chuyên đề phương pháp tổ chức dạy học theo nhóm ( tài liệu bdtx nd 2)

Theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về đánh giá học sinh tiểu học: Năng lực tự học và giải quyết vấn đề được biểu hiện cụ

PHÒNG GD&ĐT LỆ THỦY CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH XUÂN THỦY Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM ( TÀI LIỆU BDTX ND 2)

1/ Khái niệm “Tự học”

“Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệmbằng hành động của mình, tự thể hiện mình Tự học là tự đặt mình vào tình huống học,vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giảipháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”

Theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo ban hành quy định về đánh giá học sinh tiểu học: Năng lực tự học và giải

quyết vấn đề được biểu hiện cụ thể như sau: khả năng tự thực hiện nhiệm vụ học cá

nhân trên lớp, làm việc trong nhóm, lớp; khả năng tự học có sự giúp đỡ hoặc không cầngiúp đỡ; tự thực hiện đúng nhiệm vụ học tập; chia sẻ kết quả học tập với bạn, với cảnhóm; tự đánh giá kết quả học tập và báo cáo kết quả trong nhóm hoặc với giáo viên;tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời của bạn, giáo viên hoặc người khác; vận dụng những điều

đã học để giải quyết nhiệm vụ trong học tập, trong cuộc sống; phát hiện những tìnhhuống mới liên quan tới bài học hoặc trong cuộc sống và tìm cách giải quyết

Như vậy khái niệm tự học ở đây được hiểu là hoạt động tự lực của HS để chiếmlĩnh tri thức khoa học đã được qui định thành kiến thức học tập trong chương trình vàSGK với sự hướng dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp của GV thông qua các phương tiện họctập như tài liệu tự học có hướng dẫn, tài liệu tra cứu, giáo án điện tử, Hoạt động tự họccủa HS có nhiều khâu, nhiều bước, được tiến hành thông qua các hoạt động học tập củachính bản thân họ Đây là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức khoa họcbằng hành động của chính mình hướng tới những mục đích nhất định Vì vậy, quá trình

tổ chức dạy học phải làm cho hoạt động học của HS chuyển từ trạng thái bị động sangchủ động HS biết tự sắp xếp, bố trí các công việc sẽ tiến hành trong thời gian tự học,biết huy động các điều kiện, phương tiện cần thiết để hoàn thành từng công việc, biết tựkiểm tra, tự đánh giá kết quả hoạt động tự học của chính mình

2/ Tự học có vai trò, ý nghĩa quan trọng đối với học sinh tiểu học:

- Tự học là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học Từ lâu các nhà sư phạm đãnhận thức rõ ý nghĩa của phương pháp dạy tự học Trong quá trình hoạt động dạy học,giáo viên không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ những tri thức có sẵn, chỉ cần yêu cầuhọc sinh ghi nhớ mà quan trọng hơn là phải định hướng, tổ chức cho học sinh tự mìnhkhám phá ra những tri thức Giúp học sinh không chỉ nắm bắt được tri thức mà còn biếtcách tìm đến những tri thức ấy và vận dụng tri thức vào cuộc sống hằng ngày

- Bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học là cách tốt nhất để tạo ra niềm vui,hứng thú và động lực mạnh mẽ cho quá trình học tập, giúp cho học sinh tích cực, chủđộng, sáng tạo hơn Từ đó góp phần hình thành ở học sinh những phẩm chất tốt đẹp phùhợp với xã hội hiện đại: đó là sự năng động, sáng tạo, thích ứng tốt.

- Hoạt động tự học giúp học sinh thu nhận được kiến thức dưới sự hướng dẫntrực tiếp của giáo viên trở nên vững chắc, sâu sắc, tạo ra cơ sở để vận dụng kiến thức đóvào thực tiễn học tập

- Tự học tốt ở cấp tiểu học giúp cho học sinh học tập tốt ở các cấp học cao hơn vàgiúp các em lớn lên có thể chủ động học tập suốt đời Nếu rèn luyện cho người học cóđược phương pháp, kĩ năng tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học vào thựctiễn thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, nhờ đó kết quả học tập sẽ ngày càng được nângcao

3/ Quá trình tự học của học sinh cần tuân thủ một số yêu cầu sau:

Tự học là một hình thức học Vì vậy hoạt động tự học cũng phải có mục đích, nộidung và phương pháp phù hợp Hình thức tự học đối với học sinh tiểu học cần có sự tổchức, hướng dẫn của giáo viên, vừa phải đảm bảo thực hiện đúng quan điểm dạy họchiện đại vừa phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học

Bảo đảm hình thành ở học sinh kĩ năng tự học từ thấp lên cao, tự học từng phầndưới sự hướng dẫn của giáo viên cho đến tự học hoàn toàn

Bảo đảm cho giáo viên thu nhận thông tin phản hồi về kết quả học tập của học sinhsau quá trình tự học và giúp đỡ điều chỉnh nhịp độ học tập của HS khi cần thiết

Với học sinh tiểu học, tự học được biểu hiện trên một số vấn đề sau đây:

- Tự giác thực hiện các hoạt động cá nhân, tự mình chiếm lĩnh kiến thức bài học,luyện tâp, thực hành để hình thành và phát triển các kĩ năng, năng lực Biết tìm kiếm sự

hỗ trợ từ bạn bè, thầy cô để hoàn thành nhiệm vụ học của bản thân

- Chủ động tham gia vào các hoạt động động cặp đôi, nhóm lớn,

- Tự kiểm tra, đánh giá kết quả của bạn thân và các bạn trong nhóm, trong lớp

4/ Cách thức tổ chức dạy học giúp học sinh tự học:

Để học sinh có thể tự học, trước hết người giáo viên phải thay đổi cách dạy, thayđổi tài liệu học và các điều kiện dạy học cho phù hợp Thực tế dạy học giáo viên phảitrải qua ba bước là: Chuẩn bị giáo án (thiết kế bài học), dạy học trên lớp, kiểm tra, đánhgiá Để thực hiện ba bước này theo hướng phát triển năng lực cho học sinh nói chung vàkhả năng tự học nói riêng, người giáo viên cần lưu ý:

4.1 Thiết kế bài học:

a Xác định mục tiêu: việc xác định mục tiêu giáo viên không chỉ căn cứ vào trình

độ chung của cả lớp mà phải chú ý đến từng nhóm đối tượng học sinh, cần tính toán độkhó của nhiệm vụ học tập sao cho phù hợp với học sinh Cần chú ý sự hợp lí giữa trang

bị tri thức, kĩ năng với việc dạy cho học sinh cách tư duy và phương pháp tự học

b Xây dựng nội dung bài học:

Một bài học thiết kế theo hướng tổ chức tự học cho học sinh thì hoạt động củahọc sinh phải là chủ đạo Giáo viên chỉ là người tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ khi cầnthiết Sau khi nghiên cứu bài học, giáo viên cần tiến hành một số việc sau:

Xác định trọng tâm, chuẩn kiến thức kĩ năng của bài học, sắp xếp các nội dungbài học bằng các hoạt động học hợp lí

Bổ sung nội dung, kiến thức bằng số liệu mới, cập nhật các thông tin phù hợp vớiđịa phương, gắn liền với cuộc sống của các em học sinh

Xác định thời gian hợp lí tương ứng với nội dung và trình độ của học sinh

c Lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học và đồ dùng dạy học:

Việc lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học và đồ dùng dạy học là một khâuhết sức khó khăn, phức tạp đòi hỏi giáo viên phải căn cứ vào mục tiêu, nội dung bàihọc, đặc điểm học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường Để học sinh tự học,giáo viên cần chú ý:

- Tập trung vào hoạt động tự học của cá nhân (đọc thông tin, làm bài tập, nhớ lại,ghi chép…) các hoạt động cặp đôi (trao đổi, chia sẻ, luân phiên hỏi và trả lời, kiểm trakết quả…) và hoạt động trong nhóm (thảo luận, báo cáo…)

- Suy nghĩ để tạo ra các tình huống có vấn đề nhằm kích thích hứng thú của họcsinh hoặc đào sâu kiến thức (các câu hỏi “Tại sao?”, các yêu cầu phản biện…)

- Chuẩn bị các câu hỏi khơi dậy tư duy hoặc hệ thống câu hỏi gợi ý khi học sinhgặp khó khăn

- Chuẩn bị hệ thống bài tập và nhiệm vụ học tập nhằm tổ chức học sinh tự học(phiếu học tập, phiếu chỉ dẫn,…)

4.2 Tổ chức dạy học trên lớp:

Để học sinh có động lực học tập và tham gia với tinh thần tích cực, tự giác, hứngthú, vào đầu tiết học, giáo viên có thể tổ chức trò chơi, tạo tình huống có vấn đề cần giảiquyết, nêu mục tiêu, nhiệm vụ học tập mà các em phải hoàn thành

Phối hợp nhuần nhuyễn hoạt động của thầy và hoạt động của học sinh:

 Tạo tình huống để HS rõ vấn đề,

thấy cần giải quyết

 Nghe, tiếp thu, chuyển mâu thuẫn bênngoài thành mâu thuẫn bên trong, có nhucầu giải quyết mâu thuẫn

 Giao nhiệm vụ học tập (đặt câu

hỏi, ra bài tập )

 Tiếp nhận nhiệm vụ học tập qua câu hỏi,bài tập

 Hướng dẫn HS hoạt động (đọc Tài

liệu hướng dẫn học, nghiên cứu tài

liệu tham khảo, tổ chức thảo luận,

 Đọc Tài liệu hướng dẫn học, tái hiện, suynghĩ, sáng tạo, trả lời câu hỏi thảo luận

 Theo dõi sự tự học của các em, tổ

chức nhóm thảo luận, đặt các câu

hỏi bổ sung khi cần thiết

 Phát huy tính tính tích cực, sự nỗ lực sángtạo, trao đổi với bạn bè, hỏi thầy giáo đểthảo luận để giải quyết các nhiệm vụ họctập

4.3 Phối hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học:

1 Diễn giảng nêu vấn đề - Tạo ra tình huống có vấn đề

- Giáo viên và học sinh cùng giải quyết vấn

- Viết tóm tắt, lập sơ đồ, biểu bảng

3 Thảo luận nhóm - HS chia thành nhiều nhóm nhỏ để thảo luận

một vấn đề do giáo viên nêu lên

- Đại diện các nhóm trình bày trước lớp

- Giáo viên tổng kết, bổ sung

4 Phương pháp trực quan - Xem các phương tiện trực quan

- Thảo luận, nêu ý kiến

5 Làm bài tập thực hành - Làm bài tập thực hành

- Thảo luận, kết luận

6 Tổ chức cho HS thuyết trình, báo

cáo

- HS báo cáo một vấn đề đã được chuẩn bịtrước

- Cả lớp nghe, trao đổi thảo luận

- Giáo viên hỗ trợ, giúp đỡ học sinh chốtkiến thức

4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập:

- Bên cạnh kiểm tra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, cần chú trọng kiểm tra năng lực độclập, sáng tạo, năng lực tự học của học sinh

- Đánh giá kết quả học tập theo các tiêu chí: Độc lập, sáng tạo

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của trò

5/ Dạy học theo nhóm

“Trong thời đại ngày nay, khi khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển thì yêu cầu làmviệc theo nhóm là cần thiết hơn bao giờ hết Làm việc theo nhóm có thể tập trung những mặtmạnh của từng người và bổ sung, hoàn thiện cho nhau những điểm yếu

Dạy học theo nhóm đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị kĩ lưỡng kế hoạch dạy học, lựachọn những nội dung thực sự phù hợp với hoạt động nhóm và thiết kế được các hoạt độnggiúp học sinh lĩnh hội, khám phá kiến thức mới một cách hiệu quả nhất

Tổ chức dạy học theo nhóm là một hình thức dạy học mới Đó là một trongnhững hình thức thực hiện tốt việc dạy học phát huy tính tích cực và tương tác của họcsinh Với hình thức này, học sinh được hấp dẫn, lôi cuốn vào các hoạt động học, thulượm kiến thức bằng chính khả năng của mình với sự giúp đỡ, hướng dẫn của giáo viên Phương pháp dạy học theo nhóm được sử dụng nhằm khai thác vốn kiến thức màcác em đã tích luỹ, những hiểu biết thực tế trong đời sống hoặc vận dụng kiến thức vàocuộc sống lao động sản xuất.”

6/ Những điều cần biết về tổ chức nhóm

a, Cho học sinh tự chọn nhóm

Học sinh của Liên được phép tự chọn nhóm học tập của mình khi cô giáo yêucầu Đây là hoạt động mà học sinh rất hứng thú Các nhóm nhỏ (4 đến 6 học sinh) đượchình thành dựa trên sở thích, thói quen của nhau Học sinh tự hình thành nhóm trên cơ

sở nguyện vọng Cách chia nhóm này đặc biệt phù hợp với các môn học Tự nhiên và Xãhội hay các hoạt động ngoại khoá khác

Tuy nhiên nếu quá lạm dụng hình thức này, một số học sinh cứ mãi cùng thựchiện hoạt động với nhau hoặc sẽ luôn ngồi ở một vị trí nhất định Khi học sinh đượcchọn các bạn mà em thích để cùng thực hiện hoạt động, có thể dẫn đến tình trạng kết bèphái trong lớp Việc này về lâu dài sẽ không có lợi cho nhóm theo quan điểm là một tậpthể Do vậy, mặc dù thỉnh thoảng để cho học sinh tự chọn nhóm, nhưng Liên hiểu rằng,đổi khi cô không để học sinh tự quyết định việc này

b, Chia nhóm một cách ngẫu nhiên

Liên rất thích cách chia nhóm này vì có thể thông qua trò chơi để học sinh đượckết nhóm Trò chơi phổ biến mà cô hay tổ chức cho học sinh là trò chơi Kết bạn Họcsinh xếp thành vòng tròn vừa đi vừa hát Khi cô ra hiệu lệnh “kết bạn” và yêu cầu sốngười trong nhóm, học sinh nhanh chóng co cụm lại thành các nhóm với số lượng thànhviên đúng như cô yêu cầu

Một số cách khác để chia nhóm là dùng các thẻ màu khác nhau HĐTQHS sẽphát ngẫu nhiên thẻ màu cho các bạn Những học sinh có thẻ cùng màu sẽ thành mộtnhóm Có thể thay thế thẻ màu bằng hình ảnh các con vật, tên các mùa, hay sử dụng cácphần kiến thức nào đó (ví dụ các bộ phận của cây) để chia nhóm

Đây là dạng tổ chức nhóm ngẫu nhiên, một hình thức chia nhóm công bằng chotất cả học sinh

c, Giáo viên là người chọn nhóm

Có những lúc Liên muốn chính mình là người sẽ chọn học sinh cho nhóm dểphục vụ cho các ý đồ của môn học Cách chọn nhóm này có thể phân chia thành cácloại nhóm sau:

Nhóm khả năng đa dạng: Đây là nhóm phục vụ cho các môn học tập trung vàophát triển các kĩ năng Giáo viên sẽ phân chia để trong nhóm có cả học sinh khá lẫn họcsinh yếu nhằm hỗ trợ lẫn nhau Kinh nghiệm của Liên là nên để học sinh biết rõ lí do tạisao cô lại chọn nhóm theo cách đó để học sinh trong nhóm biết cách hỗ trợ nhau trongkhi thực hiện các công việc của nhóm

Nhóm dựa trên năng lực: Khi giáo viên muốn làm việc với các nhóm học sinh cótrình độ tương đương trong mỗi nhóm thì giáo viên sẽ gộp các học sinh khá, giỏi lạicùng nhau; học sinh yếu sẽ được chia thành nhóm đồng nhất trình độ với nhau Bằngcách này, một mặt, giáo viên có thể giao thêm việc cho các nhóm khá, giỏi hoặc cónăng khiếu về lĩnh vực nào đó nhằm tăng cường thử thách, khơi gợi hứng thú và ham

mê khám phá sáng tạo của các em; mặt khác, giáo viên sẽ tập trung hướng dẫn, củng cốnhững vấn đề cơ bản cho các nhóm học yếu và đảm bảo có thời gian đầu tư vào việcthiết kế nhiệm vụ phù hợp với năng lực nhóm này Chia nhóm dựa trên năng lực tươngđương sẽ tránh được tình trạng nhóm bị thống trị bởi những học sinh khá, giỏi hoặc quámạnh mẽ

Tuy nhiên, ngay trong chính mỗi giờ học hay mỗi ngày học, tuỳ thuộc vào đặcđiểm các hoạt động, mục đích bài học mà các nhóm nên được thay đổi đa dạng, vừagiúp đạt mục tiêu, vừa làm cho học sinh không cảm thấy bị buồn chán Nguyên tắc làkhông sử dụng một phương pháp chia nhóm nhiều lần Việc thay đổi nhóm thườngxuyên cũng là cách rất tốt để học sinh học hỏi kinh nghiệm học tập và kĩ năng làm việcnhóm trong mỗi nhóm khác nhau của các bạn khác nhau Các nhóm nên thường xuyênđược thay đổi và dù chọn chia nhóm theo cách nào thì giáo viên cũng cần phải xem xétchuẩn bị kĩ càng Nguyên tắc là nhóm phải phù hợp với hoạt động được giao và hướngtới mục tiêu mà giáo viên mong muốn đạt được của hoạt động đó

Việc áp dụng đa dạng và phù hợp các cách chia nhóm của Liên đã mang lại hiệuquả rất tốt trong các hoạt động nhóm của học sinh Học sinh của Liên không nhữnghoàn thành công việc rất tốt mà còn rất hào hứng chờ đợi mỗi lần được chia nhóm lại.

7/ Các hình thức làm việc trong nhóm

Làm việc theo cặp (2 học sinh):

Tuỳ theo hoạt động học tập, có lúc học sinh sẽ làm việc theo cặp trong nhóm.Giáo viên lưu ý cách chia nhóm sao cho không học sinh nào bị lẻ khi hoạt động theocặp Nếu không giáo viên phải cho đan chéo giữa các nhóm để đảm bảo tất cả các họcsinh đều được làm việc Làm việc theo cặp rất phù hợp với những công việc như: kiểmtra dữ liệu, giải thích, chia sẻ thông tin, thực hành kĩ năng giao tiếp cơ bản (ví dụ nhưnghe, đặt câu hỏi, làm rõ một vấn đề); đóng vai Đây là quy mô nhóm đặc biệt phù hợpcho việc hợp tác Làm việc theo cặp sẽ giúp các em tự tin, mạnh dạn và tập trung tốtcho công việc nhóm Quy mô nhỏ này cũng là nền tảng cho sự chia sẻ và hợp tác trongnhóm lớn hơn sau này

Làm việc theo nhóm (từ 4 đến 6 học sinh):

Trong các giờ học của mô hình trường học mới luôn có các hoạt động cả nhómcùng hợp tác Ví dụ, sau khi học sinh tự đọc cá nhân một câu chuyện, trưởng nhóm sẽdẫn dắt các bạn trao đổi về một số vấn đề của câu chuyện đó; hoặc sau khi cá nhântrong nhóm đã đưa ra kết quả của một bài toán, nhóm sẽ cùng trao đổi về cách giải bàitoán đó; hoặc các học sinh trong nhóm cùng thực hiện một dự án nhỏ với sự chuẩn bị vàphân chia công việc rõ ràng… Nhóm là hình thức học tập phát huy rất tốt khả năng sángtạo nên hình thức này dễ phù hợp với các hoạt động cần thu thập ý kiến và phát huy tínhsáng tạo Điều quan trọng là học sinh cần phải biết mình làm gì và làm như thế nào khitham gia làm việc nhóm

Làm việc cả lớp:

Câu hỏi đặt ra là: Đã luôn ngồi học theo nhóm rồi thì học sinh có cần làm việcchung cả lớp không? Thực tế trong khi thực hiện, một số giáo viên dù để học sinh ngồitheo nhóm nhưng vẫn sử dụng cách dạy học cũ: cô giảng trước lớp rất nhiều, học tròtrật tự lắng nghe và ghi chép Cũng có trường hợp giáo viên tuyệt đối cho làm theonhóm và không làm chung cả lớp khi Hướng dẫn học không có lô gô làm việc chung cảlớp

Tuy nhiên, ngay cả khi học sinh đang làm việc cá nhân, cặp đôi hay cả nhóm, sẽ cónhững vấn đề nảy sinh như học sinh không hiểu một phần kiến thức hay hoạt động học, họcsinh có nhiều ý kiến trái chiều xung quanh một vấn đề Nếu giáo viên đi từng nhóm hỗ trợ sẽrất mất thời gian Khi giáo viên nhận thấy có vấn đề đang phổ biến trong các nhóm, giáoviên có thể dừng công việc của các nhóm lại và tập trung cả lớp, làm sáng tỏ các vấn đề cònbăn khoăn hay bàn cãi Cách làm này sẽ hiệu quả hơn, vừa không mất thời gian, vừa giúpgiáo viên kịp thời hỗ trợ cả lớp tiếp tục hoạt động Song những tình huống này không xuấthiện quá thường xuyên trong lớp học

Như vậy, việc lựa chọn hình thức làm việc nào: cá nhân, cặp đôi, nhóm hay cảlớp phụ thuộc vào yêu cầu của các loại hình hoạt động và luyện tập Việc thiết kếHướng dẫn học chỉ đưa ra một gợi ý cho việc tổ chức các hình thức hợp tác này, song giáoviên cần lưu ý là không phải luôn tuân theo thiết kế có sẵn Tuỳ vào tình hình chung của cảlớp trong từng tình huống cụ thể, giáo viên có sự thay đổi, ứng dụng linh động và phù hợp,đảm bảo tính hiệu quả cho bài học và tạo sự hứng thú cho học sinh.

8/ Vai trò của các thành viên trong nhóm

Nhiệm vụ của nhóm trưởng là người tổ chức các hoạt động, công việc cho

nhóm, sắp xếp vai trò các thành viên, đảm bảo rằng mọi thành viên đều có cơ hội đểđóng góp Ngay cả khi các thành viên đang làm việc cá nhân hoặc cặp đôi, nhóm trưởngvẫn là người tổ chức và giám sát hoạt động của cả nhóm Trong nhiều lớp học, nhómtrưởng thường hay kiêm luôn nhiệm vụ đi lấy đồ dùng học tập và tài liệu lúc đầu giờhọc Ngoài ra, nhóm trưởng là người kết nối giữa nhóm mình với nhóm khác hoặc vớithầy cô giáo Khi nhóm cần sự trợ giúp từ phía giáo viên hoặc khi báo cáo tiến độ vớigiáo viên, nhóm trưởng sẽ là người quyết định và giơ các kí hiệu cho giáo viên biết.Không nhất thiết nhóm trưởng phải là những em học sinh học khá, mạnh mẽ, có khảnăng điều khiển các bạn Mọi thành viên trong nhóm đều nên được trao cơ hội làmtrưởng nhóm Sự rèn luyện thường xuyên trong vai trò này không những làm các emhiểu và thông cảm cho nhiệm vụ trưởng nhóm mà còn giúp rèn luyện khả năng lãnh đạocủa các em

Thư kí của nhóm là người ghi chép hoặc vẽ lại nội dung trao đổi hoặc kết quả

công việc của nhóm Việc ghi chép này giúp nhóm tổng hợp công việc mình đã thựchiện, trao đổi với các nhóm khác hoặc chia sẻ trước cả lớp Để việc tổng hợp ý kiến,công việc của nhóm được thú vị và hấp dẫn với học sinh, giáo viên có thể cùng các emsáng tạo ra nhiều hình thức trình bày như tranh hoá hoặc sơ đồ hoá với các hình ảnh ngộnghĩnh Thư kí còn là người đánh dấu vào bảng tiến độ công việc đẻ giúp nhóm trưởngbáo cáo giáo viên

Các công việc của nhóm khi cần chia sẻ với nhóm khác hoặc trình bày trước cả

lớp sẽ được thực hiện bởi người thuyết trình Đây là cá nhân sẽ đại diện nhóm để trình

bày công việc đã hoàn thành của nhóm Giáo viên cần lưu ý không phải học sinh nàongay từ đầu đã biết cách thuyết trình hay cả, sự luyện tập, hướng dẫn, động viên vàquan trọng là trao cơ hội sẽ giúp khả năng thuyết trình trước đám đông – một kĩ năngcòn yếu của học sinh Việt Nam – sẽ tốt dần lên Sau mỗi hoạt động thảo luận nhóm vàđặc biệt là khi cả nhóm phải cùng nhau thực hiện một dự án trong khoảng thời gian nhấtđịnh, giáo viên cần dành thời gian cho đại diện của nhóm lên thuyết trình lại kết quả,công việc của nhóm Cách này vừa giúp giáo viên kiểm soát được được kết quả côngviệc, đông thời giúp học sinh có thể học hỏi lẫn nhau ; tạo hứng thú, thi đua và học cạnhtranh giữa các nhóm

Người thu thập tài liệu là một khái niện chưa phổ biến nhiều trong làm việc

nhóm, đây là một nhân vật mà vào những thời điểm khác nhau sẽ rời nhóm để đi thuthập tài liệu hoặc vật dụng cần cho nhóm như giấy, kéo, hồ, sách, bút màu,… Đôi khi

nếu việc thu thập tài liệu liên quan đến kiến thức, học sinh giữ vai trò này có tráchnhiệm phân nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm thu thập chứng cứ, tài liệu và tổnghợp lại phục vụ cho công việc Ví dụ, chuẩn bị cho một tiết học Địa lí về một Châu lục,học sinh phục trách phần thu thập tài liệu có thể phân chia cho các bạn tìm kiếm cácthông tin, hình ảnh về Châu lục đó cho giờ học sắp tới.

Đôi khi trong làm việc nhóm, sẽ có những học sinh nhút nhát hoặc hạn chế về nănglực có thể ngại tham gia trao đổi và hợp tác trong các công việc nhóm; và sự hăng say tronglàm việc nhóm cũng sẽ khiến học sinh không để ý tới các yếu tố về tiến độ Do vậy, mộtthành viên giữ vai trò khuyến khích sự tham gia của các bạn và/hoặc kiểm soát về thời gian

là cần thiết Tuy nhiên, học sinh này không phải chỉ chăm chăm khuyến khích các bạn hoặcchú ý thời gian mà bản thân em cũng như các bạn khác vẫn phải tham gia hoạt động và thựchiện các công việc trong nhóm một cách bình thường

Giáo viên cần lưu ý mỗi học sinh, bên cạnh nhiệm vụ trong nhóm của mình, đềuphải tham gia hoạt động chung của nhóm và một việc quan trọng nữa là học sinh phải

có cơ hội để thực hiện các vai trò khác nhau trong nhóm

MỘT SỐ KĨ NĂNG CẦN THIẾT KHI TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM

GV có những hoạt động gì trong dạy học theo nhóm?

Với vai trò là người tổ chức, hướng dẫn, để phát huy hiệu quả hoạt động nhóm vàgiúp HS tự học, người GV cần phải:

- Thiết kế phiếu học tập với nhiệm vụ học tập hết sức cụ thể, dễ hiểu, phù hợp vớihọc sinh;

- Chọn vị trí tốt nhất để có thể theo dõi được các nhóm và tất cả HS, nhắc nhở HStập trung, thực hiện nhiệm vụ học tập, nhắc nhở kịp thời những HS chưa tập trung học,

- Chủ động tương tác với HS, phát hiện những vướng mắc của cá nhân, các nhóm

để kịp thời hỗ trợ HS vượt qua khó khăn Uu tiên HS yếu, HS nhút nhát được tham gianhiều ở nhóm HS khá giúp bạn chỉnh sửa, hoàn thiện kết quả

- Tuyệt đối không để HS khá làm thay, học thay cho nhóm; HS yếu bị bỏ rơi,

đứng ngoài hoạt động của nhóm

- Cuối bài học GV đánh giá được từng HS, từng nhóm; đánh giá được những biểuhiện có tiến bộ về năng lực và phẩm chất của mỗi HS

Công việc chủ yếu của GV là tổ chức, hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ kịp thời hoạtđộng học của từng cá nhân, từng nhóm; kiểm soát được việc học của cá nhân, của

nhóm; đánh giá được tinh thần, thái độ, kết quả học tập; đánh giá được năng lực họctập, điều hành của mỗi cá nhân, mỗi nhóm

Giúp đỡ HS học yếu ở trong nhóm như thế nào?

Trong một lớp học, có một vài HS yếu là chuyện bình thường Dù ở lớp học nào

GV vẫn phải giúp HS học yếu để các em tiến bộ

Trước hết, GV phải biết HS yếu về môn học nào, yếu về kĩ năng nào để có kếhoạch giúp đỡ

Có thể GV cùng học hay làm nhóm trưởng của nhóm có HS yếu trong nhữngngày đầu, hướng dẫn các em biết cách học nhóm

Thứ hai, phân công các HS yếu vào các nhóm (mỗi nhóm chỉ nên có 1 HS yếu) Giaocho nhóm trưởng, hoặc HS khá cùng cặp đôi với HS yếu để giúp đỡ trực tiếp

Khi giao nhiệm vụ cho HS khá giúp đỡ bạn, GV cần chú ý một số điểm sau:

- Nhắc bạn đọc kĩ tài liệu, nói rõ những điều đã hiểu hoặc chưa hiểu;

- Hướng dẫn, giải thích để bạn hiểu đúng tài liệu;

- Yêu cầu bạn nhắc lại và báo cáo kết quả trước nhóm

- Tuyệt đối không được làm thay,làm hộ HS yếu

- Ân cần, tận tình giúp đỡ bạn cách học, tự đánh giá bản thân

Thứ ba, bàn bạc với gia đình, với nhóm, với lớp tìm các biện pháp, phân cônggiúp đỡ HS yếu

HS học yếu phải tự học nhiều, được hướng dẫn, được nói nhiều, trao đổi nhiều sẽtừng bước tiến bộ HS giúp bạn phải tạo cơ hội để HS yếu hoạt động nhiều: đọc nhiều,làm nhiều, nói nhiều

Vì sao GV chủ nhiệm phải hướng dẫn HS biết học nhóm? hướng dẫn học nhóm

như thế nào?

Trả lời: HS chưa từng biết học nhóm nên GV phải hướng dẫn các em biết cáchhọc trong nhóm Học nhóm là hình thức tổ chức tự quản trong học tập của HS Cần nhớHọc nhóm là Tự học và Tự quản

Với mỗi HS phải hiểu được quy trình học nhóm và nguyên tắc học nhóm để tựgiác chấp hành và tham gia học tập trong nhóm, đó là:

- Cá nhân tự học : Tự nghiên cứu tài liệu; tự trả lời các nội dung, yêu cầu trong

sách; tự hình thành kiến thức (nếu có điều chưa hiểu có thể hỏi bạn hoặc hỏi GV) Đây

là yêu cầu bắt buộc, là điểm cốt lõi của VNEN

- Chia sẻ trong cặp đôi:

+ Em nói hiểu biết của mình cho bạn nghe; nghe bạn nhận xét, em hãy lắng nghenhận xét của bạn để tiếp thu hoặc trao đổi lại;

+ Bạn nói hiểu biết của bạn; Em nghe, nhận xét và góp ý cho bạn;

+ Hai người cùng thống nhất nội dung trả lời để báo cáo trước nhóm.

- Trao đổi nhóm:

+ Nhóm trưởng mời đại diện từng cặp báo cáo;

+ Đại diện căp 1 báo cáo, các bạn trong nhóm nghe và góp ý, nhận xét;

+ Đại diện cặp 2, cặp 3 lần lượt báo cáo và nghe nhận xét, góp ý c ủa các cặpkhác, đặc biệt chú ý để trong nhóm ai cũng được nói hoặc là báo cáo hoặc là góp ý;không để có người không nói gì hoặc có người nói quá nhiều tranh hết phần của ngườikhác;

+ Cả nhóm thống nhất nội dung và cử người báo cáo trước lớp hoặc với GV

Tự học cá nhân là yêu cầu bắt buộc; hoạt động trao đổi cặp đôi, hoặc trao đổinhóm là yêu cầu không bắt buộc

Chỉ khi nào mỗi HS đều biết cách học nhóm, nắm được nguyên tắc học nhóm thìhoạt động tự học, tự quản trong nhóm mới thực sự có hiệu quả đích thực

Chú ý: Trong học nhóm mọi người đều bình đẳng, ai cũng phải có ý kiến đónggóp trao đổi

Kiên quyết không để tình trạng “học nhờ”, “học hộ”, “học thay” trong nhóm họctập VNEN

Bồi dưỡng HS có kĩ năng học nhóm như thế nào?

Trả lời: HS cần được hướng dẫn để biết cách học theo mô hình trường học mới,theo các yêu cầu sau đây:

- Biết và thực hiện đúng nguyên tắc học nhóm, đó là:

+ Trước tiên, cá nhân tự học, tự nghiên cứu tài liệu, kết nối và hình thành kiếnthức mới;

+ Sau đó chia sẻ với bạn trong cặp đôi, hoặc trao đổi trong nhóm để nói kết quả

tự học của mình, nghe kết quả của bạn và nghe ý kiến đóng góp của bạn về kết quả củamình; Biết điều chỉnh kết quả tự học cho đúng và đầy đủ

- Biết tìm sự hỗ trợ:

Khi gặp khó khăn, biết tìm sự hỗ trợ của bạn hoặc GV để vượt qua khó khăn vàbiết báo cáo kết quả học tập với GV.

để hướng dẫn các em biết cách tự học và biết học theo nhóm

Đây là sự chuẩn bị cần thiết, GV phải kiên trì, bền bỉ để hình thành phương pháp

tự học và học theo nhóm cho HS

Với HS lớp 2, hy vọng sau khoảng 2 tháng các em sẽ quen với cách học này cácbạn đừng vội vàng đốt cháy giai đoạn ảnh hưởng đến tâm lí và kết quả học tập của HS

GV chủ nhiệm bồi dưỡng cho nhóm trưởng điều hành nhóm như thế nào?

Trả lời: Nhóm trưởng là người điều hành hoạt động học tập trong nhóm Để làmtốt nhiệm vụ của một nhóm trưởng, mỗi HS cần biết:

- Trước hết nhóm trưởng phải là người biết cách tự học, tự mình hoàn thành tốtnhiệm vụ học tập trong sách, tài liệu học tập

- Nắm được quy trình học nhóm là:

+ Cá nhân tự học;

+ Chia sẻ trong cặp đôi;

+ Trao đổi trong nhóm;

+ Báo cáo trước lớp, báo cáo với GV

- Biết cách điều hành hoạt động học:

+ Dành “đủ” thời gian để các nhân tự nghiên cứu tài liệu ( mọi cá nhân đều phảilàm việc, không để bạn nào không đọc sách không làm việc hoặc gây ảnh hưởng đếnbạn khác) Trên thực tế nhiều GV chưa dành đủ thời gian cần thiết cho nghiên cứu cácnhân, đã vội chuyển sang trao đổi nhóm

+ Chia sẻ cặp đôi ( Người này nói, người kia nghe, góp ý, nhận xét; sau đó đổi vaingười nói cho người nghe; cuối cùng thống nhất ý kiến chung của hai người)

+ Trao đổi nhóm (đại diện từng cặp báo cáo, các cặp khác nghe, nhận xét, góp ý;trao đổi phản hồi, tiếp thu góp ý; thông nhất chung cả nhóm về nội dung học tập; phâncông người báo cáo trước lớp hoặc báo cáo với GV)

- Ai cũng có ý kiến, không để một người nói quá nhiều, nói tranh phần người khác;

- Ưu tiên bạn học yếu, bạn nhút nhát phát biểu trước, phát biểu nhiều;

- Bạn học giỏi nói sau cùng, nhường các bạn nói trước Chú ý để HS giỏi chỉ nóiđiều quan trọng, điều cần thiết;

- Nhóm trưởng không áp đặt, cản trở mọi người phát biểu;

- Nhóm trưởng phải tôn trọng mọi người, không là người “thống trị” nhóm;

- Điều hành để không có bạn nào đứng ngoài hoạt động nhóm

Những phẩm chất và năng lực điều hành nhóm tốt sẽ giúp cho hoạt động tự quản

tự học trong nhóm có kết quả

GV phải bồi dưỡng cho nhóm trưởng Thậm chí làm nhóm trưởng “mẫu” để cácnhóm trưởng biết điều hành có kết quả hoạt động của nhóm