Đổi mới hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Mai Thủy
1 PHẦN MỞ ĐẦU
Trang 31.1 Lý do chọn đề tài
Khi nhắc tới Tiếng Anh, người ta nghĩ ngay đó là ngôn ngữ toàn cầu: là ngônngữ chính thức của hơn 53 quốc gia và vùng lãnh thổ, là ngôn ngữ chính thức của
EU và là ngôn ngữ thứ 3 được nhiều người sử dụng nhất chỉ sau tiếng Trung Quốc
và Tây Ban Nha (Trung quốc có số dân hơn 1 tỷ người) Các sự kiện quốc tế, các
tổ chức toàn cầu,… cũng mặc định coi tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp
Ngoài ra, tiếng Anh được hơn 400 triệu người trên toàn thế giới dùng làm
tiếng mẹ đẻ, hơn 1 tỷ người dùng tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai (theo Wikipedia),
những quốc gia phát triển có thu nhập đầu người cao nhất trên thế giới đều sử dụngthành thạo tiếng Anh, hoặc được sử dụng phổ biến, được dạy là môn học trong nhàtrường…
Đối với Việt Nam, một nước đang đứng trước thời đại phát triển, mở rộng ra với cánh cửa toàn cầu hoá, việc dạy học môn Tiếng Anh trong nhà trường hết sức quan trọng Với các bạn học sinh, sinh viên, những thế hệ tương lai của đất nước, việc học tiếng Anh lại càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết Hiểu được điều đó,
hệ thống giáo dục của Việt Nam đã đưa tiếng Anh là môn học bắt buộc trên ghế nhà trường từ những năm tiểu học Song song với việc chú trọng dạy học môn Tiếng Anh cho học sinh thì việc đổi mới đồng bộ hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh cũng là một yếu tố quan trọng
Đổi mới hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đáp
ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục “Phương pháp giáo dục phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và
ý chí vươn lên” Với mục tiêu giáo dục phổ thông là “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng
và bảo vệ tổ quốc” Chương trình giáo dục phổ thông của Bộ trưởng Bộ Giáo dục
và Đào tạo cũng đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
Trang 4của học sinh, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện từng lớp học, bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh” Phương pháp dạy học dự
án được xem là phương pháp dạy học tích cực do nhà triết học người Mỹ John
Dewey (1859 - 1952) khởi xướng Với học thuyết “learning by doing” (học thông
qua hành động), Dewey chủ trương dạy cho học sinh phương pháp học tập thôngqua việc xây dựng một dự án cụ thể và tìm những giải pháp hợp lý để đưa dự ánđến thành công Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trungtâm, thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiệnthực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sảnphẩm của chính mình Ngày nay, phương pháp dạy học theo dự án lại được vậndụng nhiều ở các nước có nền giáo dục phát triển và gần đây là ở Việt Nam Trongdạy học tiếng Anh thì phương pháp này được đánh giá là hiệu quả vì thông quaviệc thực hiện dự án (Project), học sinh được nắm bắt kĩ năng ngôn ngữ và sử dụngngoại ngữ trong hoạt động giao tiếp bằng chính năng lực giao tiếp của mình
Là một giáo viên dạy tiếng Anh, tôi luôn đặt cho mình những câu hỏi: Giáoviên cần chuẩn bị những gì cho một giờ dạy học dự án? Làm thế nào để các emhọc sinh thực hiện được một dự án thực sự có hiệu quả? Những tiêu chí đánh giámột dự án học tập của học sinh là gì? Làm thế nào để lựa chọn phương pháp dạyhọc phù hợp và có hiệu quả ? Làm thế nào để lựa chọn phương pháp và hình thức
tổ chức dạy học có thể giúp học sinh học tập với niềm say mê, hứng thú, khát khaotìm tòi khám phá; Lĩnh hội tri thức trong các hoạt động học tập tích cực, chủ động,sáng tạo, theo phương pháp khoa học; Học trong tương tác, trong việc hình thànhcác quan hệ hợp tác, thân thiện, cùng nhau giải quyết các nhiệm vụ học tập? Việcdạy dạy một bài tập dự án vẫn còn bộc lộ những vấn đề cần phải tiếp tục hoànthiện để việc triển khai có hiệu quả sâu rộng góp phần nâng cao chất lượng dạy vàhọc bộ môn này Từ những lí do trên cùng với kinh nghiệm trong dạy học, tôi xin
mạnh dạn lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Biện pháp dạy học có hiệu quả dạng bài
tập dự án Tiếng Anh cho học sinh lớp Bốn góp phần nâng cao chất lượng môn tiếng Anh ở trường Tiểu học”.
Trang 51.2 Điểm mới của đề tài:
Điểm mới của đề tài là tập trung mô tả, đánh giá, phân tích thực
trạng việc áp dụng phương pháp dạy học dự án đối với môn tiếngAnh tiểu học
Đề xuất cách hướng dẫn học sinh làm đề cương dự án vàcách đánh giá
Lựa chọn, hình thành một hệ thống hướng dẫn và câu hỏi gợi ý làm dự án ởcác chủ điểm bài học trong chương trình tiếng Anh Tiểu học đạt mục tiêu về kiếnthức, kĩ năng và thái độ
Bước đầu nghiên cứu sử dụng phương pháp dạy học dự án để đổi mới kiểm trađánh giá môn Tiếng Anh đối học sinh lớp 4 Ngoài ra các dự án học tập còn được
sử dụng trong các mục đích khác của môn học
1.3 Phạm vi áp dụng của đề tài:
Do quỹ thời gian hạn hẹp nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu trong việc dạyhọc môn Tiếng Anh cho học sinh lớp 4, theo chương trình sách Tiếng Anh của BộGiáo dục & Đào tạo ban hành, áp dụng tại trường Tiểu học mà tôi đang công tác
Trang 62 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng của việc dạy học các dạng bài tập dự án Tiếng Anh lớp Bốn ở trường Tiểu học tôi đang công tác:
2.1.1 Những thuận lợi:
Trường Tiểu học tôi đang công tác hiện nay thuộc vùng tương đối thuận lợitrên địa bàn huyện, trường được UBND Tỉnh công nhận trường đạt chuẩn Quốcgia mức độ 2 Do vậy cơ sở vật chất nhà trường tương đối đảm bảo, có một phòngngoại ngữ riêng với đầy đủ trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc dạy học TiếngAnh nói chung và dạy học các bài tập dự án nói riêng Ngoài ra trường còn có đủcác thiết bị nghe nhìn khác như đài đĩa, máy chiếu, màn hình 52in,…
Ban giám hiệu rất quan tâm, chú trọng công tác dạy học Tiếng Anh trong nhàtrường Ngoài việc tham mưu mua sắm cơ sở vật chất phục vụ dạy học Tiếng Anh,ban giám hiệu đã tạo điều kiện cho các giáo viên dạy Tiếng Anh trong nhà trườnghọc tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; tham gia các đợt tập huấn doPGD tổ chức; chú trọng đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng,…
Từ năm học 2016 – 2017 đến nay, nhà trường cũng đã tổ chức cho học sinh họctăng cường Tiếng Anh để nâng cao kỹ năng nghe nói bổ trợ cho các bài học dự ánđạt hiệu quả
Trường có 3 giáo viên tham gia dạy môn Tiếng Anh cho tất cả các khối lớp.Các giáo viên đều đạt trình độ Đại học chuyên ngành Tiếng Anh, trình độ nănglực Tiếng Anh cấp độ B2 theo khung tham chiếu chung Châu Âu về ngôn ngữ.Hầu hết giáo viên đều yêu nghề, nhiệt tình trong công tác, luôn tìm tòi nhiều biệnpháp dạy học để nâng cao chất lượng; có nhiều cố gắng đổi mới phương phápgiảng dạy phù hợp với các đối tượng học sinh Trong những năm qua, được nhàtrường luôn tạo điều kiện cho giáo viên Tiếng Anh được bồi dưỡng, tập huấnphương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng dạy học nên tất cả giáo viên trongtrường đều được tiếp cận với phương pháp dạy học tích cực, cùng với các thiết bị,
đồ dùng dạy học hiện đại đã được trang bị
Trường có 100% số học sinh từ khối lớp 1 đến khối lớp 5 tham gia học TiếngAnh Phần lớn các em chăm ngoan, tích cực, tự giác trong học tập; thích học môn
Trang 7Tiếng Anh, thích được trải nghiệm, sáng tạo trong các hoạt động… Học sinh rấthứng thú trong việc dạy học các bài tập dự ánTiếng Anh
Phần lớn phụ huynh học sinh nhận thức được tầm quan trọng của môn học nên
đã tạo mọi điều kiện cho con em như mua đầy đủ sách vở, đồ dùng phục vụ mônhọc Tiếng Anh, cho con em tham gia đầy đủ các hoạt động liên quan đến mônTiếng Anh như tham gia ngoại khóa Tiếng Anh do nhà trường tổ chức, tham giahát múa, kể chuyện bằng Tiếng Anh do Liên đội tổ chức,…
2.1.2 Những khó khăn:
Ngoài những thuận lợi nêu trên thì việc dạy học các dạng bài tập dự án TiếngAnh lớp Bốn trong trường chúng tôi vẫn gặp không ít những khó khăn
* Về phía giáo viên
Giáo viên tuy có nhiều cố gắng trong việc sử dụng bài tập dự án vào bài dạycủa mình theo hướng tích cực hóa các hoạt động của học sinh, nhưng giáo viên chỉ
áp dụng được một số bài, một số tiết dạy và một số bộ phận học sinh Việc sử dụngbài tập dự án trong giờ dạy là rất khó khăn và mất nhiều thời gian nên đầu tư vàocác tiết dạy bài tập dự án, tìm tòi những phương pháp giảng dạy phù hợp với từngđối tượng học sinh còn ít nên chất lượng và hiệu quả dạy bài tập dự án chưa thực
sự như mong muốn Nhiều hoạt động chỉ mới được sử dụng có tính hình thức chưađược đầu tư, chuẩn bị đúng mức và triển khai đúng quy trình nên chưa đạt hiệu quảcao Giáo viên ít có thời gian quan tâm đến các đối tượng học sinh còn yếu để tạođiều kiện, hướng dẫn và hỗ trợ cho các em được tham gia vào hoạt động
* Về phía học sinh
Ngoài những học sinh yêu thích, tự tin tham gia vào các hoạt động dự án vẫncòn không ít học sinh cảm thấy không thích học hoặc cảm thấy khó khăn khi thựchiện bài tập Một số em có biết nhưng không dám nói vì sợ bị mắc lỗi Một số emkhác không dám giơ tay phát biểu vì sợ nói sai bị các bạn cười, cô giáo chê
Học sinh học tập thụ động, chủ yếu chỉ nghe và làm theo thầy cô giáo, chưathực sự tự giác, chủ động tích cực trong hoạt động
Một bộ phận học sinh không nghiêm túc trong giờ học, ít tham gia thảo luậnnhóm cùng các bạn, một số em bị tác động bởi ngoài xã hội như: trò chơi điện tử,chát … Học sinh chưa chăm học, chưa tự giác trong học tập, chưa có ý thức tự học
Trang 8* Về phía phụ huynh
Một số phụ huynh cho rằng con em mình chỉ cần học giỏi các môn nhưToán, Tiếng Việt là được, chứ chưa thực sự quan tâm đến việc học tiếng Anh củacon em mình
Một số phụ huynh chưa thấy được tầm quan trọng của việc học bộ môn tiếng Anh nên chưa có đầu tư đúng mức; ít quan tâm đến vấn đề học tập củacon em Đa số phụ huynh học sinh không biết tiếng Anh nên con học được cái gì
và không học được cái gì bố mẹ cũng không biết Thậm chí có phụ huynh khôngcho con mua sách tiếng Anh để học, giấy và các thiết bị để thực hành bài tập dự án
* Về phía nhà trường
Trong những năm qua, nhà trường cũng đã chú trọng nhiều đến việc dạy họctiếng Anh Tuy nhiên trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học tiếng Anh còn hạnchế, sách tham khảo, các loại từ điển, tranh ảnh và các đồ dùng khác còn ít, chưatạo được cho các em sân chơi để phát huy hết hiệu quả các bài tập dự án
2.1.3 Điều tra khảo sát:
Trước những thuân lợi, khó khăn như đã nêu ở trên, bản thân tôi tiến hànhđiều tra, khảo sát như sau:
Qua tổ chức một hoạt động sử dụng bài tập dự án ở lớp 4A, 4B đầu năm học
với chủ đề “Make a birthday card Then tell the class about it” ở Unit 4: When’s
your birthday?- Lesson 3 (Activity 6); sách Tiếng Anh 4, tôi nhận thấy kết quả như
sau:
Lớp
TSHS
Học sinh thực hiện và trình bày được nội dung về thiệp sinh nhật mà mình tặng cho bạn trong ngày sinh nhật
Học sinh chưa giới thiệu và trình bày được nội dung về thiệp sinh nhật mà mình tặng cho bạn trong ngày sinh nhật
Trang 9Do giáo viên chưa có sự đầu tư đúng mức cho hoạt động dạy dạng bài tập dự
án Tiếng Anh như chưa có sự chuẩn bị bài kĩ lưỡng, khi tổ chức hoạt động chưahướng dẫn một cách cụ thể, giao việc rồi cho học sinh đem về nhà, thiếu sự kiểmsoát kết quả, thiếu sự động viên, khích lệ các em…
Do trình độ các em chênh lệch nhau dẫn đến những học sinh tiếp thu nhanh,mạnh dạn chăm chỉ, tích cực được giáo viên quan tâm, còn các em rụt rè, nhútnhát, chây lười ít được quan tâm Một số học sinh thiếu chú ý trong giờ học, chưahợp tác một cách tích cực
Do điều kiện về CSVC chưa đảm bảo để học sinh thực hiện các bài tập dự án
Do sự phối kết hợp giữa các lực lượng giáo dục chưa chặt chẽ
2.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học bài tập dự án Tiếng Anh trong trường tiểu học.
Dạy học dự án là một phương pháp dạy học lấy hoạt động của học sinh làmtrung tâm, hướng học sinh đến việc lĩnh hội kiến thức và kĩ năng thông qua việcgiải quyết vấn đề, mô phỏng những hoạt động có thật của đời sống xã hội Hơn thếnữa, học theo dự án là một hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho học sinh tổnghợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tếcuộc sống từ đó giúp các em cảm thấy tự tin hơn trong giao tiếp nhất là giao tiếpvới người nước ngoài Qua đó nó cũng rèn luyện cho học sinh kỹ năng nghe, nói,
và là hai kỹ năng quan trọng nhất trong chương trình tiếng Anh tiểu học Vì vậy,
để dạy học các dạng bài tập dự án Tiếng Anh lớp Bốn đạt hiệu quả tôi đã thựchiện một số giải pháp:
2.2 1 Giáo viên đứng lớp, trực tiếp giảng dạy bài tập dự án phải chuẩn bị đầy
đủ các điều kiện và tổ chức dạy học các hoạt động hợp lí:
Bước 1: Giáo viên cần lập dự án để học sinh thực hiện
Có thể hiểu đây là bước chuẩn bị của giáo viên và học sinh nhưng chủ yếu làcủa giáo viên trước khi học sinh bắt tay vào thực hiện dự án Bước này có vai tròlớn trong việc quyết định đến sự thành công của toàn bộ dự án Đa số giáo viênđều nghĩ rằng khi dạy các bài tập dự án rất khó khăn và mất nhiều thời gian chonên có chăng thì cũng chỉ mang tính hình thức, chưa thực sự hiệu quả Vì vậy việclập kế hoạch dự án rất quan trọng
Trang 10Lập kế hoạch dự án bao gồm các nhiệm vụ sau:
Nhiệm vụ 1: Xác định chủ đề và mục tiêu của dự án.
Khi xác định chủ đề và mục tiêu dự án, giáo viên phải hướng dẫn học sinhxác định rõ cần đạt được những kiến thức, kĩ năng, thái độ nào qua dự án này Tổchức thực hiện dự án có thực sự là cách tốt nhất để đạt được mục tiêu của mìnhhay không?
Ví dụ: Ở Unit 2: I’m from Japan.; sách Tiếng Anh 4, - Lesson 3 – Activity 6: Project “ Select a country: Australia/ America/ England/ Japan/ Malaysia/ Vietnam Make a name card and draw the flag Then show it to your class
Nhiệm vụ 2: Thiết lập ý tưởng dự án.
Mỗi chủ điểm được chọn sẽ là một bài tập tình huống mà người học phảigiải quyết bằng kiến thức theo nội dung bài học và kinh nghiệm bản thân Chủđiểm đó phải là vấn đề hướng đến thế giới thật, phát sinh nhiều giả thuyết, cần sự
nỗ lực giải quyết của nhiều người, phù hợp với mục tiêu học tập.Như ở ví dụ nêutrên ở nhiệm vụ 1, học sinh phải định hướng trong đầu mình đất nước nào mà các
em muốn hướng đến để thực hiện nhiệm vụ của các em
Nhiệm vụ 3: Định hướng dự án theo các câu hỏi.
Trang 11Các câu hỏi định hướng sẽ cung cấp cho học sinh một cái nhìn xuyên suốt dự
án, đồng thời giúp các em phát triển tư duy ở các cấp độ Câu hỏi hướng dẫn triểnkhai dự án tạo ra sự cân bằng giữa việc thấu hiểu nội dung và việc khám phánhững ý tưởng hấp dẫn khiến việc học trở nên phù hợp với học sinh Ở mức độthấp, giáo viên yêu cầu học sinh biết, nhớ, lập lại và liệt kê thông tin Mức độ caohơn yêu cầu học sinh có thể phát triển kỹ năng đánh giá, phê bình, giải quyết, sángtạo và đề xuất Mỗi một mức độ xây dựng trên tính phức tạp của mức độ trước đó.Các câu hỏi được sử dụng giúp người học tư duy khác nhau ở mỗi mức độ
Ví dụ: Câu hỏi định hướng làm dự án Bài 6 - Sách tiếng Anh 4.
Unit 6: Where’s your school?
Project: Make a card about your friend’s school and class
What’s your friend’s name?
What the name of your friend’s school?
Where’s his/ her school?
What class is he/ she in?
Nhiệm vụ 4: Lập kế hoạch đánh giá.
Việc đánh giá cần tập trung vào các khâu cụ thể như:
- Học sinh hướng đến các mục tiêu học tập như thế nào?
- Học sinh sử dụng những kĩ năng tư duy nào?
- Học sinh tích hợp và sử dụng thông tin mới hiệu quả đến mức nào?
- Điều gì thúc đẩy động cơ người học?
- Hiệu quả của các hoạt động can thiệp đặc biệt?
Bước 2: Giáo viên cần chuẩn bị tốt các điều kiện có thể để đánh giá sản phẩm của học sinh
Tự mình thực hiện công việc (ví dụ: tạo một mẫu sản phẩm học sinh) để bạn
có thể xác định các kỹ năng cần được đánh giá, bảo đảm các kỹ năng mà bạn xácđịnh sẽ đáp ứng những mục tiêu của bạn
Giới hạn số lượng kỹ năng, để bạn có thể quan sát tất cả trong quá trình làmviệc của học sinh hoặc đánh giá tất cả trên sản phẩm học sinh
Nếu có thể, hãy nhờ các đồng nghiệp và học sinh giúp bạn suy nghĩ vềnhững kỹ năng quan trọng bao gồm trong quá trình làm việc hay trong sản phẩm