CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc TÊN ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH ĐÓNG VAI XỬ LÍ TÌNH HUỐNG TRONG TIẾT THỰC HÀNH MÔN ĐẠO ĐỨC
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
TÊN ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH ĐÓNG VAI XỬ LÍ TÌNH HUỐNG TRONG TIẾT THỰC HÀNH MÔN ĐẠO
ĐỨC LỚP 3
Quảng Bình, tháng 12 năm 2018
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
TÊN ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH ĐÓNG VAI XỬ LÍ TÌNH HUỐNG TRONG TIẾT THỰC HÀNH MÔN ĐẠO
ĐỨC LỚP 3
Họ và tên: Võ Thị Hồng Thái
Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường TH Thanh Thủy
Quảng Bình, tháng 12 năm 2018
Trang 3I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn sáng kiến
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt phản ánh theo các nguyên tắc, yêu cầu, chuẩn mực, chi phối hành vi của con người trong các mối quan hệ giữa con người và với tự nhiên con người với xã hội và giữa con người với nhau Do đó môn đạo đức là một trong những môn học bắt buộc ở bậc tiểu học
Nó là môn học cơ bản trang bị cho học sinh các chuẩn mực đạo đức, lối sống lành mạnh và cách sống có lý tưởng Ngoài ra nó còn giúp cho học sinh giải quyết các sự việc vừa có lí vừa có tình Từ đó giúp các em biết cách vận dụng một cách linh hoạt các hành vi đạo đức, chuẩn mực đó vào cuộc sống để cư xử với cha mẹ thầy cô và bạn bè
Mục tiêu của môn Đạo Đức ở tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng là giúp cho học sinh có những hiểu biết ban đầu hình thành chuẩn mực đạo đức phù hợp với lứa tuổi, đồng thời nắm được ý nghĩa của việc thực hiện những chuẩn mực hành vi đạo đức đó Nó từng bước hình thành cho học sinh kĩ năng nhận xét đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh, lựa chọn và thực hiện các chuẩn mực hành vi đạo đức trong các tình huống cụ thể của cuộc sống Không những thế nó còn hình thành thái độ tự trọng tự tin, yêu thương quý trọng con người, yêu cái tốt không đồng tình với cái xấu cái ác
Môn Đạo đức có tác dụng giúp học sinh phát triển những hành vi cơ bản, một số chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp 3, biết quan tâm đến những người xung quanh trong cuộc sống; thể hiện lòng biết ơn, kính trọng những anh hùng đã chiến đấu, hi sinh để bảo vệ tổ quốc trong các cuộc kháng chiến, nhận thấy tầm quan trọng của nước sạch, làm những việc phù hợp với bản thân để bảo vệ nguồn nước
- Biết nhận xét, đánh giá các ý kiến, quan niệm, hành vi, việc làm có liên quan đến các chuẩn mực đã học; biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong các tình huống và biết thực hiện các chuẩn mực đã học trong cuộc sống hằng ngày
Trang 4- Biết kính yêu Bác Hồ, làm những việc những phù hợp với bản thân, quan tâm chăm sóc ông bà, bố mẹ, quan tâm giupps đỡ hàng xóm, láng giềng…
- Thông qua việc dạy - học môn Đạo đức các giá trị, chuẩn mực đạo đức của xã hội được chuyển thành niềm tin, tình cảm, hành vi đạo đức của học sinh; tạo cho học sinh được thực hành bài học trong thực tiễn cuộc sống
Mục đích của môn Đạo đức là hình thành phẩm chất đạo đức cho học sinh Một phẩm chất đạo đức bao giờ cũng có 3 khía cạnh là: ý thức, thái độ, tình cảm
và hành vi, thói quen Do đó, để đạt được mục đích đặt ra, dạy – học môn Đạo đức phải giải quyết 3 nhiệm vụ tương ứng: hình thành ý thức, hình thành thái độ, tình cảm và hình thành hành vi, thói quen
- Giáo dục ý thức đạo đức:
Môn Đạo đức cung cấp cho học sinh hệ thống tri thức đạo đức sơ đẳng, trên
cơ sở đó bước đầu hình thành niềm tin đạo đức, hình thành năng lực, định hướng các giá trị đạo đức cho học sinh tiểu học Điều đó giúp các em phân biệt được đúng – sai, tốt – xấu, thiện - ác … để từ đó theo cái đúng, cái tốt, tránh cái sai, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu xa, độc ác
- Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức:
Giúp học sinh có thái độ rõ ràng đối với các chuẩn mực đạo đức nói riêng, hình thành và bồi dưỡng cho các em cảm xúc đạo đức, biến những chuẩn mực đạo đức sơ giản thành động cơ bên trong thôi thúc các em hành động theo những chuẩn mực đạo đức đã được quy định, trên cơ sở đó hình thành tình cảm đạo đức trong sáng
- Giáo dục hành vi, thói quen:
- Hình thành ở học sinh các hành vi tương ứng với ý thức thái độ tình cảm và từ
đó giúp các em có thói quen đạo đức bền vững
Từ việc xác định vị trí, vai trò của môn đạo đức trong trường tiểu học, bản thân tôi là một giáo viên dạy đạo đức, tôi nghĩ cần phải có một giải pháp cụ thể
để giúp học sinh thực hiện đóng vai xử lí tình huống tốt hơn trong các tiết thực hành nhằm giúp Hs suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một
sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn” không
Trang 5những là phần chính của phương pháp này mà học sinh còn phải thảo luận tìm ra những cách giải quyết đúng, hợp lí sau phần diễn ấy Ưu điểm của đóng vai xử lí tình huống là: Học sinh được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày
tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn; Gây hứng thú và chú ý cho học sinh; Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh; Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội; Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn
Do vậy, tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp giúp học sinh đóng vai xử lí
tình huống trong tiết thực hành môn đạo đức lớp 3” để nghiên cứu, thực
nghiệm, nhằm góp phần tìm ra biện pháp khắc phục khó khăn cho bản thân, cho đồng nghiệp cũng như giúp các em học sinh lớp 3 có thêm nhiều kĩ năng đóng vai xử lí tình huống để làm cho tiết học hiệu quả
2 Điểm mới của sáng kiến
Sáng kiến của tôi ngoài việc cung cấp cho giáo viên các yêu cầu sư phạm
tổ chức cho học sinh nhập vai vào các nhân vật trong những tình huống đạo đức giả định còn giúp học sinh mạnh dạn, tự tin khi lên đóng vai và đưa ra những cách ứng xử phù hợp với nội dung tình huống
3 Phạm vi áp dụng sáng kiến
Nghiên cứu đề tài này, tôi nghiên cứu thực tiễn khả năng đóng vai xử lí tình huống cho học sinh trong các tiết thực hành ở lớp 3 Từ đó đưa ra các biện pháp để giúp giáo viên cũng như học sinh thực hiện tốt những bước cần thiết để
tổ chức phương pháp đóng vai xử lí tình huống
II PHẦN NỘI DUNG
1 Thực trạng nội dung cần nghiên cứu
Những năm qua tôi được nhà trường phân công giảng dạy môn Đạo đức lớp 3 Qua quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn như sau:
1.1 Thuận lợi
Giáo viên nhiệt tình giảng dạy, có ý thức tinh thần trách nhiệm cao, biết nắm bắt đổi mới phương pháp và hình thức dạy học, lấy học sinh làm trung tâm
Trang 6Thường xuyên chăm lo học hỏi đồng chí đồng nghiệp, qua sách báo tài liệu, đặc biệt nhanh nhạy trong việc tiếp cận với xu thế của việc dạy học mới hiện nay Giáo viên sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học phù hợp, phát huy khá hiệu quả khả năng học tập của học sinh Sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học như băng hình, truyện kể giúp học sinh nắm được nội dung bài học
Nhà trường đang dạy học theo mô hình trường học mới VNEN, đây là một thuận lợi rất lớn vì học sinh được phát huy tính tự tin, phát huy quyền làm chủ trong quá trình học tập do đó, số học sinh tự ti, nhút nhát sẽ giảm đáng kể
Được Ban giám hiệu nhà trường, lãnh đạo địa phương, phụ huynh học sinh quan tâm giúp đỡ khích lệ
Đa số các em thích chơi trò chơi, đóng vai trong các tiết học Học sinh xác
định được động cơ và thái độ học tập đúng đắn Các em chăm chỉ học tập, thích tìm hiểu và khám phá, thích được thầy cô giáo khen
1.2 Khó khăn
* Về giáo viên: Trong quá trình dạy môn Đạo đức lớp 3, tôi nhận thấy giáo viên gặp khó khăn khi hướng dẫn học sinh đóng vai xử lí tình huống
- Giáo viên cho học sinh trước “kịch bản”, học sinh chỉ cần đọc thuộc rồi lên diễn lại nên giọng nói, cử chỉ, điệu bộ còn rất cứng nhắc, chưa linh hoạt
- Giáo viên vì sợ mất thời gian nên thường gọi hoặc chọn những em, những nhóm nhanh nhẹn, mạnh dạn, tự tin lên thực hiện đóng vai
- Khi tổ chức phương pháp đóng vai thì công tác chuẩn bị trang phục, đạo
cụ còn gặp khó khăn bởi giáo viên cần phải chuẩn bị nhiều đồ dùng dạy học (trang phục, các đồ dùng cần thiết ) trong khi giáo viên còn phải dạy nhiều môn học khác
- Ngoài các tình huống có sẵn trong chương trình thì giáo viên cũng mất thêm thời gian tạo ra các tình huống khác
* Về học sinh:
Đối với học sinh, khi lên thực hiện đóng vai xử lí tình huống không phải em nào cũng muốn tham gia Hầu hết những em nhút nhát, ngoại hình
Trang 7không được bắt mắt (béo quá, gầy quá, ) không dám lên tham gia vì sợ các bạn dưới lớp trêu chọc
Các em thường hay quên mang theo những dụng cụ hóa trang cho nhân vật mình đóng dù giáo viên đã nhắc nhở hoặc phân công
2 Một số biện pháp giúp học sinh đóng vai xử lí tình huống trong các tiết thực hành môn Đạo đức lớp 3.
Biện pháp 1: Giáo viên vần đưa ra các tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với lứa tuổi, trình độ học sinh và điều kiện, hoàn cảnh lớp học.
Mỗi bài đạo đức lớp 3 là một chủ đề khác nhau Vì thế mỗi giáo viên cần xác định nội dung đóng vai phải phù hợp, gần gũi với học sinh, làm sao giúp học sinh có khả năng tự hình thành một kịch bản phù hợp để thực hiện đóng vai Vì thế khi đưa ra các tình huống giáo viên cần:
a) Tình huống không nên quá dài và phức tạp, vượt quá thời gian cho phép
Khi đưa ra các tình huống, bản thân giáo viên là người trực tiếp hướng dẫn cho học sinh thực hiện xử lí tình huống cần đưa ra tình huống phù hợp với nội dung bài học, gắn với những hành vi ứng xử của học sinh trong cuộc sống hằng ngày Tình huống phải đảm bảo thời gian học sinh thực hiện và chia sẻ trước lớp
Ví dụ: Bài tập 5: Em đã hứa cùng bạn làm một việc gì đó, nhưng sau đó
em hiểu ra việc làm đó là sai Khi đó em sẽ làm gì?
a) Vẫn thực hiện lời hứa
b) Không làm việc đó và cũng không nói gì với bạn
c) Không làm và giải thích lí do mình không muốn làm
d) Không làm, giải thích lí do và khuyên bạn cũng không nên làm điều sai trái
(Bài 2: Giữ lời hứa trang 4)
Với các nội dung tình huống trên, giáo viên cần đưa ra sẵn nội dung gợi
mở cho học sinh Trong bài tập trên thì tình huống có thể vẫn xảy ra hằng ngày trong cuộc sống và chắc chắn các em cũng đã gặp rất nhiều Ví dụ như: các em trốn học đi chơi điện tử; lấy trộm tiền của bố mẹ, người thân để mua đồ chơi;
Trang 8b) Tình huống phải có nhiều cách giải quyết
Khi đưa ra tình huống, giáo viên nên cho học sinh đưa ra nhiều cách giải quyết khác nhau Nhóm này có thể đưa ra cách giải quyết này thì nhóm khác có thể có những cách giải quyết khác để giải quyết vấn đề đặt ra, như vậy bản thân học sinh dễ dàng vận dụng
Ví dụ: Bài 3: Em sẽ làm gì trong tình huống sau:
- Bà Năm ở cạnh nhà em là mẹ liệt sĩ Mấy hôm nay bà bị ốm
(Bài 8: Biết ơn thương binh, liệt sĩ trang 31)
Giáo viên có thể chọn tình huống này để cho học sinh thảo luận đóng vai bởi tình huống này có nhiều cách giải quyết khác nhau Học sinh có thể thảo luận xử lí tình huống này như sau:
+ Đi mua thuốc giúp bà
+ Rủ một số bạn trong lớp đến giúp bà làm việc nhà, trò chuyện với bà + Báo cho chính quyền địa phương biết để có hướng giải quyết
c) Tình huống cần để mở để HS tự tìm cách giải quyết, cách ứng xử phù hợp; không cho trước “ kịch bản”, lời thoại
Khi đưa ra tình huống, giáo viên cần để mở để học sinh biết tự tìm phương án giải quyết tình huống đó Học sinh tự tìm kịch bản phù hợp để đưa ra cách giải quyết thấu đáo nhất đối với vấn đề được đưa ra
Biện pháp 2: Cho học sinh quan sát các cách ứng xử trong đời sống hằng ngày.
Để đi đến xây dựng một kịch bản phù hợp với nội dung tình huống đưa ra, giáo viên cần yêu cầu học sinh quan sát các hành vi ứng xử của bản thân, bạn
bè, thầy cô, gia đình để có những ngữ liệu cần thiết trong việc đưa ra cách thể hiện của mình trước những vấn đề mà các em đã thấy hoặc đã nghe Mỗi cách ứng xử của mọi người chính là bài học mà học sinh có thể rút ra và làm theo Theo tôi, khi xây dựng một kich bản, giáo viên nên cho học sinh tập quan sát, tập lắng nghe để học sinh biết việc làm nào đúng, việc làm nào sai và vận dụng một cách linh hoạt trong việc tạo ra một kịch bản hay để đóng vai xử lí tình huống
Ví dụ : Bài 2: Xử lí các tình huống sau:
Trang 9a) Bác Hai ở cạnh nhà em bị cảm Bác nhờ em đi gọi con gái bác đang làm ngoài đồng
(Bài 7: Quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng giềng trang 25)
Ở bài tập này, tôi có thể cho học sinh thảo luận để đóng vai Đối với tình huống đưa ra, tôi nhận thấy đây là tình huống mà tất cả chúng ta ai cũng bắt gặp Việc giúp đỡ mọi người là một việc làm mà chúng ta thường xuyên thực hiện trong đời sống hằng ngày Như vậy, vấn đề đưa ra gần gũi với các em Tôi hướng các em nhớ lại cách ứng xử của mình khi giúp đỡ mọi người, được mọi người giúp đỡ lại mình để đưa ra cách xử lí cho phù hơp Tôi luôn nói với các
em rằng, mỗi ngày, các em hãy dành cho mình một ít thời gian để quan sát, lắng nghe những việc xảy ra trong cuộc sống Việc làm đó không những giúp mình
có nhiều hiểu biết hơn mà việc làm đó còn giúp mình biết lắng nghe và chia sẻ
Và các em hãy luôn quan niệm rằng “Cho đi là còn mãi” để thấy cuộc đời luôn
có nhiều niềm vui
Hay như bài: Quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em, tình
huống đưa ra như sau: Đang ngồi học bài trong nhà thì em nhìn thấy có mấy em nhỏ đang chơi trò chơi nguy hiểm ngoài sân (như trèo cây, nghịch dao, chơi ở
bờ ao, ) Đây là tình huống mà em nào cũng có thể gặp trong cuộc sống Tình huống rất gần gũi đối với các em Các em thường ứng xử như thế nào thì có thể đưa vào để giải quyết tình huống này Hay như tình huống " Bác Nam có việc vội đi đâu từ sớm Bác nhờ em trông nhà giúp" Tình huống này thực sự là tình huống rất gần gũi đối với các em Các em đã trải qua trong thực tế hàng ngày Tôi cho các em tự quan sát, tự ứng xử để áp dụng
Biện pháp 3: Giúp học sinh xây dựng kịch bản đóng vai
Sau khi học sinh đã xác định được nội dung cần đóng vai thì người giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh xây dựng một kịch bản vừa giải quyết được vấn đề, vừa áp dụng được trong cuộc sống Để thực hiện được biện pháp này giáo viên cần:
a) Mỗi tình huống có thể phân công một hoặc nhiều nhóm cùng đóng vai
Đối với các tình huống đưa ra, tôi luôn lựa chọn một tình huống và phân công các nhóm xây dựng kịch bản để đóng vai Việc làm này giúp học sinh tập
Trang 10trung vào môt vấn đề nhưng đưa ra nhiều cách giải quyết khác nhau Như vậy, mỗi nhóm sẽ học hỏi những bài học mà các nhóm khác đưa ra và các em sẽ có nhiều hành vi ứng xử để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống
Ví dụ ở bài 12: Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác
Em hãy cùng các bạn trong nhóm thảo luận xử lí các tình huống sau:
a) Giờ ra chơi, thấy Mai đang ngồi đọc thư của bà ở quê gửi lên, Linh liền giật thư từ tay Mai và chạy ra sân rủ Quang mở ra xem
Em sẽ làm gì nếu là Quang?
b) Bình và Nguyên sang nhà Dung chơi Trong lúc Dung ra phòng ngoài nghe điện thoại, Bình rủ Nguyên lấy sổ nhật kí của Dung để trên bàn ra xem Dung viết những gì
Em sẽ làm gì nếu là Nguyên?
Đối với các tình huống này, tôi sẽ phân công 3 nhóm thực hiện tình huống
a, ba nhóm còn lại thực hiện nhiệm vụ b Như vậy, sẽ có ba nhóm đưa ra các cách giải quyết các tình huống khác nhau Học sinh có thể dễ dàng nhận thấy tất
cả các hành vi ứng xử khác nhau để vận dụng trong cuộc sống
b) Phải dành thời gian phù hợp cho HS thảo luận xây dựng kịch bản và chuẩn bị đóng vai
Theo tôi, để học sinh xây dựng được một kịch bản hay thì giáo viên cần cho học sinh thời gia thảo luận Trong quá trình dạy học, tôi thường yêu cầu học sinh tìm hiểu kĩ tình huống trước Các em có thể thực hiện công việc này ở nhà
và xem nó như một dự án cần thực hiện Khi học sinh xem là dự án thì bản thân các em sẽ tìm hiểu kĩ càng tình huống, xác định các cách giải quyết, xác định các nhân vật tham gia xử lí các tình huống trên
c) Cần quy định rõ thời gian thảo luận và đóng vai của các nhóm
Trong quá trình học sinh thảo luận, giáo viên cần đưa ra thời gian cụ thể
để học sinh thảo luận, tạo cho học sinh biết cách làm việc khoa học Cần quy định thời gian đóng vai để học sinh xây dựng kịch bản giải quyết một cách ngắn gọn, súc tích
d) Trong khi HS thảo luận và chuẩn bị đóng vai, GV nên đi đến từng nhóm lắng nghe và gợi ý, giúp đỡ HS khi cần thiết