mỗi đối tượng trẻ được làm quen, trẻ được quan sát thật kỹ, trẻ biết đưa
ra ý kiến nhận xét của mình, cùng với đó là câu hỏi gợi mở của cô, cứ mỗi lần làm quen như vậy tôi lồng ghép nội dung giáo dục vào bài Trẻ không những hiểu về vật đó mà còn có cách ứng xử, hành động với chúng
Qua các buổi dạo chơi, thăm quan, hoạt động ngoài trời, dã ngoại … khi trẻ quan sát tôi hướng trẻ sử dụng mọi giác quan để trẻ có thể chỉ ra chọn vẹn đối tượng đó Qua hoạt động cho trẻ quan sát cô đưa ra các câu hỏi đàm thoại để cho trẻ so sánh và phân loại từ đó sẽ phát huy khả năng sáng tạo và tư duy cho trẻ
Ví dụ : Cô và trẻ quan sát bồn hoa của lớp có nhiều loại hoa khác nhau, hướng trẻ nhận biết màu sắc cánh hoa Cho trẻ sờ cánh hoa thấy mịn và nhẵn Đưa hoa nên ngửi có mùi thơm
Trẻ được quan sát kỹ, có được đầy đủ các đặc điểm của đối tượng nên trẻ so sánh rất tốt và phân loại rất nhanh
Dạo chơi thăm quan hoạt động ngoài trời, không những để trẻ khám phá thế giới xung quanh mình mà tôi còn giáo dục tình yêu thiên nhiên, ý thức bảo vệ môi trường Tôi cũng luôn chú ý kiến thức xã hội với trẻ về công việc của mỗi người,