skkn một số biện pháp giúp học sinh “gần gũi và thân thiện” với vật mẫu trong hoạt động quan sát nhận xét ở bài vẽ theo mẫu lớp 4

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH “GẦN GŨI VÀ THÂN THIỆN” VỚI VẬT MẪU TRONG HOẠT ĐỘNG QUAN SÁT NHẬN XẫT Ở BÀI VẼ THEO MẪU LỚP 4 CHƯƠNG I PHẦN MỞ ĐẦU 1/Lớ do chọn đề tài Vẽ theo mẫu, vẽ tả

MỘT SỐ BIỆN PHÁP

GIÚP HỌC SINH “GẦN GŨI VÀ THÂN THIỆN” VỚI VẬT MẪU TRONG HOẠT ĐỘNG QUAN SÁT NHẬN XẫT

Ở BÀI VẼ THEO MẪU LỚP 4

CHƯƠNG I

PHẦN MỞ ĐẦU

1/Lớ do chọn đề tài

Vẽ theo mẫu, vẽ tả thực hay vẽ hình họa là cách gọi khác nhau về một môn học cơ bản trong chơng trình học ở các tờng mĩ thuật chuyên nghiệp và các trờng phổ thông.Môn học này ngời vẽ sử dụng phơng pháp vẽ cơ bản và một trong các chất liệu:chì, than, màu bột hay sơn dầu để thể hiện tơng đối kĩ và chính xác mẫu vẽ có thật trong không gian ba chiều lên mặt phẵng 2 chiều nhằm rèn lyện kĩ năng quan sát, kĩ năng thể hiện các vật mà con ngời chỉ nhìn thấy và cảm nhận đợc ở đây chúng ta cần chú ý tới cụm từ”cảm nhận đợc”vì khi đứng trớc một sự vật hình

ảnh thị giác mà mọi ngời nhận đợc thờng giống nhau, nếu có khác nhau chỉ là ở gốc nhìn, nhng cái “cảm thấy đợc” từ sự vật thì mỗi ngời lại khác nhau, vì thế khi vẽ cùng một mẫu mà không

ai vẽ giống ai nhng đều cho thấy đợc những đặc điểm của

mẫu Đó chính là cái độc đáo của hội họa mà chúng ta cần phát huy

Những năm gần đõy, với sự hội nhập sõu rộng của nước ta với thế giới,việc học và dạy những mụn học mang tớnh nghệ thuật trong trường phổ thụng được chỳ trọng một cỏch đỳng với vai trũ của nú trong cuộc sống Mụn mĩ thuật cũng là một mụn nghệ thuật, mụn học này ở bậc tiểu học khụng nhằm mục đớch đào tạo học sinh trở thành hoạ sĩ hay thợ vẽ mà mục tiờu chớnh là giỏo dục thẫm mĩ cho cỏc em( thụng qua ngụn ngữ mĩ hội hoạ :đường nột, hỡnh mảng, bố cục , màu sắc,…), giỳp cỏc em tiếp xỳc, làm quen với cỏi đẹp của thiờn nhiờn, của tỏc phẫm mĩ thuật

và gần gũi hơn nữa là với những đồ vật quen thuộc trong cuộc sống

Ở trường TH cỏc mụn học đều cần ở học sinh những kĩ năng quan sỏt sự vật hiện tượng một cỏch hiệu quả Từ đú giỳp cỏc em tư duy tốt hơn trong học tập, để lĩnh hội kiến thức một cỏch cao nhất Mụn Mĩ Thuật khụng phải là một ngoại lệ, hơn nữa hoạt động quan sỏt lại là một hoạt động đặc trưng ở mụn học này Để học tốt mụn Mĩ Thuật núi chung và mụn Mĩ Thuật lớp 4 núi riờng, phỏt huy kĩ năng quan sỏt đồ vật là mục tiờu khụng thể thiếu trong dạy bài Vẽ theo mẫu (vẽ hỡnh hoạ) ở lớp 4 Phải làm gỡ để quỏ trỡnh giỏo dục thẩm mĩ cho cỏc em được hiệu quả hơn, mà cụ thể ở đõy là quan sỏt tốt hơn từ đú cỏc em sẽ cú kĩ năng phỏn đoỏn, ước lượng , so sỏnh,…phục vụ cho việc học tập mụn mĩ thuật cũng như cỏc mụn học khỏc đú là một cõu hỏi mà ai là giỏo viờn cũng trăn trở

2/Mục đớch của đề tài

- Nhằm phát huy kĩ năng quan sát ở học sinh.

- Giúp học sinh phát triển trí tuệ, cảm quan đối với thế giơi xung quanh

- Giúp học sinh yêu thích môn mĩ thuật là yếu tố quyết định hiệu quả việc giáo dục thẫm mĩ ở trường tiểu học

3/ Phạm vi nghiên cứu

- Học sinh khối lớp 4, trường TH sè 2 Phong Thuû

- Thời gian 2 năm (năm học: 2008 – 2009 , 2009 – 2010)

CHƯƠNG II

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

4/ Cơ sở lí luận

Hội hoạ đối với trẻ em nói chung và đối với hoc sinh lớp 4 nói riêng là cả một thế giới muôn hình, muôn sắc với những nét vẽ ngây thơ, sinh động Các em

vẽ không theo một quy luật nào ( như sự hợp lôgíc, sự hiểu biết toàn diện về tỉ lệ,

xa gần, giải phẫu, ánh sáng,…), mà vẽ theo cảm xúc do môi trường thẫm mĩ tạo nên Các em vẽ theo trí nhớ, vẽ theo biểu tượng đã được hình thành hoặc tưởng tượng ra nhiều hơn là vẽ theo mẫu thực Ví dụ khi vẽ theo mẫu em ít nhìn mẫu mà

vẽ theo hình ảnh đã được ghi nhớ trong đầu các em Học sinh lớp 4 (10 tuổi) là giai

đoạn chuyển tiếp từ tư duy cụ thể mang tính trực quan lên tư duy lôgíc , tư duy trừu tượng

Đối với học sinh lớp 4 (10 tuổi), khả năng quan sát của các em bước đầu đã mang tính khái quát hóa, trừu tượng hóa hơn những học sinh lớp 1,2,3 song tư duy trực quan cụ thể vẫn còn trong hoạt động tư duy của các em ở lứa tuổi này Bằng thị giác các em quan sát đồ vật một cách trực diện theo không gian 3 chiều, nhưng khi thể hiện bài vẽ lại trên một mặt phẳng (2 chiều), do vậy sử dụng cơ quan xúc giác hỗ trợ sẽ giúp các em nắm được bản chất đồ vật quan sát (mẫu) Quá trình này sẽ làm hiện trong não chủ thể tất cả những hình ảnh của đối tượng đã được tri giác Từ sự kết hợp quan sát đó sẽ giúp não bộ của các em ghi lại hình ảnh một cách chi tiết và cụ thể hơn phục vụ tốt việc so sánh tỉ lệ nội tại đồ vật cũng như so sánh tỉ lệ tương quan chung giữa các đồ vật

5/ Cơ sở thực tiễn

- Hiện nay khi nói đến quan sát vật mẫu trong vẽ theo mẫu nói chung và vẽ theo mẫu ở lớp 4 nói riêng hầu như chỉ giới hạn ở mức độ bày mẫu và học sinh quan sát, dẫn đến việc các em thường sao chụp một cách rập khuôn theo các bước vẽ mẫu trong sách giáo khoa hoặc của giáo viên (tuy giáo viên đã nhắc nhở phải thể hiện bài vẽ theo mẫu theo góc nhìn của mình)

- Để quá trình quan sát được nhẹ nhàng hơn, diễn ra một cách tự nhiên, lấy học sinh làm trung tâm, chủ thể của hoạt động này, việc giúp học sinh tiếp cận và “thân thiện” với những vật mẫu có dạng hình khác nhau là góp phần giúp các em ghi nhớ

hỡnh dỏng vật mẫu ỏp dụng trũ chơi học tập sử dụng nhiều giỏc quan ở bước này

là một điều mang lại hiệu quả thiết thực cho tiết học vẽ theo mẫu của học sinh lớp 4

6/Thực trạng

Trong điều kiện thực tế hiện nay, việc dạy học lấy học sinh làm trung tõm là kim chỉ nam của cỏc phương phỏp dạy học ở tiểu học Song để thực hiện được diều

đú đũi hỏi người giỏo viờn phải chuẩn bị bài dạy một cỏch cụng phu trong đú đồ dựng dạy học chiếm vai trũ quan trọng Là một trường Tiêủ học nằm giữa thị trấn nhng đời sống ngời dân còn nghèo nàn, khó khăn, chỉ biết làm và đủ ăn trong ngày Ngời dân còn thiếu thốn đủ thứ trong cuộc sống hàng ngày Các em cha có điều kiện để tiếp xúc với các đồ vật mang tính nghệ thuật(lọ hoa, chậu cảnh đẹp và các

đồ gốm mĩ nghệ khác) Do vậy việc cho cỏc em làm quen và tiếp xỳc một cỏch sõu sỏt nhất sẽ giỳp cỏc em cú cỏi nhỡn đỳng đắn và từ đú phỏt huy úc tưởng tượng, sỏng tạo khi thực hiện những bài vẽ theo mẫu

CHƯƠNG III

BIỆN PHÁP

GIÚP HỌC SINH “THÂN THIỆN” VỚI VẬT MẪU

THễNG QUA THỊ GIÁC VÀ XÚC GIÁC

1/ Ghi nhớ và gần gũi những đồ vật có dạng hình trụ, hình cầu, hình khối hộp.

- Mỗi học sinh phải liệt kê (vào giấy) được ít nhất 3 đồ vật trong gia đình có dạng hình khác nhau: Hình trụ, hình khối hộp, hình cầu,…

Ví dụ: Lọ hoa, trái cam, hộp đựng bút,… ( bằng chất liệu gốm, sứ, thuỷ tinh,gỗ,…)

- Mỗi học sinh phải sưu tầm ít nhất một đồ vật có dạng hình cầu hoặc hình trụ hay hình khối hộp

Lưu ý: Không phải những đối tượng được đặt cạnh nhau đều được ghi nhớ như nhau, chỉ những cái gì liên quan đến nhu cầu, động cơ , mục đích, tâm thế, hoạt động của các em thì mới được ghi nhớ tốt hơn.

2/ Trò chơi: ĐOÁN VẬT

Ap dụng trong hoạt động quan sát- nhận xét

a/Mục tiêu: giúp học sinh tiếp cận, quan sát vật mẫu một cách nhẹ nhàng thông qua

cơ quan xúc giác, phát huy khả năng phán đoán

b/ thiết bị

- Túi vải màu sẫm kích thước: 30x50 cm

- 8 đồ vật: 2 lọ hoa sứ có dạnghình trụ có kiểu dáng khác nhau

2 loại trái cây có dạng hình cầu

2 cái ly sứ (không quai) có dạng hình trụ kiểu dáng khác nhau

2 khối hộp chữ nhật kích thước khác nhau

2 cái chai thuỷ tinh có dạng hình trụ nhưng khác nhau về kiểu dáng

Lưu ý: Đồ vật (1 hoặc 2 đồ vật) sẽ được dùng làm mẫu vẽ trong bài học.

c/ Chuẩn bị

- Chọn 2 đội chơi (Mỗi đội 4 học sinh)

- Cho 4 đồ vật (mỗi thứ một vật) vào túi vải

- Thời gian chơi: 1 phút

d/ Cách chơi

- Đội thứ nhất chia thành 2 nhóm (đặt tên nhóm) : nhóm thứ nhất 2 học sinh miêu

tả sẽ luồn tay vào túi vải và miêu tả hình dáng, đặc điểm, tính chất,… của vật Nhóm thứ 2 học sinh sẽ đoán vật được miêu tả đó, khi nào đúng ghi lên bảng thì nhóm thứ nhất sẽ miêu tả vật tiếp theo

- Mỗi lần đoán đúng được ghi 10 điểm

- Thời gian sẽ chấm dứt khi hết 1 phút

* Đội thứ 2 thực hiện như đội thứ nhất với những đồ vật khác kiểu dáng

- Giáo viên và học sinh dưới lớp chấm diểm và công bố đội thắng Từ đó yêu cầu học sinh nhấn mạnh những đặc điểm và hình dáng của đồ vật sẽ làm vật mẫu

Lưu ý: đây là một trò chơi đòi hỏi sự linh hoạt và chuẩn bị kĩ lưỡng kịch bản của giáo viên, nÕu không sẽ dẫn đến sự lúng túng khi tham gia trò chơi.

3/ Góc trưng bày

- Tạo góc trưng bày những sản phẩm (vật mẫu) của giáo viên cũng như học sinh sưu tầm

+Sắp xếp góc trưng bày theo hình dạng của đồ vật:

Ví dụ: Kệ để đồ vật hình trụ riêng với các kệ đồ vật có hình dạng khác.

- Sắp xếp thêi gian biểu để hoc sinh quan sát và bổ sung đồ vật 1 lần / tháng *Lưu ý: Có thể sử dụng một góc của phòng Liên đội để làm phòng trưng bày

CHƯƠNG IV

KẾT QUẢ

- Học sinh thật sự thân thiện với những đồ vật xung quanh, luôn say mê tìm tòi, khám phá, sưu tầm những đồ vật gần gũi với cuộc sống của các em

- Học sinh đam mê hơn phân môn Vẽ theo mẫu nói riêng và Mĩ thuật nói chung

- Tạo thói quen luôn phát huy hết các giác quan để quan sát sự vật ở học sinh

- Kết quả cụ thể:

Biểu hiện

cụ thể

NĂM HỌC

2007 - 2008 2008 - 2009 2009 - 2010

khung hình

vẽ được hình

bằng các nét

phác trong

khung hình

Bài vẽ gần

giống về mẫu

dáng, tỉ lệ.

HS có kết

quả đặc biệt

3

\

CHƯƠNG VI

BÀI HỌC KINH NGHIỆM

- Những sự vật học sinh được tiếp cận một cách “thân thiện” sẽ phá vỡ ngăn cách

và tạo nên sự gần gũi khi các em quan sát sự vật ấy

- Sự thường xuyên quan sát những đồ vật xung quanh trong cuộc sống hàng ngày

là một yếu tố giúp học sinh thực hiện tốt quá trình quan sát mẫu trong bài vẽ theo mẫu

- Sự “thân thiện và gần gũi” giữa học sinh và các đồ vật xung quanh sẽ giúp các em thể hiện bài vẽ có hồn và sinh động hơn

KIẾN NGHỊ

Sau đây là những kiến nghị đến cấp trên:

Cung cấp, bổ sung những vật mẫu bằng những chất liệu khác nhau có tính

mô phạm và tính nghệ thuật, để phục vụ tốt những tiết vẽ theo mẫu và làm phong phú mẫu vẽ trong các trường học

NHỮNG TÀI LIỆU VÀ WEBSITE THAM KHẢO

- Mĩ thuật và phương pháp dạy học mĩ thuật ở tiểu học (NXBGD – tác giả Nguyễn Lăng Bình).

- Sư phạm học tiểu hoc (NXBGD – tác giả: Nguyễn Đình Chính, Nguyễn Văn Luỹ, Phạm Ngọc Uyển)

- Hình hoạ căn bản (NXBVHTT – tác giả: Lê Thanh Lộc)

- www.eboot.com.vn

- www.wikipedia.org.vn